scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuvos Nepriklausomybės Akto signataras Kazys Bizauskas ir lietuvių literatūros mokslo terminija

Abstract

A SIGNATORY OF THE ACT OF INDEPENDENCE OF LITHUANIA KAZYS BIZAUSKAS AND LITHUANIAN TERMINOLOGY OF LITERARY SCIENCE    100 years ago the first Lithuanian textbook on literary theory was published. It is symbolic that the author of this textbook is a signatory of the Act of Independence of Lithuania (1918) Kazys (Kazimieras) Bizauskas (1893–1941). The aim of this article is to discuss the terminology of literary science used by Bizauskas and his activities in organized terminology ordering.    Bizauskas has an important place in the history of Lithuanian terminology, because 1) he wrote the very first Lithuanian textbook on literary theory which is a termin­ ology source as well, 2) during his term of office as minister of education the first terminology commission was established at the Minisry of Education and 3) he prepared a list of terms most likely based on the manuscript or material of his textbook and presented it for discussions at the Terminology Commission. Bizauskas understood well the importance of terminology work and as a terminologist he was not an individualist – he was involved in collective work on terminology ordering.    The comparison of terms in Bizauskas’ textbook (1922) and terms recorded in the minutes of the Terminology Commission shows that these terms mainly differ in synonyms having the same root – Bizauskas either used one or more synonyms with the same root which were discussed by the Terminology Commission or used different synonyms with the same root. Terminology of the present is more similar to the termin­ology used by Bizauskas, probably because of the wider dissemination of his terms.    Neither extreme purism nor a determination to internationalize terminology is characteristic to Bizauskas. The comparison of two editions of the textbook reveals that he was mainly changing the form of terms to make them more accurate – he would choose another variant or would change a term for a synonym with the same root (introduction of the complex term including an adjective with a suffix -inis instead of a complex term with a different form is quite typical). He was not inclined to change terms of the first edition with terms of different origin (Lithuanian or foreign). Syn­onymous terms having a different root in the first and second editions are of the same origin. Several changes correspond to standardization trends of that period.    Variation and synonymy of terms (with the same root or with different roots) is characteristic to the single edition of the textbook (the 3rd edition was researched in this respect) and this could indicate a lack of stability in terminology, the search for more accurate or more correct form or variations being unnoticed or considered to be insignificant to change. It seems that for didactic reasons the author chose not to avoid aspectual synonyms.    It is difficult to establish now if all synonyms and variants in the first Lithuanian textbook of literary terms were introduced by the author himself or by editors, publishers or other helpers.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuvos Nepriklausomybės Akto signataras Kazys Bizauskas ir lietuvių literatūros mokslo terminija

Author: Asta Mitkevičienė
Year: 2018
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/126/114
201Te minologia | 2018 | 25
Lie u os Nep iklausomybės
Signa á io do Ac o Kazys Bizauskas e
e minija de ciência li e á ia li uanas
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ESMINIAI VOZŽIAI: signa a as, e minija, li e a u a ciência e minai, e minologijas komisija,
e minų a kyba, sinonimai
A ixação de p azos não é de algum in e essado indi idual ou
au o , mas um assun o comum de odos nós
(Kazys Bizauskas, 1922, Roma)1 ĮVADAS Šieme ,
2018 anos, minime Li uânia es ado ecuú imo
cen ená io. Simboliška, que há 100 anos oi
edi ado e o p imei o li iško manual de eo ia
li e á ia, e seu au o mais jo em signa á io
do Ac o de Vasa io 16-osios Kazys
(Kazimie as) Bizauskas (18931941).
Funcioná io do es ado li uano, polí ico, sig na a as, minis o da educação,
diploma a, pedagogas, publicis as, li e á ias c í ico, adu o ... Assim
b e emen e pode desc e e es a di e sasiapusį pessoa. K. Bizauskas
nasceu an es 125 anos na Le ônia (šal iniuose gimimo me ai į ai uja).
Mokėsi Min aujos gimnazijoje (La ija), Š eica ijoje, Vilniuje, Kaune.
Baigęs Kauno gimnaziją, 1913 1915 m. es udou di ei o Uni e sidade de
Moscou, mas es udos não e minou de ido ao P imei o mundial gue a. Já
desde 1909 m. colabo ou dos li uanos p ado. Jun amen e com ou os
ex upa a pe missão em 1915 m. Pane ėžyje ins i ui li ú ios gim1 L 4.
19221923 m. K. Bizauskas oi ep esen an e da Li uânia no Va ikano.
Kazys Bizauskas em 1921
LCVA, 0-011200
202 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
naziją, ele mesmo o nou seu inspe o um, ambém naquela gimnazijoje lec hė
Li uães e la ynų línguas. Desde 1915 m. K. Bizauskas pe encia e à comissão de
p epa ação Vado ėlių da sociedade de ciência Li uânia, na qual ainda en ou
Augus inas Janulai is, Pe as Klimas, An anas Sme ona. 1917 m. K. Bi-
Mykolas Bi žiška, zauskas, embo a ainda não i esse ecebido os eque idos 25
anos, oi con idado em Li uânia con e ência em Vilnius, onde elei o má io do
Conselho da Li uânia. 1920 1922 minis o da educação no go e no Kazio G iniaus.
A mais impo an e dele, como minis o, de e e a c ia Li u išką educação
sis ema, assegu ando a nacional educação. K. Bizauską seu amžininkas, aquela
mesma go e no minis o dos assun os in e nos Rapolas Skipi is esc e eu:
Como Sob e o minis o da educação K. Bizausks oi gabus educação asun os
o ganiza o ius. Ele i memen e man inha-se em suas con icções p incipais,
mas e a lexí el em á ica. As sessões do gabine e dos Minis é ios jamais não
ealiza a aš esnių susiki imų en e K. Bizausko e ou os minis é ios. já a
pa i disso pode conclui -se que K. Bizauskas e a um bom psicólogo e de bom
352) (plačiau apie K. Bizauską, jo poli inę i isuomeninę eiklą ž . VLE
es ado homem (Skipi is 1961: III; Zundė 1993, 1994; Bane ičius 1991: 44; Liekis 1996:
103131, Blažy ėBaužienė 2006 e k .).
P imei a Li u iškas li e a u a eo ia manual de eo ia P immasis K. Bizausko li e a u a eo ia manualêlio edição,
in i ulado Raš ijos bei li e a ū os eo ija (p imoji dalis), li o sepa ado saiu 1918 m. Kaune como A ei ies leidinys
N . 19 (spausdino Saliamono Banaičio spa ė; ž . 1 ig.)2. P akalba esc i a Pane ėžyje 2017 m. junho 1 d. An asis
edição sem al e ações e ambém nomeado apa eceu 1920 m. como Š en o Kazimie o d augijos leidinys (išleis a
Kaune, imp usdino Š iesos paus u ė). No início dele inse e-se a mesma p e e mia da p imei a edição. A e cei a
edição emenda e complemen ada saiu em 1922 m. na segunda me ade em Kaune (exp esspublicada Be lyne O o
Elsne io imp us u esse). Po i icado e nome do manualêlio Li e a ū os eo ija. Guo ėlis pa a escolas supe io es3.
Após ano 1923iaisiais apa eceu e a úl ima edição do manualêlio (edi ada 2 Inicialmen e a p imei a pa e imp essa em
pedaços sepa ados 1918 m. A ei yje (16 núme os sausįbi želį). Tokia o ma mokymui(si), sem dú ida, não e a
con o á el. 3O í ulo da p imei a (e segunda) edição Raš ija e eo ia da li e a u a e a imp eciso, u bū al
deixik as pe neapsižiū ėjimą, po que o p óp io K. Bizauskas na p imei a edição e minus li e a u a e aš ija
laikė absoliučiaisiais sinonimais, plg.: Todel nossa opinião e adoamen e pasixgia aqueles que que em e en e
aquelesdois concei os (li e a u a, aš ija) algumaquio di e encial R 3.
