scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Vienas prijungiamųjų laiko sakinių su jungtuku „kai“ vartosenos atvejis

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Vienas prijungiamųjų laiko sakinių su jungtuku „kai“ vartosenos atvejis

Author: Rita Miliūnaitė
Year: 2011
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/251/316
98 Lingbos
Kul ū a | 84
RITA MILIŪNAITĖ
lie u ių kalbos ins i u as
VIENas P IJuNGIaMJ laIKo
saKINI com JuNG uKu KAI
Va osENos A VEJI
EsMINIAI pala asžIAI: sin aksė,
p ijungiamieji laiko sakiniai, sin aksės
naujo ės, e imas, no minimas.
1.VaDINs Pas abos
Mais que há uma década na Es a ubine da língua li uãs comissão conside ando
p epa ados Kalbos pa a imų ( oliau KP) no mas sin aksės e des iações a eles,
o am a aídas olhos pa a a oseno eqünėjan is um língua li uânica
nebūdingą p ijungiamųjų empo sakinių su jung uku kai a ejį. base asi
Daba inė a osenos ka o eca dados1, en ão ainda não pa icula men e
plu ais des a espécie de exemplos.
oi no ado que an o na mídia ( e s inėje in o macijoje), an o e s inėje
g ožinėje e popula iojoje li e a u a alguns sakiniai com in e up uku kai c ia
nena ū alų p incipal e secundá io ação elação, po exemplo (pa yškin a mano. R.
M.): Eles e am edę só an es de seis meses, quando deles que apenas susiku as
eliz ida começou b aškė i. (2003, sa iugdos li o, e . de inglês k.) lie u iškai
mąs an , des e sen in mindis, endo em con a o con ex oą, pode ia se eiškiama
kele iopai, po exemplo: Eles e am edę (ou: susi uokė) só an es seis meses, o (i )
seus que só se susiku as eliz ida já começou b aškė i. Embo a eles ossem edę
(ou: sus uokę) apenas seis meses, sua que acabou de se cons uído eliz ida
começou b aškė i. Passei apenas seis meses depois do casamen o, sua ecém se
cons uída ida eliz começou a b aškė i.
1 Po mais sob e ka o eká eja. Miliūnai ė 2009: 100106.
. MIlIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com in e up uku kai
a osenos caso 99 Pe empo e , que a osenoje semelhan es a
padėmeniu aduzi sakiniai com kai e con inua plin a, além disso, es e
caso p ecisa qual que mais p ecisamen e de ini . aigi obje i o do a igo
panag ina no os dados u osenos e en a a i p ecisa KP ecomendação
de iniçãoi bem complemen a eikiní, i. i. suge i a iai esnių possí eis
no mines aiškos modos.
2. KP EKOMDACIJa: MGINIMas aPIb ž I Į KP minimasis caso oi inse ido à sen íní
conjunção e os, abo ando conjun uko kai a oseną2: kai e . n k. = e, ~ d iem
ações g e in i: Do caçao ojai caçoam meškuos, quando (=i ) um deles aiga
sukniumba. Pai e ilhaimi iaja am a a és do dese o, quando (=i ) ele se apassou
mal (| Quando pai e ilhaimi iaja am a a és do dese o, ele se apassou mal).
Va . empo aos sen inhas secundá ias liga : Foi ho a do almoço, k a i ele įžo do mies elio.
Pega emos, k a i undo a dêsim.
Como ê, co e omasis eškinys unsaky as mui o lacus ai. ecomendação
išši uo ina assim: in e up ukas quando d iem ações g e in i é e s inis
ne a o inas eiškinys, e em luga dele o necido in e up ukas e ou k os
aiškos p iemonės.
