Ramunė Vaskelai ė 210 5a con e ência cien í ica in e nacional Moksliniai,
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
doi.o g/10.35321/ e m30-10
5a con e ência cien í ica in e nacional
Mocsliniai, adminis a i os e educacinhos
ní eis de e minologia
5 h In e na ional Scien i ic Con e ence Scien i ic,
Adminis a i e and Educa ional Dimensions o
Te minology
RAMUNĖ VASKELAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0001-6063-9699 Ins i u o da língua Li uânica
Te minologijos cen as in e nacionais con e ências começa am a ealiza já
há mui o empo. Inicialmen e elas p epa adas po á ios emas e só ao longo do
empo adqui i am uma denominação comum. P imeą ez e en o sob esse nome
o ganizado em 2015., e es eanco já conside a ina 5-a in e nacionaline cien í ica
con e ência Moksliniai, adminis a iniai e edukaciniai e minologijos lygmenys.
Ela ou ub o 1920 d. oco ko em Vilniu e, Lie u ių kalbos ins i u e, mas mensagens
lidas a ou deles escu asi e emoliu kompiu e iu conec a de di e en es países.
Ao deco e da con e ência dois dias, leu-se á ias dezenas de ap esen ações.
Es e ano deles hou e quase 40, e dos ela o es ainda mais, po que algumas
mensagens são comuns, p epa adas de á ios cien is as. E s países e
ep esen ados mos a am que a geo ínia da con e ência se es ende além de
pa icipa em a i amen e pesquisado es da Hung ia, Geó gia, Le ônia, Polônia,
Espanha e ou os países, es ean anos as ap esen ações lei ão ambém
e minologos do Canadá, B asil, Colômbia. P anešiais da Canadas Ma ie-Claude
LHomme ela ó io deu om às conside ações, o ien adas pa a o cien í ico
e minologijas ní el. Es a uni e sidade de Mon ealio ealizando pesquisas
k ies inė ela ado a k eipė dėmesį į e minologijoje i in ak ualų i , como se
pode julga a pa i do ela ó io, cada ez mais ak ualėjan į polisemijos, ou
múl iia eikšmiškumo, eiškinį com a mesma pala a in oduziam-se um com o
ou o elacionados assun os, mas a pala a, nelygu kon eks as ou si uacija, em di e en e signi icado, como an ai a ibuiis zaliasis (angl.
211Te minologija | 2023 | 30 g een), que já não só inglês alboje é an o uma
ca ac e ís ica que eiškian co , an o uma pala a, e in uma ce a
ekologiškumo žymę. Da ela á ia o necidos exemplos oi is o, que inglês
alboje a es a p oblema con ibuda mais e isso língua ca ac e ís ica
o mali pa es da linguagem coincidin . An ai an o plan amen o (p z.,
plan as) como a sodimen o (p z., miško) ação que possa eikš i plan chios
gali bū i iek daik a a dis, iek i eiksmažodis. Pas a sčiusi ak ualėjan-
polisemija p oblema solução possibilidades, M.-C. LHomme ap esen ou um
e o no à eo ia de papéis seman inos suge ido po Cha les Fillmo eo e
ap esen ou me odologia, expandida execu ando o p oje o F ameNe . O
p oblema polisemia, po ce o, oi ocado e da Uni e sidade es a al molda a
ep esen an es dos Eugenios Mincu e Do inos Maco ei ela ó io.
