scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Jonas Jablonskis ir lietuvių spaudos draudimas

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Jonas Jablonskis ir lietuvių spaudos draudimas

Author: Vitas Labutis
Year: 2010
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/270/335
V. Labu is. Jonas Jablonskis e
p oibição da imp ensa li uana 19
VITAS LABUTIS
Uni e sidade de Vilna
JONas JabLONskis
IRETUVI SPAUDOS DRAUDIMAS XIX a. segundo meio na língua Li uânica e
lie u idade ken ėjo en e kūjo e p iekalo en e nuožmios usi ikacija e
lė os, po ém já há mui o começėjusies polonizações lenkinimo e
lenkamen o. Rusi icação pa icula men e e idamen e smogė
in oduzindo imp ensa li uânica p oibimen o la yniško pag indo
ašmenimis (18641865 m.). Jau p o a elmen e isso sob e i eu sub endusa
li uãos š iesuomenė, mas p essupudai de umakuio ou de ou o modo
esis iam a maio pa e dos li uãos nau os.
Jonui Jablonskiu ambém kliu o o ca nís p iespaudos kūjo smúgias, pois ele
e a e publicionis a. Em suas memó ias isso no ou e An anas Sme ona: Dažnas
i á dize , que J. Jablonskis ha endo sido só olbinis a, que lhe não p eocupada
nem polí ica nem ida da sociedade. Ne iesa. Ele p eocupa a udo, que oca a
li a ios des ino, labes amen e, cla o, sua língua e esc i as.
- Sme ona 1930: 43.
Ainda mais de alhadamen e Jono Jablonskio sociomeniškumą desc e eu seus
esc i os edi o Juozas Balčikonis. Na T umpame J. Jablonski biog a ia de ida
seu di o: Apdo anhado po um g ande e beliscio aciocínio, ele pode ia chega a
a além a a essa as pa edes da ciência da língua li uânica e se assinala a
uma ge al ciência linguís ica, se não i esse a sis ojusi ans e sa do
caminho ou a sua pe sonalidade seu in inci el desejo alcança se i ao seu
k aš, desejo de que os esul ados da sua ciência ossem apossados à ampla
sociedade. [...] Ele p eocupa a igualmen e oda os li uanos ida: egozija a-se
com suas á ieças conquis as, paudamen e a jausi a a calamidades, ele
mesmo po onde pudendo con ibuía seu abalho e dėkle. [...] Onde e quando só
mãeyné chama a seus ilhos, ele p imei o exal a a sua oz e p imei o dança a se i-lhe. (Balčikonis 1932: XI).
Galu inai J. Jablonskis apozionou-se a dedica sua ida abalha ao
bene ício Li uu idade e p incipalmen e p eocupin is Li uães língua, quando 1881 m., g aduęs Ma-
20 KALBOS KULTÜRA | 83 ijampolės gimnaziją1, começou a es uda na
Uni e sidade de Moscou2. Es eį de e minizimen o omen ou á ias
ci cuns âncias: 1) a i os desde o an e io men e a uan e Moscou es udan es
li uanos, scy usių hemsel es om polkų, bú elio a i idades; 2) a impo ância da
ciência da língua li uânica aos es udos de ou as línguas le an adas dos
lei o as F. Ko šo (g aikos, mais a de e la ynų kalbos), F. Fo una o o
(ligignamoji kalbo y a3, especialmen e o seu ensinado cu so de língua li uãs; plg.