Henceisi, undamen o da co eção inadequadamen e eiškiamo dois ações elaçãois.
p ijungiamá ios compos os do empo sen inhos com quando, como e odos compos os
p ijungiamá ios sen inhos, li uãos alboje habi ualmen e indica ação do p incipal
dėmens caso mais impo an e do que ação do la e al dėmens, e KP ecomendações
de inição di aom que os secundá ios do empo dėmenis com quando não cabe en ão,
quando en e dois ações é g e inamasis elação. KP aisymų dada pouca e não ai ios,
po an o no o sin aksê enômeno subs ância eles a é o im ainda não podiam e ela . No
en an o, chama-se a a enção que como um dos possí eis segundo KP aisy o exemplo de
a ian es ambém dadas compos o p ijungiamasse ase com kai, só elações de ações
mudado não em g e inamąjį. Ação do dėmen da ase p incipal, eiškiamo 2 z . Falbos
conselhos. Kn. 2. Sin ase: 3. Į ai ūs coisas. sud. i a Miliūnai ė, ex o au . Vi as labu is e
aldonas Pupkis, y . ed. aldonas Pupkis, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidybos
ins i u as, 2003, 2-as leid. 2005, 2930.
100 Kalbos Kul ū a | 84 eiksmažodžiu iajou, e secundá io, p ijung as
jung uku kai iajou, kai pasiju o, aseinyje suke localis iomis: kai iajou,
pasiju o. hence a de inição duas ações ade indo em que se p ecisinha.
3. NUJI Va osENos FACTAI E J Y IMo GalIMYbs
Úl ima década do décimo século pe mi e a i ma que nãoa ú lamen e domingo
sukons uo ų (pap as ai – iš e s ų) sakinių su jung uku kai daugėja (pa yš-
kin i pag indiniai i šalu iniai eiksmai i jų a likėjai):
pe o da cidade de akoma (Vašing ono es adoja) o am nuculados qua o
policininkai. Ale a-se que os o iciais sen a am ca ine a an es do início da
mudança e abalha a com seus compu e iis, quando p o do is en ou a i ado e ėmė dispa a . (l y as.l
2009 11 29)
Ranešame que du an e neeilinho inciden á mo eu um homem. O policial es a a pa ando e
ala a ele one, quando os edi ícios ag iu o. po ém o icialmen e es a in o mação
ainda não oi con i mada. anuncia-se que įg iu usių edi ícios habi an es pude am
e acua -se. (l y as.l 2010 06 01) pessoas euni am-se em esc i ó ios após o almoço,
quando a inklu a homemškis en oužengė em didžiulį ko po acijos Disco e y pas a ą
JaV capi alinas niau ėje. [...] Foi quase quin a ho a da noi e, quando pasipylė pelo menos
duas šū ių papliūpos.
(l y as.l 2010 09 O3) usso Kalining ado egião pe encen e no no e na pa e
de Ku šių ne ijos mo ando danijilas Ko o kichas calmamen e com pais
passea a p aš inėmiu, quando chamou a enção pa a queis ą solê b iskiai
spindin į daik ą. (l 2011 03 31) ais casos a a em necessá io necessá io mais
amplo con ex o, que no malmen e emulskėja mais do que de uma ase. é
impo an e conside a não só em sin aksinio, seman inio (ž . Pajėdienė 2008),
mas e em komunikacinį (in o mação ansmi ikimo) p ijungicionais empo
sen íní com kai aspec ą.
4. No M suD INI P IjuNGIaMJ laIKo saKINI com KAI aIŠKa P asMINI YŠI I
aK ualIosIos saKIN sKaIDos PožIIUū ungi Daba inės lie u ių kalbos
g ama ikoje a i ma-se que p ijamuosi sakiniuose com conjun uku kai
dėmenų laikis y a unde inėž as i dependen es de a iais einančių
eiksmažodžių, a liepi .Il MIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com
in e up uku quando a osenos caso 101 e ou as sanda os peculia idades
(DiKG 2005: 680)3. além disso, sen inhas de empo ca ac e ís ico
d essemenas a inais co en es conjugamen o de empos de
ações- e odžių: os ikai de ações- e odžių em ambos os es idos
ge almen e coincidem, e de ações dependem da elação homêikiškumo ou
sequência de ações ( ambém). Po causa da cla eza, com base DiKG eiginias
e exemplos (DiKG 2005: 681682), elações de sen inhas de empo puaxduem em 1
abelhei o. 1 lEN El. compos os de p ijungií eis empo sakinių com kai ações
elaçãois45 elações de DiKG4Pas abos
Veiksmų
Pag inŠa-
inis
dėmuo
ludinis
dėmuo
Pa yzdžiai
1.Acções simul âneas, coincidindo apenas em pa e:
1.1. ações
Shalu inis
sueigos
ação é o na
eigos (1)
odo o
Quando
empo ação
linai Jewish.
