scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuvių terminologija atkurtosios nepriklausomybės pradžioje

Abstract

Lietuvos nepriklausomybės atkūrimo 30-osioms metinėms skirtame straipsnyje terminologiniu aspektu nagrinėjama po sovietmečio prasidėjusio reikšmingo Lietuvos istorijos tarpsnio – nepriklausomybės – pradžia, to meto problemos. Daugiausia dėmesio skiriama Lietuvių kalbos instituto Terminologijos skyriaus veiklai. Nepriklausomybės pradžioje jame dirbti svarbiausi terminologijos mokslo ir praktikos darbai – pradėtas leisti terminologijai skirtas mokslo žurnalas, terminologiškai vertinti terminų žodynai ir standartai, plėtota terminų duomenų bazės idėja.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuvių terminologija atkurtosios nepriklausomybės pradžioje

Author: Alvydas Umbrasas
Year: 2020
DOI: 10.35321/ter
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/2015/2125
Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
doi.o g/10.35321/ e m27-11 258
Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
ALVYDAS UMBRASAS
Lie u ių kalbos ins i u as
ANOTACIA
No a igo dedicado às 30as ani e sá ias da es aú imo da independência da
Li uânia, aspec o e minologico é examinado po so ie mečio começėjusio
signi icamingo a psnio da his ó ia da Li uânia independência começo, ha me o
p oblemos. A maio pa e da a enção é a ibuída abalhos de ciência e p á ica do
eiklai. Nep iklausomybės p adžioje jame di b i s a biausi e minologijos
Sec o de Te minologia do Ins i u o da Lí ima Li uânia começou-se a pe mi i
e minologia des inada a e is a de ciência, e minologicamen e alida e mos de
diccioná ios e pad ões, de el a a a base de dados de e mos idėja.
ESMINIAI VOZŽIAI: e minologija, e minologijos da bas, Te minologijos sky ius,
e minologijos is o ija, Lie u a, nep iklausomybės a kū imas
ABSTRACT
O a igo dedicado ao 30o ani e sá io da es au ação do es ado independen e de Li uânia
abo da o início do pe íodo signi ica i o in he his o y o Li huania, i.e., o pe íodo de
independência, que começou a e he So ie e a, and he p oblems o ha ime om he
pe spec i e o e minology. Mos a en ion is paid o he ac i i ies o he Te minology
Depa men a he Ins i u e o he Li huanian Language. I is whe e he majo scien i ic
and p ac ical e minology wo k was accomplished a e he independen s a e o Li huania
was es o ed: he publishing o he jou nal dedica ed o e minology began; dic iona ies o
e ms and e minology s anda ds we e e alua ed om he pe spec i e o e minology; he
idea o he e m da abase was concei ed and de eloped. KEYWORDS: e minology,
e minology wo k, Te minology Depa men , his o y o e minology, Li huania, es o a ion
o independence Kalba é pa e da iden idade do Es ado, e e minija idiomas, jun o e plė o ą
e miniją. Ga an da e minícia do desen ol imen o o uso do idioma do Es ado, indicado do
desen ol imen o. Só mino ia dos idiomas do mundo em dees a idade e ciência necessidades.
Es ado aida es á in imamen e ligada com e mos-
259 Te minologia | 2020 | 27 nijas aida, a ce os es ados es ádios de
desen ol imen o mui as ezes jun amen e es ão e e mi ik oms ambien es
nijos aidos e apai. Žinoma, ski ingai nei als ybė, ku i susiklosčius am
em mapas apa ecem ou de eles se ex ingi pode bas an e apidamen e, língua é
ine iškas e len amen e can ean ean e coisa, suas mudanças ne yks a saiga,
po ém mudanças do es ado ilgainiui a a e a. Tie mudanças ge almen e melho
seimam da pe spec i a do empo. Es es anos 30-° ani e sá ia da es aú imo da
independência da Li uânia como jus amen e é ocasião ž ilg elė i um pouco no
passado. 30 anos já conside á eis homem po an o sub ęs a, nação al ez
ambém. Nugy enus uma ce a e apau cu alsu lemb a -se o igo aks. O
in e alo de anos 19902020 é mui o signi ica i o pa a o es ado li uano e da língua
li uãs, e pa icula men e in e essan e o começo de que in e alo, deėmusi
subsequen es p ocessos. Sukak ie ocasião decês a e minologicamen e
aspek u panag inė i independência começo, os p imei os alguns anos a mybės
kū us nep iklausomybę (daugiausia o ien uojamasi į pi mąjį nep iklauso-
penkme į, mas igo osos limi es nãob ėžena). O a igo aplicando o mé odo
desc i omá io ap esen a-se a análise da a i idade e minologicas de esse
me o. Sequencia-se mos a ecku osios independência iniciais e minologias
p eocupapesčius e ku us a ei ies plansus, pasiž algy i po ha me o
e minologijas da bus, apliqueando a seus aspec os de desen ol edos, e
e ela ha me o si uaciju. O abalho de Te minologia e ciência na Li uânia
es ei amen e liga-se com o Ins i u o da língua Li uânica. Desde mesmo a
undação des e ins i u o 1941 m. nele o am abo dadas ques ões de
e minologia. Nos anos de undação do Ins i u o de Lí u ios, nele ins i uiu-se
P ak iskās alodas un e minologijas posky is, jun ameme Lie u ių kalbos i
li e a ū os ins i u e 1971 m. No se o de Žodynų įs eig a Te minologijos g upė
(lido a o Kazimie as Gai enis), ainda an es disso 1951 1971 m. aqui e minų
s a s imo eikalams Te minologijos komisija (plačiau ž . Aukso iū ė 2005;
Aukso iū ė 2014). Nep iklausomybės iš aka ėse (1989 m.) começa a ope a Os
depa amen os de Cul u a e Te minologia da Língua. Naquela época kalbininkai
e li e a ai ainda es a am num mesmo ins i u e, po ém independência anos de
esgú imo simul aneamen e ma ca e sepa ado Lie u ių kalbos ins i u o
esgū imo me us. Aqui 1991 m. andasi sepa ados Te minologijas sky ius pela
p imei a ez e minologijos mokslo eikalams c iado um sa a ankiškas
subdi ision. S aipsnyje como jus amen e e concen ajoamasi em Secção de
Te minologia, su gido de G upos de Te minologia, a i idades, po que
independência no início isso e a p incipalíña luga de es udo e manequiba de
e mos. Lei e an o oca-se e des e seção p iešis o ê, seus adimosi aspec os. Pa a a elabo ação do a igo baseia-se p incipalmen e em dados de a qui o não publicados como šal-
260 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios iniai usa G upos
nep iklausomybės p adžioje
Te minologijos ins i u o Lie u ių kalbos, Lingbos kul ū os i e minologijos
sky iaus, Te minologijos sky iaus, bem como p o ocolos1 do conselho
cien í ico des e ins i u o2 e seus apêndices ( a ai os e k .).
