Lietuvių terminologija atkurtosios nepriklausomybės pradžioje
Abstract
Lietuvos nepriklausomybės atkūrimo 30-osioms metinėms skirtame straipsnyje terminologiniu aspektu nagrinėjama po sovietmečio prasidėjusio reikšmingo Lietuvos istorijos tarpsnio – nepriklausomybės – pradžia, to meto problemos. Daugiausia dėmesio skiriama Lietuvių kalbos instituto Terminologijos skyriaus veiklai. Nepriklausomybės pradžioje jame dirbti svarbiausi terminologijos mokslo ir praktikos darbai – pradėtas leisti terminologijai skirtas mokslo žurnalas, terminologiškai vertinti terminų žodynai ir standartai, plėtota terminų duomenų bazės idėja.
Full text
Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
doi.o g/10.35321/ e m27-11 258
Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
ALVYDAS UMBRASAS
Lie u ių kalbos ins i u as
ANOTACIA
No a igo dedicado às 30as ani e sá ias da es aú imo da independência da
Li uânia, aspec o e minologico é examinado po so ie mečio começėjusio
signi icamingo a psnio da his ó ia da Li uânia independência começo, ha me o
p oblemos. A maio pa e da a enção é a ibuída abalhos de ciência e p á ica do
eiklai. Nep iklausomybės p adžioje jame di b i s a biausi e minologijos
Sec o de Te minologia do Ins i u o da Lí ima Li uânia começou-se a pe mi i
e minologia des inada a e is a de ciência, e minologicamen e alida e mos de
diccioná ios e pad ões, de el a a a base de dados de e mos idėja.
ESMINIAI VOZŽIAI: e minologija, e minologijos da bas, Te minologijos sky ius,
e minologijos is o ija, Lie u a, nep iklausomybės a kū imas
ABSTRACT
O a igo dedicado ao 30o ani e sá io da es au ação do es ado independen e de Li uânia
abo da o início do pe íodo signi ica i o in he his o y o Li huania, i.e., o pe íodo de
independência, que começou a e he So ie e a, and he p oblems o ha ime om he
pe spec i e o e minology. Mos a en ion is paid o he ac i i ies o he Te minology
Depa men a he Ins i u e o he Li huanian Language. I is whe e he majo scien i ic
and p ac ical e minology wo k was accomplished a e he independen s a e o Li huania
was es o ed: he publishing o he jou nal dedica ed o e minology began; dic iona ies o
e ms and e minology s anda ds we e e alua ed om he pe spec i e o e minology; he
idea o he e m da abase was concei ed and de eloped. KEYWORDS: e minology,
e minology wo k, Te minology Depa men , his o y o e minology, Li huania, es o a ion
o independence Kalba é pa e da iden idade do Es ado, e e minija idiomas, jun o e plė o ą
e miniją. Ga an da e minícia do desen ol imen o o uso do idioma do Es ado, indicado do
desen ol imen o. Só mino ia dos idiomas do mundo em dees a idade e ciência necessidades.
Es ado aida es á in imamen e ligada com e mos-
259 Te minologia | 2020 | 27 nijas aida, a ce os es ados es ádios de
desen ol imen o mui as ezes jun amen e es ão e e mi ik oms ambien es
nijos aidos e apai. Žinoma, ski ingai nei als ybė, ku i susiklosčius am
em mapas apa ecem ou de eles se ex ingi pode bas an e apidamen e, língua é
ine iškas e len amen e can ean ean e coisa, suas mudanças ne yks a saiga,
po ém mudanças do es ado ilgainiui a a e a. Tie mudanças ge almen e melho
seimam da pe spec i a do empo. Es es anos 30-° ani e sá ia da es aú imo da
independência da Li uânia como jus amen e é ocasião ž ilg elė i um pouco no
passado. 30 anos já conside á eis homem po an o sub ęs a, nação al ez
ambém. Nugy enus uma ce a e apau cu alsu lemb a -se o igo aks. O
in e alo de anos 19902020 é mui o signi ica i o pa a o es ado li uano e da língua
li uãs, e pa icula men e in e essan e o começo de que in e alo, deėmusi
subsequen es p ocessos. Sukak ie ocasião decês a e minologicamen e
aspek u panag inė i independência começo, os p imei os alguns anos a mybės
kū us nep iklausomybę (daugiausia o ien uojamasi į pi mąjį nep iklauso-
penkme į, mas igo osos limi es nãob ėžena). O a igo aplicando o mé odo
desc i omá io ap esen a-se a análise da a i idade e minologicas de esse
me o. Sequencia-se mos a ecku osios independência iniciais e minologias
p eocupapesčius e ku us a ei ies plansus, pasiž algy i po ha me o
e minologijas da bus, apliqueando a seus aspec os de desen ol edos, e
e ela ha me o si uaciju. O abalho de Te minologia e ciência na Li uânia
es ei amen e liga-se com o Ins i u o da língua Li uânica. Desde mesmo a
undação des e ins i u o 1941 m. nele o am abo dadas ques ões de
e minologia. Nos anos de undação do Ins i u o de Lí u ios, nele ins i uiu-se
P ak iskās alodas un e minologijas posky is, jun ameme Lie u ių kalbos i
li e a ū os ins i u e 1971 m. No se o de Žodynų įs eig a Te minologijos g upė
(lido a o Kazimie as Gai enis), ainda an es disso 1951 1971 m. aqui e minų
s a s imo eikalams Te minologijos komisija (plačiau ž . Aukso iū ė 2005;
Aukso iū ė 2014). Nep iklausomybės iš aka ėse (1989 m.) começa a ope a Os
depa amen os de Cul u a e Te minologia da Língua. Naquela época kalbininkai
e li e a ai ainda es a am num mesmo ins i u e, po ém independência anos de
esgú imo simul aneamen e ma ca e sepa ado Lie u ių kalbos ins i u o
esgū imo me us. Aqui 1991 m. andasi sepa ados Te minologijas sky ius pela
p imei a ez e minologijos mokslo eikalams c iado um sa a ankiškas
subdi ision. S aipsnyje como jus amen e e concen ajoamasi em Secção de
Te minologia, su gido de G upos de Te minologia, a i idades, po que
independência no início isso e a p incipalíña luga de es udo e manequiba de
e mos. Lei e an o oca-se e des e seção p iešis o ê, seus adimosi aspec os. Pa a a elabo ação do a igo baseia-se p incipalmen e em dados de a qui o não publicados como šal-
260 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios iniai usa G upos
nep iklausomybės p adžioje
Te minologijos ins i u o Lie u ių kalbos, Lingbos kul ū os i e minologijos
sky iaus, Te minologijos sky iaus, bem como p o ocolos1 do conselho
cien í ico des e ins i u o2 e seus apêndices ( a ai os e k .).