solelė
ação ac ion ekėjo, nosso oninis5.
1.2. ações
coincidem só
pa a só u
momen o ou
empo en epu
jo eikslas
acon ecimen o
eikslas já pe
eigos (2) Kai eu
zalią gi elę, e
zajojau pu ino
kelmelį.
O ac o la i ino é
oninis, ilgesnis
( ęs inis), e o ac o
p incipal ce o u
momen o įsi e pia em
la e al.
1.3. As ações
mui as ezes
coincidem a
ce o ce o
momen o eigos
eikslas
acon ecimen o
eikslas d augai
(3) Quando du
alcançou a
cidade, o u gus
es a a no
mesmo įka š yje.
Pag indinis eiksmas
é ilgesnis ( ęs inis), e
o secundá io ação a
um ce o momen o
įsi e pia em p incipal.
2. laike apa ūs
ações (suas
du ação mui o
umpa ou em ela
em ge al não
conside a-se)
eu a é nu eikslas
acon ecimen o
ações sigandau,
acon ecimen o (4)
iode, quando u
mudu p akalbinai.
sukei us es imenis
luga es, ações
eiliškumas em yškėja:
o ação secundá io
oco e dian e p incipal.
3 Po mais sob e p ijungiamosos sen inhos de empo eja. Pajėdienė 2004: 3553. 4 Po sumumos
mo i os DiKG o necidas e e ências de on es sen íncias omi em-se; ações eiškian ys
eiksmažodžiai pa yškin i. 5 Do p incipal e secundá io lèmen a signi ica i os elações e elados
sin aksês especialis as us a a ono e igū os concei os (plg. Pajėdienė 2008, onde baseamasi l.
almyio abalho: almy Šalu inis ação oco e dian e p incipal.
1978).
102 Logos
Cul u a | 84
3. Ações não simul âneikiai:
3.1. ações
mui o ai
pa a gs -
eigos
um po
oco kio
eikslas
(5) Quando
eikslas
u, do ou o
sonoug a é pusiudienio.
3.2. ações
saueina um po
e ie e sėlis
acon ecimen o
ações ações
acon ecimen o
len o nusêdo
(6) Quando já
po ou o gi ių
nusk ido
do mi , a lėkė
pelėda.
As acções
esalu inhas
acon ecem dian e p incipal.
4. in e sa elação do sen ido dos dėmen, quando o empo de ação ma ca o
p incipal dėmen, semp e seguindo an es do secundá io:
4.1. ações
eikslas
de ganyklų
eigos eigos (7)
eikslas
Fo am sumos
me as, quando
acon ece um
ele empo įžo
com
apinas iais.
Pag indinis eiksmas
é oninis, lhe
desen olks ando,
oco e e ação do sen inho secundá io.
4.2. ações a um
ce o momen o
oco e um
empo eigos
acon ecimen o
slinko aka op,
(8) Diena já
quando
eikslas eikslas
za ažia ę sob e
colnelho, jiedu
iuê gim ąjį
kaimą.
Pag indinis eiksmas
é oninis, lhe
decks ando, oco e
oco e o ac o de sen inho secundá io.
