Te mininais a ibu os na mídia online6As a Mi ke ičienė
doi.o g/10.35321/ e m29-01
Te miná ios adje i os na
mídia on-line
ASTA MITKEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0001-5508-1555
ANOTACIA
A igonyje, con inuando e minos a osenos em mídia on-line, analisados
e minologijai ak ualūs a ibu bios de signi icação especial. Com base DELFI.l
ex ynu p e ende es abelece e mininių būd a džių, incluídas em comuns
diccionos, a osenos polinkius. Explicamos se ais a ibu os na mídia são usados
como e minos es imenys, se eles só ai com e minos a liekančiais
daik a a džiais ou daik a a diniais junginiais, não sendo pa e daqueles e mos, se
e mininiai a ibu os na mídia man êm a signi icância sujei inha, pe mi indo eles
conside a em unidades de léxica especial. Būd a džių a osena analisa-se endo
em con a a suas unção sin ác ica. ESMINIAI VOODŽIAI: e mininai, especialalioji
leksika, būd a džiai, eks ynas, a ibu iniai junginiai.
ABSTRACT
Con inuing he esea ch on he use o e ms in online media, he a icle analyses
specialised adjec i es ele an o e minology. The aim is o de e mine he usage
endencies o e minological adjec i es, which a e included in gene al dic iona ies. The
esea ch, based on he co pus o DELFI.l , is in ended o asce ain whe he such
adjec i es a e used in he media as cons i uen s o e ms o hey only modi y nouns
o noun ph ases ha unc ion as e ms, wi hou being cons i uen s o hose e ms,
and whe he e minological adjec i es e ain a special meaning in he media, allowing
hem o be conside ed uni s o specialised lexis. The usage o adjec i es is analyzed
conside ing hei syn ac ic unc ions. KEYWORDS: e ms, specialised lexis, adjec i es,
co pus, a ibu i e ph ases.
7Te minologia | 2022 | 29
Te minais adicionalmen e conside am-se apenas daik a a džiai e
daik a a diniai pala as de combinações, daik a a dinės azės1 como
oda e čiai conce okų pa adinimai. Aqui Kazimie as Gai enis a i mou que os
adje i os podem i ik compos os de e mos de dėmenimis, mas
sa a ankiškais e mos eles não ikiky ini (Gai enis 2002: 31). Em alguns
abalhos mais ecen es e undamen ais da e minologia Ociden al, e mos
eiksmažodžiai, p ie eiksmiai (p z.: Cab é 1999 111; L’Homme 2020:
63)2. Būd a džių e miniškumas kons a uojamas Kaa inos Pi känen-Heik-
são econhecidos não só daik a a džiai, mas ambém būd a džiai, kilä), num
a igo no qual au o ė baseia-se dados bo ânicos (augalos mo ologias) (2013.
Independen emen e de se os a ibu ó ios conside y ini e minis, ou não (nes e a igo es a ques ão não
se á pos e io men e g ildenado), ob iamen e, que seu luga em sis emas de e mos neginčy ina
a ibu ó ios ai compos os de e minos la e al dėmenimis, i. e. jun amen e com daik a a džiais ou
daik a a diniais pala as conjuncionais o mam unidades e minologicas. Além disso, na li e a u a de
e minologia a ibui-se e mais uma g ambi pa a e minologia e e minog a ia ac uais g upo a ibu á ios
a ib a džių e minos koloka ai, que simplesmen e desc e em e minos (ž . de San iago González, G cic
Simeuno ic 2017: 203). Tan o e minos koloka ais, quan o e minos dėmenimis ai especiais ou ge ais
lexicica a ib izes. Būd a džius, us ojamus specialiąja (dalykine) signi icado, pode se conside ados
e mininiais būd a džiais4. Te minologia Li uânica a ibu os a é ago a são p incipalmen e analisados
como secundá ios e minos dėmenos abo da-se sua o malioji aiška e (a ) semân ica (pzj.: Gai enis 2014:
6097; S unžinas 2004; Aukso iū ė 2016; Zemle ičiū ė 2020 k e.). Jų e minologiškumo não a s omas. Nes e
a igo, desen ol endo ainda as pesquisas de e mos a osenos popula iojoje na mídia online (ž .:
Mi ke ičienė 2020, 2021), 1 Sudė iniais e minis ai e, po exemplo, sujungiamuoju yšiu susie i
daik a a džiai, pala as junginių g andinės. Segundo Gin au o Akelaičio, não odos ižodžiai e
plu iažodžiai e mos conside i ini pala as conjun os
(Akelai is 2008: 6), po ém qual isso se ia cons ução sin aksís ica, nãoapaaxkinama. Nes e a igo, como habi ual
e minologia Li uânia, compos os e mos se ão conside ados conjun os de pala as. 2 Daik a a džiai ainda
man ekomios e minos p o o ípicos. 3 Te minog a ia a ual a sua idéia, que os a ibu os especiais, que são
usados em ex os do assun o como p edika y ai, e não como pažyminiai (modi ika o iai), e minos dicynos de e
e sa a ankiškus a igos, ma deles pasida y i daik a a džių abs ac a ou daik a a diniai junginiai com eles
se ia já nena ū alūs. 4 Acessu a džiai sepa adamen e menė ini sudaik a a dėję, execu an es e minų
unkciju. Tokie ad e bios, sem dú ida, conside y ini ik aisiais e minis. Eles saem o a dos limi es do obje o
des e a igo, po ém o que é que o a ibu o, indo a um secundá io dėmeniu, pode se começado a usa ao in és de
odo o e mo, sus ip ina ca ac e a džių e minologinę we ę.