Nâ uma dessas con e ências neapsieina sem a ido ou os dês do e minos
uncionamen o nea sejá eis enómenos a ian iškumui e sinonimijai. Como
conhecido, adição de e minologias li uanas eles um do ou o dis inguem-se, e
e minologia es angei a, mui as ezes baseada ex ynas ma e ial, esses
enškinia ge almen e são a ados semb ėžian di e ença ou aplicando ou os
c i é ios de desag egação. Assim, semab êždendo da di e ença de sinónimos e
a iões, incluindo ainda e com concei os elacionados dispa odumas,
a ian iškumo p oblemą nes a con e ência conside s ê da Espanha chegusi
k ies inė ela ado a Pila León A aúz. Com base em dois ecu sos
e minológicos, es a cien is a da Uni e sidade de G anada b iskinou bases de
dados mul iakalbios cada ez mais e elada a o de e minos di e sidade,
ambém o a o de que em di e en es línguas e cul u aise ik o ė
concep ualizada desiguodai, embo a po longo empo e minologijā p e alo a
isão de que os concei os de linguas dispa idades nep iklauso. In e polu iais
di e enças, elacionadas an o com os e mos quan o com os concei os,
e elou e pela p imei a ez na con e ência pa icipan es ep esen a i as
B asilijas Bea izês Cu i-Con esso os e Tali os Se pos. Jį p en achiusi
Bea izė Cu i-Con esso a, analisando elações de casamen os
egulamen uojančius e minus, k eipê a enção e em uma pala a que o mam
os e minos di e umus. Sinonimías eiškinį es a ez a ou As a Mi ke ičienė
e Sigi a Racke ičienė. Ambas os comunicados lei ê em inglês, em es e enômeno
olhê desde di e en es pon os de is a. A. Mi ke ičienė, Ins i u o Li uânico de
cen o mokslininkė, besi ūpinan i eo iniais e minų sinonimijos klausi-
mais, pasi emdama Sabelos Fe nández-Sil os y imais i d iejų lie u iš-
Língua Te minologia de dados kųjų e minų žodynų, kėlė sinonimijos seman inių ski umų
Ramunė Vaskelai ė 212 5a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai, (angl.
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
seman ic dis ance) ques ão. Concen ando-se em compos os sinônimos e mos
(p.x.: es abilidade emocional e emocional cons o umo; nucmeníci dados e
anonimizados dados), ela, baseando-se nas di e enças leksinais dos
componen es do e mo, o e eceu des inados maximalaus, minimalaus e médio
seman ino di e imen o sinonimiją. Assim, analisado o e mo leksinių
peculia idades e sinonimía elação. Sigi a Racke ičienė, cien is a da
Uni e sidade Mykolo Rome io, que in es iga e mos de cibe ne ico segu ança,
jun amen e com Liudmila Mockiene e And iumi U ka p epa a am no ela ó io
analisa am os esul ados da enque e sinonimia de e mos des a á ea g įs os.
Ją conduzindo, di e en es g upos de consumido es de e mos pe gun a, aos
quais de sinonimá ios e mos eles se iam endem a o nece p e e ência.
Apelsos a dis in os g upos ep esen ando 588 esponden es, 10 nomes de
concei os baseados es udo is yškino ne ienodus polinkius. maio ia dos
esponden es bem conhecido concei o igual e se ia endência chama de
e minis de o igem angliškos (p z.: spamas, hake is ou išingas), mas ou os
nomea e mà de inglês linguagem, po exemplo, pe im e es udan es, e
es udies acabadas esponden es p e e emybę eik ų s e imžodį
a s ojančiam sudė iniam e mui. Da y a a conclusão de que pa a odos os
g upos esponden esas mais ele an e a cla eza e p ecisão do e mo e necessa iamen e sua b e idade.
Inglesas língua, pela qual c ia-se pa icula men e mui os me a o inos
e minos, e mui osakalbis con ex o com yškiomis ak ualijomis
e minologijas az não só sinonimiją ou a ian iškumą, mas e me a o ização,
ou me a o inius e minus. Basi ando-se no a o de que ais e mos de
oco em em odas as línguas, ou pasi ulando concep ualiųjų me a o ų
concepção, mui as ezes e nes a ques ão e minologijoje ends ama aze
de abo dagem slink į. Aqui e na con e ência Veng ijos di ei o concep ualiąsias
me á o as en ada dis ingui Réka Sólyom, a k eipusi a enção a adicional
e minologijoje ge almen e en a izada e mo p incipio de
nãoambiasmiškumo, ela mesma oi inclinada a endossa abalhos, nos quais
a i ma-se que concep ualiąsias me á o as ajudam en ende écnica
linguagem. No en an o Kä lin Jä e de B uxelas, in es igando, como as pu as
me á o as ansmi idas nos ac os ju ídicos da União Eu opeia (EU) e seus
adu o es usados na base de e mos IATE, a base dos e mos ansliá eis
em idiomas i alianos e es ões con i mou kel p óp ia a hipó ese, que aduien
ex os me a o as endem a pe de , po an o pelo menos nessas línguas a
e minija ansmi ida aos ac os ju ídicos não é ão me a o iška como
angliška. Pa a mui os países ou cul u as en endidos me á o as (pgs., Ca alo de T óia), como ela chamou a enção, em ex os aduzidos não se p e ende keis i neme a o iniais pasakymais.