Pi očkinas his o ia 1977: 32), V. Mile io (Ry ų); 3) Chegada Moscou aqui já
espe a a em 1883. P ūsijoje apa eceu ilegali Auš a4. P ecisa lemb a -se e
es a ale išką J. Jablonskio kilmę de menos in luenciada polonização Užnemunės
pap ūsės, e lie u iškumo kibi kš is, que lhe en ouca ainda anos de gimnasio de
encon os com Pe u
K iaučiūnu e Jonu Basana ičiumi.
m. iniciada a p oibição da imp ensa li uânica5 oi dangs omas no u ius a auk i dos polkų, po ém
cza go e ninquos mais p eocupa am a nação li uânica assimilia , es abelece esą alguma ez
ex-exususa uni isą usų als ybę, na qual ali ada e esc i a usiškai 1864.6 Toda a p og amas de
usínio li uãos cons i uiu 1 Ma ijampolês gimnaziją J. Jablonskis acabou medalha de ou o,
adqui indo nãobadus undamen os das línguas clássicas e nãoli issem de olhos embo a e silpnokai
ensins y o cu so de línguas li uãs, de amikusio possibilidade ob e s ipendiação da Uni e sidade
de Moscou. 2 na segunda me ade do XIX. es udou na Uni e sidade de Moscou não há mais que um
g upo de u u os ídymios da sociedade e ciência li uana J. Basana ičius, A. Bo y ius, K. G inius, J.
Jablonskis, P. Mašio as, S. Ma ulai is, V. Pie a is e k . 3 F. Fo uno o e V. Mile io a o ecem a J.
Jablonski p o a elmen e e o ça am e a sua p esença an es de dez anos e desc i a Liud ina
Jablonski's shnek a, a ima (ž . MUI, 1872, No 1). A i a-se, F. Fo una o enco ajou J. Jablonskį
domė is au osaka e gy ąja kalba. Com Fo una o a Jablonskis nãou aukê de ligações e acabęs
uni e sidade mais de 20 anos. 4 J. Jablonskis imedia amen e começou Auš ai six inė i
ko espondencijas de Moscou e de seu k aš o žmonių gy enimo (ž . Palionis 1957).
5 Abusi li e a u a sob e p oibição da imp ensa aqui nė nebandoma ap êp i menciona só
alguns au o esų: Ruseckas 1929; Me kys 1978, 1994; Vėb a 1992; Tyla 2004; S aliūnas (sud.)
2004 e k .
6 A p oibição da imp ensa oi e uma das ep esionais medidas, das quais a au o idade ussa
ėmėsi con a os li uanos nação após 1863 m. e ol o. Seu malšinimu lide a a o conde M.
Mu a jo , que já e a paga sėjęs em lu a com 18301831 m. pa icipan es da insu eição,
isi ęs ca ą p opondo echa a Vilniaus uni e sidade e nas escolas go e niais noc u nas udo
lecciona ussas. (I inskij, Masionienė e k . (sud.) 1998: 212). To nu-me Vilniaus
gene algube na o ium, deu-me p imus ins uções p oibiu lie u ių spaudą lie u iškomis
aidėmis M. Mu a jo ui k aš as, do qual e a o iginês J. Jablonskis, Augus a o (Su alkų)
gube nija en ou em chamadaąją do eino da Polônia não oi sub aldus, mas di e amen e M.
Mu a jo exigia que seus po a kiai pode iam po causa da p oibição da imp ensa e aqui. By
he way, J. Jablonskis não menciona ou os p ess emba go somany ojos e execu o ejos, só
elionį g a ą Mu a jo ą. E deles bū a nemazo bú io: K. Kau mans, I. Ko nilo as, V. Kulinas, S. Mikuckis, N. Miliu inas e k .
(z . Me kys 1978).
V. Labu is. Jonas Jablonskis e p ados li uãos p oibição 21 es ição da língua
li uãs na ida o icial, p oibição de ensino de língua li uana escolas, p oibição de
lie u iškos p ados la ynišku e go išku aidynu e ao in és deles in odução de
usiškų esc i ais, Ca alikų bažnyčios pe seguição e s ačia ikybės
p o ega imas, p oibição aos li uanos ca holicos abalha p o esso es,
uncioná ios da adminis ação, e seus luga . Tyla 2004: 8). Lie u iškos spaudos
la yniško pag indo dedicada esc i osmenimis p oib os mais impo an es
aquilhados o am elemen o iai e escolasų ado ėliai, maldaknygės,
calendá ios, ou a soomenei li e a u a, pe iodinė spauda. Mais a de exceções
limi adas passa am a aplica só a abalhos de ciência. Desde os empos de
es udos J. Jablonskis en ol eu-se em lu a com a p oibição imp ensa idêjinhas
undamen os, a i amen e pa icipou p oibíamojoje imp udoa, ją slėpė,
pla ino, ajudou li osgnešiams, en epais esc e e libe alius ussos jo nais e
e is as e mais amplas ques ões lie u idade. Essa ko a pe smelkê seus ês
dezim is a i idades pedagógicas e cien í icas anos. Ou a e us, ca ínas p
imp udos po a kiai e aldininkų ep essões cons an emen e lamdė p óp io J.