Te mininiai būd a džiai na mídia on-line 8As a Mi ke ičienė analisados
e mininiai būd a džiai. Tí ulo […] es abelece e mininių būd a džių
a osenos polinkius mídiaje. Sequencia-se escla ece se ais a ibu os
são usados como e minos dėmenos, se eles só ai com e minos
a liekančiais daik a a džiais ou daik a a diniais junginiais, não sendo pa e
daqueles e minos, se e mininiai a ibu os na mídia man êm dalykinę
signi icação (ben apy ikslę), pe mi indo aquela a ibuição conside a
unidade de léxica especial.
Te mininiai a ibu os são especiais, ou dalykinês, pa e do léxico5, e soomenei ak ualiausieji pa enka e em
bend ąją a oseną, e de lá em comuns lexynos (apie specialiąją leksiką Bend inės lie u ių kalbos žodyne (BŽ)
ž . Nak inienė 2002; adiu ina, que lá minimi só daik a a džiai). In es iimui omados 6 medicina s i es6
a ibu os, que incluídos em BŽ e Daba inės lie u ių kalbos žodyną (DŽ). Seleccionando a ibu os, oi
u ilizo asi de alhada paiseškos unção E. sis ema de linguagem e em ambos os diccioná ios is il a pala as
escolhus conhecimen o med., ambém adicionalmen e im i eqüni a ibo dzii e não endo ais ma cos, mas
ak ualús de medicina albai e e minijai. Po o žiū ė a, que de selecionadas a ibu os mais amplamen e usados
na mídia, embo a, sem dú ida, já só o a o de aqueles a ibu os incluídos em ocílios comuns indica que eles
não são (ou não de em se ) apenas es eu os especializada a osenos. Sem e i a subjec i idade, o am
escolhidos ais in e nacionais ( iksliau in e nacionais šaknies) (a) e Li u iškos kilmės (b) ela i os a ibu zii7:
a) imunológico, ale gênico, an i i al e b) lė inis, e kinis. A es es a ib a dzes p ecisamen e, belizando oposição
com ale ginis em yškin i e minologicamen e signi ica i os peculia idades, ainda adicionado e quali a i o
a ib a dis ale giškas, embo a já de an emão seja numanyi , que a unção do e mo dėmen não lhe ipiška.
Es ímio a aiu a ibu ó ios adosi dalykinėje kalboje, i. i. em comumąją a oseną eles en a am do
e minijos ou dalykinės kalbos, e não in e so. Isso pa emia leksicog a ia (ž . E. língua) e dados e minog a ia.
Na a é ago a mais comple a Glossá io de Te mos Medicinos (MedŽ), expulsa ainda 1980 m., 5 Sob e o concei o da
língua sujeikinesa e elação com a especial língua e . Kon u y ė 2007. No LR bank de e mos inclui os
equi alen es do e mo inglês language o special pu poses (LSP) specialioji kalba (do LST ISO 1087-1:2005),
dalykinė kalba, specialioji kalba (do Ling odidak ikos e minų žodyno, 2012). 6 Medicina pe ence a aquelas
á eas, cujos e minija ge almen e alcança sociedade. Vida Žilinskienė de aco do com conhecimen o
diccioná io de e minou que DŽ na e cei a edição oi dado 227 e mos médicos, quan i ybiquemen os lencė 3
предметных сфер лексика (Žilinskienė 1997: 46). 7 Funkcinėje g ama ikoje classi icá eisos adje i os
(Valeckienė 1998: 123).
