scieee Open visual document viewer

Jonas Jablonskis ir lietuvių spaudos draudimas

Vitas Labutis

Full text

V. Labu is. Jonas Jablonskis e p oibição da imp ensa li uana 19 VITAS LABUTIS Uni e sidade de Vilna JONas JabLONskis IRETUVI SPAUDOS DRAUDIMAS XIX a. segundo meio na língua Li uânica e lie u idade ken ėjo en e kūjo e p iekalo en e nuožmios usi ikacija e lė os, po ém já há mui o começėjusies polonizações lenkinimo e lenkamen o. Rusi icação pa icula men e e idamen e smogė in oduzindo imp ensa li uânica p oibimen o la yniško pag indo ašmenimis (18641865 m.). Jau p o a elmen e isso sob e i eu sub endusa li uãos š iesuomenė, mas p essupudai de umakuio ou de ou o modo esis iam a maio pa e dos li uãos nau os. Jonui Jablonskiu ambém kliu o o ca nís p iespaudos kūjo smúgias, pois ele e a e publicionis a. Em suas memó ias isso no ou e An anas Sme ona: Dažnas i á dize , que J. Jablonskis ha endo sido só olbinis a, que lhe não p eocupada nem polí ica nem ida da sociedade. Ne iesa. Ele p eocupa a udo, que oca a li a ios des ino, labes amen e, cla o, sua língua e esc i as. - Sme ona 1930: 43. Ainda mais de alhadamen e Jono Jablonskio sociomeniškumą desc e eu seus esc i os edi o Juozas Balčikonis. Na T umpame J. Jablonski biog a ia de ida seu di o: Apdo anhado po um g ande e beliscio aciocínio, ele pode ia chega a a além a a essa as pa edes da ciência da língua li uânica e se assinala a uma ge al ciência linguís ica, se não i esse a sis ojusi ans e sa do caminho ou a sua pe sonalidade seu in inci el desejo alcança se i ao seu k aš, desejo de que os esul ados da sua ciência ossem apossados à ampla sociedade. [...] Ele p eocupa a igualmen e oda os li uanos ida: egozija a-se com suas á ieças conquis as, paudamen e a jausi a a calamidades, ele mesmo po onde pudendo con ibuía seu abalho e dėkle. [...] Onde e quando só mãeyné chama a seus ilhos, ele p imei o exal a a sua oz e p imei o dança a se i-lhe. (Balčikonis 1932: XI). Galu inai J. Jablonskis apozionou-se a dedica sua ida abalha ao bene ício Li uu idade e p incipalmen e p eocupin is Li uães língua, quando 1881 m., g aduęs Ma- 20 KALBOS KULTÜRA | 83 ijampolės gimnaziją1, começou a es uda na Uni e sidade de Moscou2. Es eį de e minizimen o omen ou á ias ci cuns âncias: 1) a i os desde o an e io men e a uan e Moscou es udan es li uanos, scy usių hemsel es om polkų, bú elio a i idades; 2) a impo ância da ciência da língua li uânica aos es udos de ou as línguas le an adas dos lei o as F. Ko šo (g aikos, mais a de e la ynų kalbos), F. Fo una o o (ligignamoji kalbo y a3, especialmen e o seu ensinado cu so de língua li uãs; plg. Pi očkinas his o ia 1977: 32), V. Mile io (Ry ų); 3) Chegada Moscou aqui já espe a a em 1883. P ūsijoje apa eceu ilegali Auš a4. P ecisa lemb a -se e es a ale išką J. Jablonskio kilmę de menos in luenciada polonização Užnemunės pap ūsės, e lie u iškumo kibi kš is, que lhe en ouca ainda anos de gimnasio de encon os com Pe u K iaučiūnu e Jonu Basana ičiumi. m. iniciada a p oibição da imp ensa li uânica5 oi dangs omas no u ius a auk i dos polkų, po ém cza go e ninquos mais p eocupa am a nação li uânica assimilia , es abelece esą alguma ez ex-exususa uni isą usų als ybę, na qual ali ada e esc i a usiškai 1864.6 Toda a p og amas de usínio li uãos cons i uiu 1 Ma ijampolês gimnaziją J. Jablonskis acabou medalha de ou o, adqui indo nãobadus undamen os das línguas clássicas e nãoli issem de olhos embo a e silpnokai ensins y o cu so de línguas li uãs, de amikusio possibilidade ob e s ipendiação da Uni e sidade de Moscou. 