Jablonskio ida.
Todo o empo J. Jablonskis neišleido do akias e polonização do e ei o li uãos à
língua e paça lie u ybei. Sendo um es udan e do e cei o cu so, em 1884 Rusos
Legaliai ap esen ou 5 g andes a igos à imp ensa, cujos sen ido indicam e
í ulos: Li u a e abėcėlė jai, Isso aquele sob e Li uânia, Fo ça dos sace do es
li uu os, Voz do Li uú io (Da sob e a le a), Dėl P. Mu aškės Visi Mu ų
a sisky imas nuo lie u ių lenkų7. Aqui p incipalmen e g ildenamos dois emas:
nesêkmingi en a i as aplica ci ilicá aos li e iškiem esc i os e pos e io
polonização p i imas, ao qual con ibuiu e nemaža pa e ka alikų kunigų.
no p imei o a igo, polemizuando com algum ipo de senho P. B., en ando p o a que a ci ilica
nos esc i os li u iškais é usada desde o an igo e lhes soa de udo, J. Jabauglonskis ejei a
odos os supos os p. P. B. a gumen us, lemb a que os li uanos com le as usiškomis imp usd
bookų neapkenčia, a é mesmo os queimam, e ap op iadamen e o mula as p incipais azões, po
que os li uanos não usam li os: 1) o la iniano dos li uanos já se esc e e em le a la ina há
in a anos e ele 2) a nação Li uânica, p incipalmen e ag icul o es, bas an e conse a y i e
neno omi ecusa dos elhos o mas; 3) uma no a abėcėlę pasme kė didelę wpływą u in ys
lokaliniai 7 Os p imei os qua o a igos publicados no jo nal jo nalis as Современные известия,
e quin asis žu nale Русь. (De aco dosi A. Pi očkino daqueles a igos de e minação da
au o idade e aduções, ap esen adas em sua compilação; c . Pi očkinas 1991: 1254).
22 KALBOS KULTÜRA | 83 sace do es; 4) odo mundo li uanis ai usa la ynišką
abėcėlę imp usdindami lie u iškus ex os; 5) o p óp io a o de que o denado
imp ensi usiškai, a ua comple amen e con á io (Pi očkinas, sud., 1991: 15).
Ponui P. B., a i mando, que odos os sons da língua li uãs podeį se ma cimi
usiškomis aidėmis, J. Jablonskis o e ece pažiū ė i pelo menos em F.
Fo una o o e V. Mile io edlei ed lie u ių liaudies dainas, nas quais en e
usiškų as como apenas la inischas e a é ecém sugal o as le as e sinais,
não con endo co espondemens dos usos abėcėlėje. No Legaliame Rusijoje
edi ado jo nalis a J. Jab lonskis po uma pa de ezes ci a de P ússia a ėjusią
Auš ą e po im di e amen e con a: Rusų planai Lie u oje bank u a o...8
Baigęs 1885 m. Moscow os uni e si e ą, J. Jablonskis qu e ias e meio anos
p ocu ou a duamen e luga de mes e de Vilnius, Va só ia e em ou os
apa digos da ciência. Especialmen e ele a aía Ma ijampolês gimnazia, onde
abalhou alguns conhecidos p o esso es e unções de inspe o ėjo des e
k aš o homem And ius Bo y ius. In elizmen e, o úl imo, sequi ado po
Li uu idade com sla o ilu di e o um, a pa i daqueles mesmos anos
augpjücio 1 d. já oi ele ado a Kališą (ž . Ci kulia 1885: 253). J. Jablonskis algum
empo e e que e -se casuais abalhos. Pe p o ekção J. Jablonskiu 1889 m.