9Te minologija | 2022 | 29 a igos sepa ados o am incluída e ca ac e a džių, e en e eles pode encon a e
á ios obje os des e es udo imuninis, lė inis, e kinis. Fon es de pesquisa in e ne mídia ep esen ando 70
milhões de pala as ex oynas DELFI.l , cons i uído a pa i do mesmo nome popula aus news po al 20142016 m.
publicações (plačiau ž . LŽKK 2019: 1415). O mesmo ex o já oi omado pa a e mos na mídia pesquisa
(Mi ke ičienė 2020, 2021), além disso, exa amen e esse ex o ( ambém sua base de dados cons i uída) é usado pa a
es udos de conjun os cons o iços da língua li uânica (p. k . Bielinskienė e k . 2019; Ko ale skai ė e k . 2021 e
k . z.)8. Assim, su gindo mencionė us būd a džius, passi a a suas konko dansas analisés. Do o al o am
e is as mais de 3 300 eilučių: lė inis 1 084, imuninis 949, ale giškas 455, ale ginis 434, an i i usinis 221, e kinis 170. De
aco do con ex o, em p imei o luga o am selecionadas aquelas linhas, nas quais esc e e sob e saúde ou
medicina. Assim a ibui nedalykinės, mais p ecisamen e nemedicininės, būd a džių a osenos exemplos. Depois
daquela pala a conjun i o ní el de es abelece a ibu os ma cimieji (modi ikuojamieji) daik a a džiai, ase
ní el de a ibu os pa a ojamen o como p edika i ų9. Analisando os a ibu os a oseną é conside ada a sua
unção sin ác ica, po an o sky ium são a ados os a ibu os como a ibu as e como p edika y ai (plg. 3-ią
изнашą). Tipišką es u u a do e mo e espécie peculia idade a ibwa dis signalizuoja a ibu o posição, po an o,
analisando a ibu inius a ib a džius, p incipalmen e en ada de e mina , nos quais conjunções eles são pa e
cons i uedamoji do e mo la e al dėmuo. Pa a isso, ex yne as os a ibu á ios conjun os p ocu ada em
dicioná ios e conhecynhos da á ea médica, LR e minų banke, Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VLEe) e k . (ž .
abaixo), Google Mokslinčiuje10. No en an o, é p eciso econhece que al mé odo de de e minação da e minidade
de combinações (pagal o mą i obsza ę) é insu icien e, po ou o lado, não é 8 já en a izada an e io men e
(Mi ke ičienė 2021), em DELFI.l o ex o é in oduzido em ex os he e ogeniški: eles ap esen am da in o mação
comunicados à imp ensa, Como popula ização ou abalhos cien í icos, os ex os podem se ci ados ou
a pasacados an o na língua de especialis a em medicina, quan o di e amen e com a medicina. Essas di e enças,
sem dú ida, em in luência e e minos bem como lexicosa especial a osenai, po ém de ido à na u eza da on e
(žiniasklaidos eks ynas, e não konk ūs eks ai) nes e es udo em essas di e enças não é conside ada o ma e ial
in es igado é analisado como pa e do discu so da mídia online, cujo ende eçado la gada sociedade. 9 O concei o
de P edica i o inclui p edica i os de junção, libe os secundá ios p edica i os e essenciais secundá ios
p edica i os; en e eles não há limi es ígidos do pon o de is a mo osin ác ico (Hol oe , Tamulionienė 2005: 137).
An iais p edika y ai na g ama ica adicional chamam-se a ininhos pažyminiais (en ão: 117). 10 O a igonyje
neda oma dis inção en e ciência e ciência popula ização, in es igado es de medicina e p ak ikas (gic ojos e k .)
a ojamų e minos.
Te miná ios adje i os na mídia on-line 10 As a Mi ke ičienė o almen e
con iá el e ou a possí el manei a de ixação de e mos sujei a a
especialis as da á ea do assun o a seleção de e mos (ainda assim, es a
manei a mais di ícil de implemen a ). O a igonyje e i a da dados
quan i a i os, po que não em odos os casos pode ga an i men e dize que
conc e o compoinys é e mo, além disso, como se á is o abaixo, em
di e en es on es as mesmas concei os podem se in oduzidos desiguodai.