2 na segunda me ade do XIX. es udou na Uni e sidade de Moscou não há mais que um g upo de u u os ídymios da sociedade e ciência li uana J. Basana ičius, A. Bo y ius, K. G inius, J. Jablonskis, P. Mašio as, S. Ma ulai is, V. Pie a is e k . 3 F. Fo uno o e V. Mile io a o ecem a J. Jablonski p o a elmen e e o ça am e a sua p esença an es de dez anos e desc i a Liud ina Jablonski's shnek a, a ima (ž . MUI, 1872, No 1). A i a-se, F. Fo una o enco ajou J. Jablonskį domė is au osaka e gy ąja kalba. Com Fo una o a Jablonskis nãou aukê de ligações e acabęs uni e sidade mais de 20 anos. 4 J. Jablonskis imedia amen e começou Auš ai six inė i ko espondencijas de Moscou e de seu k aš o žmonių gy enimo (ž . Palionis 1957). 5 Abusi li e a u a sob e p oibição da imp ensa aqui nė nebandoma ap êp i menciona só alguns au o esų: Ruseckas 1929; Me kys 1978, 1994; Vėb a 1992; Tyla 2004; S aliūnas (sud.) 2004 e k . 6 A p oibição da imp ensa oi e uma das ep esionais medidas, das quais a au o idade ussa ėmėsi con a os li uanos nação após 1863 m. e ol o. Seu malšinimu lide a a o conde M. Mu a jo , que já e a paga sėjęs em lu a com 18301831 m. pa icipan es da insu eição, isi ęs ca ą p opondo echa a Vilniaus uni e sidade e nas escolas go e niais noc u nas udo lecciona ussas. (I inskij, Masionienė e k . (sud.) 1998: 212). To nu-me Vilniaus gene algube na o ium, deu-me p imus ins uções p oibiu lie u ių spaudą lie u iškomis aidėmis M. Mu a jo ui k aš as, do qual e a o iginês J. Jablonskis, Augus a o (Su alkų) gube nija en ou em chamadaąją do eino da Polônia não oi sub aldus, mas di e amen e M. Mu a jo exigia que seus po a kiai pode iam po causa da p oibição da imp ensa e aqui. By he way, J. Jablonskis não menciona ou os p ess emba go somany ojos e execu o ejos, só elionį g a ą Mu a jo ą. E deles bū a nemazo bú io: K. Kau mans, I. Ko nilo as, V. Kulinas, S. Mikuckis, N. Miliu inas e k . (z . Me kys 1978). V. Labu is. Jonas Jablonskis e p ados li uãos p oibição 21 es ição da língua li uãs na ida o icial, p oibição de ensino de língua li uana escolas, p oibição de lie u iškos p ados la ynišku e go išku aidynu e ao in és deles in odução de usiškų esc i ais, Ca alikų bažnyčios pe seguição e s ačia ikybės p o ega imas, p oibição aos li uanos ca holicos abalha p o esso es, uncioná ios da adminis ação, e seus luga . Tyla 2004: 8). Lie u iškos spaudos la yniško pag indo dedicada esc i osmenimis p oib os mais impo an es aquilhados o am elemen o iai e escolasų ado ėliai, maldaknygės, calendá ios, ou a soomenei li e a u a, pe iodinė spauda. Mais a de exceções limi adas passa am a aplica só a abalhos de ciência. Desde os empos de es udos J. Jablonskis en ol eu-se em lu a com a p oibição imp ensa idêjinhas undamen os, a i amen e pa icipou p oibíamojoje imp udoa, ją slėpė, pla ino, ajudou li osgnešiams, en epais esc e e libe alius ussos jo nais e e is as e mais amplas ques ões lie u idade. Essa ko a pe smelkê seus ês dezim is a i idades pedagógicas e cien í icas anos. Ou a e us, ca ínas p imp udos po a kiai e aldininkų ep essões cons an emen e lamdė p óp io J. Jablonskio ida. Todo o empo J. Jablonskis neišleido do akias e polonização do e ei o li uãos à língua e paça lie u ybei. Sendo um es udan e do e cei o cu so, em 1884 Rusos Legaliai ap esen ou 5 g andes a igos à imp ensa, cujos sen ido indicam e í ulos: Li u a e abėcėlė jai, Isso aquele sob e Li uânia, Fo ça dos sace do es