VIRSMO METO DARBAI
O início de Nep iklausomybės, uma pa e, oi di ícil pe íodo, pois kybos nos abalhos. Do en ão Kalbos
daug dalykų als ybėje eikėjo suku i a a ku i, be ka u ai bu o i
oman inis, ikėjimo ge a a ei imi laiko a pis. Sąjūdžio p adė i als ybės
i smo da bai a sispindėjo i e minologijos, aip pa apsk i ai kalbos a -
cul u a e e minologia seção en eio dos li uãos o nou-se unin ele es a aline língua e linguagem a kybos
eikla su uo bu o glaudžiai susijusi. Po ilgai ukusio d ikalbys ės laiko-
ba os isso kėlė nãoá ias challenges, po que a Li uânia so ie mečiu de alguns domínios, po exemplo,
anspo e, indús ia, aš edybos, especialmen e ka iuomenės, oi comple amen e ou alguns onde quase
esgo ada. 1990 m. 11 de ma ço. O Sup emo Conselho da República da Li uânia es i uiu à Li uânia es a alidade
e da República da Li uânia Laikinuoju Pag indiniu Įs a ymu a ė ė lie u ių kalbai du is in o a ious ac i i ies
s ields o he s a e3. Mui o em b e e, maio 2930 d., Ins i u o de língua Li uânia o ganizo-se 7o Pabal ijo
e minologia e cul u a de linguagem eó ico me odico seminá io Vals ybinė kalba i kalbos no malizacija, no
qual nag inė i lie u ių kalbos ei1 Lie u ių kalbos ins i u o mokslo a ybos pa adinimas bėgan laiku kei ėsi.
Como ê-se de on es, inicialmen e ela e a ins i u o Lie u ių kalbos Mokslinė a yba, mais a de bas an e
longo empo chamada simplesmen e ins i u o Lie u ių kalbos a yba. S aipsnyje di e ença nãooma, em
odos os casos chama-se Mokslo conselho.
2 No ex o do a igo, nos encaixes indica-se a qual p o ocolo se baseia. T ump chama: KKTS Di isão de Cul u a
de Línguas e Te minologia, TS Di isão de Te minologia, MT Vixlo conselho; je a indica-se da a da sessão
p o ocolado. Dėkoju di e o eia do Ins i u o de língua Li uãs d . Albinai Aukso iū ei po concedida a
possibilidade de ap o ei a dados a chy inos des e ins i u o, ambém ins i u u a chi a ei Ri ai Maldonienei,
gen ilmen e pa ūpinusiai de a chy o necessá ios p o ocolos. 3 To Lei a igo 7 a i mou: Vals ybinė Lie u os
Respublikos kalba y a lie u ių kalba. A República da Li uânia ga an e o uso da língua li uânica nas a i idades
dos Es ados e da sociedade, em ó gãos de educação, cul u a, ciência, p odução e ou os es abelecimen os,
emp esas e o ganizações, os Es ados cuidando-se isapusesku da educação e do ensino da língua li uânica.
Suda ão condições usa e cul i a as línguas das comunidades nacionais. TSR Li uano Sup emo Conselho já
1988 m. 18 de no emb o. oi admissão o me o cons i uição pa aisą (771 a igo), skelbiančią: Vals ybinė Lie u os
TSR kalba y a lie u ių kalba. TSR da Li uânia ga an e o uso da língua li uanas nas a i idades do es ado e
sociedade o gânicas, educação, cul u a, ciência, p odução e nou as ins i uições, emp esas e o ganizações,
do es ado cuidando-se isapússku da língua li uanas ugdymu e ensinimu. Suda ão condições ugdy i e ou a RS
da Li uânia usadas línguas, ap ende e usa usas língua como
TSRS ins umen o de in e comunhão das nações (S . Keinys é chamou a enção a es a o mulamen ação
pe dė ą komp omisiškumą, baseada impyg ina impligos das nacionalidades mino i á ias e usų d ikalbys ės
pama u (Keinys 2012 [1994]: 2122)). De aliau uso da língua es a al oi de e minado Seimo 1995 m. 31 de janei o d.
ado ado da República da Li uânia es a ís ica da língua.
261Te minologia | 2020 | 27 kalai cambii us ao seu s a us, baseando-se às
pales as do seminá io anunciadas publicações4, po exemplo, S asys Keinys
examinou po os, línguas e es ado laços, ab êpendo aspec os his ó icos,
polí icas usinimo, concepção da língua es a al e ques ões elacionadas de
línguas mino i á ias (Keinys 2012 [1994]). No es a u e e e que esol e á ios
com elação à língua klauposėdyje discu ido um p oje o paso cidadão da
simus – 1990 m. ugsėjo 13 d. Kalbos kul ū os i e minologijos sky iaus
República da Li uânia, que a alia em elação à língua a siun ê o Conselho
Supe io Ju idinis. Do p o ocolo ê-se que a aída a enção à d ikalbys ę
an e io men e passapo e e a de li uães e usų línguas, e ago a o e ecida
li uães e ingles, mas da es a ques ão a i ibou, po que ne u e ada de ou os
países passas exemplos. A maio ia das discussões causou sob enomes, nome e
nome do pai esc i as ques ões (pessoal nomes esc i os em documen os
ques ões e depois de 30 anos ebekelia ais as ieni (P anas Kniūkš a, K.
Gai enis) o e ece am p imei o esc e e o sob enome, po que o icialmen e ela
é mais impo an e, ou os (S . Keinys) en a iza am que al o dem é usiška, e
em língua li uânica...) cos uma esc e e p imei o o nome ( aip e aco dado
suge ly i). Ap a a, que na língua usas o nome e paia ô são não dis inguidos, e
nos nossos documen os o nome do pai pode de odo não indize . Aco dou, que
passe em ez de xaimyninė padė is de e ia esc e e šeiminė padė is ou ainda
melho egis os de casamen o. Discu ida sob e o p oje o paso e mo
iden i icação nume is, aco dou suge i iden idade nume is (čia, ma y , isso que
1991 m. dezemb o 1 d. p omulgojusiame s anda d Li uania RST 1185-91 Pe smens
código. Compos a e es u u a oi in i ulida código de pessoa).