ATRIBUTIN VARTOSENA
Imuninis. Es e adje i o BŽ ainda unde inėž o, e DŽ dele não exis e. Na base de
dados dos conjun os cons o iá ios da língua Li uânia incluído o e mo
unção execu an e compoinys imuninė sis ema, cuja equência 783. E isso
cons i ui ce ca de 83% de odos os adje i o imuninis pa o ojimo casos.
Teks yne za ixada e mais e mos de, nos quais es e a ibu o execu a a
unção secundá io dėmens: imuninė apsauga, imuninė eakcija, imuninės
ląs elės, imuniniai mechanizmai, imuninė a min is, imuniniai p ocesai, imuninis
se umas, imuninis p o ilis e k . Es es e minais combinados são con i mados
pelo Aiškinamojo imunologia e ale gologia e minų žodino (AIATŽ), VLEe dados e
(ou) Google Mokslinčius paiseškos esul ados.
Falbamasis a ibu o jun o com abs ak i as signi ica i as daik a a džiais
ambém o ma a ibu inius compounds, например.: imuninė p oduyba, imuninis
pasip iešinimas, imunines o ças, imunines galios e k ., que não são e mos,
embo a e usados con ex os emá icos de saúde. Junginių daik a a džiais
mui as ezes exp essa-se posi i o sis ema imunológico (o imune o) a aliação.
No en an o, a on ei a en e e mos e não e mos não é ígida, como e.g.
du an e a ealização de pesquisa o compos o causas imunológicas oi
inicialmen e a ibuído a não e mos, po ém mais a de e e de co igi a
di isão, pois escla eceu-se que ele es á incluído em banco de e mos ( e mo
a igos on es LR His ologia e Emb iologia de Denomina ion (2001) e Te mos de
Ana omia, His ologia e Emb iologia Ve e iná ia (1998)). Adiciona-se que eks yne
pa a o i compos os podem se a ados como não e mos, po ém eles podem
i e mos secundá ios êmenims (plg. eks yno exemplį imuninė kilmė e e mą
imuninės kilmės odos eakcija IATE). Além disso, no ex o išli, os e mos
ab e iam elipsiicamen e, usam-se a ian es mais cu as deles, ad ad e bio
modi ica ou o daik a a dį e a es a compos o, plg. imuninis komponen as
eks yne e imuninės sis emos komponen ai AIATŽ 200.
Ou a uma em yškėjusi a ibu inių junginių su imuninis g upė junginiai,
cujos p incipal dėmuo é medicina e mas, ačiau pa ys junginiai
11Te minologija | 2022 | 29 não execu a e mo unções, como an ai imuniais
ho mônios, imuniais genes. Būd a dis nelas não é pa e do e mo. Amplo
con ex o de ligações pe mi e alega que ais ligações pe mi em mais
cla amen e ansmi i in o mações sob e ma-
žiau žinomas są okas – ci okinus (a) i didįjį audinių de mės kompleksą
(MHC)11 (b):
(a) Eles i kokie i m u n i n i a i h o m o n a i, que coo denam imunines eacções,
imuninį espos a. [Vida]
(b) Es es esul ados não con adizem os es udos an e io es, que mos a am que i m u
n i n i a i g e n a i, conhecidos como MHC, são di e si icados […]...>. [Gy enim] Pode a-se
a i ma que não só aqueles conjun os cons i uin es daik a a džiai, mas e
p óp ios a dis ad essan ų são conside ados en enda amais e não especialis as,
po que só nesse caso eles podem ealiza a eiškinamąja unkção. Ale gínico e
ale gís ico. Ale gínico BŽ in e p e a-se como susijês com ale gia, aí po pala a,
que unciona como e mo (ale gia). Pe ejendo des e a ibu o konko dansão nos
ex os in es igados, no ado que ge almen e ele é usado no compos o ale ginė eakcija
(apie 60 p oc. eilučių)12, i. y. ai a e mo secundá io dėmeniu. Teks yne as a e mais
a ibu inių compos os com ale gínico, po quais e miniškumo dú idas não su ge, pois
eles, como e ale ginė eação, incluídos em AIATŽ. Isso ale ginė b onchinė as ma,
ale ginė liga, sinoniminamen e e mininai ale ginė sloga e ale ginis ini is. Teks yne
za ixsuada su onizados e mos médicos com ale ginis a ian as, po exemplo:
ale ginis de ma i is (plg. ale ginis de ma inis AIATŽ), ale ginė as ma, embo a po causa
da úl ima elação com menėduo e mo ale ginė b onchinė as ma pode discu i -se,
po que, po exemplo, TLK-10-AM o necido p ecisamen e compoinys ale ginė as ma.