inalmen e conseguiu ob e o luga de p o esso de la ynų e g eikų línguas
Min aujoje. Aqui i eu e es udou uma nemaja li uanos. Jablonskių namai
pasida ė a um e dadei o lie u ių mokslei ių i š iesuomenės židiniu, em cuja
a i idade incluíama oda amília (Pi očkinas 1977: 7375;
Lukėnai ėG iciu ienė 2009: 25).
Min aujoje de á ios modos e o mas J. Jablonskis abalhou abalho de p omadin o da
li eu idade: ajudou a es abelece sec e a Kūdikio companhia, colabo ou com V. Kudi kos
sumany ąja Li e a iškąja d augija, ajudou a o ganiza a pininkų su ažia imus, aqui ele e a
isi ado e li os Ju gis Biel (ž . A ižonis 1921: 532). Especialmen e p odu i amen e á ios
slapy a džiais pasi ašinėdamas es e pe íodo ele colabo ou com V. Kudi kos edaguojamu
Va pu. A. Pi očkino calcula, 18901894 m. J. Jablonskis Va pe publicou mais que 24 a igos
(Pi očkinas 1977: 78). Nas mesmas conside a s y i lie u ių mokyklų i elemen o ių eikalai,
ūkininkams ski ų knygelių ema ika i k . Va pininkai 8 Po á iosolicos anos be il iškumą da
p oibição da imp ensa li uanas e p incipais suas nãoussucessos azões semelhan e ėmė
le an a alguns apdai esni ussos aldininkai: 1896 m. Va šu os gene algube na o ius A.
Ime e inskis, Kauno go e na o ius S. Suchadolskis, mais a de ambém e Vilniaus
gene algube na o ius P. S ia opolkasMi skis, o eigiau, eikiamas segundo acumuladas
in o mações, e minis as dos assun os in e nos (by he way, e êgęs oda a p oibição da
imp ensa li uana) Plė ė (1904). Na u almen e, hou e e a calhões adminis ado es, de ensusių
imp ensa li uanas p oibição (Tyla 2004: 5, 9).
V. Labu is. Jonas Jablonskis e li uãos imp udos p oibição 23 já pe cebia, que
no comba e com p ensa p oibição e polonização é p eciso p eocupa se e
li uãs línguas e i imi, ad imp usdino e comunsinha linguai unda us
klojusius J. Jablonskio abalhos, mesmo e al didelį pu anai kalbinį seu
abalho como
Medega sin aksiu.
Ampliamen e olhando pa a asun os li eu idade, J. Jablonskis indulgia e em discussões sob e
Li uânia his ó ia. Pakanca menciona du Va pe public us a igos des a á ea (ž . Jablonskio
esc i os 1932: 1322, 2324). Na p imei a en a iza-se, como diminuído o ní el cien í ico do
cong esso dos a queólogos ussos ealizado em Vilniú exigindo aos cien is as li uanos e
polkos le em ela ó ios só língua usas (maio pa e desses países dos a queólogos eno
cong esso de odo nãopa icipa am). J. Jablonskis, lemb ando em gêmeos língua lei a a A.
Bezzenbe ge io ela ó io, con a á ligi šiolei ak ualią men į: Kaip smagu, saído de bjau ias
polí icas landynių, e com seus olhos, que e dadei a ciência semp e se man i e mokslu.