VIRSMO METO DARBAI
O início de Nep iklausomybės, uma pa e, oi di ícil pe íodo, pois kybos nos abalhos. Do en ão Kalbos
daug dalykų als ybėje eikėjo suku i a a ku i, be ka u ai bu o i
oman inis, ikėjimo ge a a ei imi laiko a pis. Sąjūdžio p adė i als ybės
i smo da bai a sispindėjo i e minologijos, aip pa apsk i ai kalbos a -
cul u a e e minologia seção en eio dos li uãos o nou-se unin ele es a aline língua e linguagem a kybos
eikla su uo bu o glaudžiai susijusi. Po ilgai ukusio d ikalbys ės laiko-
ba os isso kėlė nãoá ias challenges, po que a Li uânia so ie mečiu de alguns domínios, po exemplo,
anspo e, indús ia, aš edybos, especialmen e ka iuomenės, oi comple amen e ou alguns onde quase
esgo ada. 1990 m. 11 de ma ço. O Sup emo Conselho da República da Li uânia es i uiu à Li uânia es a alidade
e da República da Li uânia Laikinuoju Pag indiniu Įs a ymu a ė ė lie u ių kalbai du is in o a ious ac i i ies
s ields o he s a e3. Mui o em b e e, maio 2930 d., Ins i u o de língua Li uânia o ganizo-se 7o Pabal ijo
e minologia e cul u a de linguagem eó ico me odico seminá io Vals ybinė kalba i kalbos no malizacija, no
qual nag inė i lie u ių kalbos ei1 Lie u ių kalbos ins i u o mokslo a ybos pa adinimas bėgan laiku kei ėsi.
Como ê-se de on es, inicialmen e ela e a ins i u o Lie u ių kalbos Mokslinė a yba, mais a de bas an e
longo empo chamada simplesmen e ins i u o Lie u ių kalbos a yba. S aipsnyje di e ença nãooma, em
odos os casos chama-se Mokslo conselho.
2 No ex o do a igo, nos encaixes indica-se a qual p o ocolo se baseia. T ump chama: KKTS Di isão de Cul u a
de Línguas e Te minologia, TS Di isão de Te minologia, MT Vixlo conselho; je a indica-se da a da sessão
p o ocolado. Dėkoju di e o eia do Ins i u o de língua Li uãs d . Albinai Aukso iū ei po concedida a
possibilidade de ap o ei a dados a chy inos des e ins i u o, ambém ins i u u a chi a ei Ri ai Maldonienei,
gen ilmen e pa ūpinusiai de a chy o necessá ios p o ocolos. 3 To Lei a igo 7 a i mou: Vals ybinė Lie u os
Respublikos kalba y a lie u ių kalba. A República da Li uânia ga an e o uso da língua li uânica nas a i idades
dos Es ados e da sociedade, em ó gãos de educação, cul u a, ciência, p odução e ou os es abelecimen os,
emp esas e o ganizações, os Es ados cuidando-se isapusesku da educação e do ensino da língua li uânica.
Suda ão condições usa e cul i a as línguas das comunidades nacionais. TSR Li uano Sup emo Conselho já
1988 m. 18 de no emb o. oi admissão o me o cons i uição pa aisą (771 a igo), skelbiančią: Vals ybinė Lie u os
TSR kalba y a lie u ių kalba. TSR da Li uânia ga an e o uso da língua li uanas nas a i idades do es ado e
sociedade o gânicas, educação, cul u a, ciência, p odução e nou as ins i uições, emp esas e o ganizações,
do es ado cuidando-se isapússku da língua li uanas ugdymu e ensinimu. Suda ão condições ugdy i e ou a RS
da Li uânia usadas línguas, ap ende e usa usas língua como
TSRS ins umen o de in e comunhão das nações (S . Keinys é chamou a enção a es a o mulamen ação
pe dė ą komp omisiškumą, baseada impyg ina impligos das nacionalidades mino i á ias e usų d ikalbys ės
pama u (Keinys 2012 [1994]: 2122)). De aliau uso da língua es a al oi de e minado Seimo 1995 m. 31 de janei o d.
ado ado da República da Li uânia es a ís ica da língua.
261Te minologia | 2020 | 27 kalai cambii us ao seu s a us, baseando-se às
pales as do seminá io anunciadas publicações4, po exemplo, S asys Keinys
examinou po os, línguas e es ado laços, ab êpendo aspec os his ó icos,
polí icas usinimo, concepção da língua es a al e ques ões elacionadas de
línguas mino i á ias (Keinys 2012 [1994]). No es a u e e e que esol e á ios
com elação à língua klauposėdyje discu ido um p oje o paso cidadão da
simus – 1990 m. ugsėjo 13 d. Kalbos kul ū os i e minologijos sky iaus
República da Li uânia, que a alia em elação à língua a siun ê o Conselho
Supe io Ju idinis. Do p o ocolo ê-se que a aída a enção à d ikalbys ę
an e io men e passapo e e a de li uães e usų línguas, e ago a o e ecida
li uães e ingles, mas da es a ques ão a i ibou, po que ne u e ada de ou os
países passas exemplos. A maio ia das discussões causou sob enomes, nome e
nome do pai esc i as ques ões (pessoal nomes esc i os em documen os
ques ões e depois de 30 anos ebekelia ais as ieni (P anas Kniūkš a, K.
Gai enis) o e ece am p imei o esc e e o sob enome, po que o icialmen e ela
é mais impo an e, ou os (S . Keinys) en a iza am que al o dem é usiška, e
em língua li uânica...) cos uma esc e e p imei o o nome ( aip e aco dado
suge ly i). Ap a a, que na língua usas o nome e paia ô são não dis inguidos, e
nos nossos documen os o nome do pai pode de odo não indize . Aco dou, que
passe em ez de xaimyninė padė is de e ia esc e e šeiminė padė is ou ainda
melho egis os de casamen o. Discu ida sob e o p oje o paso e mo
iden i icação nume is, aco dou suge i iden idade nume is (čia, ma y , isso que
1991 m. dezemb o 1 d. p omulgojusiame s anda d Li uania RST 1185-91 Pe smens
código. Compos a e es u u a oi in i ulida código de pessoa).