203Te minologia | 2018 | 25
1 ig. P imei o Li u iško li e a ū os eo ijos ado ėlis Kaune, imp esso Tilžėje,
J. Reylende io e sūnaus paus u ėje). Como No en an o já a i e endo o
pasaky a p a a mėje, jis ik nedaug pa aisy as, o e minai palik i ie pa ys.
con eúdo da úl ima edição e e e minologicos nis ações e d ama iškas ações,
ski umų: ečiajame poema, ke i ajame oje pačioje ie oje – poėma, da
a i inkamai d aminė poėzija i d amiškoji poėzija / d amiška poėzija, d ami-
epinė poėzija e epiškoji poėzija, ly iniai eikalai e ly iški eikalai, ly inė poėzija e
ly iška poėzija e k . Essas di e enças o au o podia conside a
e minologicamen e i eikšmingais (jei aisė mesmo) ou al e ações se ão
in oduzidas edi o es.
204 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
P imei a edição oi a aliada posi i amen e Adomas Jakš as (Aleksand as
Damb auskas) (ž . Jakš as 1923: 373), que mesmo leido e edaga a A ei į.
Segunda edição em 1920 ecensa o Jonas Jablonskis. Ele a i mou: Rašinys
é mui o nãoap azual: de ou as escolas di igėlių ele se dis ingue seu
con eúdo, ala e esc i a. Tudo aqui é ex ao diná ia, nãoi ina (Jablonskis
1933: 181). No en an o, J. Jablonski opinou, K. Bizausko po causa da
qualidade di igêlio não pode se culpado, po que ele esc e eu esc i o seu
manusc i o en ão, quando nada es ea a assun o não i emos, ėmę seu
abalha na escola (Jablonskis 1933: 182). Leidindo o segundo edição, diga J.
Jablonskio, au o iaus nem exis ia na Li uânia4, e se K. Bizauskas ele
mesmo leis ų manualėlį, sem abejo, ele signi icai pa aisy ų. Tão ele e ez.
m. é de meno olume do que a e cei a (co esponden emen e 65 p. (23 cm) e
199 p. (17 cm). E o cons i ui p akalba, in odução e lec omoji pa e, in i ulada
Bend oji pa e da eo ia li e á ia. Essa pa e p incipal es á di idida em
qua o capí ulos: 1) Bend os conhecimen os sob e eikalus (p. 513), 2) Eiliação
ou e si ikacija (p. 1352), e es e po sua ez em posky ius S ilius e s ilis icas
asks, Bend os pensos exp essão o mas eikalus, Re ikalações,
cons uídas a es ilo de cada esc i o , Ki os s iliaus peculia idades, 3) Eiliação
ou e si ikacija (p. 5263), 4) Vidujė eikalų pusė
(p. 6365).
A e cei a edição ambém com p akalba, in odução e Bend ąja pa e da
eo ia da li e a u a (p. 1593), mas a úl ima já de ês capí ulos (nė a
mencionado qua inho, que e a i in umpo). A maio di e ença de
au o izações em e mos de con eúdo e cia em adicionada segunda pa e
leccioná el A ski oji li e a ū os eo ijos dalis (p. 94199), ocupando mais do
que meia (53 %) manualėlio. Aquela segunda pa e cons i uída de dois
p incipais capí ulos P osos eo ia (p zaika) (p. 98129) e Poėzijos eo ia
(poė ika) (p. 129199). No início da segunda pa e abo dam-se concei os de
p osa e poesia, p osa e peculia idades da poesia. O p imei o capí ulo des a
pa e P osos eo ia (p zaika) di idiu-se em qua u is posky ius: 1)
Pasakojimai, 2) Ap ašymai, 3) Moksliški, ou iloso iški, eikalai (smulkiai:
ema, a ba mokslas“), 4) „O a o ių eikalai (bylos)“ (smulkiau: „Pap as-
P o a imai e Sis oji įsaka e Tikybinė įsaka (pamokslai)). An is as capí ulo
Poėzijos eo ija (poė ika) cons i uído de ês p incipais posky ių: 1) Epinė
ja“ (smulkiau: „Liaudies epas“, „Dailės epas“, „Daba ies dailės epo o -
poėzi4 19191920 m. K. Bizauskas conselhei o da Li uânia ep esen ada em Lond es.
205Te minologia | 2018 | 25 mos), 2) Ly iškoji poėzija (smulkiau: Liaudies ly ika,
Li e a ū os ly ika), 3) D aminė poėzija (plačiau ado apie u inį žėlio.
Gi dzijauskas 2006 [1993]). A pa i do con eúdo ampla is a o olume emá ica do
manual. Na e cei a edição (ž . Fig. 2.) pa a o a ce ca de 800 di e en es
e mos. A p imei a e a e cei a libe ações manualêlio di e em não só olume,
mas e língua. Tabelê 1 mos ou, como se explica o concei o me onimija nessas
duas edições e como aisi i siūlė J. Jablonskis já mencionado na ecenzijoje.
De e-se ac escen a que o e e ido manual, sem dú ida, não nea si ado como de
nada pagundá ias noções e concei os a é esse empo já es a am
seikslosčiusios ou seikslosan es li e a u a c í ica (Gi dzijauskas 2006 [1993]: 50).
Lemb inha, que p imei a his ó ia da li e a u a li uãs Lie u iszkiejie asz ai i
asz ininkai, esc i a Jono Šliūpo, apa eceu 1890 m. Vincas Kudi ka 1898 m. Va pe
anunciou a p imei a lie u išką eilėda os eo iją Tiesos eilėms aš i. Nemažai
e mos de eo ia li e á ia podem se encon ados em amplo Kazimie o Maciaus
(Samogi os) a igo, imp in ado em Žinyčioje (1900). An ajame XX a. década,
publicados lie u iški li e a ū os ado ėliai ou 2 pa . K. Bizausko manual de
eo ias li e á ias (1922) agmen o

As a Mi ke ičienė 206 Signa á ia do Ac o de Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
a eles p e e idos (ž . Bukauskienė 1993) abalhos: Juozo Gab ioPa šaičio
Lie u ių li e a os apž alga (2 d., 1913, 1916), So ijos Kyman ai ėsČiu -
lionienės Iš mūsų li e a ū os (1913) i Lie u ių li e a ū os is o ijos konspek-
as (1918), Mykolo Bi žiškos ( aip pa Nep iklausomybės Ak o signa a o)
Manual de li e a u a de canções (1916)5.
A é 1936 m. e o ma das escolas p imei amen e e a ensinado eo ia da li e a u a, e não his ó ia, e e pe á
p óp ia eo ia da li e a u a nos p og amas de li e a u a in e cuka io a ibui bas an e mui o luga
(Bukauskienė 1993: 104, 56). Tad aki aizdus e guiões de eo ia da li e a u a po eikis: sem K. Bizausko di igêlio,
independen es anos da Li uânia apa eceu Mo iejaus Gus aičio, Jono 5 An ojo des e guiêlio edição,
apa ežiusio 1923 m., i. i. já depois K. Bizausko guiêlio emendisi o edição, p a a mėje M. Bi žiška eigia
ned ąsiai in oduzando alguns quais e mos da eo ia da li e a u a, mas po causa deles nesispi i. Tais no os
e mosis ele u bū conside a a ais e mos como adqui inėlis 80 p ozopopėja, in e oglausima 93,
in oduzima 99, pakei uolėlis 80 me onimija, p onomélis 84 e p onomis 80 epi e as e k . 1 abela. Te mino
me onimija aiškinimas K. Bizausko manual de eo ias li e á ias 1918 m. e 1922 m.
publicações e J. Jablonskio o e ecimen o
1918 m. publicação J. Jablonskio p opos a
(1920 m.) 1922 m. pe missão
Me onimija é oksai
opas, onde uma pas, pelo
ou o, kos luga
a anemiando ankš u
a anemian a imu
pala a; assim a yda a p
p zd., ica en e mi,
en e azão e ação,
įnagio e ação, au omu.
eikalo, sa i yքերով, es á
sa as ies, me ies e
pada y ojo de seu eiksmo,
alpinan e e el eikalo, sa
sąsa ybės (sa ybės),
exis en es a ymiaugos e
a ojamos iena ki os
sa yšyje, alboje e do, indo
Me onimija é al
qual uma cons o opas,
pa a ojame concei o
conjun yšiu kalboje ou o
conjun yšiu daqueles
daqueles concep okos.
emiamės a imu daqueles
conce okų są yšiu, suas
In imo conjugio, paįnagio e
en e p iežas iaus e seu
eiksmo, įnagio e ninko e
au o iaus e seu djiagos e
indo e nuodaik o, indélio e
madei aa . . Assim aqueles
ei oi o de ela daik u inças
Taigi os są okos, būda-
e indêlio e . . des e,
são consumidas uma ou as
(an os) luga (JablonsŠio a igo obje i o discu i K. Bizausko usado a
kis 1933: 182).
o-Me onimija é oksai
onde um concei o subs i úe
subs i úe-se ou o,
concei o, ou a en e
conce os. Ankš us concei o
Tamp us conjun yšys,
conjun yšis, p zd., ica
a imup iežas ies e ação,
ação, au o iaus e seu
eikalo, p op ie á io e
p op iedade, ma é ias e
pada y o de ela daik o,
pamasininko e . a ai Tos
concei os, ocas,
mais p óximo conjugiame
a ojamos iena ki os
alboje como só es á no luga R 44 mos ão sudiš os, alboje no luga L 66.