(Jablonskio esc e e 1932: 17). Da min aujos J. Jablonskio esc i as á ias ca as de ca as a
cien is as usos e is a Ži á s a ina edi o a V. Lamanskiu, p o . F. Fo una o , A. Šach
ma o ui e k . (Pi očkinas, sud., 1985: 205206). J. Jablonskis insc e e que oi cole ado sob e 1000
li uãos liaudies caninos e sob e 100 pasakų (cole ada nau osaca des ino desconhecido). Em
ou a ca a Lamanskiu lemb a que an es de 1215 anos os p o esso es da Uni e sidade de
Moscou F. Ko šas, F. Fo una o , V. Mile is en a am c ia li uãs ilologas companhia, que
seus abalhos e a numachiusi imp usdi i la yniškomis aidėmis. In elizmen e, companhia não
ecebusi pe missão ope a , po que esą podėjusi o in i Li u išką sa imonę. J. Jablonskis 1896
m. eikęs E nog a ijos sky iui s eig i lie u ių i la ių d augiją, panašią como kadaise
Mosk oje neleis a lie u ių ilologų d augija. mui o se e amen e J. Jablonskis suk i icou P.
B iance o, que con ou-se a si mesmo esc i o , his o iico e publicis a, li o Oche k древней
Литвы и западной России (изданную Вильнюге 1891 m.)9, na qual a i ma-se que a g ande pa e
dos li a ians já desde XIII a. puikiai kalbėję usiškai, bu ę p zyėm usų pap očius и s ačia ikių
ikėjimą. P. B iance o apib aixa endo ha endo ep esen ado Li uia adap ada à manualėl da
his ó ia ussa, en inusì comp o ocia li uãos e usos po os9 Pa elo B iance o (seu nome
não Dimi ijus) apib aixá ex ac os podem encon a há uns doze anos edi ada em
ch es oma ijoje (ž . I inskij, Masionienė and k . 1998: 242243). P. B iance as, seemis,
p e enda a ence ganha há mui o empo M. Mu a jo o anuncib ą concu so a esc e e
No e Ociden ais k aš ui des inada a especialą guia de his ó ia da Rússia. Embo a enha sido
p ome ida solidi 1000 ublios p êmio, á ios anos a uni e sidade de Moscou conside s i ou
concu so ninguém nesusiža ėjo (ž . MUI 1872).

24 KALBOS KULTÜRA | 83 es a desde os mais an igos empos, que ca o polí icos
mui o p eocupėjem. Daugiapusė J. Jab lonskio a i idades, especialmen e sua
in luência à ju en ude, chamou a olho dos genda mes ussos e ele oi le an ado
mais longe da Li uânia em Taliną (Re elį). Taline J. Jablonskiu e e que
expe imen a di e amen e a pe seguição da imp ensa li uana conduzie am
ep essões dos aldinhei os ussos. Jiems suge e galas oi, quando, mui o onde
azendo k a as, Palangoje em L. Vaineikį encon ado nãožai ende eços, en e
eles e J. Jablonskio. Tom a k ės i odos lie u ius, u ėjusius de ligações com L.
Vaineikiu. 1900 m. inal de ou ub o k a a a izada e J. Jablonskio bu e. Ganda ai
omou oda a ma e ial manusc i a, nemaja li os. P asidėjo a dymai, Liepoja
genda s che e de che e adėjėjas A. Vonsiackis ėmė ku p i caso10. Sob e os
eigos dos p ocessos e me amus acusainimus J. Jablonskis bas an e de alhe
esc ê us academs F. Ko šui, F. Fo una o , A. Šachma o , e is a Ži á s a ina
edi o ui V. Lamanskiui. De eles espe á amos ajuda. Nas suas ca as discu i am,
quie menki chamados obje osiniai p o as. Is o sendo juod aščiai dois V.
Kudi kai esc e e ia ca as, a igo Apsid audimo d augija desde pe seguiojimo
juod aš is, zap ašų knygu ė com á ias ilologicas ano ações. Mais
assus ado apa ecido um juodesc i o , no qual exuba a neg aži azė: Užuos
kokį niekniekį šungal iai, e saudá el desęs11. Além disso, is yškėjo, que Va pe
slapy a džiu Obuolai is подписаinėjęs pessoa é J. Jab lonskis. Pe a dymus e
esc i ó ios de explicações em elação a odas as acusações
J. Jablonskis a a i amen e de endeu-se, po ém oi o çado ap esen a
pedido se a leido do abalho de mes e.