li uu os, Voz do Li uú io (Da sob e a le a), Dėl P. Mu aškės Visi Mu ų a sisky imas nuo lie u ių lenkų7. Aqui p incipalmen e g ildenamos dois emas: nesêkmingi en a i as aplica ci ilicá aos li e iškiem esc i os e pos e io polonização p i imas, ao qual con ibuiu e nemaža pa e ka alikų kunigų. no p imei o a igo, polemizuando com algum ipo de senho P. B., en ando p o a que a ci ilica nos esc i os li u iškais é usada desde o an igo e lhes soa de udo, J. Jabauglonskis ejei a odos os supos os p. P. B. a gumen us, lemb a que os li uanos com le as usiškomis imp usd bookų neapkenčia, a é mesmo os queimam, e ap op iadamen e o mula as p incipais azões, po que os li uanos não usam li os: 1) o la iniano dos li uanos já se esc e e em le a la ina há in a anos e ele 2) a nação Li uânica, p incipalmen e ag icul o es, bas an e conse a y i e neno omi ecusa dos elhos o mas; 3) uma no a abėcėlę pasme kė didelę wpływą u in ys lokaliniai 7 Os p imei os qua o a igos publicados no jo nal jo nalis as Современные известия, e quin asis žu nale Русь. (De aco dosi A. Pi očkino daqueles a igos de e minação da au o idade e aduções, ap esen adas em sua compilação; c . Pi očkinas 1991: 1254). 22 KALBOS KULTÜRA | 83 sace do es; 4) odo mundo li uanis ai usa la ynišką abėcėlę imp usdindami lie u iškus ex os; 5) o p óp io a o de que o denado imp ensi usiškai, a ua comple amen e con á io (Pi očkinas, sud., 1991: 15). Ponui P. B., a i mando, que odos os sons da língua li uãs podeį se ma cimi usiškomis aidėmis, J. Jablonskis o e ece pažiū ė i pelo menos em F. Fo una o o e V. Mile io edlei ed lie u ių liaudies dainas, nas quais en e usiškų as como apenas la inischas e a é ecém sugal o as le as e sinais, não con endo co espondemens dos usos abėcėlėje. No Legaliame Rusijoje edi ado jo nalis a J. Jab lonskis po uma pa de ezes ci a de P ússia a ėjusią Auš ą e po im di e amen e con a: Rusų planai Lie u oje bank u a o...8 Baigęs 1885 m. Moscow os uni e si e ą, J. Jablonskis qu e ias e meio anos p ocu ou a duamen e luga de mes e de Vilnius, Va só ia e em ou os apa digos da ciência. Especialmen e ele a aía Ma ijampolês gimnazia, onde abalhou alguns conhecidos p o esso es e unções de inspe o ėjo des e k aš o homem And ius Bo y ius. In elizmen e, o úl imo, sequi ado po Li uu idade com sla o ilu di e o um, a pa i daqueles mesmos anos augpjücio 1 d. já oi ele ado a Kališą (ž . Ci kulia 1885: 253). J. Jablonskis algum empo e e que e -se casuais abalhos. Pe p o ekção J. Jablonskiu 1889 m. inalmen e conseguiu ob e o luga de p o esso de la ynų e g eikų línguas Min aujoje. Aqui i eu e es udou uma nemaja li uanos. Jablonskių namai pasida ė a um e dadei o lie u ių mokslei ių i š iesuomenės židiniu, em cuja a i idade incluíama oda amília (Pi očkinas 1977: 7375; Lukėnai ėG iciu ienė 2009: 25). Min aujoje de á ios modos e o mas J. Jablonskis abalhou abalho de p omadin o da li eu idade: ajudou a es abelece sec e a Kūdikio companhia, colabo ou com V. Kudi kos sumany ąja Li e a iškąja d augija, ajudou a o ganiza a pininkų su ažia imus, aqui ele e a isi ado e li os Ju gis Biel (ž . A ižonis 1921: 532). Especialmen e p odu i amen e á ios slapy a džiais pasi ašinėdamas es e pe íodo ele colabo ou com V. Kudi kos edaguojamu Va pu. A. Pi očkino calcula, 18901894 m. J. Jablonskis Va pe publicou mais que 24 a igos (Pi očkinas 1977: 78). Nas mesmas conside a s y i lie u ių mokyklų i elemen o ių eikalai, ūkininkams ski ų knygelių ema ika i k . Va pininkai 8 Po á iosolicos anos