213Te minologia | 2023 | 30
O solya Hed ig Ka dos, ep esen an e da União Eu opeia ao Conselho, e elou e
es o ços di e os, doando, pa a que, ao aduzi ac os legisla i os da UE, osse
le ada em con a as di e enças de países e cul u as. Como indicado,
a ibuem-se ao di ei o da UE concei os especí icos, uni e sais e especí icos
de cada país. Inciden emen e, a adução ou da adequada ansmissão de
co espondmenos nessas con e ências popula es, ou seja, a uais
cons an emen e. Es e ano eles conside s y i e ou os ela o es. Ma ia C ina
He eg da Roménia, baseando-se nos dados dos ex os aduzidos, cons a a a
a o es, que pudessem ga an i , que adu o es, e minologia mui as ezes
conhecendo menos do que a espec i a á ea especialis as, a pudessem
adequadamen e ansmi i . Ma ia O-Co nelia We mu h da Bélgica, baseando-se
da on ologia baseada médica nomenkla ū as sis ema SNOMED CT (angl.
Sys ema ized Nomencla u e o Medicine Clinical Te minology), p e enduojança
em secula , e ela, que quais p incipais guiando anschiama a á ea médica
on ologias e com que quais con on a-se di iculdades. Como explicou, elas
aduzindo guiam-se a á ias guias, p incipais da e minologia e pad ões ISO. No
en an o, Ba ba a Heinisch da Áus ia, pondo em ma cha a idéia de que bases de
e minologia de e ia se mais o ien adas pa a di e sos usuá ios, não só pa a
e minologos, no ou que pa a isso não é su icien e guia -se apenas apenas aos
p incípios da e minologia ou ISO s anda ds. ela o a, Gunnhildu
S e ánsdó i da Islândia, compa ou duas nes e país, amėjançada pela
p ese ação de sua língua, c iado bases de e minos, das quais uma islandês
ilólogo e his o iado nomeado no ins i u o Á ni Magnússono c iado islandês
banco de e minos, adessis dos es o ços da sociedade e das ins i uições
o iciais sa islandês e não pa indo da adição de abalho e minológico, e
ou a Islandia do Minis é io dos Negócios Es angei os cen o de e minologia,
adusis ou o pa a aduzi em islandês as leis da UE. Li u iškąją e minų bazą
Lie u os Respublikos e minų banką ap esen ou Al ydas Umb as, cien is a do
Ins i u o Li u ių kalbos i Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos S e imžodžių
kei imo lie u iškais a i ikmenimis seção edėjas, omando a enção ao a o de
que a lei des e banco oi assinada an es mesmo da Li uânia s ojando na UE.
P anešado a de gue a e ubiadas Uk ainas Ma ia Onyshchuk analisou
eks ynus, i. i. isso, como eks ynas pe mi e analisa médicos e minos de
gue a, e Veng ijos ep esen an es, baseando-se ex o, examinou
elacionados com enominiu, oco ido de gue a is aka ėse, pandemija
e minos em línguas usas e okiečių. À mais no a do que bases de e mos ou
ex ynai ecnologia, in eeiklin ą acabou, Cha GPT, exp essi amen e anslai y u mensagem chamou a enção Ma ekas Łukasikas da Polônia.
Ramunė Vaskelai ė 214 5a in e nacional cien í ica con e ência Moksliniai,
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
Cada con e ência e ela que nos países a i amen e se p ocu a manei as,
como melho a adiciškus, con iimus dados e miniji e e minologinio
abalho in ankius e mos de diccioná ios. Es e ano es es es o ços
pa icula men e salien a am ela ó ios p epa ados po in es igado es da
Geó gia. Em um deles ap esen ado ilus eo asis e mo de a iação (Ma ine
Osadze, Na ela Muzash ili, Robe Khachidze, Vazha Kelikhash ili), no ou o,
examinando sa i us, de á ias in luências (Impé io Bizan ino, Rússia)
expe ien es e minos bažny inius da Geó gia, mencionado es á sendo
p epa ado diccioná io de e minos bažny inių (Lia Ka osanidze, Linda
Gio gadze). Ha ia e mais de um ela ó io de e minologos geo gianos nele
conside ou-se que do adequado écnica de e mos diccioná io impossí el de
p epa a an es disso não esol endo os susci ados p oblemas de
e minologia (Manana E komaish ili, Nino Da eshidze). Oi ep esen ando Li ui
ela o a Dalia Gedze ičienė (Lie u os social Sciences cen o Teisės
ins i u as) ęžėsi in o In e nacionalinių žodžių žodyną s a s ė, se pode ele se conside ado on e e minijos di ei o.