Já independência da publicação mêsio gale (KKTS 1990 03 27) conside adi o ques ão, no p o ocolo chamado
Uni e si e o s anda dizacijos sky iaus pa eng as ISO in e nacionalno s anda o lie u iškasis a ian a (čia
u imas omenyje mais a de esses anos publicado pad ão Li uania RST 1115-90 Te minologijos p incipai e
me odos), aigi e eng i passos impo an es umo à pad onização de e minus Li u iškų. Na Li uânia pad ões
(ne e minų) começa a p epa a e pe mi i 1975 m. (Maslauskienė 2004: 257), a é a decla ação da independência
na Li uânia alojo so ie iniai pad ões (GOST), en e eles es a a e e minų s anda ų, mas neles não ha ia
lie u iškų e minų (Maslauskienė 2004: 260). Na e e ida sessão, de am-se á ias obse ações sob e o pad ão
logís icos e linguís icos, po exemplo, alou-se sob e sinónimos necessá ios, elações de concei os, Jonas
Klima ičius suge iu que g e a e mos da da 4 Rela ó ios do Seminá io In e nacional oi des inado ao Li uânico
linguo y os ques ões olume 31 , que apa eceu só em 1994, embo a a publicação enha sido ap o ada ainda em
1991 (MT 1991 12 13), mas o Conselho Mu axlo se opôs à publicação de a igos em es ão, mais a de leis a (MT 1992
02 04).
262 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios eikė ų e mais amplio
nep iklausomybės p adžioje
e mo e minų (su)da ymas ou e minų kū imas. Embo a no p o ocolo
o ganizado es não menciona em, é ób io que à elabo ação do pad ão5
con ibuí am e K. Gai enis, pois na sessão oi decidido s anda a pon o
linguís ico con i ma , e K. Gai eniu conside a pa a os comen á ios e
suges ões. A pa i dos p o ocolos do g upo de Te minologia ê-se que ainda em
1989 m. 10 de ma ço, em uma sessão, na qual, sem e minologas S . Keinio, K.
Gai enio e o en ão ice-di e o do Ins i u o de Lí ima e Li e a u a Li uano
Aleksand o Vanago, pa icipa a Zigmas Zinke ičius ( ep esen an e da Kalzębos
d augija), A. Rėza ( ep esen an e do Comi ê de Plano), S. Palėla, A. Januškis, A.
Palšai is, N. Dudlausė, A. Juodžis, B. Daugima (Kaunas poli echnik o ganiza as)
( u 1), discu iam os pos os de abalho e quando p epa a os pad ões de
abalho, os g upos de e minologia exigem uma al a. Ap a dando os abalhos
do p imei o semes e (KKTS 1990 06 15) P. Kniūkš a alou sob e p epa ados
Kancelia inės kalbos pa a imus7 e su lančias p oblemas de p epa ação, pois
muda iam documen os, denominações de ins i uições, disse que ajudou A chi ų
aldybai a p epa eng i aš edybos ins ukciju. Cap iui conside ando as
a i idades dos p imei os anos independência (KKTS 1990 12 12)
K. Gai enis ala a, que e minologas abalhos o am mais elacionados com a p á ica. Ele exo ou os
uncioná ios do sei o não enco e em em se idão s e ą, e cuida in is acadêmicos abalhos, seus p es ižu,
disse, que Lie u ių kalbo y os ques ões a igos alo dú ida, lei o io sudominado pelo í ulo do a igo, e não
po con eúdo, lamen es a o, que pouco publicada de ipo p á ico a igos. De ido gausėjančių p ak inių
da bų S . Keinys siūlė konsul acijas 5 Pačiame s anda e Lie u os RST 1115-90 indica que o p epa ė K.
Gai enis (che e de emas), N. Dudlauskienė, L. Laužikas, E. Paukš ienė, J. S o pi š ienė (nomes não
o necidos). Com o Conselho de Te minologia da Academia Mokslų ele oi ha monizado pela Uni e sidade de
Vilnius, e ap o ado pelo Depa amen o de S anda ização e qualidade jun o ao Go e no da República da
Li uânia 1990 09 28 n. 3. A no ma oi elabo ada de aco do com a co esponden e no ma in e nacional ISO 704-87
Te minology wo k P inciples and me hods. Li u iškasis pad ão de início da independência alojo longong,
algum empo ebegaliojo mesmo e In e nacional da o ganização de pad onização (ISO) 2000 m. eno inus
pad ão (ISO 704:2000) (Maslauskienė 2004: 261), e naujesnė Li u iškoji e são apa eceu só depois pa eolicos
anos LST ISO 704:2005/P:2006 T abalho Te minologijos. P incípios e mé odos ( apa as ISO 704:2000). Quan o mais
a de o pad ão o iginalus oi a ualizado (ISO 704:2009), em 2010 a ex- e são li uaniškaia oi abolida e em seu
luga como pad ão li uano oi ado ada a e são angliška LST ISO 704:2010. P eocupação az o que em 10 anos
a é ago a do adução li u iço, desg aça, assim e nea si ado.
6No p o ocolo indicam-se apenas as p imei as le as do nome das pessoas, assim ap esen a-se e no a igo. 7
Nomeação ei o de aco do Kalbos p ak ikos pa a imų analogiją, leidinys sumany as da so ie mečiu, oi
comple o a p epa a 1992 l., edi ado 1993 l., apidamen e esgo ado, pos e io men e mais uma ez pe leis as (Kniūkš a 2018: 2728).