Ene gicamen e J. Jablonskį ėmėsi gin i F. Ko šas, bem conheinojęs em Rygoje abalha busį
do cí culo cien í ico, à qual pe enceu J. Jablonskis, cu a o ių A. Š a cą, po ém es e,
quandoise ex-seu la ynų kalbos dės y ojas, ago a J. Jablonskį laikė nelegalaus leidinių kū ėju
e pla in oju. Desa o unadamen e, o caso alcançou Pe e bu go p oku a ū a, In e io
A ai s e Teisingumo minis é ios. Aqui J. Jablonski não conseguiu ajuda nem academikai.
Com o ca o minia ele e g upo ou os Li uãos adminis a i amen e oi nubaus i publicąja
supe isão da polícia d ejiem anos e em imi. T em i luga J. Jablonskis op ou Psko ą.
Embo a e 10 An es de alguns anos o mesmo A. Vonsiackis daužė Ma ijampolėje Sie yno
d augiją. Toda a co en e dos p ocessos a J. Jablonski é discu ida em de alhe no a igo
especial A. Pi očkinos (Pi očkinas 1971: 113124).
11 Desde 1900 m. 7 de dezemb o. ca aço F. Fo una o (ž . Pi očkinas, sud., 1985: 105).
Es e e ou as aš iški p o as desc e e em e m. de e e ei o 2, 1901 d. laiške V.
Lamanskiui, só aqui ainda i yškin a, que aquele laš elo esc i o e melão in a ( em
mesmo, 222224). Apa en emen e, genda us esse e melão in a odo en ousiou.
V. Labu is. Jonas Jablonskis e da imp ensa li uanas p oibição 25 p eslėg os, em yje kalbininkas
não baixou as mãos12. De Psko ele à Academia das Ciências da Rússia nusiu A. Juškos dicódio do
p imei o omo,,Baigiamąjį žodį (ce ca 50 p.). Aqui, en e ou a co, menciona-se que pessoas,
ag adusius ao ocyn de ma é ia, saíndoos zá ašinė ojui, ganda ai às ezes sem ce imó ias
expk a yda o (Pi očkinas, sud., 1991: 143). Além disso, 1903 m. J. Jablonskis d įso en ia Va pui
pluoš ą seus a emenimen os po ém só sob e in ância, mokymąsi, Auš os apa ição, Kudi kos
a si e imą, mas sob e nada abalho Min aujoje e sob e seu bylą. Tuas memó ias assinou um
especial apelidožiu Ki elis Nusmuko (Jablonskio esc i os 1932: 6973). J. Jablonskiui ex is oi
esumida e leis a apossi a em Šiauliuose, pois ap oxima a imp udos p oibição anulação. Ainda de
Psko a Po il Višinski em uma ca a esc i a J. Jablonskis da imp ensa usas islumb ou ais
sinais13. O a e imen o das nações Li uãs de á ias manei as de endendo lie u iškąją spaudą (čia
nemažas e J. Jablonskio indėlis), usų mokslo žmonių e alguns dos aldininkų ozes, que aquela
p oibição nepasi eisinęs14, em odo impé io usso p asidėjęs e oliucinis judėjimas e
nepasi enkinimas gue a com baigija Japon imi udo isso inalmen e pa eikė Rússia pode zão e m.