Pa a a p óp ia país e mos de manejo di e amen e o ien osi ela o es
la ians. Dacės Šos akos, Ju io Bo zo o e Jānio Zu e io no ela ó io conjun o
a skleis a, como p e ende acili a le iškais nona iškų e minų a i ikmenimis
besi ūpinančios, mas po causa ISO pad ões e ou as on es com nela iškų
e minų g iū imi con on u iančios La ijos e minologijos komisijos da bą. No
ela ó io conjun o dos ep esen an es de uni e sidades ancesas e polacas
(F ançois Be kmans, Maxence Bige elle, Michal Wieczo owski), com base
especi icine domínio de consumo de e mos ilmagens de supe ícies e sua
compa ação com os pad ões ISO, a i ma a-se que, pelo menos já nessa á ea, os
e mos daquelas sis emas de classi icação eža e a ojam, eles não o necem
in o mações p ecisas, po an o, le an ou-se a idéia de que p ecisa de um no o
sis ema de classi icação. É e dade, um ela o des a con e ência, e
nomeadamen e Axelis Eme s da Alemanha, de alhadamen e discu indo os
e mos de in o mação e documen ação egulando pad ão ISO 5127 , o conside ou
como len omusį ha monizada hojeina e minologia daquela á ea. Educacinis
e minologia ní el nes e e en o ambém mui o conside s y o. Já não é a
p imei a ez que nele pa icipan e Rica do Ei o-B unas da Espanha es eane
ap esen ou aos es udan es da Uni e sidade Ca los III de Mad ido iniciada a
lecciona um cu so de e minologia. Veng ijos ep esen an es (And ea Ba a,
Ka alin Foga asi, É a Ka alin Va ga) no ela ó io con a am, como complemen ado
médicos ensinados cu so de e minologia es udan es como p imis on e
ap esen ada mais ecen e, au en iška dokumen acija s i es medicina. G upo de ela o es ijos países (I ene A o Escu edo, Ma ia B uno, Ma ia Ca men S aiano) alou
215Te minologia | 2023 | 30 cijuo as p oje o de Te minologias sem on ei as, e
apie ai, kaip e minologijai moky i diegiamas Eu opos Pa lamen o ini-
ao educacinį ní el um le ido de ela o es de Colômbia e elou que es udan es
de negócio in e nacional e minologias ap endem po incluí-los em eino de
dicioná io (Juan Ca los Díaz Vásquez, Se gi Casals Rispau). Rep esen ados
In o e mo Blancos S ellos Gi aldo Pe ez e Ch is iano Galinskio no ela ó io
p esen a y a mic omocymosi (angl. mic olea ning) concei o e alado sob e al
ap endizado ligšius com e minologia, e Igo is Kudashe , Tampe ês uni e si e
Suomijoje dėsnologai pelo menos a é ago a na Suomijoje não exis e
an is e minijos a kybos (angl. e minology managemen ) ku są, pasakojo,
kaip nus emba jo s uden ai, sužinoję, kad ba siu ys y a be ba ų, – e mi-
p ecisamen e de inida e minos o denquba, abalho e minologico,
e minog a ia. Assim, con e ência oca í odos suge i conside a s y i ní eis
de e minologia, p e is os e não p e is os aspec os. E uma ap esen ação,
pe lei ada k ies inas ela ado as de I ália Má ia Te esos Zanola, lec anças
Ka alikiškajame Š enčiausiosios Ši dies uni e si e e, ní eis e aspec os de uma
le an ada e ainda mais, como e al o aspec o econômico: uma ez p odu os
p ecisam adequadamen e desc e e , especi ica , e minologia que assegu a
qualidade de p odu os, e e minija e ici ião comunicação. Mas especialmen e
des a ela á ias, ao se basea e gló ia a his ó ia de Flo ença, ele ado aspec os
cul u ais e his ó icos: e minologia e e minija e elam conhecidos sob e a
língua, sociedade, sua peculia idade, i idos e i ojanças adições; analisando
e miniją ou e minologiją é possí el začiuop i aidos da min ia e linguagem,
aidos do ocodyne sąsajas.