Sob e ou os compos os com ale gínico e minismo esol e-se de aco do a oseną nos ex os da á ea médica
( a osena e i icada Google Mokslinčius e nemideliame Ale gijos eks yne13). Com base nisso, e minos p esumo
pode se conside ados compos os ale giniai p ocessos, ale ginis in lammação, ale ginis bė imas, ale ginė
de ma ozė, ale giniai susi gimai e k . Alguns exyno a ibu iniais 11 San umpa MHC ma cima concep oka, que
li a iškai chama-se ne ienodai g andíssimos ecinių de mės kompleksas AIATŽ, ecinių sude inamumo kompleksas
VLEe. 12 Aqui p iscičiuo i e conjunções com įsi e pusios pala as, po exemplo., ale ginė uždegiminė eakcija. 13 000
pala as Ale gia ex ynas au o ês do a igo au oma icamen e compos o em 2021 m início de si es da in e ne
alle gomedica.l e u adubakiene.com ex os, usando Ske ch Engine (Kilga i e k . 2014).
Te mininiai būd a džiai in e ne inėje žiniasklaidoje 12 As a Mi ke ičienė niai
junginiais į a dijamos są okos, . y. juos galima laiky i e minais, ačiau
būd a dis juose bū ų daik a a džio kilmininko konku en as, p z.: ale gi-
in es igações, ale ginis es as, ale giniai simp omai. Abejo ino compos o
ale ginis sudi ginismo e miniškumas, embo a compoinys e é de medicina
s i es, a ale giniai casos, cujo p incipal dėmen o nem não e minas, em ge al
conside ay inas ne ikslios aiškos amos au. Giminiškas būd a dis
ale giškas em BŽ incluído de duas signi icadas, das quais a p imei a
di ec ainė de medicina s i ies. Toji signi icado (jau us ale genams)
explica-se com base no e mo einančiu daik a a džiu ale genas (plg. ale ginis
pe ale giją)14. Dominan e sin aksina des e adje i o a osena p edika inė
(apie 62 po cen o. konko danso eilučių), e seu a ibu inė a osena
seman iicamen e limi ada15. Teks yne ele ai doik a o des, que ma cam
i as en idades (žmanus, pessoa, c iança, bebéis, pacien e, consumido is,
can o ; cão, ca alos, e c.), a ibu o e dos quais só pacien e ė a medicina e
ciência da saúde e mo da di ecção16. Não um caso al sinalimasis pala a
passaidizado, e būd a dis usado daik a a diškai, plg. A l e g i š k i e m s m e d u
i ecomendam-se especialalaus pu o acon eciniojimas.
[Vida]
Dis ingue-se o compos o ale giska oda a ibwa džiu desc e e um ó gão
humano, e o p óp io compos o e e i amen e é e mo17. Ki okia ex yne
za iksuo a a ibu inė aiška es i klaidinga, pois a ibudis ale giškas pa a o
não a signi icado sukelian is ale giją, . y. вместо аллерizuojan is, plg.:
ale giškas augalas, ale giškas p oduk as. Lė inis. BŽ būd a dis lė inis
in e p e ado como lė ai, ilgesnį laiką unkan is, indica-se sinónimo
(ch oniškas), e exemplos de á ea médica ou com ela elacionados (lė inė
apš i a). O p óp io in e p e ação do signi icado leksícia em medicina não
o ien a. e minos LR e mininai com dėmeniu lė inis pe encem à á ea de
de esa de aco do com on es dicynus: lė inė apš i a, lė inė apš i os dozė e
lė inė spindulinė liga.
14 Daug subjec i e langbai ak ualių būd a džių egali se explicado só com base subjec ine in o mação
(LHomme 2020: 62).
15 BŽ p imei a signi icação da pala a ale giškas ilus ada apenas exemplos p edika á ias de sua a osena. 16
Na base de dados de conjun os pe mano iá ios da língua Li uânia pode encon a 2 conjun os ale giškas
žmogus (dažnis 91) e ale giškas aikas (23).