Nag inėjando compos os conjuga i os empo sen inhas com alguns elações de ações, de
aco do ak ualąją cla ão sen encial é impo an e es abelece di e en emen e ca ga de
in o mações pa es sen encial, i. i. cla i ica i, como eiškiama ema e como ema6. nos
idiomas li uãos ema ge almen e ai an es emą, e se emą se quise dize an es, no início da
ase, ela acen ua-se ou in onação, ou a i kš ine o dem de pala as (DlKG 2005: 646647). 6 Plg.:
a dependência da ase, que descob e da si uação ou con ex o assun os conhecidos,
chama-se ema, e no a, ac ualão in o mação ap esen an e dependência ema; lKE 2008: 19).
aigi pode-se dize que ema execu a ex o siejamąją unção, a ema in o muojamąja.
Veiksmų
elações de
Pag inŠa-
inis
dėmuo
ludinis
dėmuo
Pa yzdžiai
DiKG Pas abos

. MIlIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com in e up u kai a osenos
caso 103 (2) secundá io dėmuo [ ema] + p incipal dėmuo [ ema]: š [ ] + p [ ]; (3)
1-os len elės pa yzdžiuose emą i emą galima ski i aip:
(1) šalu inis dėmuo [ ema] + pag indinis dėmuo [ ema]: š [ ] + p [ ];
subdémio [ ema] + p incipal demem [ ema]: š [ ] + p [ ]; (4) dėmeno p incipal
[ ema] + secundá io dėmeno [ ema]: p [ ] + š [ ]; (5) subdémio [ ema] + p incipal
demem [ ema]: š [ ] + p [ ]; (6) subdémio [ ema] + p incipal demem [ ema]: š [ ]
+ p [ ]; (7) dėmeno p incipal [ ema] + dėmeno secundá io [ ema]: p [ ] + š [ ]; (8)
dėmeno p incipal [ ema] + dėmeno secundá io [ ema]: p [ ] + š [ ]. 16 exemplos
no secundá io dėmeniu exp essiama ema e ela, dada neu almen e a o dem
de dėmenos do enunciado p ijungiano, ai an es do dėmenio p incipal, pelo
qual eiškiama ema, excep o o 4-° exemplo, onde dėmenos o dem
a i kš inė. Em 7 e 8 exemplos, como e ma cada DiKG, dėmenų semmės
elaçãois a i kš inis: p incipal dėmeniu eiškiama ema, šalu iniu ema, mas
impo an e, que ema e aqui ai an es emą. Galinês emos posição é
conside ada de mui os idiomas indoeu opeos polinkiu e quase línguas
uni e salija (ž . G iške ičienė 2008: 25 e lá e e ida li e a u a).
5. o iginalo I VE IMo
PalGININIU: VEIKsM saN YKIs
aC ualIosIos sKaIDos PožIū Iu
Uma ez que conside ados sakinių, como mencionada, p incipalmen e
apascida e iniuose ex os, se ia p a a i e inio e o iginalalaus ex o
compa iginamoji analizė. po ém e inos ex os da mídia compa a com
o iginalou quase não há possibilidades, po que ge almen e mídia, dando
in o mação es angei a, baseia-se não uma on e, e as p óp ias on es
mui o p ecisamen e não indicam. po isso pe manece basea -se nou os
acessí eis ex os e ís icos e seus o iginalalu, šiuoka pluoš u g ožinės
e ciência popula a inamosios li e a u a exemplos de (ž . 2-ą len elę;
exemplos em pa yškin i p ijungiameji spuk ki, a e ime e p incipal e
secundá ia ação e os aiška dos ac o es que os pe o me am).
104 Logos
Cul u a | 84
2 lEN El. o iginalalo sakinių com o secundá io empo dėmeniu e adução
compa ação (p p incipal dėmuo, š secundá io dėmuo, ema, ema)
o iginalas (anglês k.) Ve imas imas ak ualiosios o iginalas e e scaidos
pon o de is a
(1) In No embe 1997 he eam
was su eying whe e we now
s ood, jus a couple hund ed
ya ds om he illage, when
one o i s membe s spo ed a
agmen o a hominid skull.