263Te minologia | 2020 | 27
1 pa . Te minologijos g upės 1989 m. ko o 10 d. posėdžio p o okolas
Al ydas Umb as Li huanian e minologija a ku osios me ų e J. Klima ičius s a s ė, que se ia necessá io
nep iklausomybės p adžioje
i edaga imus da y i mokamus, ne s a s ė, kad gal e ė ų s eig i kokį
kalbos p ak ikos koope a y ą ( ai bu o koope a y ų s eigimosi me as...), o
mokslo įs aiga ne u i ap i, pasako jo, „kalbos nemokančių a nai e“ (po
s eigi lingbos paslaugų i mą, que e s ų e minus e ajudasse a abalha p á ico abalho (TS 264 1992 12
21)). Um dos signi ica i os mais e minologas abalhos, abalhadas na mesma independência no início
jun iniame sky iuje, cole i amen e p epa ada e minologijos aisymų li o. Ją o ganizê K. Gai enis, Angelė
Kaulakienė, S . Keinys, i do seu abalho p á ica, col a de Kalbos kul ū os, Mūsų kalbos, Gim osios kalbos e
ou os publicações. O abalho oi inalizado em 1991. e 29 de ab il de 1991 a inal (an asis) a ian e, in i ulada
J. Klima ičius, medžiagą ink i padėjo Auksė Mon ilienė. Taisymai kaup-
Te minologijas pa a imai, ap esen ada s a s y i Kalbos kul ū os i e minologijos sky iaus posėdyje (KKTS
1991 04 29). Como is o a pa i do p o ocolo, ma e ial a p incipalmen e inko A. Kaulakienė e K. Gai enis, odo o
p epa o omou 3 anos, bū a mui os e minologų posėdžių. Segundo K. Gai enio, do p imei o p epa ado
a ian e (jį e minologai s a s ė sepa adamen e do odo sky iaus) aisymai e a mais li es, e na segunda
a ian e eles mais sug iž in i, e minologizuo i, se es o ça o nece quan o menos sinonismos. K. Gai enis
o e eceu abalho a publica , e depois de ês anos p epa a duplamen e maio a segunda edição, que
podíamos in oduzi em máquina de cálculo. Ao ap o a es a publicação à imp ensa ins i u o Mokslo conselho
ambém alou, que o seu complemen ês possí el se ia o ganiza ne aisyklingų e minų banką ao lado
eg asingos e minų banko (MT 1991 05 08). Conside s an inho an o capí ulo, quan o Mokslo consyboje
discu ida po causa denominação Te minologijas pa a imai (ma y , de in a à Kalbos p ak ikos pa a imų),
suge ida o oca . Bū a suges ões nomea Te minologijas žodynėlis (Kazys Ul ydas), Te minai blogi e ge i
(Vy au as Amb azas). Po im, oi escolhido o nome mais adequado esmę Te minologijos aisymai, e a
publicação oi imp essa já em 1992 (TT). Segundo p a a més, ao ki compos o ce ca de 3,5 mil. e minologos
compe ência mais pe encen es aisymų. O conselho Cien í ico ecomendado, que a publicação ap o asse à
Mokslo academia ac uan e Conselho de Te minologia, mas isso não oi ei o (aquela 8 P o ocolos algum onde
esc e e Te minologijas a y b a, algum onde Te minologijas k o m i s i j a, embo a, pa eis, u imas em men e
o mesmo assun o. O Conselho de Te minologia ao P esidium da Academia Mokslų oi ins i uído ainda 1971 m. em
ez de Comissão de Te minologia que a ua am no Ins i u o de Li uânia de Língua e Li e a u a (ins i u e
naqueles mesmos anos oi ins i uída G upos de Te minologia). Pa a a composição des a conselho en a am 23
amosos especialis as de á ias á eas cien í icas e écnicas, p esidia-lhe o acadêmico Vy au as Mažiulis,
ice-p esiden e e a Jonas K uopas (após sua mo e S . Keinys), e sec e á io K. Gai enis (Aukso iū ė 2005: 12).
me u jau bū a diskusijų dėl šios a ybos8 egzis a imo i eikalingumo (TS
265Te minologia | 2020 | 27
12 23; MT 1991 06 25; MT 1991 09 27)). Em ge al publicação su aidino impo an e
papel da p á ica da língua no abalho, oi ú il aos edi o es e ou os
e minos adminis ky ojos. No as complemen adas de suas pe missões
assim e nepasi odê (nea mes ina, que a isso pode iam con ibui pesokos o ganizado es
pozicijų aisymų klausimais de inimas a pusa yje).
STEIGIMISMO DE TERMINOLOGHIJOS SKYRIAUS Es agimo
1989 m. ins i uído Kalbos kul ū os i e minologijos sky ius9 gy a o neilgai. Quase isso de e minou
ci cuns âncias polí icas. Reckū us independemybę sma kly iuugo o papel da língua li u ians e po eikis
i i, no min i di e sos assun os da língua. 1991 m. maio 8 d. Ins i u o Li uânico de Língua Mokslo
conselho p i a ê Lbos cul u a e e minologia se depa amen o eo gana imui e nu a ė ao in és do seu
ins au i dois capí ulos Lbos cul u a e Te minologias. En e os mo i os, digay ų do di e o do ins i u o
A. Vanago, oi o que é p eciso o alece abalho de cul u a de linguagem e e minos de c iação, po que
Li uânia língua ago a é es a al (MT 1991 05 08). P ecisa dize , que O Depa amen o de Cul u a de Línguas
e Te minologia não oi unily is, nele os abalhos o am di bami g upes. Como mencionado, o g upo de
Te minologia do ins i u o Sé ico de Žodynas a ua a já desde 1971 m., a pa i de p o ocolos ê-se que o
g upo de Te minologia a ua a ambém e no Depa amen o de Cul u a e Te minologia da Língua, indica-se
que ela lide a a10 K. Gai enis (a ou os g upos do depa amen o lide a am P. Kūkniš a e Simas
Ka aliūnas). Uma ez que a i idades no depa amen o oco eu g upos, ele eo ganizando uncioná ios
dalybos não e e se di íquios. Passados alguns dias após a decisão do conselho Mesclo Li uânia aide (1991
05 14) in o ma-se sob e concu so pa a no os capí ulos Linbos kul u e e Te minologijas líde es de
unções. Konku se pa icipa po um candida o […] espec i amen e P. Kniūkš a e S . Keinys (pas a asis
desde 1987 m. lide ou Daba inės lie u ių li e a ū inės kalbos sky iui, e desde 1989 m. Lingbos kul ū os i
e minologijos sky iui). Bi želio 25 d. konku se Mokslo conselho po o ação sec e a con i ma P.
Kniūkš ą Kalbos kul u a sky iaus 9 Beje, pa e dos p o ocolos i aš ėse (1990 03 27; 1990 09 13; 1990 11 15)
indica-se que es e é Te minologijas e linguagem kul u a sky iaus (s i ys sukeis os luga es). Pa a es a
dispa idade pode se is o como pa a a ma ca de compe ição in e na.
ado u, o S . Keinio Te minologijos sky iaus ado u neiš enka. Skelbia-
10 Cap iuje a es ando K. Gai enį (KKTS 1991 03 13) disse que ele lide a a G upo de Te minologia, p opôs-se à
Di ecção ans o má-lo em sénio colabo ado cien í ico, e, se possibilidades, as unções pode iam
bū i paaukš in os iki ado aujančiojo mokslinio bend ada bio (pagal s a usą jos bu o a p y esniojo i
y iausiojo mokslinio bend ada bio; daba okių pa eigų nė a, o mokslinis bend ada bis daba adinamas
mokslo da buo oju).
266 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios mi paka o iniai
nep iklausomybės p adžioje
Te minologijos seção do che e de eleição (Lie u os aidas 1991 08 16). Ago a
pa a es e ca go candida a K. Gai enis e se emb o
27 d. elei o pelo che e.