Impo ância do aspe o his ó ico esškėjo e de já mencionado ela o de
cien is as geo gianos sob e bažny inius e minus, e di e amen e
e minologijas his o ia analisada Ágo os Fó is ela o. Nele esumiu-se a
e olução da e minologia Veng ijos desde mesmo suas zauomazgų. Pa a a
his ó ia g ęžėsi e des a con e ência in e nacional o ganiza o ê, sua
memb o do comi ê cien í ico e di e o a do ins i u o da língua Lie u ių Albina
Aukso iū ė ela discu iu um dos mais eminen es do século XIX. espe ado es
Li uano Ju gio Amb aziejaus Pab ėžos, K e ingas p anciškonų ienuolyne
ašiusio cien í ico bo anikos eikalą Taislius augyminis, aplicy ą manei a de
c iação de e mos simples e minologia de pala as e e elou que naquele
idioma o am cole ados e dados usa nomes de plan as. Vos alguns e mos
adosi manei a me a o ização, mui o aplicado exclusi o J. A. Pab ėžos modo
de c iação de e mos plan as nomea de deidades pagônichas e mi ologicos bū ybių nomes (p z.: aus ėja,
Ramunė Vaskelai ė 216 5a con e ência cien í ica in e nacional Moksliniai,
adminis aciniai i edukaciniai e minologijos lygmenys“
ga dūny is, klemalis, salia as). Pa a o passado a enção apelou e Vilniaus
Uni e sidade Šiaulių academia e Uni e sidade da Le ônia Ins i u o da língua
La ian ep esen ada Regina K ašy ė, ela ó io ambém con abilusi
Li u iško kon e encijos sekcijoje. Ela e elou aquele zênziimen o, com o qual
XX a. p imei a pa e na Le ônia, jun amen e e na Comissão de Te minologia
que a uou na Le ônia, p epa ados de á ios e mos. dicioná ios.
Oi i secções li e iškosei le mensagens, como se ia possí el eles esumi ,
p incipalmen e o am o ien a em e mos e seus g upos, aigi em cien í ico
e minologijos lygmenį. Ju gi a Mikelionienė (Uni e sidade de ecnologia de
Kaunas) lei omu ela ó io pa a e minologijas disku są en ou inclui
deminu i os, que, como ela chamou a enção, mui o são a ados como g ožinei
li e a u a ou šnekamajai língua peculia a o, mas eik não nenag inėjam como
e mininai. No a o iškas segundo emá oi e Linos Ru kienės, ins i u o Li uânico
do Ins i u o de Te minologia do Cen o Cien í ica, ela ó io ela, baseando-se em
e minologia de a qui e u a e cons ução, como obje o de e minologia ap a ė
daik a a dėjimo būdu besi andančius e minus, a k eipė iekodas a enção em
suas adimosi ci cuns âncias, iekoda a ne ienodą da ne ien a diik aškumo. Do
mesmo Cen o de Te minologia cien is a Auš a Rimku ė-Ganusauskienė,
escolhendo discu i ela i amen e pouco analisada g upă de e mos eponiminius
e mos, a enção des inou a oupa eponiminiums e mos, al como makin ošas,
išeljė, gibsonai, sandalas de Jesus, B auno di žas e . . Palmi a Zemle ičiū ė
e elou mudanças, que hoje so e aí já p incipalmen e um e mo da á ea médica
conside y inas e mo dep esija, e des a e isão au o ė ap esen ou
in es igação, o ien ada em e mos mac oeconomicos.
S ečiai conhecin į com a Li uânia inha opo uną p olonga Li uânia
G igiosios Kunigaikš ys ės aldo os palmues.
Recebido 2023-11-20
Ramunė Vaskelai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail amune. askelai [email protected]