1997 m. lapk i į g upo
es alê a localidade, onde
ago a es á amos, apenas
a um pa de cen enas de
me os da aldeia, quando
um de seus memb os
no ou hominídidos
kaukolės agmen . (NGl 31) p [ ] + š [ ]
(2) Geo ge McGowan al eady
had he on doo open
when his a he -in-law
a i ed and honked he ca
ho n loudly.
Kai chegado ês uoš is
pasig naliza o, džo džas
Macgo anas já espe a a
ab isê a po a espe aujes.
(Du 99)
o iginal: p
[ ] + š [ ];
adução:
š [ ] + p [ ]
(3) I was iling ye ano he
ou inely agic s o y o a
d i eby a ali y when my
edi o , Daniel a ons ein, leaned
my cube, said “ca ch,” […].
Rašiau da ieną agišką
in o his o ia, passuin usi
mo imi, when edi o is danielis
A onš eins, kyš elėjęs cap ą
in o meu na elį, šūk elėjo
gaudyk e [...]. (b 10) p [ ] + š [ ]
(4) His uni had been
+ š [ ] sa e house when
bu o paou was gu ed
doo whe e he
es ing in a ž algai
hei looksaugomų du ų
ou side he pjau as seus sa gybinis.
s ood gua d. (b) 196
ilsėjosi, quando pa a p [ ]
(5) Kims claw-hands
eached up, hooked
galiuhe inge ips o e
s i į i and pulled down.
embled su iš os Kimės
i pėjo, quando p in os
he le e kais zakabino
al k elhou baixoyn. (b 17)
mãos p [ ] + š [ ] as she
(6) He wa ched h ough he Ele obse a a p o langão, quando p [ ] + š [ ] window
blue-and-whi e sky in o e d ią dangaus mėlynę abo e Honolulu. acima Honolulu. (b
a osenos caso 105 Išnag inėjus dados exemplosos7, ê-se que o mais
modelo é es e: do p incipal sen ença a o algo age; sua ação ge almen e é
žiū ėjo e e c.). naquele empo algo acon ece, e aquele segundo a o, eiškiamas
cons i ui do lado do empo dėmens, p ijungiamo in e up uku kai, base.
as he sleek li le mažy is blizgan is lėk uai c a li ed smoo hly o iukas
176) . MIlIūNaI . Um p ijungiá eis empo sen inhas com in e up u quando
equen e compos os de p ijungiá eis empo sen inhas com in e up u quando
con ínua e eiškiamas eigos eikslo eiksmažodžiais (ž algė, ašė, ilsėjosi,
acon ecimen o açõeslo eiksmažodžiais (pas ebėjo, šūk elėjo, a siplėšė e e c.),
ac ualiosa lei u a do pon o de is a desse modelo e s á ios sakiniuose
sklandžiai a si he unway and ook o he plėšė desde a e a e pakilo wide
p incipal dėmeniu eiškiama ema conhecido a pa i con ex o ou
in o maciamen e an aeilis assun o, e secundu iniu empo dėmeniu ema, . i.
no a, a é ol neminė a e (ou) za an aeilę s a besnė min is. isso co esponde à
elação da 1a abela, que na língua li uana não é ex emamen e comum, mais
p o a elmen e excepcional e ca ac e ís ico só de um ce o con eúdo de inido
sen inhas (g undinio dėmens ei iço ge almen e eiškiamas concei o de empo
daik a a džiais žyminčiais). inglês, que é analí ica, o dem de pala as bem mais
igo osa do que sin é icas línguas, e possibilidades sen ini ak ualiąją skaidą
eikš i o dem de pala as bas an e limi adas: ixo a o ma de pala as ka joje
p incipalmen e eškiami elações g ama ícios de pa es sen ini, e não
es u u a in o macinė sen ini (plg. G iške ičienė 2008: 25). po an o e imos
pesquisado es a i mam que em língua inglesa sakinys é o mado de aco do
sin aksina pala as e suas conjunções unção, e em línguas Li uãs mui o mais
8-ą DlKG pa yzdį (4.2 a ejį), aigi a i kš inį sakinio eiksmų p asmės
impo an e lógica: no a in o mação é le an ada em im de ase, aíando em
que ans o ma pala as o dem com sakinyje (Na ickienė, Kas eckai ė 2010:
44). Em ou as pala as, pa a se p ecisamen e ansmi ida comuniccinė
es u u a de sen ença, aduziendo ex o do inglês pode p ecisa muda a
es u u a sin ác ica de sen ença. Uma ez que na língua li uânica mui o
àp es ei emą (nag inėjamų sakinių a eju eiksmo laiku) eikš i secundu iniu
empo dėmeniu, a emą pag indiniu, não impo a, onde osse secundu inis dėmuo
an es p incipal ou depois dele, 2a abela e s ieji sakiniai, excep o (2), de e ia
se edaguados.