Padalijus Líbo cul u a e e minologia di isão em dois depa amen os
Te minologia di isão e e 11 uncioná ios (de 21), aspi an ê, ambém
imedia amen e o am admi idas mais duas uncioná ios, aigi di isão
o mou: d .11 K. Gai enis (líde ), di igindois colabo is cien í ico habil. d . S.
Ka aliūnas, colabo ado es cien í icos senio es d . A. Kaulakienė e d . S .
Keinys, colabo ado cien í ico J. Klima ičius, jaunesnias colabo ado as
cien í icas A. Aukso iū ė, Nijolė Bane ičienė, Gina Ka aliūnai ė, Adelė
No eikai ė, Rosi a Medišauskienė e Aud onė Šalkauskai ė, labo an ês
senio es Jolan a Gai eny ė, Gied ė Gielinskai ė e aspi an ė Vilija D ūnienė.
Di ijan o depa amen o oi acei o o pedido de S. Ka aliūno pa a designá-lo
em Te minologia Depa amen os, embo a alado, que de aco do á ea de
pesquisas pudesse i em Talbo his ó ia Depa amen os (MT 1991 09 27) (ca u
dissol ida sua lide ada Socioling is icos g upo, que oi ins i uída dėl
konjunk ū inių aplinkybių, e ele só um naquele g upo e a emanescendo).
Como ê, a di isão e a bas an e g ande, inha conside á eis e já expe ien es, e jo ens especialis as12.
ATEITIES PLANAI
Do p imei o Rela ó io de Anos de Vida do Sec o de Te minologia (TS 1991 12 23; sessão, em que oi
conside ado o ela ó io, p imei a págį c . Fig. 2), ê-se que o Sec o do an e io Sec o assumiu emá
Li u ian e minology linguis icis is y inėjimas and science p oduc ion as well as e minų a kys i
s anda dizacija (só S. Ka aliūnas di bo sa a anki, seu abalho cien í ico não dependia des e ema).
Disse-se que as ligações com Ry ų ins i uições de ciência quase co a am, e com Occiden ų ainda
nãožmegz i. Indica-se que o p á ico abalho de manejo e no minamen o de e mos oi in ensy esnis do que
a esolução de p oblemas de e minologia. T abalb a a p epa ados diccioná ios (pzj.: geologia, geodezias,
ísica, química), simul ane lamen es au a, que p ada e minų žodynų leidybos si uação, pois é p epa a
mais de 10 g andes e minų žodynų (pzj.: ma emá icas, comé cio, psicologias, cons uções, zoologias), dos
quais ninguém neno i pe mi i . T abalho de pad onização de Te minos aqueles anos desc i o como
a gingas: Kokybės i s anda izacijos depa 11 Mokslo g aus são aqui ap esen ados assim como eles o am
a ados após nos i ikacija 1993 m. 12 No Daba iniame Te minologijos cen e, que 2003 m. oi ís eig as
ie oj Te minologijos sky iaus, daqueles p imei os sky iaus especialis as abalha só d . A. Aukso iū ė. Ela
é ago a a che e de ciência do cen o e di e o a do Ins i u o de língua Li uânia.
273Te minologija | 2020 | 27
gias comi és, que de e iam elabo a no mas de mais, do que e minologogos cape ap o a . No en an o, K.
Gai enio achou que enuncia ao abalho de a aliação de pad ões de e mos não é obje i ado, po que ele já oi
iniciado, oi bené ico não só pa a especialis as de ou as á eas, mas ambém pa a no os e minólogos (TS 1994
12 22). Em ge al le an ou-se a a e a de ugdymo de cien is as, po que na época ninguém de e minologas
nesimokė dou an u ada18. m. 1993 Rela ó io do Depa amen o de Te minologia planeja que 1) no u u o odo o
abalho p á ico de e minologia de e ia basea -se p incipalmen e na ealização de especializações
e minológicas, isso de e ia inclui não só pad ões de e mos, mas ambém diccioná ios; 2) aumen ando o
olume de abalho p á ico, p io idade de e ia p es a aos abalhos de ins i uições públicas e emp esas (pois
inanciamen o é ecebido do es ado); 3) o abalho p á ico se á slandus só en ão, quando se á abalhado
ap oximadamen e meia do empo de abalho de um cien is a, ele não em zágož i do abalho cien í ico.
Embo a abalhb a mui o, chamada a a enção, que saia e minologų nežiū ė ų žodynų. di e o do ins i u o da
língua Li uânia A. Vanagas en ão alou, que o abalho da e minologia az-se s ichiškas, não con olá el,
po an o depa amen o de e minologia de e ia oma coo denação (TS 1994 12 22). De ido ao aumen ado
olume de abalho p á ico em 1994 começou-se a ala , pa a que diccioná ios de e mos pudessem ap o a não
só Te minologijas sky ius, mas e Vals ybinė lie u ių kalbos komisija, mas ao mesmo empo ecei ase, que
en ão s a s ymų pode ainda mais mul iplica (TS 1995 12 19). 1996 m. O Depa amen o de Te minologia ainda
a alia a e mos de diccioná ios e pad ões, mas já e a cla o que es a unção assume a Vals ybinė lie u ių
kalbos komisija (TS 1996 12 13) como só naqueles anos começou a ope a Vals ybinės kalbos a ojimo i ugdymo
1996 2005 anos p og ama, pe inansa imą paska inusi e minų žodynų engimą i leidybą. Necessinybê
pe mi idos dicioná ios de e mos, bem como e pad ões de e mos ha moniza com Es adoybine li a ians kalbos
komisija oi ju idicamen e de e minado des a ins i uição n u imais (1997 m. 30 de janei o. ado ado
n u amen o No. 59 Po causa de diccioná ios de e mos ap o ação, e 1998 m. 29 de janei o. n u amen o No. 69
Po causa de no mas de e minos ap o ação). Te minologos do depa amen o de Te minologia, na u almen e, e
con inua am a abalha em e minos diccioná ios e pad ões, mas isso azia já pela encomenda da Vals ybinė
lie u ių kalbos komisija (ca u abalhando pas a osios ins i ucijos Te minologijos pakomisėje). an ū ą
ing essou A. Aukso iū ė ( ado aujama S . Keinio dise ação apgynė 2000 m.) e G. Ka aliūnai ė ( iesa, úl imo
dise ação esc e eu não do s i o da e minologia e logo de Te minologia se o nou).