be il iškumą da p oibição da imp ensa li uanas e p incipais suas nãoussucessos azões semelhan e ėmė le an a alguns apdai esni ussos aldininkai: 1896 m. Va šu os gene algube na o ius A. Ime e inskis, Kauno go e na o ius S. Suchadolskis, mais a de ambém e Vilniaus gene algube na o ius P. S ia opolkasMi skis, o eigiau, eikiamas segundo acumuladas in o mações, e minis as dos assun os in e nos (by he way, e êgęs oda a p oibição da imp ensa li uana) Plė ė (1904). Na u almen e, hou e e a calhões adminis ado es, de ensusių imp ensa li uanas p oibição (Tyla 2004: 5, 9). V. Labu is. Jonas Jablonskis e li uãos imp udos p oibição 23 já pe cebia, que no comba e com p ensa p oibição e polonização é p eciso p eocupa se e li uãs línguas e i imi, ad imp usdino e comunsinha linguai unda us klojusius J. Jablonskio abalhos, mesmo e al didelį pu anai kalbinį seu abalho como Medega sin aksiu. Ampliamen e olhando pa a asun os li eu idade, J. Jablonskis indulgia e em discussões sob e Li uânia his ó ia. Pakanca menciona du Va pe public us a igos des a á ea (ž . Jablonskio esc i os 1932: 1322, 2324). Na p imei a en a iza-se, como diminuído o ní el cien í ico do cong esso dos a queólogos ussos ealizado em Vilniú exigindo aos cien is as li uanos e polkos le em ela ó ios só língua usas (maio pa e desses países dos a queólogos eno cong esso de odo nãopa icipa am). J. Jablonskis, lemb ando em gêmeos língua lei a a A. Bezzenbe ge io ela ó io, con a á ligi šiolei ak ualią men į: Kaip smagu, saído de bjau ias polí icas landynių, e com seus olhos, que e dadei a ciência semp e se man i e mokslu. (Jablonskio esc e e 1932: 17). Da min aujos J. Jablonskio esc i as á ias ca as de ca as a cien is as usos e is a Ži á s a ina edi o a V. Lamanskiu, p o . F. Fo una o , A. Šach ma o ui e k . (Pi očkinas, sud., 1985: 205206). J. Jablonskis insc e e que oi cole ado sob e 1000 li uãos liaudies caninos e sob e 100 pasakų (cole ada nau osaca des ino desconhecido). Em ou a ca a Lamanskiu lemb a que an es de 1215 anos os p o esso es da Uni e sidade de Moscou F. Ko šas, F. Fo una o , V. Mile is en a am c ia li uãs ilologas companhia, que seus abalhos e a numachiusi imp usdi i la yniškomis aidėmis. In elizmen e, companhia não ecebusi pe missão ope a , po que esą podėjusi o in i Li u išką sa imonę. J. Jablonskis 1896 m. eikęs E nog a ijos sky iui s eig i lie u ių i la ių d augiją, panašią como kadaise Mosk oje neleis a lie u ių ilologų d augija. mui o se e amen e J. Jablonskis suk i icou P. B iance o, que con ou-se a si mesmo esc i o , his o iico e publicis a, li o Oche k древней Литвы и западной России (изданную Вильнюге 1891 m.)9, na qual a i ma-se que a g ande pa e dos li a ians já desde XIII a. puikiai kalbėję usiškai, bu ę p zyėm usų pap očius и s ačia ikių ikėjimą. P. B iance o apib aixa endo ha endo ep esen ado Li uia adap ada à manualėl da his ó ia ussa, en inusì comp o ocia li uãos e usos po os9 Pa elo B iance o (seu nome não Dimi ijus) apib aixá ex ac os podem encon a há uns doze anos edi ada em ch es oma ijoje (ž . I inskij, Masionienė and k . 1998: 242243). P. B iance as, seemis, p e enda a ence ganha há mui o empo M. Mu a jo o anuncib ą concu so a esc e e No e Ociden ais k aš ui des inada a especialą guia de his ó ia da Rússia. Embo a enha sido p ome ida solidi 1000 ublios p êmio, á ios anos a uni e sidade de Moscou conside s i ou concu so ninguém nesusiža ėjo (ž . MUI 1872). 