207Te minologia | 2018 | 25
No kaus, S asio Češūno, Juozo Amb aze ičiaus li os de eo ia li e á ia, a
maio ia deles publicados não após uma ez ou duas6. K. Bizausko manual de eo ia
li e á ia é simul aneamen e e a p imei a Li u iška es ilis ikos ins umen o de
ensino7. Es ilís ica nes e abalho a a-se em essencial linguis iciamen e, só
adicionalmen e ligada com eo ia da li e a u a (plačiau e Šoblinskas 1979:
2425;abika Kni ė 2006: 6971). Segundo Adomo Šoblinsko, manualêlio au o ui ale ia
econhece hon oso o nome de undado da es ilis ica da língua li uânica (1979:
24).
K. Bizausko manualélio li e ú ologicamen e analisou Juozas Gi dzijauskas
(2006 [1993]: 4956), pedagógico Te esė Bukauskienė (1993: dami quan o di e en e
104–106). Li e a ū ologai šį ado ėlį e ina ne ienodai, ma y , į jį ž elg-
e em di e en es con ex os, po exemplo, J. Gi dzijauskas a i ma, que K.
Bizausko manual é uni e salus e ao mesmo empo compac a, mui o u iningas
e ao mesmo empo sis emá ico, e amplia li e a u a concei o ele caip
co esponde só con empo anię eo inei min ies endência (Gi dzijausks 2006
[1993]: 55, 56). O ai Gied ius Viliūnas o desc e e como neoauçš o ní el
compilação (Viliūnas 2003: 271).
e minologia da ciência li e á ia e sua p óp ia a i idade o ganizuo oje
e minų a kyboje. Mé odos de abalho desc i omasis anali inis,
g e inamasis. O a igonyje de início desc e e K. Bizausko papel da Comissão
de Te minologia (19211926) a i idade, após de es a comissão nos p o ocolos
зафиксировать термины сравниваются с его руководство издания (1922)
терминия, en ão abo dam 1918 e 1922 m. изданий руководства терминоложные
различимые и наконец оглядываются единого издания (1922) синонимные
термины и варианты. Assim, p incipalmen e a a enção é dada a sinônimos e
a ian es, po quais jun amen e pa odoma que me o e minijos kai a e
di iculdumai.
KAZyS BIZAuSKAS IR PIRMOJI TERMINOLOGIJOS KOMISIJA Na Li uânia o ganizuo o abalho de e minologia ao
ní el do es ado oi iniciado 1921 m. Tais anos, em 14 de ma ço dia ao Minis é io da Educação ins i uiu-se a
Comissão de Te minologia (plačiau ž . Keinys 2012 [1967]: 3841; Auk6 Como pa ece K. Bizausko e minija no
con ex o do pe íodo de independência, é possí el o ma imp essão do a igo de As os Mi ke ičienės (2015). 7
1923 m. apa ecido segundo lie u iškas li e a ū os eo ijos ado ėlis, esc i o M. Gus aičio, a é e pa a a ū os
eo ijos ado ėlis).
din as S ilis ika (paan aš ė Vado ėlis li e a ū os eo ijai; 2as papildy as leidimas (1927 m.) S ilis ika. Li e-
208 As a Mi ke ičienė Lie u os Nep iklausomybės Ak o signa a as
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
so iū ė 2011). Minis o da Educação naquele momen o como jus amen e e e a K.
Bizauskas. P imei a sessão des a comissão oco eu pouco mais do que depois do
mês dia 21 de ab il, e nela pa icipa am se e dos dezen a k ies as memb os da
comissão: Kazimie as Būga, Aleksand as Damb auskas, P anas Do ydai is, Jonas
Jablonskis, P anas Mašio as ( iceeminis o K. Bizausko conduuja- (nea yko
moje Š ie imo minis e ijoje), An anas Sme ona i An anas Vi eliūnas
Vladas Požėla, Juozas Tumas e Adomas Va nas). Como apa ece da sessão esc i a
pelo sec e á io A. Vi eliūno, a Comissão na p imei a sessão, à qual p esidiu A.
Sme ona, se auscul ou de duas a e as: 1) [b]u o subme ida à p imei a a e a da
Comissão su enodin i su enis i o icialinė als ybinių įs aigų kalba; 2) [ ]aim
mesmo susi ungusieji paisakė eikian ežiū ė i e pô em co eção e šiaip si de
á ios mokslo šakų e minai (TKP 1, exclu a p o ocolole. A. M.). Du an e 13ą
daqueles mesmos anos 6 de ou ub o dia sessão a Comissão de Te minologia
n e eu o ma ma emá icas, da na u eza, geog a ia, li e a u a e di ei o
( eisios) e minos pakomises (komisijėles). O memb o da Comissão J.
TumuiVaižgan ui enca egada de es abelece uma comissão de e minos
li e á ios, a ela con idando colabo ado es Liudą Gi ą e Vincą K ė ę (TKP 13). Já
depois semana (o á io 13 dia) em uma sessão da Comissão de Te minologia que
oco eu começa a conside a li e a u as e mos de ciência à comissão
ap esen ada uma lis a de e mos e e a o
J. Tumas. E aquela lis a de e mos compôs p ecisamen e K. Bizauskas8. Uma ez que a lis a oi começada a
delibe a já imedia amen e após a o mação da li e a u a subcomissão, pode-se adi inha , que ele oi
compos o e aos memb os oi conhecido já an e io men e, an es des a subcomissão o ma i a. Esses p azos
conside a em nas se e de 14o a 21o, exce o 20a sessões dos mesmos anos ou ub o e lapk i į9 (plačiau ž .
Mi ke ičienė 2013). 23ime em 5 de dezemb o dia de sessão, como ê-se de p o ocolo, ead ead ead os úl imos
ês sessões (daí e 21o) p o ocolos, s opp ele ada à pa de pa s y ų e minos. Vale a pena ac escen a que
K. Bizauskas pa icipou apenas de uma sessão (18ame, c . Fig. 3). Encan ado é o que em êneis sessão o am
conside ados An ano K iščiukaičio ci a e mos do ibunal, e só depois deles li e a u a da ciência, mais8
18ame p o ocolo à K. Bizausko pa a dės ma cado, que ele é au o da lis a de e mos. 9 No li o de p o ocolos da
Comissão de Te minologia após o 19o p o ocolo e uma olha esculpida, e na olha pos e io 21o p o ocolo e só
depois des e esc i o 20o. Na 20ame sessão conside á onse Fin.P am.A lis a de e mos e a lis a de e mos de
pe igo o necida pela Minis é io da P edação à Comissão (TKP 20). Pa a as 20 e 21 sessões p esidiu P .
Mašio as, sec e a ia o A. Vi eliūnas. A ou as sessões, nas quais o am conside ados li e á ios e mos de
ciência, lide a a A. Sme ona.
209Te minologija | 2018 | 25
3 ig. Minu as da sessão da Comissão de Te minologia, na qual pa icipou K. Bizauskas,
216 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
Con issão, con issão, con isasalho de TKP 19. K. Bizausko di igêlye
зафиксированный термин изpažin is L 106, pelo qual į a dijama uma das
eikalų видов.
Fundamen ação, undamen ação, undamen ação TKP 19. Uma das ch ijos
pa es (lo inicamen e e iologia, causa) K. Bizauskas į a dijo e mo
pama a imas L 118 (plg. LKŽe pama uo i 3. g įs i, apoia i (elgimusi, men į)).
Co e imen o, condução em nesąmonę educ io ad absu dum, nesąmonas
conduzamismo mé odo TKP 21. K. Bizauskas pa a ojo um e miną le agem
em nesąmonę TKP 124.