18 J. Klima ičius dise aciją apgynė 1993 m., o iš jaunųjų sky iaus da buo ojų 1995 m. pi mosios į dok o-
274 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
TERMIN DUOMEN BAZ
Nuo e minų žodynų engimo i skelbimo šiais laikais nea siejamos in-
o macinės echnologijos. Filologiniai y imai kompiu e izuo i ( uo me u
ai adin a mokslinių y imų au oma iza imu) p adė i da p aėjusio amžiaus
de in ajame dešim me yje uome iniame Ma ema ikos i kibe ne ikos ins-
i u e (a kū us independomybę enomeado Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica19). dados
e minologicos compu ado izamen o e necessidade de banco de e mos 1988 m. começou a
ala sob e o anoome inio Ins i u o de língua e li e a u a Li u ias ice-di e o A. Vanagas
(ele logo o nou-se es abelecido Ins i u o de língua Li u ias di e o ), que em ge al inha
men e, que e minologos g e os independência início de dú idas sob e o banco de dados
čių dėl plačios e minologijos p og amos (U nėžiū ė 2002: 20–21). Ma y-
e minológicos não e a, isso palabas sob e o depa amen o de cul u a e e minologia Kal Kal
Kalėnas S . Keinys (MT 06 25), mesmo já anuome iai a i mou que […]sen ala, mas nada
neda oma[…] 1991 (TS 12 23). C ip ingas discussões iniciadas ins i uído no Depa amen o de
Te minologia já em 1992 m. p ima e a o ganiza s es a seção seia apenas em ques ão de
negócios de c iação de e mos, na qual pa icipa am jun amen e os uncioná ios do banco
de Ma emá ica e In o má ica Ins i u o de Pesquisas Cien í icas de au omação Valen inas
Če niauskas (che e de labo a ó io) e Vida Žilinskienė (TS 1992 05 11). Posėdy alou sob e não só
pa a especialis as, mas pa a oda a sociedade necessá ia uma banca de e mos, discu iu a
seleção de possí eis on es, necessidade de as compu ado iza segundo uma es u u a e
esol eu c ia uni e salią base de dados de e minologia (banką), des inada a um amplo
consumido (TS 1992 05 11). Con a a uma base de dados c ia e mos como diccioná ios
(p adė i de e minos écnicos e ísicos), mais a de enche e minis de enciclopédias,
Daba inės lie u ių kalbos žodino (naquela época ele já es a a a se inalizado
compu ado iza ), Te minologijos aisymų e k . 1993 m. aqueles mesmos disku uado es (da
junė Gediminas Daugėla de Mokslo and echnikos edakcijos) no amen e se euni am pa a
discu i e minos e p oblemas de abalho do banco (TS 1993 06 24). Falbė a sob e e mino
ca elė es u u a, . i. e mo a igo sanda ą, su a a e minus ki čiuo i, indica , ou
e minus no minis, o nece ce os ce os dos seus pa âme os g ama icais,
classi icação sinais (gimininis, specieinis, po ūšinis) e k . De a a a es u u a do a igo de
aco do com o pad ão 19 Ago a isso Vilniaus Uni e sidade Duomenos ins i u o de ciência e
ecnologias digi ais.
Lie u os RST 1115-90 Te minologijos p incipai i me odai.
275Te minologia | 2020 | 27
Ve pa a que K. Gai enis naquele momen o in e ėjosi20, como semelhan es abalhos abalhados no
es angei o, o que a y a em ou as ins i uições na Li uânia e qual e minų banco nos se ia adequamíssimo.
Sa o obj algą e idėjas ele ap esen ou num a igo (Gai enis 1993: 811), no qual p og essi amen e conside s ê,
que e minų banko unções de e ia ab ange lie u iškos e minijos in en o izaciją, ocaus de
in o mações com ou os e minų bankais e k . Realus pos ūmis oco eu, quando odas as discussões e o
mencionado a igo baseando no Depa amen o de Te minologia oi suma y a p og ama de p epa ação do
Banco de Te minos (ž . pa . 3.), que em 1995 oi ap o ado Mokslo conselho do Ins i u o de língua Li uânia (MT
1995 03 15). sob e e minog a ia, mas e sob e e minologicas bibliog a ias dados acumulimo), e minos
paiseškos sinais. As ques ões de inanciamen o exp essa am-se, quando Ma emá icas e in o má ica
P og amoje bu o numa y i da bo ikslai, bazės šal iniai (gal o a ne ik
ins i u e ealizado abalho em 1996 m. começou a apoia Vals ybinė lie u ių kalbos komisija de aco do
Vals ybinės kalbos a ojimo i ugdymo 19962005 me ų p og ama. Os e minologos con ibuí am como
seleção de con eúdo e sanda os, consul o es de sis ema de paíseškos e minos21. Ve dade, de ido a
obs áculos ecnológicos (p og aminé e pė inicialmen e não e a a o aki à língua li uãs, al a a š i ų e
e c.) e complexas, em pa e a necessidades cien í icas o ien adas es u u a da base os abalhos o am
concluídos apenas 200322 m. Ao Ins i u o de Ma emá icas e in o má ica base de e mos li uãos, ou a ez
chamynuam e min e minos da língua Li uãs23,do o al o am incluídos 27 melho es e mos de diccioná ios,
dados de 1965[…] anos e que ab angem á ias s e as, Ku iando es a base oi ajuda e minologinių dados
digi ização na Li uânia undamen os. Basea á possibilidades em essencial 20 A k eip ina a enção, que os
e minologos longo empo compu ado es não inham. Como apenas e minos de base de dados, em sessão
pa icipan e de V. Amb azo, e mos compu u e inio undo no con ex o da c iação de 1994 m. começou-se
ala sob e compu ado io necessingumu no Depa amen o de Te minologia (klausimą iškėlė G. Ka aliūnai ė)
(TS 1994 12 12), po ém, como is o a pa i de 1997 m. Rela ó ios do Depa amen o de Te minologia, o p imei o
compu ado oi ecebido pelo depa amen o in o má ico só em 1997, seus p og amas o am pad onizados
não só uncioná ios in e nos do ins i u o, mas e ambém do ins i u o de Ma emá ica e Te minologia. 21 Há
sido conside s ãos, que o Ins i u o de Ma emá icas e In o má ica Labo a ó io de au oma ização de
Pesquisas Cien slinas, compu meninusią diccioná ios de e mos e kū usią e minų banką, de e ia se
ans e ido pa a Li u ians kalbos ins i ū (MT 2000 05 23).
22 Inicialmen e (ainda conside ando o p og ama de c iação de e minos banco) pensou-se que den o de 3 anos
pada y i p ieinamą isuomenei su ben 10 e minų žodynų duomenimis, o ėliau duomenis palaipsniui
a base de e minos possa se p eenchida (MT 1995 03 15).