Já independência da publicação mêsio gale (KKTS 1990 03 27) conside adi o ques ão, no p o ocolo chamado
Uni e si e o s anda dizacijos sky iaus pa eng as ISO in e nacionalno s anda o lie u iškasis a ian a (čia
u imas omenyje mais a de esses anos publicado pad ão Li uania RST 1115-90 Te minologijos p incipai e
me odos), aigi e eng i passos impo an es umo à pad onização de e minus Li u iškų. Na Li uânia pad ões
(ne e minų) começa a p epa a e pe mi i 1975 m. (Maslauskienė 2004: 257), a é a decla ação da independência
na Li uânia alojo so ie iniai pad ões (GOST), en e eles es a a e e minų s anda ų, mas neles não ha ia
lie u iškų e minų (Maslauskienė 2004: 260). Na e e ida sessão, de am-se á ias obse ações sob e o pad ão
logís icos e linguís icos, po exemplo, alou-se sob e sinónimos necessá ios, elações de concei os, Jonas
Klima ičius suge iu que g e a e mos da da 4 Rela ó ios do Seminá io In e nacional oi des inado ao Li uânico
linguo y os ques ões olume 31 , que apa eceu só em 1994, embo a a publicação enha sido ap o ada ainda em
1991 (MT 1991 12 13), mas o Conselho Mu axlo se opôs à publicação de a igos em es ão, mais a de leis a (MT 1992
02 04).
262 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios eikė ų e mais amplio
nep iklausomybės p adžioje
e mo e minų (su)da ymas ou e minų kū imas. Embo a no p o ocolo
o ganizado es não menciona em, é ób io que à elabo ação do pad ão5
con ibuí am e K. Gai enis, pois na sessão oi decidido s anda a pon o
linguís ico con i ma , e K. Gai eniu conside a pa a os comen á ios e
suges ões. A pa i dos p o ocolos do g upo de Te minologia ê-se que ainda em
1989 m. 10 de ma ço, em uma sessão, na qual, sem e minologas S . Keinio, K.
Gai enio e o en ão ice-di e o do Ins i u o de Lí ima e Li e a u a Li uano
Aleksand o Vanago, pa icipa a Zigmas Zinke ičius ( ep esen an e da Kalzębos
d augija), A. Rėza ( ep esen an e do Comi ê de Plano), S. Palėla, A. Januškis, A.
Palšai is, N. Dudlausė, A. Juodžis, B. Daugima (Kaunas poli echnik o ganiza as)
( u 1), discu iam os pos os de abalho e quando p epa a os pad ões de
abalho, os g upos de e minologia exigem uma al a. Ap a dando os abalhos
do p imei o semes e (KKTS 1990 06 15) P. Kniūkš a alou sob e p epa ados
Kancelia inės kalbos pa a imus7 e su lančias p oblemas de p epa ação, pois
muda iam documen os, denominações de ins i uições, disse que ajudou A chi ų
aldybai a p epa eng i aš edybos ins ukciju. Cap iui conside ando as
a i idades dos p imei os anos independência (KKTS 1990 12 12)
K. Gai enis ala a, que e minologas abalhos o am mais elacionados com a p á ica. Ele exo ou os
uncioná ios do sei o não enco e em em se idão s e ą, e cuida in is acadêmicos abalhos, seus p es ižu,
disse, que Lie u ių kalbo y os ques ões a igos alo dú ida, lei o io sudominado pelo í ulo do a igo, e não
po con eúdo, lamen es a o, que pouco publicada de ipo p á ico a igos. De ido gausėjančių p ak inių
da bų S . Keinys siūlė konsul acijas 5 Pačiame s anda e Lie u os RST 1115-90 indica que o p epa ė K.
Gai enis (che e de emas), N. Dudlauskienė, L. Laužikas, E. Paukš ienė, J. S o pi š ienė (nomes não
o necidos). Com o Conselho de Te minologia da Academia Mokslų ele oi ha monizado pela Uni e sidade de
Vilnius, e ap o ado pelo Depa amen o de S anda ização e qualidade jun o ao Go e no da República da
Li uânia 1990 09 28 n. 3. A no ma oi elabo ada de aco do com a co esponden e no ma in e nacional ISO 704-87
Te minology wo k P inciples and me hods. Li u iškasis pad ão de início da independência alojo longong,
algum empo ebegaliojo mesmo e In e nacional da o ganização de pad onização (ISO) 2000 m. eno inus
pad ão (ISO 704:2000) (Maslauskienė 2004: 261), e naujesnė Li u iškoji e são apa eceu só depois pa eolicos
anos LST ISO 704:2005/P:2006 T abalho Te minologijos. P incípios e mé odos ( apa as ISO 704:2000). Quan o mais
a de o pad ão o iginalus oi a ualizado (ISO 704:2009), em 2010 a ex- e são li uaniškaia oi abolida e em seu
luga como pad ão li uano oi ado ada a e são angliška LST ISO 704:2010. P eocupação az o que em 10 anos
a é ago a do adução li u iço, desg aça, assim e nea si ado.
6No p o ocolo indicam-se apenas as p imei as le as do nome das pessoas, assim ap esen a-se e no a igo. 7
Nomeação ei o de aco do Kalbos p ak ikos pa a imų analogiją, leidinys sumany as da so ie mečiu, oi
comple o a p epa a 1992 l., edi ado 1993 l., apidamen e esgo ado, pos e io men e mais uma ez pe leis as (Kniūkš a 2018: 2728).