Tikybinė, d asinė giesmė TKP 21. K. Bizauskas escolheu e mą ikybinė
giesmė L 144.
Sa , ģimenes, sa ybinis, šeiminis omanas TKP 21 (plg. LKŽe sa ybė 3.
giminys ės siejami, sa i, a imi žmonės, um dos on es J. Jablonskio's
da bai). K. Bizauskas di igėlyje pa a ojo e minus šeiminis omanas L 163
(i ainda šeimyninis omanas L 163) e amilia es omanas L 197. Bui ies, bū ies,
cos umčių daina TKP 21. K. Bizausko ado ėlyje būsenos (bui ies) daina L 169.
S asys Šalkauskis Bend ojoje iloso ijos e minijoje (1937) bui is, būsena i
bū is laikė neabsoliučiaisiais sinonimais e indicou essas suas di e enças:
bui is signi ica pessoas de se , de ida e de apa ença, que cons i uem pública
sua peculia iškumą; bū is é e be odic aik a o dis, que signi ica a mais
p o unda base de exis ência; būsena é um modo de se (Šalkauskis 1991:
211212), plg. LKŽe se áena se ção, es ado is, ida; bui is modo de ida, ida,
essencial; essessência, es ado, bui is, ida.
Mįslė, mąslė TKP 21. No Ti iam manual de eo ia li e á ia usada, o p imei o
sinônimo mįslė L 143. Segundo au osakininkês Aeli os Kensminienė, pala aí
mąslė записала K. Būga 1909 m. Seinuos, mas isso esą pa ienis e minos,
amplamen e ne a ojamas nem liaudies kalboje, nem na p ada Abu kalbininkai
(Kensminienė 2004). LKŽe duomenimis, mąslė pa a ojo i J. Jablonskis.
pa icipou em sesėdy, no qual oi conside adomi es es e mos. Pon eas, ges as
TKP 21. 23iame sessão oi no amen e ol ada ao e mo pon as. No p o ocolo
a i ma-se que J. Jablonskis ao in és pon eas p opôs mojis, mo i ando pelo que
que pon e não conhece em i ojoje pessoas alabo, su gindo po causa da
pala a ges as in luência. K. Būga am nep i a ė, esą pon e pode e su gido que
e da pala a mos agua . Comissão maio ia de o os decidiu ap o a an o a
pala a pon as, quan o mojis. J. Jablonskis pa eiškė p o es ą con a a pala a
mos as isso signi icmei u ilização TKP 23. K. Bizauskas ado ėlyje issisuko assim:
ges ai (mos aga imai) L 123.

217Te minologia | 2018 | 25
Visai e ai K. Bizausko ado ėlyje y a daugiau nebend ašaknių ienos
concei os de in oduzimen os nem nos p o ocolos da Comissão de
Te minologia. Aqui mencionė ino jaudingumas emociionaalidade TKP 16. K.
s iliaus ypa ybei į a dy i nu odė da du e minus: „Tokią kalbos ypa ybę
pa adinome g audingumu, emocingumu, jaudingumu“ L 50. Pi majame
Bizauskas isso mesmo à mesma edição na mesma localidade di igêlio
g audingumas, emocijingumas R 32. Nos p o ocolos da Comissão de
Te minologia зафиксирована и литовских a ian тех и обще ašaknių
синоними, dos quais K. Bizausko руководėlyje ge almen e ė a apenas um14:
Nuosakus, nuoseklus, -umas. Minčių nuosakumas, consis ência. Rus. послъ
довательность TKP 14; nuosakumas TKP 21. Woodį nuosakus, LKŽe dados,
usa am J. Jablonskis e J. Tumas, e eles ambos pa icipa am em posėdy. K.
Bizauskas na e cei a edição escolhi e mą konsekeklumas L 24, po ém
ainda us a a e minų su dėmeniu nuosaik* logiškas nuosaikumas
L 173, nuosaiki ho a ila L 100.
In e io , ex e io TKP 15. Os e mos na e cei a licença di igêlio
cons a em com o segundo a ibu ó io (iš idinė eikalo pilna is L 25,
ex e io imagem L 130), e no p imei o com o p imei o ( idujinė eikalo
pilna is R 12). Minčių eiškimas, exp essão de TKP 15. K. Bizauskas us a a
e mą minčių eiškimas R 6, L 17 (plg. minčių eiškimo būdas L 137, poė inė
minčių eiškimo o ma L 48). Es e e mo sinônimo guiaėlyje es ilous, que
nos p o ocolos de odo nãoúž iksuado.
Repe ição, depend ojimen o TKP 17. Uma das igu ões K. Bizausko guiaėlye
in oduzida e mo epe ição R 47, L 71 (plg. igu a de epe ição
R 47, L 71).
Shūkis, sušukima TKP 17. Fig incluída na e cei a edição o au o escolhia o
segundo e mo com a suçukima L 77 (plg. suçukimo igu a L 77; ainda há e
suuxma L 71), e na p imei a es a a a suçukima R 51 (suçukimo igu a R 51).
Vaizduo ė, imagemduoklė TKP 17. Os pa icipan es das sessões
p esumi elmen e a é o im não conco da am, pois no p o ocolo p esc i u a
uo en epu deixi i. an es isso sen êie komisijėlės p opos o e mo
imagemena não con i mado. K. Bizausko manualêly em pode encon a
e mos de ou simplesmen e pala as conjunções com dėmeniu imagina uo ė, po exemplo, ku iamoji imagina uo ė L 134.
Elėdė is, eilėda a e si ikacija TKP 18. P o ocolole pab auk i só du pi 14 Não semp e sem con ex o mais
mieji e minai, o e si ikacija pa eik a lyg paaiškinimas, odėl sunku iksliai
amplo é possí el dize exa amen e, quais os e mos comm ashakniai apicados nos p o ocolos da Comissão
de Te minologia são e dadei os, e quais são apenas con ex iniai sinonimas.
218 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
dize , se o e mo in e nacional é o necido usa . K. Bizauskas usa a e m L 78
( ikslesnį la yniško e min e si ikacija a i ik menį), mas зафиксирована и
e si ikacija L 78 ( a plg. silabiškas, me iškas, oniškas eilia imas TKP 18 ne
eilėda a a eilėda a), e silabiška eilėda a L 81, me iška eilėda a L 82, oniška
eilėda a L 83; liaudies oni(is) eilia imas TKP 18 liaudies oniška eilėda a L 82). Na
p imei a edição, o concei o eilėda a in oduzida pelo e mo eilia R 54. A i inga
a a enção, que nãope im o eilėdė is (plg. us. стихосложение) ne iksuo as e
LKŽe. Dailus, dailusis, dailingas na a i ão TKP 19; dailioji, dailingoji
cha ak e is ika TKP 19. K. Bizauskas a uma das his ó ias ipos in oca
escolho e mą dailusis his ó iajimen o L 101, e ca ac e ís icas espéciesie
dailioji
cha ak e is ika L 10715.
Dailės, o omân ico a ís ico TKP 21. K. Bizausko ado ėlyje dailės
omanas L 163.
Ciência, a o cien i ico TKP 19. 1922 m. manualêlio edição domina o e mo
moksliškas(is) eikalas L 114, ambém é usado o sinônimo mokslo eikalas L 115.
Na p imei a edição apenas o o ício cien í ico R 65. Diá io, diá io TKP 19. K.
Bizauskas em 1922 m. manualėlį assumiu só a ian e dio aš is como dienyno
pakai ą, susiedando os eksplici iškai: Kįlan š ie imui, daugelis žmonių ima
ašy i dienynus, ou dieno aščius, onde padieniu insc i a udo isso, que a k eipė
au o iaus akis. O diá io jus amen e é a mais simples o ma memua L 102. J.
Jablonskis dieninou em dieno aš į e dien aš į ebe aisė ainda 1926 e 1927 m. (ž .
Jablonskis 1936: 17, 138).
Rep esen ação, p o a IKP 19; di e a exibição, p o a IKP 19. K. Bizauskas
escolheu os p imos e mos de exp essão L 115, de exp essão di e a L
115.
En ada, en ada IKP 19. Uma das p o a imo pa es K. Bizauskas en ou a dijo e mo in odu adas.