23 Embo a hoje a base es eja ecnologicamen e desa ualizada, inco po ando o necessá io so wa e
equipamen o ela pode se usada e ago a. Espe ei mais. Meškauskienė 2005, ambém www. e minynas.l
(nes e ende eço podem se encon adas e e ências a p og amas e base de lis a de on es
e minog a icas). Pa e des a base de dados mais a de oi ans e ida pa a ou as bases, po exemplo, Li uânia República e minų banką, In eg ados li uãos de língua e esc i a ecu sos sis-
emą Raš ija.l .
276 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios
nep iklausomybės p adžioje
3 ig. P og ama de p epa ação do banco de e minos (1995 m.) p imei a página
277Te minologija | 2020 | 27
icou inšnaudido, sua ac ualidade sumenko, quando 2003 m. inal ado ado do
banco de e minos da República da Li uânia oi baseado oi iniciado c ia banco
de e minos da República da Li uânia24 ( p eenchido a pa i de 2005 m.). Es e
banco ins i uído inicia i a da Es adobá ias Comissão de Lí u ios é
p incipalmen e des inado a necessidades adminis a i as isso é o sis ema
in o macinê do Es ado pa a e mos legisla i os man i e , mas ela
simul aneamen e inclui e ciência e miniją, em que abusiai publiciam dados de e mos de diccioná ios (plačiau ž . Umb asas
2013, ambém www. e minai. lkk.l ).
IŠVADOS
A eskū imen o da independência da Li uânia 1990 m. signi ica i amen e a ec ou á ias á eas de a i idade do
es ado. Es adoybine o nada língua Li uãs g adualmen e ėmė espalhis em odo o es ado publico ida,
incluindo aqueles s i is, de quais so ie mečiu ela oi quase issumida. Nemžai desa ios u e ada no campo da
e minologia, pois cambii us sis ema do es ado e a ê us on ei as e e que in oduzi a é ol nãoak uais
concei os. Digėjan aos pode es da língua li uãs aumen ou e e minos kybos po eikis. Li u ians kalbos
ins i u e desde mesmo sua undação 1941 m. oi a ibuído a enção e minos pesquisa e manejoba, e a kū us
independemybę susiklos ė a o ankias condições aqui ainda mais concen a e minologų pajėgas 1991 m.
ins i uíamas sa a ankiškas Te minologijos sky ius, ao qual di igi u i ima K. Gai enis. Anksčiau e minologai
abalha osi na composição de ou os depa amen os o mando G upão de Te minologia (nuo 1971 m.), e
19891991 m. essa g upo e a pa e do Salbo de cul u a e e minologia, di igido po S . Keinio. T iúsas de e mos
diccioná ios de p epa ação em g upos de abalho e minologis as já há mui o empo e a habi ual, e
independência no início gausėjan e minog a ia a es a a i idade e e que dedica ainda mais a enção, juaba
que à Mokslų akademijos desde 1971 m. a i os Conselho de Te minologia a i idades silenciosamen e ex blėso e
Te minologijos sky ius o nou-se p incipal e minų žodynų ap obuo oju. P isidėjo e e mos de pad onização
ainda empos Sąjūdžio dece a p epa a lie u iškus e minų s anda us, pi maisiais nep iklausomybės
me ais en ão do S anda izacijos i kokybės depa amen o oi ado ado pad ão Li uania RST 1115-90
Te minologijos p incipiai i me odai (ha monizado com o co esponden e pad ão in e nacional ISO 704-87), ao
qual p epa ação con ibuiu Te minologijos sky ius. A pa i de 1992 m. capí ulo 24 Pa a não con inia duas
bases de dados, an e io men e ge almen e e minos banco chamadas de Ma emá ica e in o má ica ins i u o
base de dados oi suge ido nome bem sucedido Te minynas.
278 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija e ku osios começadas aze
nep iklausomybės p adžioje
e minų s anda ų kalbinės ekspe izės, a es a a i idade en ol eu quase
odos os uncioná ios do seio. Do abalho p á ico u ė a an o que a é
oma a p eocupuu i, que ele ima s elb i abalho cien í ico, e o úl imo
ins i uição de ciência de e ia se mais impo an e.
Jun amen e com a inicia i a do Sec o de Te minologia andėja idėja começa a
pe mi i só e minologijai des inada sa a ankišką žu nalą Te minologija
(anksčiau šiai s ičiai o am a ibuídos pa ilhões Kalbos kul ū os e Lie u ių
kalbo y os klausimų nume iai). Seu colégio de edi o es ap o ado na mesma 1993
m. início, po ém a isão da publicação ainda s y a o, o p imei o edi o
esponsá el S . Keinys sus en ou a concepção de publicação meia cien í ica,
meia cien í ica popula inamen e (gos a elmen e po isso oi nomeado o
p imei o numbe is da e is a Te minologijas agos), po ém mais a de edi ando
K. Gai eni ei a mais a di eção da ciência e ilgainiu es e jo nal o nou-se ibune
undamen al de e minologia. Desde mesmo começo da independência gal o a
sob e compu ado as ecnologias necessingidade abalho de e minologia 1992
m. No Depa amen o de Te minologia jun amen e com o en ão Ins i u o de
Ma emá ica e in o má ica uncioná ios começada conside a s y i idéia de base
de dados de e mos e aco dada emcomumis o ças c ia uma banca de e mos
des inada à sociedade. Já em 1993 m. oi apsiscuída sob e á ios emas de
sanda os de a igo de e mo, e ainda mais aspec os de sanda os e ab angência
da base de dados p e is os em 1995 m. Te minologia capí ulo p epa ado na
P og ama de elabo ação de Te minos do banco. Te minologų consul eada,
Financiada pela Comissão Es adual de Lí u ios, Ma emá ica e in o má ica
ins i u e o ganizada e minos base de dados, mais a de nomeada e mininho
da língua Li uânia, à sociedade o nou acessí el já só no século XXI, e seus
dados e c iado es įdi bis p a e ė c iando mais a de e minos bases de dados,
incluindo o a ual banco de e mos da República da Li uânia.
Pe o dos p imei os alguns anos após a es au ação da independência na á ea
da e minologia e ida conside á el an o de a amen os de e mos, quan o
de aspec os de pesquisa de e mos (como ciência e p á ica combininho pode
menciona já pa- mesma no início da exis ência do es ado es au ado
e minologų pa eng ą Te minologijos aisymų knygelę (1992)). Desde o essencial
naquele empo Te minologia depa amen o oi dado pos ūmis e mos de
pe im ai Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos, padė i koncepciniai kom-
diccioná ios e pad ões de a aliação a i idades, mais a de piu e inių e minų
duomenų bazių Lie u oje undamen a e c iada e pė lie u ių e minologijos mokslui.