263Te minologia | 2020 | 27
1 pa . Te minologijos g upės 1989 m. ko o 10 d. posėdžio p o okolas
Al ydas Umb as Li huanian e minologija a ku osios me ų e J. Klima ičius s a s ė, que se ia necessá io
nep iklausomybės p adžioje
i edaga imus da y i mokamus, ne s a s ė, kad gal e ė ų s eig i kokį
kalbos p ak ikos koope a y ą ( ai bu o koope a y ų s eigimosi me as...), o
mokslo įs aiga ne u i ap i, pasako jo, „kalbos nemokančių a nai e“ (po
s eigi lingbos paslaugų i mą, que e s ų e minus e ajudasse a abalha p á ico abalho (TS 264 1992 12
21)). Um dos signi ica i os mais e minologas abalhos, abalhadas na mesma independência no início
jun iniame sky iuje, cole i amen e p epa ada e minologijos aisymų li o. Ją o ganizê K. Gai enis, Angelė
Kaulakienė, S . Keinys, i do seu abalho p á ica, col a de Kalbos kul ū os, Mūsų kalbos, Gim osios kalbos e
ou os publicações. O abalho oi inalizado em 1991. e 29 de ab il de 1991 a inal (an asis) a ian e, in i ulada
J. Klima ičius, medžiagą ink i padėjo Auksė Mon ilienė. Taisymai kaup-
Te minologijas pa a imai, ap esen ada s a s y i Kalbos kul ū os i e minologijos sky iaus posėdyje (KKTS
1991 04 29). Como is o a pa i do p o ocolo, ma e ial a p incipalmen e inko A. Kaulakienė e K. Gai enis, odo o
p epa o omou 3 anos, bū a mui os e minologų posėdžių. Segundo K. Gai enio, do p imei o p epa ado
a ian e (jį e minologai s a s ė sepa adamen e do odo sky iaus) aisymai e a mais li es, e na segunda
a ian e eles mais sug iž in i, e minologizuo i, se es o ça o nece quan o menos sinonismos. K. Gai enis
o e eceu abalho a publica , e depois de ês anos p epa a duplamen e maio a segunda edição, que
podíamos in oduzi em máquina de cálculo. Ao ap o a es a publicação à imp ensa ins i u o Mokslo conselho
ambém alou, que o seu complemen ês possí el se ia o ganiza ne aisyklingų e minų banką ao lado
eg asingos e minų banko (MT 1991 05 08). Conside s an inho an o capí ulo, quan o Mokslo consyboje
discu ida po causa denominação Te minologijas pa a imai (ma y , de in a à Kalbos p ak ikos pa a imų),
suge ida o oca . Bū a suges ões nomea Te minologijas žodynėlis (Kazys Ul ydas), Te minai blogi e ge i
(Vy au as Amb azas). Po im, oi escolhido o nome mais adequado esmę Te minologijos aisymai, e a
publicação oi imp essa já em 1992 (TT). Segundo p a a més, ao ki compos o ce ca de 3,5 mil. e minologos
compe ência mais pe encen es aisymų. O conselho Cien í ico ecomendado, que a publicação ap o asse à
Mokslo academia ac uan e Conselho de Te minologia, mas isso não oi ei o (aquela 8 P o ocolos algum onde
esc e e Te minologijas a y b a, algum onde Te minologijas k o m i s i j a, embo a, pa eis, u imas em men e
o mesmo assun o. O Conselho de Te minologia ao P esidium da Academia Mokslų oi ins i uído ainda 1971 m. em
ez de Comissão de Te minologia que a ua am no Ins i u o de Li uânia de Língua e Li e a u a (ins i u e
naqueles mesmos anos oi ins i uída G upos de Te minologia). Pa a a composição des a conselho en a am 23
amosos especialis as de á ias á eas cien í icas e écnicas, p esidia-lhe o acadêmico Vy au as Mažiulis,
ice-p esiden e e a Jonas K uopas (após sua mo e S . Keinys), e sec e á io K. Gai enis (Aukso iū ė 2005: 12).
me u jau bū a diskusijų dėl šios a ybos8 egzis a imo i eikalingumo (TS
265Te minologia | 2020 | 27
12 23; MT 1991 06 25; MT 1991 09 27)). Em ge al publicação su aidino impo an e
papel da p á ica da língua no abalho, oi ú il aos edi o es e ou os
e minos adminis ky ojos. No as complemen adas de suas pe missões
assim e nepasi odê (nea mes ina, que a isso pode iam con ibui pesokos o ganizado es
pozicijų aisymų klausimais de inimas a pusa yje).
STEIGIMISMO DE TERMINOLOGHIJOS SKYRIAUS Es agimo
1989 m. ins i uído Kalbos kul ū os i e minologijos sky ius9 gy a o neilgai. Quase isso de e minou
ci cuns âncias polí icas. Reckū us independemybę sma kly iuugo o papel da língua li u ians e po eikis
i i, no min i di e sos assun os da língua. 1991 m. maio 8 d. Ins i u o Li uânico de Língua Mokslo
conselho p i a ê Lbos cul u a e e minologia se depa amen o eo gana imui e nu a ė ao in és do seu
ins au i dois capí ulos Lbos cul u a e Te minologias. En e os mo i os, digay ų do di e o do ins i u o
A. Vanago, oi o que é p eciso o alece abalho de cul u a de linguagem e e minos de c iação, po que
Li uânia língua ago a é es a al (MT 1991 05 08). P ecisa dize , que O Depa amen o de Cul u a de Línguas
e Te minologia não oi unily is, nele os abalhos o am di bami g upes. Como mencionado, o g upo de
Te minologia do ins i u o Sé ico de Žodynas a ua a já desde 1971 m., a pa i de p o ocolos ê-se que o
g upo de Te minologia a ua a ambém e no Depa amen o de Cul u a e Te minologia da Língua, indica-se
que ela lide a a10 K. Gai enis (a ou os g upos do depa amen o lide a am P. Kūkniš a e Simas
Ka aliūnas). Uma ez que a i idades no depa amen o oco eu g upos, ele eo ganizando uncioná ios
dalybos não e e se di íquios. Passados alguns dias após a decisão do conselho Mesclo Li uânia aide (1991
05 14) in o ma-se sob e concu so pa a no os capí ulos Linbos kul u e e Te minologijas líde es de
unções. Konku se pa icipa po um candida o […] espec i amen e P. Kniūkš a e S . Keinys (pas a asis
desde 1987 m. lide ou Daba inės lie u ių li e a ū inės kalbos sky iui, e desde 1989 m. Lingbos kul ū os i
e minologijos sky iui). Bi želio 25 d. konku se Mokslo conselho po o ação sec e a con i ma P.
Kniūkš ą Kalbos kul u a sky iaus 9 Beje, pa e dos p o ocolos i aš ėse (1990 03 27; 1990 09 13; 1990 11 15)
indica-se que es e é Te minologijas e linguagem kul u a sky iaus (s i ys sukeis os luga es). Pa a es a
dispa idade pode se is o como pa a a ma ca de compe ição in e na.
ado u, o S . Keinio Te minologijos sky iaus ado u neiš enka. Skelbia-
10 Cap iuje a es ando K. Gai enį (KKTS 1991 03 13) disse que ele lide a a G upo de Te minologia, p opôs-se à
Di ecção ans o má-lo em sénio colabo ado cien í ico, e, se possibilidades, as unções pode iam
bū i paaukš in os iki ado aujančiojo mokslinio bend ada bio (pagal s a usą jos bu o a p y esniojo i
y iausiojo mokslinio bend ada bio; daba okių pa eigų nė a, o mokslinis bend ada bis daba adinamas
mokslo da buo oju).
266 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios mi paka o iniai
nep iklausomybės p adžioje
Te minologijos seção do che e de eleição (Lie u os aidas 1991 08 16). Ago a
pa a es e ca go candida a K. Gai enis e se emb o
27 d. elei o pelo che e.