maio 7 d. 1904 oi publicado empe ado o dem aboli aquela p oibição. Sob e a anulação da p oibição
da imp ensa J. Jablonskis Šiauliuose descob iu de jo nais. A o dem cza imedia amen e mesmo
lie u iškai oi publicada e Vilniaus Š . Mikalojaus na ig eja. Sujaudi as pessoas ecolho pa ašus
ag adece ao gene algube nado S ia opolkuiMi ski ou a é e ao cza . J. Jablonskis ais padėkas
não apalaikė. 12 P. Mašio as é ap op iadamen e obse ado: [j]uo eka a Jablonskiu skaudότερη
pausmė, pelo sucessi o sma kiau oma a-se do abalho in e up o (Mašio as 1930: 46). 13 Na
época, na e is a Новое время, jo nalis a expe ien e Se gejus Sy omia niko as, esc e endo não
só em á ias publicações da imp ensa ussa, mas ambém es angei as, publicou um a igo,
indicando que o go e no inalmen e se p eocupou com a solução da ques ão do ipo li u iço e que
quan o mais cedo o escindida a p oibição de imp ime lie u e lowaičius li os em
li u ianosla ynos (Pi očkinas, us, sud, 1985: 393). 14 Li u ians p ados lie u iškaislo yniškais
ašmenimis eikalai á ias ins i uições do impé io usso o am conside ados mais de 7 anos:
desde 1896 m. a é 1904 m. início 10). (plg. Tyla 2004: Bū a e gynusių p oibição de imp ensa, e
concinkančių subs i uí-lo em pa e pe mi i la inyniškomis aidėmis imp udi i só elemen o ius,
maldaknyges e calendá io, e exigusių aquela p oibição de imp ensa comple amen e aboli em.
Encan ado amen e, que os oponen es da anulação da p oibição o am p incipalmen e do Liaudies
Minis é io da Educação, e shalininkų do Minis é io dos Assun os In e nos (K. S olmanas, V. Plė ė e
k .). Cás e a cons i uído especialų komi ė, que e e ê anula odas anks esnius decisões do
go e no usso e po a kius, ap ibojusius Li uãos e zemaičių aš iją em suas lojas; sem usichas
esc i as, pe mi i usa la yniškus e ou os esc i os. Cás con i mou o comi ê sen ença.
26 LABOR
CULTÚRA | 83
Ele lišku Po ilą Višinskį con ida a imedia amen e imedia amen e a indes a
Šiaulius, e ou o dia já p ome ia di igi -se a Vilnių paciona , o que az
ilniečiai. Maio es i idade J. Jablonskis conside a a aquele dia, quando em
Vilniú começou a se publicado dien aš is Vilniaus žinios. Legalūs lie u iški
laik aščiai, calendá ios, esc i os a odos comp eendama boa língua, inham
a le an a lie u ių sa imonę; além disso, ainda espe a a pesada kamba po
escolas Li u ichas e joms ap op iados di igilha. Li uânia ainda e a ainda
pa e do impé io usso, imp ensa censu a não desapa eceu, aindabesiplė oyo polonização15.
Suki condição pa icula men e p agueia escolas assun os. Vilniuje oi leis a
lecciona língua Li uânica ijose escolas, po ém o pode não despendeu
dinhei o pa a isso. Pessoas mesmos da língua li uãs dão dinhei o ao assun o,
dos quais šiokia al alga pagada e em es e abalho kibusiam J. Jablonskiui. Na
P o íncia oi ainda pio . Šiauliues e Pane ėžyje, como 1912 m. J. Jablonskis
esc e e J. Basana ičiui, são só ai polkų kalbos moky ojai, e lie u ių kalbos lá
ninguém nemoko. Re i alão da imp ensa Li uãs Jonas Jablonskis bem
pe cebeu, po ém comp eendeu e quais de di iculdades ainda e á de
expe imen a po causa o alecimen o da Li uu idade e negócios da língua
Li uãs. Jê p egiamos como bend inês li uais língua puoselė oja,
no minamosios nossa g ama icos kū ėja, po ém de e íamos alo iza e
como isuomenės eikėją, ko o oją po lie u ybės, po lie u ių kalbos eisių.
LITERATūRA
A i ž on is P. 1921: Jablonskis Min aujoj, Re ely, Psko e. – Lie u ių mokykla,
N . 12.
A i ž on is P. 1930: Žodis ki as apie Joną Jablonskį. – Kalba 1 (2), 48–55.