279Te minologia | 2020 | 27
LITERATŪRA
Aukso iū ė Albina 2005: T abalho de Te minologia do Ins i u o Li uânico de Língua. Pabl ijo po asų e minologijos p o-
blemos i Eu opos Sąjunga: s aipsnių inkinys, a sak. ed., sud. A. Aukso iū ė, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o leidykla, 11–20.
Aukso iū ė Albina 2014: Te minologijos komisijos (1945–1971) eiklos apž alga. – Te minologija 21, 192–208.
Gai enis Kazimie as 1993: Kele as pas abų dėl e minijos ugdymo. – Kalbos kul ū a 65, 4–11.
Keinys S asys 2012 [1994]: Li uânia, nação e língua. Keinys S . Lie u ių e minologijos aida, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u o leidykla, 1928.
Jonas Klima ičius 2003: Li u ians e minog aphija: p aei ies b uožai, p esen e ies di iculdumai e za a iniai.
Te minologia 10, 932.
Kniūkš a P anas 2018: Desde expe iência de abalhos de linguagem adminis a i a. Gim oji língua 10, 2729.
Lie u os RST 1115-90 Te minologijos p incipai i me odai.
Maslauskienė Rena a 2004: S anda dizaza im de Te minos. P oblemas de e minologia de his ó ia e a ualidade:
a igos cole inys: Kazimie ui Gai eniui a min i, sud. A. Aukso iū ė, esponde. ed. S . Keinys, Vilnius: Li u ians kalbos
ins i u o leidykla, 256270.
Meškauskienė Snieguolė 2005: Ins i u o de Ma emá ica e in o má ica base de e mos do idioma li uano (Lie u ių
kalbos e minynas). Pabal ijo nações das e minologias p oblemas e União Eu opeia: a igos compilinys, esp.
ed., sud. A. Aukso iū ė, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u o leidykla, 8996. TT Taisymai da Te minologia, pa . K.
Gai enis, A. Kaulakienė, S . Keinys, J. Klima ičius, Vilnius: Mokslas, Umb asas Al ydas 2013: Lie u os Respublikos
1992.
e minų bankas: 10 me ų po įs a ymo p iėmimo. Te minologia 20, 96122.
U nėžiū ė Ri a 2002: Realizando compu ado inis banco e minų [pokalbis com d . V. Če niausku]. Na i a
língua 78, 2024.
VLEe Visuo inė lie u ių enciklopedija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as, 20012020. acessí el
na in e ne : h ps://www. le.l [žiū ė a 2020-09-07]. LITHUANIAN TERMINOLOGY AFTER THE RESTORATION
OF THE INDEPENDENT STATE OF LITHUANIA (Te minologia li uana após o es abelecimen o do es ado independen e da li uânia)
Summa y
The a icle is dedica ed o he 30 h anni e sa y o he es o a ion o he independen
s a e o Li huania. Ele abo da o e minology wo k accomplished in Li huania a e he
es o a ion o independen Li huania (wi h he ocus on he i s i e yea s). A e he
independen s a e o Li huania was e-es ablished on 11 Ma ch 1990, a numbe o
e minological p oblems came o he o e, as he Li huanian language was almos pushed
away om ce ain domains du ing he So ie pe iod; e minology was no de eloped in
ce ain o he ields; dic iona ies o e ms we e lacking. The s a us o sea ch o e ms.
Li huanian as he o icial language inc eased he need o he managemen and e-
Ci cuns âncias polí icas de e mina am que a sepa a e Te minology Depa men led by
Kazimie as Gai enis was ounded a he Ins i u e o he Li huanian Language in 1991
(be o e his da e e minologis s wo ked as pa o he Te minology G oup wi hin o he
depa men s). The a icle ocuses on he ac i i ies o his depa men . I sheds ligh on
he ci cums ances o i s es ablishmen , majo wo k, he p oblems o ha ime and he
plans c ea ed o he u u e. I was common p ac ice o e minologis s o wo k wi hin
he wo king g oups compiling he dic iona ies o e ms du ing he So ie e a as well;
howe e , as e minog aphy was g owing a e he es o a ion o independence, e en
mo e a en ion had o be paid o his ac i i y, because he Te minology Depa men
became he main body o
280 Al ydas Umb asas Lie u ių e minologija a ku osios app o al o he dic iona ies o
nep iklausomybės p adžioje
e ms. Wha is mo e, he issues o s anda diza ion o e ms had o be sol ed i was
decided o p epa e Li huanian e minology s anda ds; 1990, in he s anda diza ion
au ho i y o ha ime adop ed Li huanian S anda d RST 1115-90 Te minology p inciples
and me hods (i was ha monised wi h he espec i e in e na ional s anda d ISO 704-87
Te minology wo k P inciples and me hods); he Te minology Depa men also con ibu ed
o i s de elopmen . S a ing om 1992, he linguis ic expe ise o e minology s anda ds
was o ganised a he depa men . The e was so much p ac ical wo k o do ha i was
al eady wo ied ha i would soon o e shadow scien i ic wo k.
The es ablishmen o he Te minology Depa men ga e ise o he idea o publish
Te minologija, an independen esea ch jou nal dedica ed o e minology exclusi ely.
Seu p imei o conselho edi o ial oi ap o ado a he s a o 1993, bu he ision o he
publica ion was no ye comple ely clea ; he i s edi o -in-chie , S asys Keinys,
a ou ed he concep o he jou nal which would be w i en in hal -scien i ic and
hal -popula science s yle; howe e , la e , wi h Kazimie as Gai enis as he edi o -in-chie ,
he jou nal ook he di ec ion o science.
Righ om he s a o independence, he inclusion o compu e echnologies in
e minology wo k was on he agenda; i was in 1992 when he idea o he e m da abase
was i s concei ed a he Te minology Depa men in collabo a ion wi h he wo ke s
o he Ins i u e o Ma hema ics and In o ma ics o ha ime, and i was ag eed o
join ly c ea e he e m bank in ended o public use. A decision on a ious e m-en y
composi ion ela ed issues was made as soon as 1993; e en mo e aspec s pe aining o
he composi ion and scope o he da abase we e p o ided o in he P og am on he
De elopmen o he Te m Bank de eloped a he Te minology Depa he Li huanian
men in 1995. Ad ised by e minologis s and inanced by he S a e Commission o
Language, he i s la ge-scope da abase o Li huanian e ms was c ea ed a he
Ins i u e o Ma hema ics and In o ma ics (i was made public in he 21s cen u y). The
expe ience gained in he p ocess aided he au ho s in c ea ing o he e m da abases,
including he con empo a y Te m Bank o he Republic o Li huania.
Gau a 2020-09-07
Al ydas Umb asas
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail [email p o ec ed]