6.GalIMI lIE uVIŠKos aIŠKos būDaI umpos, p o á el, de inglês (mesmo se isso na on e
nenu odoma) e s os mainu ês esc i inha (sp essdinh e e in e ne ) mídia sob e
in odu ai7 Ha a de se no ado, que secundá ios de empo dėmenis o iginalalo kalboje
p ijungiam jun ukais when (dazicamen e), as e às ezes (no s de exemplos desc i os
nemi i) while.
106 Kalbos Kul ū a | 84 iausius nu ikimos que se passam no mundo são
ap esen ados panašiu es ilo e desse mesmo modelio (p [ ] + š [ ]) ases, como
e 2-osios abela exempla es. na 3-ia abelheinha g e a pluoš o exemplos de da
mídia indica-se pelo menos po um possí el ki okį li e ians kalbai įp as ą
aiškos būdą. isso é impo an e, em busca de á ias co espondências, do que
dada KP. I osenos em exemplos, e co eções pa yškin a p incipais e
secundá ios ações e eles a liecanços agen es aiška.
3 lEN El. Galimi lie u iškos aiškos būdai ie oj e s inių p ijungiamųjų laiko
sakinių su kai
Va osena aisymai aisymų
comen á ios
(1) Uma ezá benamias cen e
seu biu e adminis a a
documen os, quando na minha
po a pasibeldé uma
pa icula men e aidinga
mokinė. Ela não que ia ealiza ela ski os slduoços. (be na dinai.
l 2011 01 26)
Uma ez, quando
benamias cen e
seu biu e a a a
documen os, na
minha po a
pasibeldé uma
pa icula men e aidinga mokinė.
Shalu inis de
empo
ci cuns ância
dėmen o
pai aci-se
p incipal, ex-p incipal la e aliniu.
(2) se en aame ė Vumilija
Makojė (Vumilia Makoye)
aca ieniauja, quando po
ás da janela ausco e
um ba ulho. Vimulijas mama Džemė
(Jeme) comoma a aola à
po as que éndama as e em i.
P a a de. ( (b e J)
2010 11 13)
Vaka ieniaudama
se enniolikame ė
Vumilija Makojė
(Vumilia Makoye)
po ás da janela
ausco e uído.
Em ez de la e al
dėmens com kai
p incipal ação
empo eiškiamo
pusdaly iu.
(3) 5 de junho da no e meses
gêmeas Isabella e lola do miu
em suas lo y ėse, quando seus
pais Pauline e Nickas
Kouppa isai escu ou
e ksmą. a i ando-se em
kamba į pais i am sang inha
seu 接alas e elas assal Woman lapę.
(l 2010 07 24)
5 de junho, quando
no e meses de meses
gêmeas Isabella e lola
luzia em seus
lo y ėse, seus pais
Pauline e Nickas
Kouppa isai
escu a am e ksmą.
Saliu ino dėmio
po o ci-se
p incipalino, e
ex-p incipal
secundiniu.