LKŽe in o mações, in odução us a a K. Būga. Na sessão da Comissão de Te minologia, no qual
conside s y i esses e mos, ele pa icipou. Ensinamen o, pomokis поучение TKP 21. Esc e endo sob e
pasakėčių sanda ą, o au o do manualėlio usa a o e mo lição L 157. 15 1926 m. J. Jablonskis esc e e: Dailus,
dailingas pode se só aquele a e ( apybos, plás ica...) kū iys, ku s akį e ia e é quan o apčiuopiamas.
Li e a u as, como e musicaos, coisa bonzus (ne dailus) egali se (Jablonskis 1936: 17). Maždaug desde 1927
m. li os de ciência de li e a u a e eles p óximos em lioji li e a u a não oi pasi aukęs em pasy iąją
a oseną.
da buose pas ebimas e minas g ožinė li e a ū a, be i an oje ke i o dešim mečio pusėje e minas dai-
219Te minologija | 2018 | 25
Apysakėlė, apsakymas, apsakas – разсказъ TKP 21. Šie e minai p o o-
kole a si da sinônimos ou a ian es. K. Bizauskas pa o a a só o segundo
e mo a apa enção L 164.
Nos p o ocolos da Comissão de Te minologia ambém pode se
encon ado nelie u iš kos šaknies a ian ų e bend ašaknių sinonimų.
Maisgi, K. Bizausko di igêlyje pa a o i não odos de eles.
D ama inis, -ė, d aminis, -ė TKP 15. K. Bizausko 1922 m. ado ėlyje as-
i e mininai só com dėmeniu d aminis, -ė (i d amos): d aminė o ma L 25,
d aminis eikalas L 137 (sinonimo d amas eikalas L 25). Na p imei a licença,
pa a o mesmo assun o e am usados espec i amen e os e mos d ama iška
o ma R 12 e d amas eikalos R 12. Pa a TŽ 1936 coloca ca ac e wa džiai
d ama iškas, -inis (bend as a ikulas), junginys d ama inė poezija, e
d aminis não. Monologinis, -ė, dijaloginis, -ė, ou: monologiškas, dijalogiškas, -a
TKP 14. K. Bizauskas na e cei a edição us a a būd a džius com a apêndice
inis: monologinė o ma L 25, dijaloginė o ma L 25, e na p imei a edição ainda
exis ia e com a apêndice iškas: monologiška o ma R 12, dijalogiška o ma R 12.
P zos kalba, p ozinė kalba, p ozos eikalas, p oziškas, p ozingas eikalas
TKP 15. Na e cei a edição do manualêlio são usados os e mos p ozinė kalba L
31 (be plg. p oziška kalbos o ma L 31), e na p imei a p ozaiška kalba R 17 (plg.
p ozaiška kalbos o ma R 17). Na e cei a edição, usam-se sinonimamen e
ês e mos: p ozos eikalas L 32, p ozinis eikalas L 48, p oziškas eikalas L
95. Na edição an e io é a mesma chichi concei os in oduzi encon a dois
e mos o mesmo ei o de p osa R 18 e do au o enunciado p ozaiško ei o R
19.
P zos, p ozinis, p ziškas desc ição TKP 19. Bizauskas na e cei a edição
escolheu o e mo p oziškas opisymas L 111. Poė inis, poė iškas, poė ingas TKP
15; poė iškas, -a, poė inis, -ė TKP 18. K. Bizausko di igêlio 1922 m. edição apenas
dois a ibu os poė inis e poė iškas ai e minų dėmenimis, p z.: sinonimai
poė inė kalba L 31 e poė iška kalba L 32, poė iškas eikalas L 94 e poė inis
eikalas L 96, e p imei ajame apenas segundo a ian e, p z.: poe iška R 17,
kalba poe iškas eikalas R 65 e k . Exemplo de con ex o: Apie p oziškos e
poė iškos linguagem di e ença pode se esol ido a pa i de sepa as
posagias poė inių e p ozinių R 31. G ama ikos, - ikinis ki is, logikos, loginis
ki is TKP 18. m. K. Bizausko ado ėlyje pa a o i e mos com kilmininku
g ama ikos ki is L 79, logikos ki is L 79 (na p imei a pe missão pa a o mesmo
assun o зафиксировать грамa iška пригада R 52, логишка пригада R 52 1922).
220 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
Mi ų, mí ico epas; klassų, epas clássico; his ó ica, his o iška poema;
oman inė, oman iška poema; his ó ico, omances his o iškas TKP 21.
zausko ado ėlyje – mi inis epas L 139, klasikinis epas L 145, is o inė
K. Bipoema L 153, omán ica poema L 154, his ó ico omán L 44 (mas mais
eqüen e his o ijas omán L 159).
Fan as iška, an as iškoji pod óżė TKP 19. K. Bizauskas op ou po não
nomežiuo inės o ma e miną an as iškos kelionės L 113 (plg.
an as iškų kelionių ap ašymai L 113) a uma espécie de desc ição kelionių
in oca ia. Idilė, idilija TKP 21. K. Bizauskas a ojo a ian e idilė L 155,
a ėjusį a é es es dias.
Te minos signi ica i os desa apimai Veikalo dalykas, ou siuže as, us.
предмет сочиненiя TKP 14. Siuže a em p o ocolo inse ido mais a de, ou a
mão. K. Bizauskas des es e mos não conside ou sinónimos sis emá icos: Kai
kada shopalo subjek é usado no ais sen ido; nas lojas dailês ėma mui as
ezes é chamado siuže u (L 18; simila men e a i mada e na p imei a edição).
Dês imas, disposição, klos imas, esclos imas. Veikalo minčių, layou de
con eúdo, ou leccionamen o, des is ka o pala a exig do idioma dėsniai. Rus.
exposzenie TKP 14. K. Bizauskas sepa ou e mos de ensino (minčių min ies
dės ymo o ma L 24) e klos ymas L 22 (pa e do con inio en e in oduzo e
é mino) signi icados. Na p imei a edição em ambos signi icados oi usado o
e mo a anjo R 10 (plg. min ies minčių a anjo o ma R 11 /). Na e cei a
edição podemos encon a e minus ac s layou L 104, minčių layou L 173.
Ou as ski umai
Rašlia a IKP 14. A ase do p o ocolo, que esc elia a de e ia signi ica
manusc ip os, que es a pala a p ecisa u iliza na mesma signi icação,
como ele é usado na i a língua das pessoas, é dele ada, e no seu luga
ou a mão esc e e que isso yi a cole inys de mão esc i os (TKP 14). K.
Bizausko di igêlio na e cei a edição des a pala a nãoeliko. Na p imei a
edição o au o en ou eo icamen e sepa a e minus ašlia a (um
eikalai). J. Jablonskis, ecenzuodamas šį ado ėlį, eigė, kad „mums,
esc e e eikalai) e aš ija ( isi žodiniai p as iem žmoneliam, mui o di ícil é
su aiky i es ei nesu aikomas di e enza (Jablonskis: 1933 181).
Me mens abula eikalui TKP 14, plg. LKŽe e e ências 2. alguma ob a ou
p oje o de abalho, mas exemplos só de so-
221Te minologia | 2018 | 25 locais de on es. Es e e mo K. Bizauskas, odos,
não ojo. Pode se , que daqueles concei os em ge al ao au o
nãop ecei ou ou ela do ex o manualêlio di icilmen e comp eende-se.
Sekmė, p êmio, us. притча TKP 14; sėkmė, lygmena TKP 17. Na p imei a
edição do manualêlio K. Bizauskas us a a e mo a sakmė R 9, mas u bū
pasakėčios signi icado, e não como usiško e mo притча (jis signi ica į
pasakėčią i pa abolę panašų kū inį) a i ikmenį. Na e cei a edição no
mesmo luga pasakėčia ( o ei sob e e mą pasakėčia e seus sinônimos
e Mi ke ičienė 2005: 90).
Ilgasakė ala TKP 15. K. Bizauskas 1922 m. dis ingue umpasakę,
pe ijodina e miš ą linguagem (L 33). Vadiasi, e mo umpasakė ala
an onimo manualėlio au o ui nep i eikė.
De i a i o [pe íodo]; ad e sá io [pe íodo] TKP 16. Na e cei a edição di igêlio
nesses e mos in oduziam concei os de não, embo a na p imei a es i esse.