24 KALBOS KULTÜRA | 83 es a desde os mais an igos empos, que ca o polí icos mui o p eocupėjem. Daugiapusė J. Jab lonskio a i idades, especialmen e sua in luência à ju en ude, chamou a olho dos genda mes ussos e ele oi le an ado mais longe da Li uânia em Taliną (Re elį). Taline J. Jablonskiu e e que expe imen a di e amen e a pe seguição da imp ensa li uana conduzie am ep essões dos aldinhei os ussos. Jiems suge e galas oi, quando, mui o onde azendo k a as, Palangoje em L. Vaineikį encon ado nãožai ende eços, en e eles e J. Jablonskio. Tom a k ės i odos lie u ius, u ėjusius de ligações com L. Vaineikiu. 1900 m. inal de ou ub o k a a a izada e J. Jablonskio bu e. Ganda ai omou oda a ma e ial manusc i a, nemaja li os. P asidėjo a dymai, Liepoja genda s che e de che e adėjėjas A. Vonsiackis ėmė ku p i caso10. Sob e os eigos dos p ocessos e me amus acusainimus J. Jablonskis bas an e de alhe esc ê us academs F. Ko šui, F. Fo una o , A. Šachma o , e is a Ži á s a ina edi o ui V. Lamanskiui. De eles espe á amos ajuda. Nas suas ca as discu i am, quie menki chamados obje osiniai p o as. Is o sendo juod aščiai dois V. Kudi kai esc e e ia ca as, a igo Apsid audimo d augija desde pe seguiojimo juod aš is, zap ašų knygu ė com á ias ilologicas ano ações. Mais assus ado apa ecido um juodesc i o , no qual exuba a neg aži azė: Užuos kokį niekniekį šungal iai, e saudá el desęs11. Além disso, is yškėjo, que Va pe slapy a džiu Obuolai is подписаinėjęs pessoa é J. Jab lonskis. Pe a dymus e esc i ó ios de explicações em elação a odas as acusações J. Jablonskis a a i amen e de endeu-se, po ém oi o çado ap esen a pedido se a leido do abalho de mes e. Ene gicamen e J. Jablonskį ėmėsi gin i F. Ko šas, bem conheinojęs em Rygoje abalha busį do cí culo cien í ico, à qual pe enceu J. Jablonskis, cu a o ių A. Š a cą, po ém es e, quandoise ex-seu la ynų kalbos dės y ojas, ago a J. Jablonskį laikė nelegalaus leidinių kū ėju e pla in oju. Desa o unadamen e, o caso alcançou Pe e bu go p oku a ū a, In e io A ai s e Teisingumo minis é ios. Aqui J. Jablonski não conseguiu ajuda nem academikai. Com o ca o minia ele e g upo ou os Li uãos adminis a i amen e oi nubaus i publicąja supe isão da polícia d ejiem anos e em imi. T em i luga J. Jablonskis op ou Psko ą. Embo a e 10 An es de alguns anos o mesmo A. Vonsiackis daužė Ma ijampolėje Sie yno d augiją. Toda a co en e dos p ocessos a J. Jablonski é discu ida em de alhe no a igo especial A. Pi očkinos (Pi očkinas 1971: 113124). 11 Desde 1900 m. 7 de dezemb o. ca aço F. Fo una o (ž . Pi očkinas, sud., 1985: 105). Es e e ou as aš iški p o as desc e e em e m. de e e ei o 2, 1901 d. laiške V. Lamanskiui, só aqui ainda i yškin a, que aquele laš elo esc i o e melão in a ( em mesmo, 222224). Apa en emen e, genda us esse e melão in a odo en ousiou. V. Labu is. Jonas Jablonskis e da imp ensa li uanas p oibição 25 p eslėg os, em yje kalbininkas não baixou as mãos12. De Psko ele à Academia das Ciências da Rússia nusiu A. Juškos dicódio do p imei o omo,,Baigiamąjį žodį (ce ca 50 p.). Aqui, en e ou a co, menciona-se que pessoas, ag adusius ao ocyn de ma é ia, saíndoos zá ašinė ojui, ganda ai às ezes sem ce imó ias expk a yda o (Pi očkinas, sud., 1991: 143). Além disso, 1903 m. J. Jablonskis d įso en ia Va pui pluoš ą seus a emenimen os po ém só sob e in ância, mokymąsi, Auš os apa ição, Kudi kos a si e imą, mas sob e nada abalho Min aujoje e sob e seu bylą. Tuas memó ias assinou um especial apelidožiu Ki elis Nusmuko (Jablonskio esc i os 1932: 6973). J. Jablonskiui ex is oi esumida