. MIlIūNaI Ė. Vienas p ijungiamųjų laiko sakinių su jung uku kai a osenos a ejis
113
cons uções, e seus luga ocupa inadequadamen e p ijun i la u inha empo
sakinių dėmenys. Es a a i mação pode ia melho con i ma -se mais de alhado
(ca u e es a ís ico) es udo a ual da a osena, analise compa a i a de
ex os o iginaliais e e s inos. mas já ago a pode-se dize , que alguns deles
são usados segundo o inglês modelo, pelo qual às ezes quando paside o
obscu as seman icamen e as elações de pa es de ase compos a, su ge o
pe igo de d ip asmiškumo, o que, sem a dú ida, p ejudica a comunicação.
Da analises de sen inhas de e imos analisados e -se-á que imp op iamen e
sukons uídos (padėmeniui de inglês em aduzidos) p ijungiamoosios do
empo sen inhei os com kai elação das ações mais eqüen emen e es i ne
g e inamasis, pois ambas as ações oco e não como ligia e čiai, e um a o é
onínico de pa e coincidindo com o p incipal ou an e io do ele. da língua
oninį eiksmą dažniau links ama eikš i ne pag indiniu, o šalu iniu sakinio
li uânica dėmeniu. a ual da lei u a do pon o de is a oninis ação ge almen e é
ema, e p incipal ação ema. en ão e neu alus modelo de ase de e ia se š
[ ] + p [ ] ou a i kš ine dėmenų o dem: p [ ] + š [ ], e adėmeniu e s ų
sen inių modelo é p [ ] + š [ ]. aigi Galba conselhos ap esen ada a de inição
des e modelo sen inių aisymo p ecisa p ecisa , endo em con a a ac ualiąją
cla ão do sen inio. ecomendação de e ia se indicado que os secundá ios
p ijungiá eis sen ências de empo com kai não con ém cons ui ais
compos os p ijungiamiões de empo sen enças, cujo dėmeniu p incipal
pasakomas já conhecido assun o ( ema), e secunda iniu no a in o mação
( ema), e a ação do dėmen o p incipal é onas ação do dėmen o secundá io.
Como subs i uições mais adequadas de e iam se o necidas ci cuns âncias
de empo pa icipi ês, subaly inês e semdaly inês, que a s o ų o es imenio
p incipal do modelo e inio, bem como o subs i ui ão de ole do p incipal e do
secundá io es imenio sin aksicos, ans e indo in e up uká kai, e só em
a os casos compos os sujungiam os sakiniai.
Šal INIaI al a.l po al de no ícias da in e ne h p://www.al a.l . b James
Pa e son, Maxine Pae o. Bikinis. Do inglês adução ima Ka dely ė. Vilnius:
alma li e a, 2009. o iginal: James Pa e son, Maxine
Pae o. Swimsui 2009.
be na dinai.l po al in e ne h p://be na dinai.l .
del i.l po al de no ícias da In e ne h p://www.del i.l .

Ling os
Cul u a | 84 114
Du – sand a b own. Dūmų uždanga. Iš anglų kalbos e ė Jo i a Liu ku ė.
Vilnius: alma li e a, 2010. o iginalas: sand a b own. Smoke sc een. New
Yo k: simon & schus e , 2008.
l y as.l po al de no ícias da in e ne h p://www.l y as.l .
l dien aš is Lie u os y as. lž dien aš is Lie u os žinios.
NGl Mokslo popula inamasis e is a Na ional Geog aphic Li uânia. Alma
li e a, 2010, n . 7 (10). o iginalas: Na ional Geog aphic. ( b e J) dien aš is
Respublika (p iedo a B igi a e Julius).
lI E a ū a
DlKG 2005: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. ed. Vy au as amb azas. 4-as
pa aisy as leidimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
G iške ičienė a . 2008: eminių lie u ių kalbos pag indinių sakinio dalių
pe eikimas no egų kalboje. – Kalbo y a 58(3), 25–34.
lKE 2008: Lie u ių kalbos enciklopedija. Pa engė Kazys Mo kūnas, edaga o
Vy au as amb azas. 2-as pa ikslin as i papildy as leidimas, Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
Miliūnai ė . 2009: Daba inės lie u ių kalbos a osenos a ian ai, Vilnius:
lie u ių kalbos ins i u as.