Padalijus Líbo cul u a e e minologia di isão em dois depa amen os
Te minologia di isão e e 11 uncioná ios (de 21), aspi an ê, ambém
imedia amen e o am admi idas mais duas uncioná ios, aigi di isão
o mou: d .11 K. Gai enis (líde ), di igindois colabo is cien í ico habil. d . S.
Ka aliūnas, colabo ado es cien í icos senio es d . A. Kaulakienė e d . S .
Keinys, colabo ado cien í ico J. Klima ičius, jaunesnias colabo ado as
cien í icas A. Aukso iū ė, Nijolė Bane ičienė, Gina Ka aliūnai ė, Adelė
No eikai ė, Rosi a Medišauskienė e Aud onė Šalkauskai ė, labo an ês
senio es Jolan a Gai eny ė, Gied ė Gielinskai ė e aspi an ė Vilija D ūnienė.
Di ijan o depa amen o oi acei o o pedido de S. Ka aliūno pa a designá-lo
em Te minologia Depa amen os, embo a alado, que de aco do á ea de
pesquisas pudesse i em Talbo his ó ia Depa amen os (MT 1991 09 27) (ca u
dissol ida sua lide ada Socioling is icos g upo, que oi ins i uída dėl
konjunk ū inių aplinkybių, e ele só um naquele g upo e a emanescendo).
Como ê, a di isão e a bas an e g ande, inha conside á eis e já expe ien es, e jo ens especialis as12.
ATEITIES PLANAI
Do p imei o Rela ó io de Anos de Vida do Sec o de Te minologia (TS 1991 12 23; sessão, em que oi
conside ado o ela ó io, p imei a págį c . Fig. 2), ê-se que o Sec o do an e io Sec o assumiu emá
Li u ian e minology linguis icis is y inėjimas and science p oduc ion as well as e minų a kys i
s anda dizacija (só S. Ka aliūnas di bo sa a anki, seu abalho cien í ico não dependia des e ema).
Disse-se que as ligações com Ry ų ins i uições de ciência quase co a am, e com Occiden ų ainda
nãožmegz i. Indica-se que o p á ico abalho de manejo e no minamen o de e mos oi in ensy esnis do que
a esolução de p oblemas de e minologia. T abalb a a p epa ados diccioná ios (pzj.: geologia, geodezias,
ísica, química), simul ane lamen es au a, que p ada e minų žodynų leidybos si uação, pois é p epa a
mais de 10 g andes e minų žodynų (pzj.: ma emá icas, comé cio, psicologias, cons uções, zoologias), dos
quais ninguém neno i pe mi i . T abalho de pad onização de Te minos aqueles anos desc i o como
a gingas: Kokybės i s anda izacijos depa 11 Mokslo g aus são aqui ap esen ados assim como eles o am
a ados após nos i ikacija 1993 m. 12 No Daba iniame Te minologijos cen e, que 2003 m. oi ís eig as
ie oj Te minologijos sky iaus, daqueles p imei os sky iaus especialis as abalha só d . A. Aukso iū ė. Ela
é ago a a che e de ciência do cen o e di e o a do Ins i u o de língua Li uânia.
273Te minologija | 2020 | 27
gias comi és, que de e iam elabo a no mas de mais, do que e minologogos cape ap o a . No en an o, K.
Gai enio achou que enuncia ao abalho de a aliação de pad ões de e mos não é obje i ado, po que ele já oi
iniciado, oi bené ico não só pa a especialis as de ou as á eas, mas ambém pa a no os e minólogos (TS 1994
12 22). Em ge al le an ou-se a a e a de ugdymo de cien is as, po que na época ninguém de e minologas
nesimokė dou an u ada18. m. 1993 Rela ó io do Depa amen o de Te minologia planeja que 1) no u u o odo o
abalho p á ico de e minologia de e ia basea -se p incipalmen e na ealização de especializações
e minológicas, isso de e ia inclui não só pad ões de e mos, mas ambém diccioná ios; 2) aumen ando o
olume de abalho p á ico, p io idade de e ia p es a aos abalhos de ins i uições públicas e emp esas (pois
inanciamen o é ecebido do es ado); 3) o abalho p á ico se á slandus só en ão, quando se á abalhado
ap oximadamen e meia do empo de abalho de um cien is a, ele não em zágož i do abalho cien í ico.
Embo a abalhb a mui o, chamada a a enção, que saia e minologų nežiū ė ų žodynų. di e o do ins i u o da
língua Li uânia A. Vanagas en ão alou, que o abalho da e minologia az-se s ichiškas, não con olá el,
po an o depa amen o de e minologia de e ia oma coo denação (TS 1994 12 22). De ido ao aumen ado
olume de abalho p á ico em 1994 começou-se a ala , pa a que diccioná ios de e mos pudessem ap o a não
só Te minologijas sky ius, mas e Vals ybinė lie u ių kalbos komisija, mas ao mesmo empo ecei ase, que
en ão s a s ymų pode ainda mais mul iplica (TS 1995 12 19). 1996 m. O Depa amen o de Te minologia ainda
a alia a e mos de diccioná ios e pad ões, mas já e a cla o que es a unção assume a Vals ybinė lie u ių
kalbos komisija (TS 1996 12 13) como só naqueles anos começou a ope a Vals ybinės kalbos a ojimo i ugdymo
1996 2005 anos p og ama, pe inansa imą paska inusi e minų žodynų engimą i leidybą. Necessinybê
pe mi idos dicioná ios de e mos, bem como e pad ões de e mos ha moniza com Es adoybine li a ians kalbos
komisija oi ju idicamen e de e minado des a ins i uição n u imais (1997 m. 30 de janei o. ado ado
n u amen o No. 59 Po causa de diccioná ios de e mos ap o ação, e 1998 m. 29 de janei o. n u amen o No. 69
Po causa de no mas de e minos ap o ação). Te minologos do depa amen o de Te minologia, na u almen e, e
con inua am a abalha em e minos diccioná ios e pad ões, mas isso azia já pela encomenda da Vals ybinė
lie u ių kalbos komisija (ca u abalhando pas a osios ins i ucijos Te minologijos pakomisėje). an ū ą
ing essou A. Aukso iū ė ( ado aujama S . Keinio dise ação apgynė 2000 m.) e G. Ka aliūnai ė ( iesa, úl imo
dise ação esc e eu não do s i o da e minologia e logo de Te minologia se o nou).