17 A ualmen e das línguas li uanas ex oine pode encon a juninho ale giškos akys.
13Te minologia | 2022 | 29 A ad e biagem discu ida na Geospedália é mais
equen emen e usada em con ex o de medicina ou saúde. Ele é usado como
secundá io e mo de demônio, po exemplo: lêmine liga, lêmine in ecção, lêmine
dep essão, lêmine sloga, lêmine obs ucinê pulmona , lêmine mig aina, lêmine
mieloleucemia, lêmine de cabeça ce eb al, lêmine dilgėlinė, lêmine in oxicação,
lêmine panc ea i is, lêmine ne osismo, lêmine sinusi e, lêmine do , lêmine diú uma,
lêmine p os a i e, lêmine au ounidi e, lêmine hepa i e C (plc C10-K TLAM), lêmine
i al, lêmine ao a e p ocessional. Se a juninys conside a y inas p azo ou não,
esols a de aco do TLK-10-AM, SNOMED CT nomenkla ū ą, ambém de aco do
Google Mokslinčius paieškos esul ados. Como is o a pa i de exemplos, e mos
com lè inis an o mui o especializados (lè inis au oimuninis hy oid), quan o
amplnês a osenos (lè inis dia eação, plg. sinonimus dia u iação, dia ėja). Nes e
a ibwa dinho exp essskiam um dos essenciais doenças, sin omas ou būklių
sinaisimi, ad ele é p odu us dėmuo medicina e minijoje e alboje. Būd a dis
lė inis é mui as ezes usado explicando ou os concei os, exemplo. : In e s icinis
cis i is l ė i n ė, zademinė, nebak e inė u lapimo pūslės liga.
[Vida]
Lê i n i s dis ú bio neu ológico na colepsia oco e quando cé eb o não egula
adequadamen e ciclões de sono-būd a imo. [Vida] Būd a džiu lė inis ambém
desc e e-se e minis signi icimos concei os, po ém o p óp io a ibu o não é pa e
daqueles e minos, ex.: lė inė K ono liga, lė inis diabe as, lė inis obesimas e k .,
būd a džiu simplesmen e in o a dijamo um a ibu o, ca ac e ís ico e mo
eiškiamai concei os (K ono liga, cuk inis diabe as, nu ukimas é lė ines). Em
essência, a ca ac e ís ica é excesslilo, po ém p ijunha-se ao e mo e e i amen e
com o obje i o de en a iza a ca ac e ís ica exp esskiam o sinal po causa de
cla eza ou p opósi o didác ico.
Teks yne encon ada conjun os, nos quais alamos um adje i o desc e e não
e mą, além disso, e o p óp io compoinys não é e mo, например.: lė inės
p oblemos, lė inės s eika os bėdos, lė inis ligos scena ijus e k . Po ou o lado,
ais compos os ambém são usados no con ex o de saúde.
An i í us. Būdindis an i i usinis em BŽ, onde ele pode se encon ado po
pai ešką com sigyma med., incluído de duas signi icações: p imei a, mais
no a, é de compu ação a enas (ski as p o ilak iki i ob agho con a
kompu inių i usų), e segunda, pi minė, medicina a enas (ski as i usų)
Te miná ios a ibu os na mídia on-line 14 As a Mi ke ičienė causadas doenças
a a ). An i i inis unciona como um secundá io e minų dėmuo, e
compu ado ijos e minijoje é ans e minologizuo (pascolin o) do á ea
médica18. e minos LR e mininai com dėmeniu an i i usinis es á só do domínio
in o má ico: an i i usinė p og ama, an i i usinė budin i p og ama, an i i usinė
pe žiū in i p og ama, ad neles būd a dis usado em ou a signi icação.
Ti iamajame eks yne só menos do que qua adália (ce ca 22 p oc.) da pala a
an i i usinis konko danso eilučių esse a ibwa dis pa a o o não
compu ado ine signi icado. Būd a dis ai secundá io medicina e minos dėmeniu,
po exemplo: an i i usiniai ais ai, an i i usiniai p epa a ai, a amen o
an i i usinis e k . Ele ambém desc e e i ik a é sias, que em ciências médicas e
de saúde di e amen e não o ien am, são amplnês a osenes, en ão
exa amen e dize , se ais compos os são e mos ou não, não é possí el, ex.:
e ei o an i i us, an i i usinė medžiaga, an i i usinės ypa ybės, an i i usinės
sa i udes e k . Além disso, só a pa i de con ex o mais amplo de e minado, que
esses compos os são usados de saúde e das ciências da na u eza ( a pdalykinė
e minija e leksika é na u al a o da linguagem), e não de compu ação con ex o.