Ali são in ocados espec i amen e o de i ado pe íodo R 21 e o con aíodo
pe íodo R 21. PIRMOJO IR TERÇIOJO VADOVÉLIO LEIDIMAS
TERMINOLOGIAI SPIRTUMAI
Ambos os pe misos e minijoje o almen e coincidem sob e ečdalis
e minos. Como já se disse, di e e o olume das pe missões manualêlio,
po an o e ciaia apa ece mui os no os e mos de que não ha ia
p imei aia. No en an o, em alguns e mos da au o ização mais ecen e
in ocam-se concei os já exis en es na p imei a au o ização simplesmen e
subs i ui ou aga u i nomes de concei os (sinonimija) ou o mações daquelas denominações ( a ija imas).
Va ian es
A di e ença mais em des aque e minos a ian es, ex.: one iniai e (a )
spelling a ian es: homonimas R 24 omonimas L 39 (plg. omonimas TKP 17 /);
8 R ideia idėja L 20, pe spec i a R 11 pe spec i a L 23, poe a R 63 26
poe as L 93 (plg. poe as TKP 18), poe iška o ma R 17 p ozė i poška
o ma L 30 i poe iškas eikalas L 94, poezija 64, R 18 poėzija L (plg.
poėzija TKP R i poezija liaudies L 26 26 26 poe iška poezija L 41, R 18
poezija eikalas L 32, p o incialism R 27 R p o incialism L 42 L Ropopja 42
R 24 R 24 synonyms L 39 (ma sinonimika R 25 synonymika L 40), R 6 ema
Lema L 17 (plg p o incialism L 42).
14) TKP e k . ;

222 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
mo ologicas a ian es: dak ilius R 57 dak ilis L 84, hipe bolė R 45
hipe bola L 68 (plg. hipe bola TKP 17), desag adecen e epí e o R 34
pag ažinamasis epi e as L 53 i k .;
da ybiniai16: yskiemenis imas R 60 / iskiemenis imas L 89, iens-
kiemenis imas R 60 jednoskiemenis imas L 89; p opo cijingumas de R 10
pa es p opo cing L 23, emocijing R 49 32 emocijingumas Lumas e
emocijinė kalba 33 R 50 L; p osaica o ma de linguagem em emoção / 33 R 50
R 17 p ziška o ma de linguagem L 31 e k . / ; mis ūs: cho ejus R 57
cho ėjas L 84, o ma epis ula R 12 o ma epis olinė L 25,
p opo cijingumas das pa es compos os R 8 p opo cingumas dos
componen es L 20 e k / e.
Como is o de exemplos, as a ian es não são di e sas, mui as ezes
sepa adas pa as de a ian es mu uamen e kininichas. maio ia a ija usių
e minų são in e nacionais, suas o ma em gal os li uãos anuome não oi
nosis o ada. Ago a não semp e é usada a a ian e da mais ecen e
pe missão. A ae- e a a enção, que algumas a ian es, pa icula men e
one iniai e o og á icos, podem se simplesmen e imp essões co ek ū as e os.
Bend asho nei sinônimos
Bend ašakniai compos os sinonimiais e mos (šalu inių dėme nų sinonimija).
Te minus com p e ix […]ischkas būd a džiu → e minus com p e ix […]inis
būd a džiu: ch onologiška eilė R 11 […] ch onologická eilė L 24, 17 dijalogiška
o ma R 12 […] dijalogická o ma L 25, is o iškas omanas R 28 […] his o inis
omanas L 44 (i his o ijas omanas L 159), li iškas elemen as R 65 […] ly inis
elemen as L 152, pe ijodiška R 19 […] pe ijodinska L 34, R 34 […] poe iška L 31 […]
poe ička L 31 […] poe ička o ma L L Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo
Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo
Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo
Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo
Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo
Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo
Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo
Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Limo Quan o mais o malmen e se dis inguem sinónimos d ama iška o ma R 12 d aminė o ma L 25, p ozaiška kalba R 17 p ozinė kalba L 31. Todos dos encon os des e g upo sinónimos secundá ios dėmenys em in e cau inę a aiz.
16 Aqui guia-se Jolan a Vaskelienė de concei o de a ian es daybinių: Da ybiniais a ian es
ni uos pačius pama inius žodžius i ą pa į da ybos a iksą u in ys da iniai, ku ie ski iasi kokiomis no s
conside a i alu inas meios de azenda (Vaskelienė 2013: 212).
223Te minologia | 2018 | 25
Te minas com pa ici iu → e minas com p e ei os inis būd R 5 eikalas
a džiu: k yžiuo asis imas R 61 – k yžminis imas L 91, ašy as eikalas
esc i o R 5 esc i i inis eikalas L 16 e ašomoji (li e a ū os) kalba R 30
ašy inė (li e a ū os) kalba L 47. Ki i: ap acomasis eikalas R 65
na a i ado eikalas L 100 na a i ado eikalas L 101 (i con ejimen os
eikalas L 100), eiliuo a lingua R 53 eiluao oji lingua R 60 eilė o kalba L 80
eilijuji lingua L 89, condiginis pe ijodas 21 R lig inis pe ijodas L 35 (plg.
lig inis [pe iodas] TKP 16), eikujinė idalo pilna is R 12 idinė išalo pilna is L
25 / 21. Anuome ak ual sinonimais ipo exemplo p ozaiški esc i os R 31
p zos esc i os L 49.
Com aco nais mono é dicas e mos sinônimos; bend ašakniai compos os sinonimiais e mos. Te mo da p imei a
pe missão eiliação da é e pa es de e mos compos os sinónimos: me iškas eilia imas R 55 me iška eilėda a L
R 54 ečiajame pakeis as sudu iniu e minu eilėda a L 78. Dėl o susi-
82, silabiškas eilia imas R 54 silabiška eilėda a L 81, oniškas eilia imas R 55 oniška eilėda a L 82 e liaudies oniškas
eilia imas R 55 liaudies oniška eilėda a L 83, li e a u a oniška eilia R 55 li e a u a oniška eilėda a L 83 (da e
capí ulo an e io ). Em á ias edições pa a o i compos os e mos cho ejinhas linhas R 57 cho ėjinis
e sořeš is L 84, dak ilinės eilės R 57 dak ilinis e sořeš is L 84, d ipėdės eilės R 58 d ipėdis e sořeš is L 86,
jambinės eilės R 57 jambinis e sořeš is L 84, ke u pėdės eilės L 87, 58 Riapdis ke u pėdės eilės R 58 penkdis
e sořeš is L 87, ip ip ip šešės L 59 ip eilės L 87, ip ip ip ip 58 ipėės eilės L 58 eilės eilės L 86. Uma
pala a e mo eilė aš is17 na p imei a edição não, e íciaia é possí el encon a an o e miną eilės L 81,
quan o eilė aš is L 80, plg. Cambumo de Lábbo eiškiasi p incipalmen e eilėse, pa em ose i mingumu. Eilė aščių
esc i a ou composição ciência chama-se eilėda a, ou e si ikacija L 81. Ambos os e mos são usados
ne iena eikšmiškai jais į a dijama e eiliuo a língua ou o ma ( a ojama mui osiskai a eilė aščiai), e eiliuo as
kū inys, mas ikslią signi icado não semp e pode se acilmen e de e minado. K. Bizauskas p epa ando a
e cei a edição alguns e minos subs i uiu do mesmo ipo de da ybos, mas di e en es comun ašaknių pama inių
daik a a džių 17 Te minas eilės plačiai a o as XIX a., e eilė aš is apa eceu XX a. segundo década. O úl imo
e mo é J. Jablonskio naujada as, ele incluído em seu 1918 m. Mūsų žodynėlį (ž . LKŽe; Keinys 2010: 85).
224 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės da Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
e minim: logísquico consis ência R 65 logísquico nuosaikumas L 173,
g indinės min ies a ba idejos ienumas R 8 – pag indinės min ies, a ba idėjos,
ieningumas L 20, p i odymas R 7 – iš odymas L 19, šaukimas R 51 – su-
despukimo L 77 (plg. chamada de igu a R 51 suzucimo igu a L 77),
conclusão R 10 pabaiga L 19 (plg. galas R 7, L 19), indagação R 51
ques ionamen o L 77 (plg. da imas TKP indagação plg. chamada de igu a
R 51 pe gun a L 77 Lu a), nep aložba, ou não incomple o Rimas 7
ques ionamen o igu num, ou L 17.