18 J. Klima ičius dise aciją apgynė 1993 m., o iš jaunųjų sky iaus da buo ojų 1995 m. pi mosios į dok o-

274 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
TERMIN DUOMEN BAZ
Nuo e minų žodynų engimo i skelbimo šiais laikais nea siejamos in-
o macinės echnologijos. Filologiniai y imai kompiu e izuo i ( uo me u
ai adin a mokslinių y imų au oma iza imu) p adė i da p aėjusio amžiaus
de in ajame dešim me yje uome iniame Ma ema ikos i kibe ne ikos ins-
i u e (a kū us independomybę enomeado Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica19). dados
e minologicos compu ado izamen o e necessidade de banco de e mos 1988 m. começou a
ala sob e o anoome inio Ins i u o de língua e li e a u a Li u ias ice-di e o A. Vanagas
(ele logo o nou-se es abelecido Ins i u o de língua Li u ias di e o ), que em ge al inha
men e, que e minologos g e os independência início de dú idas sob e o banco de dados
čių dėl plačios e minologijos p og amos (U nėžiū ė 2002: 20–21). Ma y-
e minológicos não e a, isso palabas sob e o depa amen o de cul u a e e minologia Kal Kal
Kalėnas S . Keinys (MT 06 25), mesmo já anuome iai a i mou que […]sen ala, mas nada
neda oma[…] 1991 (TS 12 23). C ip ingas discussões iniciadas ins i uído no Depa amen o de
Te minologia já em 1992 m. p ima e a o ganiza s es a seção seia apenas em ques ão de
negócios de c iação de e mos, na qual pa icipa am jun amen e os uncioná ios do banco
de Ma emá ica e In o má ica Ins i u o de Pesquisas Cien í icas de au omação Valen inas
Če niauskas (che e de labo a ó io) e Vida Žilinskienė (TS 1992 05 11). Posėdy alou sob e não só
pa a especialis as, mas pa a oda a sociedade necessá ia uma banca de e mos, discu iu a
seleção de possí eis on es, necessidade de as compu ado iza segundo uma es u u a e
esol eu c ia uni e salią base de dados de e minologia (banką), des inada a um amplo
consumido (TS 1992 05 11). Con a a uma base de dados c ia e mos como diccioná ios
(p adė i de e minos écnicos e ísicos), mais a de enche e minis de enciclopédias,
Daba inės lie u ių kalbos žodino (naquela época ele já es a a a se inalizado
compu ado iza ), Te minologijos aisymų e k . 1993 m. aqueles mesmos disku uado es (da
junė Gediminas Daugėla de Mokslo and echnikos edakcijos) no amen e se euni am pa a
discu i e minos e p oblemas de abalho do banco (TS 1993 06 24). Falbė a sob e e mino
ca elė es u u a, . i. e mo a igo sanda ą, su a a e minus ki čiuo i, indica , ou
e minus no minis, o nece ce os ce os dos seus pa âme os g ama icais,
classi icação sinais (gimininis, specieinis, po ūšinis) e k . De a a a es u u a do a igo de
aco do com o pad ão 19 Ago a isso Vilniaus Uni e sidade Duomenos ins i u o de ciência e
ecnologias digi ais.
Lie u os RST 1115-90 Te minologijos p incipai i me odai.
275Te minologia | 2020 | 27
Ve pa a que K. Gai enis naquele momen o in e ėjosi20, como semelhan es abalhos abalhados no
es angei o, o que a y a em ou as ins i uições na Li uânia e qual e minų banco nos se ia adequamíssimo.
Sa o obj algą e idėjas ele ap esen ou num a igo (Gai enis 1993: 811), no qual p og essi amen e conside s ê,
que e minų banko unções de e ia ab ange lie u iškos e minijos in en o izaciją, ocaus de
in o mações com ou os e minų bankais e k . Realus pos ūmis oco eu, quando odas as discussões e o
mencionado a igo baseando no Depa amen o de Te minologia oi suma y a p og ama de p epa ação do
Banco de Te minos (ž . pa . 3.), que em 1995 oi ap o ado Mokslo conselho do Ins i u o de língua Li uânia (MT
1995 03 15). sob e e minog a ia, mas e sob e e minologicas bibliog a ias dados acumulimo), e minos
paiseškos sinais. As ques ões de inanciamen o exp essa am-se, quando Ma emá icas e in o má ica
P og amoje bu o numa y i da bo ikslai, bazės šal iniai (gal o a ne ik
ins i u e ealizado abalho em 1996 m. começou a apoia Vals ybinė lie u ių kalbos komisija de aco do
Vals ybinės kalbos a ojimo i ugdymo 19962005 me ų p og ama. Os e minologos con ibuí am como
seleção de con eúdo e sanda os, consul o es de sis ema de paíseškos e minos21. Ve dade, de ido a
obs áculos ecnológicos (p og aminé e pė inicialmen e não e a a o aki à língua li uãs, al a a š i ų e
e c.) e complexas, em pa e a necessidades cien í icas o ien adas es u u a da base os abalhos o am
concluídos apenas 200322 m. Ao Ins i u o de Ma emá icas e in o má ica base de e mos li uãos, ou a ez
chamynuam e min e minos da língua Li uãs23,do o al o am incluídos 27 melho es e mos de diccioná ios,
dados de 1965[…] anos e que ab angem á ias s e as, Ku iando es a base oi ajuda e minologinių dados
digi ização na Li uânia undamen os. Basea á possibilidades em essencial 20 A k eip ina a enção, que os
e minologos longo empo compu ado es não inham. Como apenas e minos de base de dados, em sessão
pa icipan e de V. Amb azo, e mos compu u e inio undo no con ex o da c iação de 1994 m. começou-se
ala sob e compu ado io necessingumu no Depa amen o de Te minologia (klausimą iškėlė G. Ka aliūnai ė)
(TS 1994 12 12), po ém, como is o a pa i de 1997 m. Rela ó ios do Depa amen o de Te minologia, o p imei o
compu ado oi ecebido pelo depa amen o in o má ico só em 1997, seus p og amas o am pad onizados
não só uncioná ios in e nos do ins i u o, mas e ambém do ins i u o de Ma emá ica e Te minologia. 21 Há
sido conside s ãos, que o Ins i u o de Ma emá icas e In o má ica Labo a ó io de au oma ização de
Pesquisas Cien slinas, compu meninusią diccioná ios de e mos e kū usią e minų banką, de e ia se
ans e ido pa a Li u ians kalbos ins i ū (MT 2000 05 23).
22 Inicialmen e (ainda conside ando o p og ama de c iação de e minos banco) pensou-se que den o de 3 anos
pada y i p ieinamą isuomenei su ben 10 e minų žodynų duomenimis, o ėliau duomenis palaipsniui
a base de e minos possa se p eenchida (MT 1995 03 15).