e leis a apossi a em Šiauliuose, pois ap oxima a imp udos p oibição anulação. Ainda de Psko a Po il Višinski em uma ca a esc i a J. Jablonskis da imp ensa usas islumb ou ais sinais13. O a e imen o das nações Li uãs de á ias manei as de endendo lie u iškąją spaudą (čia nemažas e J. Jablonskio indėlis), usų mokslo žmonių e alguns dos aldininkų ozes, que aquela p oibição nepasi eisinęs14, em odo impé io usso p asidėjęs e oliucinis judėjimas e nepasi enkinimas gue a com baigija Japon imi udo isso inalmen e pa eikė Rússia pode zão e m. maio 7 d. 1904 oi publicado empe ado o dem aboli aquela p oibição. Sob e a anulação da p oibição da imp ensa J. Jablonskis Šiauliuose descob iu de jo nais. A o dem cza imedia amen e mesmo lie u iškai oi publicada e Vilniaus Š . Mikalojaus na ig eja. Sujaudi as pessoas ecolho pa ašus ag adece ao gene algube nado S ia opolkuiMi ski ou a é e ao cza . J. Jablonskis ais padėkas não apalaikė. 12 P. Mašio as é ap op iadamen e obse ado: [j]uo eka a Jablonskiu skaudότερη pausmė, pelo sucessi o sma kiau oma a-se do abalho in e up o (Mašio as 1930: 46). 13 Na época, na e is a Новое время, jo nalis a expe ien e Se gejus Sy omia niko as, esc e endo não só em á ias publicações da imp ensa ussa, mas ambém es angei as, publicou um a igo, indicando que o go e no inalmen e se p eocupou com a solução da ques ão do ipo li u iço e que quan o mais cedo o escindida a p oibição de imp ime lie u e lowaičius li os em li u ianosla ynos (Pi očkinas, us, sud, 1985: 393). 14 Li u ians p ados lie u iškaislo yniškais ašmenimis eikalai á ias ins i uições do impé io usso o am conside ados mais de 7 anos: desde 1896 m. a é 1904 m. início 10). (plg. Tyla 2004: Bū a e gynusių p oibição de imp ensa, e concinkančių subs i uí-lo em pa e pe mi i la inyniškomis aidėmis imp udi i só elemen o ius, maldaknyges e calendá io, e exigusių aquela p oibição de imp ensa comple amen e aboli em. Encan ado amen e, que os oponen es da anulação da p oibição o am p incipalmen e do Liaudies Minis é io da Educação, e shalininkų do Minis é io dos Assun os In e nos (K. S olmanas, V. Plė ė e k .). Cás e a cons i uído especialų komi ė, que e e ê anula odas anks esnius decisões do go e no usso e po a kius, ap ibojusius Li uãos e zemaičių aš iją em suas lojas; sem usichas esc i as, pe mi i usa la yniškus e ou os esc i os. Cás con i mou o comi ê sen ença. 26 LABOR CULTÚRA | 83 Ele lišku Po ilą Višinskį con ida a imedia amen e imedia amen e a indes a Šiaulius, e ou o dia já p ome ia di igi -se a Vilnių paciona , o que az ilniečiai. Maio es i idade J. Jablonskis conside a a aquele dia, quando em Vilniú começou a se publicado dien aš is Vilniaus žinios. Legalūs lie u iški laik aščiai, calendá ios, esc i os a odos comp eendama boa língua, inham a le an a lie u ių sa imonę; além disso, ainda espe a a pesada kamba po escolas Li u ichas e joms ap op iados di igilha. Li uânia ainda e a ainda pa e do impé io usso, imp ensa censu a não desapa eceu, aindabesiplė oyo polonização15. Suki condição pa icula men e p agueia escolas assun os. Vilniuje oi leis a lecciona língua Li uânica ijose escolas, po ém o pode não despendeu dinhei o pa a isso. Pessoas mesmos da língua li uãs dão dinhei o ao assun o, dos quais šiokia al alga pagada e em es e abalho kibusiam J. Jablonskiui. Na P o íncia oi ainda pio . Šiauliues e Pane ėžyje, como 1912 m. J. Jablonskis esc e e J. Basana ičiui, são só ai polkų kalbos moky ojai, e lie u ių kalbos lá ninguém nemoko. Re i alão da imp ensa Li uãs Jonas Jablonskis bem pe cebeu, po ém comp eendeu e quais de di iculdades ainda e á de expe imen a po causa o alecimen o da Li uu idade e negócios da língua Li uãs. Jê p egiamos como bend inês li uais língua puoselė oja, no minamosios nossa g ama icos kū ėja, po ém de e íamos alo iza e como isuomenės eikėją, ko o oją po lie u ybės, po lie u ių kalbos eisių. LITERATūRA A i ž on is P. 1921: Jablonskis Min aujoj, Re ely, Psko e. – Lie u ių mokykla, N . 