Ski inguose leidimuose a ojami e minai d ip asmybė R 24 – d ip a-
smumas L 39, pai oca R 46 pai ocimo L 177; sakmė R 9 pasakėčia L 20. O e mo
sakmė na p imei a edição pai ado só pasakėčios signi icado. 1918 m. J.
Jablonskio Nosso ocynėlye já pode encon a naujada ą pasakėčia, que
en ou e em 1922 m. K. Bizausko ado ėlio ex o de pe missão (já mencionado
que o úl imo e mo não em um luga egis ado nos p o ocolos da Comissão
de Te minologia).
Nebend ašakniai sinônimos
quais e mos da p imei a edição K. Bizauskas ali ê nebend ašak niais
e mos, po exemplo: an gal is R 12 an aš ė L 25, disposição R 10
klos ymas L 22, exp essi idade R 15 posakis L 30, in o i ulijimas R 12 lia L
181, mixida o ma R 12 mix a o ma L 25 e mixidas linhas R L 84 mixes de
linhas 122 , R 57 slūgimas L 34, 8 R 5 kū inys L 17 (Ri udies R 26 liaudies kū inys
L 41 kū inys R 25 a iz a iz kū inys L 41), ba R 3 poe y L 3 e e y; 14 R
65 poe ics o a o ias de poesias e e e as. Ve inho an he i J. Jablonskis
aisê ainda 1904 e 1914 m., suge indo-o oca an ašu (ž . Jablonskis 1935:
53, 140, 174). Te miną a inys, populia ų XX a. início, 1921 m. o mesmo J.
Jablonskis kei ė kū iniu (ž . Jablonskis 1933: 241). Po jei o, ma y ,
obse ando Te minologijas komisijos e conc e amen e J. Jablonskio
opiniões (ž . Pi očkinas 1986: 114), K. Bizauskas e minos a ojo o mą
miš os miš osios (não miš ios) (plg. miš as, -a TKP 15, miš a, -oji eilė TKP 18).
Em ez de á ias p imei a lici ação e mos da e cei a lici ação o au o
pau a a ou os e mos po a ibu os mo i ados, i. e. sinónimos aspec inos,
ex.: ginamasis compa ais R 38 neigamasis compa ais L 58, L 90 in e up oji
kalba R 18 umpasakė kalba L 33, sąskambio ou a siliepimo pilnumas R 61
san a umo ou a siliepimo pilnumas L (plg. sumas TKP 18).
225Te minologia | 2018 | 25
Na p imei a edição as lojas se dis ibuem em meminá ios e esc i os, e na
e cei a em saky inius e ašy inius. Są okos, egis, as mesmas, mas os
mesmos e mininai a min inis eikalas R 5 eikalas a min inis R 5 e
kalas L 16 / eikalas saky inis L 16 mo y uo i ski ingai i suda o ski -
saky inis ei ingo pag indo oposições com seu ek onimu.
Miš ūs sinonimas18
Ta p pi mojo i ečiojo ado ėlio leidimų e minų susida o kele as
combinações de á ios ipos de sinónimos, po exemplo: eiliuo oji liaudies
e yba R 62 eilė oji liaudies kū yba L 93 liaudies eilė a kū yba L 93,
g ama iška p iegaida R 52 g ama ikos ki is L 79 e logiška p iegaida R 52
logikos ki is L 79, poe iškas pasakimas išsi eškas R 17 poė inis pasakakis L
31 (da plg. po 32 L) e p ozaiškas išsi eškimas R 17 p ozinis pasakakis L 31
(da plymas 32 L) e e c.
Po uma ez na p imei a edição g e a oniškas eilia imas pa a o i sinonimai
one iškas eilia imas R 54 e onical eilia imas R 55, e na e cei a […] ga sinė
eilėda a L 82 (segundo sinónimo oniška eilėda a L 82). En esigalou oninė (não
ga sinė) eilėda a, po que ga sinė é nonikslus oninė a i ikmuo.
Sinonimo(ų) enúncia
No ação que em alguns casos na e cei a edição nãoeli ia na p imei a edição os sinônimos a mesma noção
in oduzida apenas a um e mo ou menos sinonimados e minos, do que na p imei a edição, ex. →
heksame as (šešmas is) R hexame as L 557, o ma monologiška R 12 e o ma monologická R 11 → 11
monologická o ma L 25, pa eiksling → R 9 e imagemdumas 41, R R imageding → R imagedumas L 20 e
imagemdumas L 48 → 26 R K K 50 an ė an ė L 75 (plg an ė T 17), i mišk 53 e i ming L 8 1, L 8 1 ou g au
(g adacija) R imageding → L 74 e imagemdumas L 54 Kai quando p imei ojo pe missão e mosini keis i não
sinonimais, e siau esnės signi icado e minis, plg.: Mūsų liaudies e yba kupina š elnumo. bas a pega que e
es a dainelha <...> R 33 e Mūsų au osaka cheia de es elnu a. bas a pega que e es a canele a <...> L 51. 18 A
im de sup imi a desc ição de sinónimos, a sinónimas mis ias aqui são a ibuídos e mos sinónimos, que
êm mais de um sinal, i. e., quando compos os sinónimos e minos di e em não um dėmeniu ou quando à
sinónimos ilau ê en a em mais de dois e mos.
232 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
a ian ą ou kei ė e mą gene ašakniu sinônimo (gana ipiškas compos o
e mo com p e ei o -inis būd a džiu in odução ao luga de ou ookios
aiškos compos o e mo). P imei o do au o ização e minų pos e io men e
ele não endesse a oca ou a o igem (lie u iškos ou es animos) e mo de
nebend ašaknių e minų sinonimų pa es en e di e en es au o izações
ge almen e o mam apenas unicilmiai e mos. Vá ias mudinhas a lebiam a
di eção da no ma i a da língua da época, mais p ecisamen e J. Jablonskio
aisymus ( e yba → kū yba). Te minų (bend ašaknių e nebend ašaknių)
sinonimia e a ija imas ca ac e ís icos e de um manualêlio pe missão
e mos, e isso signi ica ou pode iam eikš i, que e minija não es a a
nusis o ėjusi, busca a ikslesnės ou eg asingότερες aiškos, não
con empla ou nãoūpėjo e minų į ai a imai ex e. Ma y , pe seguindo
didak inių obje i os, au o ius ne engė e aspek inių sinonimos. Ago a é di ícil
dize , se odas o p imei o manual de eo ia li e á ia li u iško a ian es de
e mos e sinônimos são p óp io au o iaus, e não edi o es, edi o es ou sejaip ajudbininkų abalho suba inho.
PAGINDINIAI SHALTINIAI
L Bizauskas K. Li e a ū os eo ia. Vado ėlis agš esniosiem escolas. Te cei a edição, Kaunas, 1922. Bizauskas K.
Raš ijos bei li e a u ας eo ia 1, Kaunas: A ei ies leidinys, 1918. TKP P o ocolos da Comissão de Te minologia
(N . 123), 1921. Saugomi Ins i u o das línguas Li uãs.
lITERATŪRA IR PAPILDOMI ŠALTINIAI
Aukso iū ė A. 2011: Te minologijas komisijos (19211926) a i idade esumo. Te minologia 18, 8091. Bane ičius A.
1991: 111 Polí icas da República da Li uânia 19181940 ac o es, Vilnius: Knyga. Bizauskas K. 1923: Li e a ū os
eo ia. Vado ėlis agš esniosiem escolas. Qua a edição, Kaunas, Blažy ėBaužienė D. 2006: Bizauskas
Kazimie as. Dicioná io biog a inis dos memb os do S eigiamojo Seimo da Li uânia (19201922 anos). Sud. A.
Ragauskas, M. Tamošai is, Vilnius: VPu edi o a, 99102. Bukauskienė T. 1993: His ó ia de ensino da li e a u a
Li uânia (a é 1940 m.), Vilnius: Mokslo e encyclopedijų publikla.
Gi dzijauskas J. 2006 [1993]: Kazys Bizauskas e sua eo ia li e á ia. Li uãos li e a u a agoje. S aipsnių inkinys,
Vilnius: Lie u ių li e a ū os i nau osako ins i u o, 4956. Gi dzijauskas J. 2006 [1994]: Obje os e pe iodização da
his ó ia da li e a u a Lie u ių. Li uãos li e a u a agoje. S aipsnių inkinys, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i
nau osako ins i u o, 2634. Jablonskis J. 1933: Jablonskio esc e e 2. Assun os de Educação. Red. J. Balčikonis,
Kaunas: Edição do Minis é io da Educação.