P onúncio a osenos ê, que da pala a an i i usinis leksinė signi icado
signi icação amplnė (a ado , di ecionado con a i usus), do que indicado BŽ,
onde ela associada só com o a amen o. Būd a dis an i i usinis di e en es
signi icados cons i uem a ibu á ios conjun os, indoanços e minis ou
e minos dėmenimis, com os mesmos daik a a džiais (pzj.: p o eção, ins umen o), plg. :
(a) 2007 M. g upo de cien is as <...> descob i am e Science e is a desc e eu
no o bac é ias a n i i u s i n ė s a p s a u g o s sis ema, que chama am CRISPR.
[Sciência]
Necessi a imedia amen e p epa a -se segu ança ele one emsideg i a n i
i u s i n ę a p s a u g ą. [Sciência]
(b) Es udos ecen emen e ealizados p o a am que ele se es o ça pe ei amen e
com á ias in ecções e é e icaz a n i i u s i n ė p i e m o n ė. [Vi imen o]
Expe imen ão izemos que endo chama a a enção da comunidade de
compu ado es de segu ança à e i icação mui os a n i i u s i n i ų p i e m o n i ų de iciência <...>.
[Sciência]
18 Na u almen e, pode-se sump e que an i i usino se apode ou do e mo compu ação í us, po ém não se pode
nega que al adje i o já es a a usado na língua li uana e, além disso, sua a osena p o a elmen e não oi
es eu a (plg. mesmo e à sociedade mais ampla ak ualų e miną an i i usiniai ais ai, į auk ą į Medicinos
enciklopediją (E)).
21Te minologia | 2022 | 29
LKŽe Lie u ių kalbos žodynas ( . IXX, 19412002), el. a ian as, edac o ių kolegija: G. Nak inienė ( y .
edak o ė), J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as,
2005 (a naujin a e são, 2018). Accesso na in e ne : www.lkz.l . e minos banco LR. acesso na in e ne :
h p:// e minai. lkk.l [supe isada 2022 m. ugsėjį]. MedE Medicinos encyclopedia 12, ed. V. J. G abauskas
e k ., Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidykla, MedŽ As auskas Vy au as, Biziule ičius S asys, Pa ilonis
1991–1993.
Salezijus, Vai ila ičius Adomas, Vileišis Aleksand as. Medicinos e minos diccioná io, Vilnius: Mokslas, 1980
[paieška pe aš ija.l ]. Mi ke ičienė As a 2020: Te minai na mídia on-line (ž algomasis y imas).
Te minologija 27, Mi ke ičienė As a 2021: Te mininai e já e mininai na mídia popula . Ac a Linguis ica
108–127.
Li huanica 84, 98121.
Nak inienė Ge ūda 2002: Specialiosios leksikos pa eikimas Bend inės lie u ių kalbos žodyne. Cul u a de
línguas 75, 4756.
Pi känen-Heikkilä Kaa ina 2015: Adjec i es as e ms. Te minology 21(1), 76101. SNOMED CT SNOMED CT
na šyklė. acesso à in e ne : h ps:www.snomed.l /snomed-c / [www.snomed.l ]
2020 m. liepą].
S unžinas Robe as 2004: Sudu iniai elec o echnikos e minijos būd a džiai. Te minologia 11, 5269.
TL-10-KAM TLK-10-AM Lis a Sis emico de doenças, 2015. acesso na in e ne : h p://ebook. lk.l /e. ado as/
index.jsp.
ULAC In ecciosas doenças. P ieiga na in e ne : h p://www.ulac.l /ligos [ isualizado 2022 m. liepą].
Valeckienė Adelė 1998: Funkcinė lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as.
VLEe Visuo inė lie u ių enciklopedija, el. a ian as, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as.
acessí el na in e ne : h ps:www. le.l / [www. le.l ] [supe isado 2022 m. ugpjū į]. VPLŽ Chico
cuidados e doenças conhecynas 1, y . ed. V. Basys, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidybos ins i u as,
2005.
Wikipedia. acessí el na in e ne : h ps://www.wikipedia.o g/. Zemle ičiū ė Palmi a 2020: XIX a. pab.