23 Embo a hoje a base es eja ecnologicamen e desa ualizada, inco po ando o necessá io so wa e
equipamen o ela pode se usada e ago a. Espe ei mais. Meškauskienė 2005, ambém www. e minynas.l
(nes e ende eço podem se encon adas e e ências a p og amas e base de lis a de on es
e minog a icas). Pa e des a base de dados mais a de oi ans e ida pa a ou as bases, po exemplo, Li uânia República e minų banką, In eg ados li uãos de língua e esc i a ecu sos sis-
emą Raš ija.l .
276 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
3 ig. P og ama de p epa ação do banco de e minos (1995 m.) p imei a página
277Te minologija | 2020 | 27
icou inšnaudido, sua ac ualidade sumenko, quando 2003 m. inal ado ado do
banco de e minos da República da Li uânia oi baseado oi iniciado c ia banco
de e minos da República da Li uânia24 ( p eenchido a pa i de 2005 m.). Es e
banco ins i uído inicia i a da Es adobá ias Comissão de Lí u ios é
p incipalmen e des inado a necessidades adminis a i as isso é o sis ema
in o macinê do Es ado pa a e mos legisla i os man i e , mas ela
simul aneamen e inclui e ciência e miniją, em que abusiai publiciam dados de e mos de diccioná ios (plačiau ž . Umb asas
2013, ambém www. e minai. lkk.l ).
IŠVADOS
A eskū imen o da independência da Li uânia 1990 m. signi ica i amen e a ec ou á ias á eas de a i idade do
es ado. Es adoybine o nada língua Li uãs g adualmen e ėmė espalhis em odo o es ado publico ida,
incluindo aqueles s i is, de quais so ie mečiu ela oi quase issumida. Nemžai desa ios u e ada no campo da
e minologia, pois cambii us sis ema do es ado e a ê us on ei as e e que in oduzi a é ol nãoak uais
concei os. Digėjan aos pode es da língua li uãs aumen ou e e minos kybos po eikis. Li u ians kalbos
ins i u e desde mesmo sua undação 1941 m. oi a ibuído a enção e minos pesquisa e manejoba, e a kū us
independemybę susiklos ė a o ankias condições aqui ainda mais concen a e minologų pajėgas 1991 m.
ins i uíamas sa a ankiškas Te minologijos sky ius, ao qual di igi u i ima K. Gai enis. Anksčiau e minologai
abalha osi na composição de ou os depa amen os o mando G upão de Te minologia (nuo 1971 m.), e
19891991 m. essa g upo e a pa e do Salbo de cul u a e e minologia, di igido po S . Keinio. T iúsas de e mos
diccioná ios de p epa ação em g upos de abalho e minologis as já há mui o empo e a habi ual, e
independência no início gausėjan e minog a ia a es a a i idade e e que dedica ainda mais a enção, juaba
que à Mokslų akademijos desde 1971 m. a i os Conselho de Te minologia a i idades silenciosamen e ex blėso e
Te minologijos sky ius o nou-se p incipal e minų žodynų ap obuo oju. P isidėjo e e mos de pad onização
ainda empos Sąjūdžio dece a p epa a lie u iškus e minų s anda us, pi maisiais nep iklausomybės
me ais en ão do S anda izacijos i kokybės depa amen o oi ado ado pad ão Li uania RST 1115-90
Te minologijos p incipiai i me odai (ha monizado com o co esponden e pad ão in e nacional ISO 704-87), ao
qual p epa ação con ibuiu Te minologijos sky ius. A pa i de 1992 m. capí ulo 24 Pa a não con inia duas
bases de dados, an e io men e ge almen e e minos banco chamadas de Ma emá ica e in o má ica ins i u o
base de dados oi suge ido nome bem sucedido Te minynas.
278 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija e ku osios começadas aze
nep iklausomybės p adžioje
e minų s anda ų kalbinės ekspe izės, a es a a i idade en ol eu quase
odos os uncioná ios do seio. Do abalho p á ico u ė a an o que a é
oma a p eocupuu i, que ele ima s elb i abalho cien í ico, e o úl imo
ins i uição de ciência de e ia se mais impo an e.
Jun amen e com a inicia i a do Sec o de Te minologia andėja idėja começa a
pe mi i só e minologijai des inada sa a ankišką žu nalą Te minologija
(anksčiau šiai s ičiai o am a ibuídos pa ilhões Kalbos kul ū os e Lie u ių
kalbo y os klausimų nume iai). Seu colégio de edi o es ap o ado na mesma 1993
m. início, po ém a isão da publicação ainda s y a o, o p imei o edi o
esponsá el S . Keinys sus en ou a concepção de publicação meia cien í ica,
meia cien í ica popula inamen e (gos a elmen e po isso oi nomeado o
p imei o numbe is da e is a Te minologijas agos), po ém mais a de edi ando
K. Gai eni ei a mais a di eção da ciência e ilgainiu es e jo nal o nou-se ibune
undamen al de e minologia. Desde mesmo começo da independência gal o a
sob e compu ado as ecnologias necessingidade abalho de e minologia 1992
m. No Depa amen o de Te minologia jun amen e com o en ão Ins i u o de
Ma emá ica e in o má ica uncioná ios começada conside a s y i idéia de base
de dados de e mos e aco dada emcomumis o ças c ia uma banca de e mos
des inada à sociedade. Já em 1993 m. oi apsiscuída sob e á ios emas de
sanda os de a igo de e mo, e ainda mais aspec os de sanda os e ab angência
da base de dados p e is os em 1995 m. Te minologia capí ulo p epa ado na
P og ama de elabo ação de Te minos do banco. Te minologų consul eada,
Financiada pela Comissão Es adual de Lí u ios, Ma emá ica e in o má ica
ins i u e o ganizada e minos base de dados, mais a de nomeada e mininho
da língua Li uânia, à sociedade o nou acessí el já só no século XXI, e seus
dados e c iado es įdi bis p a e ė c iando mais a de e minos bases de dados,
incluindo o a ual banco de e mos da República da Li uânia.
Pe o dos p imei os alguns anos após a es au ação da independência na á ea
da e minologia e ida conside á el an o de a amen os de e mos, quan o
de aspec os de pesquisa de e mos (como ciência e p á ica combininho pode
menciona já pa- mesma no início da exis ência do es ado es au ado
e minologų pa eng ą Te minologijos aisymų knygelę (1992)). Desde o essencial
naquele empo Te minologia depa amen o oi dado pos ūmis e mos de
pe im ai Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos, padė i koncepciniai kom-
diccioná ios e pad ões de a aliação a i idades, mais a de piu e inių e minų
duomenų bazių Lie u oje undamen a e c iada e pė lie u ių e minologijos mokslui.