Jablonskis J. 1935: Jablonskio esc e e 4. Lobos assun os. Red. J. Balčikonis, Kaunas: Edição do Minis é io
da Educação.
Jablonskis J. 1936: Jablonskio esc e e 5. Lobos assun os. Red. J. Balčikonis, Kaunas: Edição do Minis é io da
Educação. Jakš as A. 1923: Nossa no a li e a u a (1904-1923) 2. nossa no a p osa li e a u a (1904-1923), Kaunas:
Edição da comissão de publicação de li os do Minis é io da Educação. Keinys S . 2010: Pensys sob e didelį
kalbininką e e minologą Joną Jablonskį 150 ų ani e sá ios de nascimen o. Te minologia 17, 8092.
Keinys S . 2012 [1967]: Re isão do abalho da e minologia Li uânica (a é 1940 m.). Li huanian
e minologijos aida, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u o leidykla, 2956. Kensminienė A. 2004: Mįslės. A uodai.
P ieiga po in e ne : h p://www.a uodai.l 2/paieska/ e minas.
php?TeId=4389&back=home.

233Te minologia | 2018 | 25
Knabikai ė V. 2006: Ling is inės lie u ių s ilis ikos aida XX amžiuje, Vilnius: Min is.
LEM Li e a ū as enciklopedija mokyklai. Sud. L. Mačianskai ė, D. Mi ai ė, D. Pociū ėAbuke ičienė, D.
Sa kausky ė, Vilnius: Li huanian Li e a u es and Peoples Ins i u e, 2011. as, 2005. www.lkz.l .
Liekis A. 1996: Signa a ai: Vasa io 16, Vilnius: Džiugas.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas (I–XX, 1941–2002), elek oninis a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u-
LTŽ 1962: Li e a ū as e minų žodynas. Sud. J. Pe onis, V. Vanagas, A. Zala o ius, Vilnius: Vals ybinė poli inės
i mokslinės li e a ū os leidykla.
LTŽ 1998: Li e a ū as e minų žodynas 2. Eilėda a. Sud. J. Gi dzijauskas, Vilnius: Bal os lankos.
Mi ke ičienė A. 2005: Epo, ly ikos, d amas gên ų i ki ų klasi ikacijos iene ų pa adinimai pi muose
lie u iškuose li e a ū os eo ijos ado ėliuose. Te minologia 12, 81106. Mi ke ičienė A. 2013: Te minologijas
komisijos (19211926) papel das e minologias de ciência da li e a u a li uanas na his ó ia. Te minologia 20,
172179.
Mi ke ičienė A. 2014: Figū as e opų denominações 19181940 m. li e a u a em abalhos de ciência.
Te minologia 21, 176191.
Mi ke ičienė A. 2015: Sinoniminiai e mininai 19181940 anos de li e a u as li uanas nos abalhos de
ciência. Lie u ių kalba 9, h p://www.lie u iukalba.l /index.phplie u iukalba/a icle/ iew/179/144.
Pi očkinas A. 1986: Jono Jablonskio linguagem aisymai, Kaunas: Š iesa. Skipi is R. 1961: Nep iklausomą
Lie u ą s a an , Chicago: Te a. Šalkauskis S. 1991: Raš ai 2. Filoso ias e pedagogicos e minija. Pa engė
A. S e diolas, Vilnius: Min is. Šoblinskas A. 1979: Lie u ių s ilis ika e suas da bininkai. Nossa língua 4, 2331.
TŽe 2002: In e leksis. Compu u e í io de pala as in e nacionais. A s. ed. A. Kinde ys, Vilnius: Alma
li e a.
TŽ 1936: In e nacionais pala as de dicioná io. Sud. K. Bo u a, P. Čepėnas, A. Si u y ėČepėnienė, [Kaunas]:
Fundo de P udos.
Vaskelienė J. 2013: Da ybinių sinonimų, da ybinių a ian ų i pa onimų panašumai bei ski umai. O homem e
a pala a. Didac inė ling is ika 15(1), 206214.
Viliūnas G. 2003: Den o pala a do a e p o undumas. Li e a u as Li uãs ciência na p imei a me ade do
XX século. T abalhai i dias 36, 261281.
VLE III Visuo inė lie u ių enciklopedija 3, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2003.
VTŽ 2003: Vai ke ičiū ė V. In e na ional wo ds dic iona y, Vilnius: Fo onija (edição ele ônica).
Zabo skai ė V. 1982: Li e a ū os mokslo į adas, Vilnius: Mokslas. Zundė P. 1993: Kazys Bizauskas 1,
Chicago: Lie u iškos knygos klubas. Zundė P. 1994: Kazys Bizauskas 2, Chicago: Lie u iškos knygos
klubas. AND li hhuanian TERMINOLOGY O li e a a y SciencE 100 yea s ago he i s Li huanian
A SIGNATORy O ThE AcT O INDEPENDENcE O lIThuANIA KAzyS BIzAuSKAS
ex book on li e a y heo y was published. I is symbolic ha he au ho o his ex book is a
signa o y o he Ac o Independence o o discuss he e minology o li e a y science used by
Bizauskas and his ac i i ies in o ganized e minology o de ing.
Li huania (1918) Kazys (Kazimie as) Bizauskas (1893–1941). The aim o his a icle is
Bizauskas em um impo an e luga in he his o y o Li huanian e minology, po que 1)
ele esc e eu he e y i s Li huanian ex book on li e a y heo y which is a e min
ology sou ce as well, 2) du an e his e m o o ice as minis e o educa ion he i s
e minology commission was es ablished a he Minis y o Educa ion and 3) he p epa ed
a lis o e ms mos likely based on he manusc ip o ma e ial o his ex book and
p esen ed i o discussions a he Te minology Commission. Bizauskas unde s ood
well he impo ance o e minology wo k and as a e minologis he was no an
indi idualis he was in ol ed in collec i e wo k on e minology o de ing.
234 As a Mi ke ičienė signa á ia do Ac o da Nep iklausomybės Li uânia
Kazys Bizauskas i lie u ių li e a ū os mokslo e minija
A compa ison o e ms in Bizauskas ex book (1922) and e ms eco ded in he minu es o
he Te minology Commission mos a ha hese e ms mainly di e in synonyms ha ing
he same oo Bizauskas ei he used one o mo e synonyms wi h he same oo which we e
discussed by he Te minology Commission o used di e en synonyms wi h he same oo .
Te minology o he p esen is mo e simila o he e m ology used by Bizauskas, p obably
because o he wide dissemina ion o his e ms. Nei he ex eme pu ism no a
de e mina ion o in e na ionalize e minology is cha ac e is ic o Bizauskas. A
compa ação de duas edições do ex o e ela que ele es a a p incipalmen e mudando a
o ma de e mos pa a azê-los mais p ecisos he would choose ano he a ian o would
change a e m o a synonym wi h he same oo (in oduc ion o he complex e m
including an adjec i e wi h a su ix inis ins ead o a complex e m wi h a di e en o m is
qui e ypical). He was no inclined o change e ms o he i s edi ion wi h e ms o
di e en o igin (Li huanian o o eign). Syn onymous e ms ha ing a di e en oo in he
i s and second edi ions a e o he same o igin. Se e al changes co espond o
s anda diza ion ends o ha pe iod. Va ia ion and synonymy o e ms (wi h he same
oo o wi h di e en oo s) is cha ac e is ic o he single edi ion o he ex book ( he
3 d edi ion was esea ched in his espec ) and his could indica e a lack o s abili y in
e minology, he sea ch o mo e accu a e o mo e co ec o m o a ia ions being
unno iced o conside ed o be insigni ican o change. I seems ha o didac ic easons
he au ho chose no o a oid aspec ual synonyms.
I is di icul o es ablish now i all synonyms and a ian s in he i s Li huanian
ex book o li e a y e ms we e in oduced by he au ho himsel o by edi o s, pub-
lishe s o o he helpe s.
Recebido 20180731
As a Mi ke ičienė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT10308 Vilnius
E. paço as a.mi ke[email p o ec ed]