B a l č ikon is J. 1932: T umpas [Jablonskio] gy enimo ap ašymas. – Jablons-
kio aš ai 1, XI–XXX.
B iance P. D. 1891: П. Д. Брянцев. Очерк древней Литвы и запад ной
России. – Русская литература в Литве: XIV–XX в. в., Vilnius: Lie u os
ašy ojų sąjungos leidykla, 1998, 241–243.
C yl o N. I. (sud.) 1866: Н. И. Цылов. Сборник распоряжений графа
Ми хаи ла Николаевича Муравьева. – Русская литература в Литве: XIV–
XX в. в., Vilnius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla, 1998, 213–217.
15 P ieš pa spaudos a ga imą polonizacijos mas ais Lie u oje laiške kun. J. TumuiVaižgan ui
baisėjosi i Ša ijos Ragana (ž . Žėkai ė 1986: 142).
V. Labu is. Jonas Jablonskis i lie u ių spaudos d audimas
27
Ci kulia 1885: Циркуляр по Варшавскому учебному округу, N . 9.
i inskij P., Side a ičius R., Masionienė B., Me ž inskai ė B.
1998: Русская литература в Литве: XIV–XX в. в. Хрестоматия, Vil nius:
Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla.
Jablonskio aš ai 1932: Jablonskio aš ai 1. Visuomenės s aipsniai. Sud. J. Bal-
čikonis, Kaunas.
L i i n s k a i ė D. 2005: Ki ilikos E angelijų ašyba: Lau ynas I inskis i
Jonas K eščinskis. – A chi um Li huanicum 7, 123–138.
Lukėnai ėG iciu ienė E. 2009: Kons ancijos i Jono Jablonskių šeima,
Vilnius: Lie u os nacionalinis muziejus.
M a š i o as P. 1930: Šis as iš Rygiškių Jono sunkaus gy enimo. – Kalba 1 (2),
44–48.
M e k e l is A. 1930: Jonas Jablonskis. – Kalba 1 (2), 7–36.
M e k ys V. 1978: Nelegalioji lie u ių spauda kapi alizmo laiko a piu (ligi 1904 m.),
Vilnius: Mokslas.
Me kys V. 1994: D audžiamosios lie u iškos spaudos kelias 1864–1904 m.,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
MUI 1872: Московскиe университетскиe известия, N . 1–4.
Pa li o n i s J. (sud.) 1957: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1, Vilnius: Vals ybinė
poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
Peckus V., Viliūnas V. 2005: Ma ijampolės moky ojai, Šiauliai: Saulės
del a.
P i oč ki n a s A. 1971: J. Jablonskio bylos medžiaga. – Kalbo y a 23 (1),
113–125.
P i oč ki na s A. 1977: P ie bend inės kalbos iš akų, Vilnius: Mokslas.
P i oč ki na s A. 1980: Jonas Jablonskis, Kaunas: Š iesa.
P i oč ki na s A. (sud.) 1985: Jono Jablonskio laiškai, Vilnius: Mokslas.
P i oč ki na s A. (sud.) 1991: J. Jablonskis. S aipsniai i laiškai, Vilnius:
Mokslas.
R u s e c k as P. 1929: Spaudos d audimo gadynė, Kaunas: Spaudos ondas.
Sabaliauskas A. 1979: Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija iki 1940 m., Vilnius:
Mokslas.
S m e o n a A. 1930: A siminimų b uožai. – Kalba 1 (2), 37–44.
S a l iū na s D. (sud.) 2004: Raidžių d audimo me ai, Vilnius: Lie u os is o i-
jos ins i u as.
S u b a č i us G. 2006: Kazimie o Lelio i Ipoli o Liu os anskio lie u iškos ki-
ilikos modeliai, 1887–1891. – A chi um Li huanicum 8, 279–316.
Ty la A. 2004: Lie u ių spaudos d audimo panaikinimo byla, Vilnius: Lie u os
is o ijos ins i u as.