279Te minologia | 2020 | 27
LITERATŪRA
Aukso iū ė Albina 2005: T abalho de Te minologia do Ins i u o Li uânico de Língua. Pabl ijo po asų e minologijos p o-
blemos i Eu opos Sąjunga: s aipsnių inkinys, a sak. ed., sud. A. Aukso iū ė, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o leidykla, 11–20.
Aukso iū ė Albina 2014: Te minologijos komisijos (1945–1971) eiklos apž alga. – Te minologija 21, 192–208.
Gai enis Kazimie as 1993: Kele as pas abų dėl e minijos ugdymo. – Kalbos kul ū a 65, 4–11.
Keinys S asys 2012 [1994]: Li uânia, nação e língua. Keinys S . Lie u ių e minologijos aida, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u o leidykla, 1928.
Jonas Klima ičius 2003: Li u ians e minog aphija: p aei ies b uožai, p esen e ies di iculdumai e za a iniai.
Te minologia 10, 932.
Kniūkš a P anas 2018: Desde expe iência de abalhos de linguagem adminis a i a. Gim oji língua 10, 2729.
Lie u os RST 1115-90 Te minologijos p incipai i me odai.
Maslauskienė Rena a 2004: S anda dizaza im de Te minos. P oblemas de e minologia de his ó ia e a ualidade:
a igos cole inys: Kazimie ui Gai eniui a min i, sud. A. Aukso iū ė, esponde. ed. S . Keinys, Vilnius: Li u ians kalbos
ins i u o leidykla, 256270.
Meškauskienė Snieguolė 2005: Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica base de e mos do idioma li uano (Lie u ių
kalbos e minynas). Pabal ijo nações das e minologias p oblemas e União Eu opeia: a igos compilinys, esp.
ed., sud. A. Aukso iū ė, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u o leidykla, 8996. TT Taisymai da Te minologia, pa . K.
Gai enis, A. Kaulakienė, S . Keinys, J. Klima ičius, Vilnius: Mokslas, Umb asas Al ydas 2013: Lie u os Respublikos
1992.
e minų bankas: 10 me ų po įs a ymo p iėmimo. Te minologia 20, 96122.
U nėžiū ė Ri a 2002: Realizando compu ado inis banco e minų [pokalbis com d . V. Če niausku]. Na i a
língua 78, 2024.
VLEe Visuo inė lie u ių enciklopedija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as, 20012020. acessí el
na in e ne : h ps://www. le.l [žiū ė a 2020-09-07]. LITHUANIAN TERMINOLOGY AFTER THE RESTORATION
OF THE INDEPENDENT STATE OF LITHUANIA (Te minologia li uana após o es abelecimen o do es ado independen e da li uânia)
Summa y
The a icle is dedica ed o he 30 h anni e sa y o he es o a ion o he independen
s a e o Li huania. Ele abo da o e minology wo k accomplished in Li huania a e he
es o a ion o independen Li huania (wi h he ocus on he i s i e yea s). A e he
independen s a e o Li huania was e-es ablished on 11 Ma ch 1990, a numbe o
e minological p oblems came o he o e, as he Li huanian language was almos pushed
away om ce ain domains du ing he So ie pe iod; e minology was no de eloped in
ce ain o he ields; dic iona ies o e ms we e lacking. The s a us o sea ch o e ms.
Li huanian as he o icial language inc eased he need o he managemen and e-
Ci cuns âncias polí icas de e mina am que a sepa a e Te minology Depa men led by
Kazimie as Gai enis was ounded a he Ins i u e o he Li huanian Language in 1991
(be o e his da e e minologis s wo ked as pa o he Te minology G oup wi hin o he
depa men s). The a icle ocuses on he ac i i ies o his depa men . I sheds ligh on
he ci cums ances o i s es ablishmen , majo wo k, he p oblems o ha ime and he
plans c ea ed o he u u e. I was common p ac ice o e minologis s o wo k wi hin
he wo king g oups compiling he dic iona ies o e ms du ing he So ie e a as well;
howe e , as e minog aphy was g owing a e he es o a ion o independence, e en
mo e a en ion had o be paid o his ac i i y, because he Te minology Depa men
became he main body o
280 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios app o al o he dic iona ies o
nep iklausomybės p adžioje
e ms. Wha is mo e, he issues o s anda diza ion o e ms had o be sol ed i was
decided o p epa e Li huanian e minology s anda ds; 1990, in he s anda diza ion
au ho i y o ha ime adop ed Li huanian S anda d RST 1115-90 Te minology p inciples
and me hods (i was ha monised wi h he espec i e in e na ional s anda d ISO 704-87
Te minology wo k P inciples and me hods); he Te minology Depa men also con ibu ed
o i s de elopmen . S a ing om 1992, he linguis ic expe ise o e minology s anda ds
was o ganised a he depa men . The e was so much p ac ical wo k o do ha i was
al eady wo ied ha i would soon o e shadow scien i ic wo k.
The es ablishmen o he Te minology Depa men ga e ise o he idea o publish
Te minologija, an independen esea ch jou nal dedica ed o e minology exclusi ely.
Seu p imei o conselho edi o ial oi ap o ado a he s a o 1993, bu he ision o he
publica ion was no ye comple ely clea ; he i s edi o -in-chie , S asys Keinys,
a ou ed he concep o he jou nal which would be w i en in hal -scien i ic and
hal -popula science s yle; howe e , la e , wi h Kazimie as Gai enis as he edi o -in-chie ,
he jou nal ook he di ec ion o science.
Righ om he s a o independence, he inclusion o compu e echnologies in
e minology wo k was on he agenda; i was in 1992 when he idea o he e m da abase
was i s concei ed a he Te minology Depa men in collabo a ion wi h he wo ke s
o he Ins i u e o Ma hema ics and In o ma ics o ha ime, and i was ag eed o
join ly c ea e he e m bank in ended o public use. A decision on a ious e m-en y
composi ion ela ed issues was made as soon as 1993; e en mo e aspec s pe aining o
he composi ion and scope o he da abase we e p o ided o in he P og am on he
De elopmen o he Te m Bank de eloped a he Te minology Depa he Li huanian
men in 1995. Ad ised by e minologis s and inanced by he S a e Commission o
Language, he i s la ge-scope da abase o Li huanian e ms was c ea ed a he
Ins i u e o Ma hema ics and In o ma ics (i was made public in he 21s cen u y). The
expe ience gained in he p ocess aided he au ho s in c ea ing o he e m da abases,
including he con empo a y Te m Bank o he Republic o Li huania.
Gau a 2020-09-07
Al ydas Umb asas
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]