12. A i ž on is P. 1930: Žodis ki as apie Joną Jablonskį. – Kalba 1 (2), 48–55. B a l č ikon is J. 1932: T umpas [Jablonskio] gy enimo ap ašymas. – Jablons- kio aš ai 1, XI–XXX. B iance P. D. 1891: П. Д. Брянцев. Очерк древней Литвы и запад ной России. – Русская литература в Литве: XIV–XX в. в., Vilnius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla, 1998, 241–243. C yl o N. I. (sud.) 1866: Н. И. Цылов. Сборник распоряжений графа Ми хаи ла Николаевича Муравьева. – Русская литература в Литве: XIV– XX в. в., Vilnius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla, 1998, 213–217. 15 P ieš pa spaudos a ga imą polonizacijos mas ais Lie u oje laiške kun. J. TumuiVaižgan ui baisėjosi i Ša ijos Ragana (ž . Žėkai ė 1986: 142). V. Labu is. Jonas Jablonskis i lie u ių spaudos d audimas 27 Ci kulia 1885: Циркуляр по Варшавскому учебному округу, N . 9. i inskij P., Side a ičius R., Masionienė B., Me ž inskai ė B. 1998: Русская литература в Литве: XIV–XX в. в. Хрестоматия, Vil nius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla. Jablonskio aš ai 1932: Jablonskio aš ai 1. Visuomenės s aipsniai. Sud. J. Bal- čikonis, Kaunas. L i i n s k a i ė D. 2005: Ki ilikos E angelijų ašyba: Lau ynas I inskis i Jonas K eščinskis. – A chi um Li huanicum 7, 123–138. Lukėnai ėG iciu ienė E. 2009: Kons ancijos i Jono Jablonskių šeima, Vilnius: Lie u os nacionalinis muziejus. M a š i o as P. 1930: Šis as iš Rygiškių Jono sunkaus gy enimo. – Kalba 1 (2), 44–48. M e k e l is A. 1930: Jonas Jablonskis. – Kalba 1 (2), 7–36. M e k ys V. 1978: Nelegalioji lie u ių spauda kapi alizmo laiko a piu (ligi 1904 m.), Vilnius: Mokslas. Me kys V. 1994: D audžiamosios lie u iškos spaudos kelias 1864–1904 m., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. MUI 1872: Московскиe университетскиe известия, N . 1–4. Pa li o n i s J. (sud.) 1957: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 1, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Peckus V., Viliūnas V. 2005: Ma ijampolės moky ojai, Šiauliai: Saulės del a. P i oč ki n a s A. 1971: J. Jablonskio bylos medžiaga. – Kalbo y a 23 (1), 113–125. P i oč ki na s A. 1977: P ie bend inės kalbos iš akų, Vilnius: Mokslas. P i oč ki na s A. 1980: Jonas Jablonskis, Kaunas: Š iesa. P i oč ki na s A. (sud.) 1985: Jono Jablonskio laiškai, Vilnius: Mokslas. P i oč ki na s A. (sud.) 1991: J. Jablonskis. S aipsniai i laiškai, Vilnius: Mokslas. R u s e c k as P. 1929: Spaudos d audimo gadynė, Kaunas: Spaudos ondas. Sabaliauskas A. 1979: Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija iki 1940 m., Vilnius: Mokslas. S m e o n a A. 1930: A siminimų b uožai. – Kalba 1 (2), 37–44. S a l iū na s D. (sud.) 2004: Raidžių d audimo me ai, Vilnius: Lie u os is o i- jos ins i u as. S u b a č i us G. 2006: Kazimie o Lelio i Ipoli o Liu os anskio lie u iškos ki- ilikos modeliai, 1887–1891. – A chi um Li huanicum 8, 279–316. Ty la A. 2004: Lie u ių spaudos d audimo panaikinimo byla, Vilnius: Lie u os is o ijos ins i u as.