XX a. p . d ižodžiai sudė iniai pa adinimai com o p incipal dėmeniu liga e būd a džiu eiškiamais
p iklausomaisiais dėmenimis. Te minologia 27, 233257. Žilinskienė Vida 1997: Te minų pa eikimas
Daba inės lie u ių kalbos žodyno III edição. Ac a
Linguis ica Li huanica 37, 4652.
TERMINOLOGICAL ADJECTIVES IN ONLINE MEDIA
Summa y
The a icle discusses specialised adjec i es ele an o e minology ( e minological
adjec i es). I is aimed a de e mining he usage endencies o Li huanian e minological
adjec i es in media. The esea ch seeks o asce ain whe he e minological adjec i es
a e used in he media as cons i uen s o e ms o hey only modi y nouns o noun
ph ases ha unc ion as e ms, wi hou being cons i uen s o hose e ms, and
whe he e minological adjec i es e ain a special meaning (a leas app oxima e) in he
media, allowing hem o be conside ed uni s o specialised lexis. Te minological
adjec i es a e pa o specialised lexis, and hose mos ele an o he public also
mo e o gene al usage and la e a e included in gene al dic iona ies. Six medical
adjec i es included in gene al dic iona ies o he Li huanian language a e discussed in
he a icle. Wi hou a oiding subjec i i y, he ollowing ela ional adjec i es we e
chosen: imuninis ‘immune, ale ginis ‘alle gic, an i i usinis ‘an i i al, lė inis ‘ch onic, and
e kinis ‘ ick-bo ne. Pu pose ully, he quali a i e adjec i e
Te mininiai būd a džiai online na mídia 22 As a Mi ke ičienė ale giškas ‘alle gic was also
added o hese ela ional adjec i es, wi h he an icipa ion o highligh ing e minologically
signi ican ea u es in i s opposi ion o ale ginis
‘alle gic.
The sou ce o he esea ch is he publicly a ailable DELFI.l co pus compiled om
publica ions o he popula news po al o he same name and ep esen ing online
media. Since he syn ac ic unc ions o adjec i es we e aken in o accoun , adjec i es as
a ibu es and as p edica i es we e analyzed sepa a ely. Como a ypical s uc u e o a
e m and he gene ic p ope y is signaled by he adjec i e in he a ibu i e posi ion, he
i s ask in analysing he a ibu i e adjec i es was o iden i y he ph ases in which hey
unc ion as cons i uen s o a e m.
Analysis o he usage o six medical adjec i es in popula online media shows ha hey
a e mos ly used in a specialised meaning. The dominan usage o he ela ional adjec i es
imuninis, ale ginis, lė inis, an i i usinis and e kinis is a ibu i e, and o he quali a i e
adjec i e ale giškas p edica i e. All analysed ela ional adjec i es unc ion as
cons i uen s o e ms; due o hei equency in he conco dance o a pa icula
adjec i e, some e ms (imuninė sis ema ‘immune sys em, ale ginė eakcija ‘alle gic
eac ion, e kinis ece ali as ‘ ick-bo ne encephali is) can be conside ed a p o o ypical
example o he usage o ha adjec i e in media. Rela i e adjec i es also modi y e ms
wi hou being cons i uen s o hose e ms, al hough he model o he a ibu i e ph ase
is analogous wi h a e m. I is likely ha he adjec i e is added o a didac ic pu pose o
o con ey he domain in o ma ion mo e clea ly. Adjec i es also modi y nouns o noun
ph ases ha do no pe o m he unc ions o e ms (a leas in medicine), which is how
he adjec i e ale giškas is usually used in he a ibu i e posi ion.
The analysis o he p edica i e usage o adjec i es con i med ha he adjec i e ale giškas
can also be conside ed a e minological uni : i co ela es wi h seman ically and
mo phologically ela ed e m ale gija ‘alle gy. Bo h a e used wi h he same con en i es. No
all analyzed ela ional adjec i es unc ion as p edica i es in media, and hose ha unc ion
o m ans o ms o complex e ms o a ibu i e ph ases o he same domain wi h he
subjec o he sen ence.
The igu a i e non-specialised usage o he adjec i es s udied is no equen in he
media; ale giškas, he only one o he s udied ones wi h a igu a i e meaning in gene al
dic iona ies, is used sligh ly mo e o en in i s despecialised meaning. The adjec i es
analyzed (no all, hough) unc ion as cons i uen s o de e minologised ph ases: hey
a e cons i uen s o de e minologised e ms.
Recebido 2022-10-17
As a Mi ke ičienė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail as a.mi ke [email protected]