Na ickienė G., Kas eckai ė D. 2010: G ama inių i leksinių ans-
o macijų panaudojimo aspek ai s ephen J. Dubne io i s e en D. le i o
knygos „F eakonomics“ e ime. – Kalbų s udijos 16, 44–49.
Pajėdienė J. 2004: Daba inės lie u ių kalbos p ijungiamieji laiko saki-
niai. – Ac a linguis ica Li huanica 50, 35–53.
Pajėdienė J. 2008: Kai ku ie p ijungiamųjų laiko sakinių seman ikos as-
pek ai. – Lie u ių kalba. P ieiga pe in e ne ą: h p://www.lie u iukalba.l /
index.php?id=109 (žiū ė a 2011 11 10).
almy l. 1978: Figu e and G ound in complex sen ences. – G eenbe g J. H.,
Fe guson ch. a., Mo a csik E. a. (eds.), Uni e sals o Human Language 4.
Syn ax. s an o d: s an o d uni e si y P ess, 625–652.
Gau a 2011 11 21
. MIlIūNaI Ė. Vienas p ijungiamųjų laiko sakinių su jung uku kai a osenos a ejis
115
subo DINa E clausEs WI H
HE coNJuc IoN KAI: a casE s uDY
Summa y
he pape analyses a ype o subo dina e clauses wi h he conjunc ion kai, which a e
no cha ac e is ic o li huanian. cu en ly, hey end o appea in ex s ansla ed
om English (c . He wa ched h ough he window as he sleek li le ai c a li ed
smoo hly o he unway and ook o he wide blue-and-whi e sky abo e Honolulu).
Wo d o de in English, due o i s analy ical cha ac e , is much mo e ixed han
in li huanian, which is a syn he ic language. he e o e, he wo d o de in an
English sen ence has limi ed possibili ies o exp ess unc ional sen ence pe spec-
i e. In English, i i s o all exp esses g amma ical ela ionships be ween wo ds
a he han he in o ma ion s uc u e o he sen ence.
he abo e syn ac ic pa e n has been adop ed om English, which makes
ample use o he conjunc ions when, while and as ende ed in li huanian as kai.
I consis s o he main clause, which exp esses backg ound in o ma ion ( ende ed
by an impe ec i e e b), and a subo dina e clause, which ocuses on he main
ac ion o ac i i y ( ende ed by a pe ec i e e b). F om he poin o iew o
unc ional sen ence pe spec i e, he heme o a sen ence is exp essed by he main
cons i uen and he heme—by he subo dina e cons i uen .
such sen ences in ac ual li huanian usage we e no iced mo e han a decade
ago, and hei numbe ends o inc ease. In he publica ion on usage ecommen-
da ions Kalbos pa a imai (2003) an a emp was made o de ine such sen ences;
he e was also a p oposal made o amend hem; howe e , he da a o hei ac-
ual usage was sca ce. a e collec ing mo e da a, hey we e analysed om he
poin o iew o he unc ional sen ence pe spec i e. as a esul , we can see ha
li huanian ends o exp ess he ela ionship be ween an ac ion o ac i i y in he
main clause and ac ion o ac i i y in he subo dina e clause in a comple ely di -
e en way: he heme is exp essed by he subo dina e clause wi h he conjunc ion
kai, and he heme is exp essed by he main clause. an inadequa e ansla ion o
he clauses o ime wi h he conjunc ion kai some imes causes con usion. he e-
o e, backg ound iming o he ac ion o ac i i y in s anda d li huanian should
be exp essed in o he ways, mainly by pa icipial, hal -pa icipial and ge undial
ad e bial modi ie s o ime, some imes by subo dina e clauses, whe e ac ions o
ac i i ies in he wo clauses go in pa allel, a e con as ed on an equal basis.
KEy woRds:
syn ax, subo dina e clauses o ime, syn ac ic inno a ions, ansla ion,
codi ica ion.
I a MIlIūNaI Ė
lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, l -10308 Vilnius
[email p o ec ed]