Vienas prijungiamųjų laiko sakinių su jungtuku „kai“ vartosenos atvejis
Full text
98 Lingbos
Kul ū a | 84
RITA MILIŪNAITĖ
lie u ių kalbos ins i u as
VIENas P IJuNGIaMJ laIKo
saKINI com JuNG uKu KAI
Va osENos A VEJI
EsMINIAI pala asžIAI: sin aksė,
p ijungiamieji laiko sakiniai, sin aksės
naujo ės, e imas, no minimas.
1.VaDINs Pas abos
Mais que há uma década na Es a ubine da língua li uãs comissão conside ando
p epa ados Kalbos pa a imų ( oliau KP) no mas sin aksės e des iações a eles,
o am a aídas olhos pa a a oseno eqünėjan is um língua li uânica
nebūdingą p ijungiamųjų empo sakinių su jung uku kai a ejį. base asi
Daba inė a osenos ka o eca dados1, en ão ainda não pa icula men e
plu ais des a espécie de exemplos.
oi no ado que an o na mídia ( e s inėje in o macijoje), an o e s inėje
g ožinėje e popula iojoje li e a u a alguns sakiniai com in e up uku kai c ia
nena ū alų p incipal e secundá io ação elação, po exemplo (pa yškin a mano. R.
M.): Eles e am edę só an es de seis meses, quando deles que apenas susiku as
eliz ida começou b aškė i. (2003, sa iugdos li o, e . de inglês k.) lie u iškai
mąs an , des e sen in mindis, endo em con a o con ex oą, pode ia se eiškiama
kele iopai, po exemplo: Eles e am edę (ou: susi uokė) só an es seis meses, o (i )
seus que só se susiku as eliz ida já começou b aškė i. Embo a eles ossem edę
(ou: sus uokę) apenas seis meses, sua que acabou de se cons uído eliz ida
começou b aškė i. Passei apenas seis meses depois do casamen o, sua ecém se
cons uída ida eliz começou a b aškė i.
1 Po mais sob e ka o eká eja. Miliūnai ė 2009: 100106.
. MIlIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com in e up uku kai
a osenos caso 99 Pe empo e , que a osenoje semelhan es a
padėmeniu aduzi sakiniai com kai e con inua plin a, além disso, es e
caso p ecisa qual que mais p ecisamen e de ini . aigi obje i o do a igo
panag ina no os dados u osenos e en a a i p ecisa KP ecomendação
de iniçãoi bem complemen a eikiní, i. i. suge i a iai esnių possí eis
no mines aiškos modos.
2. KP EKOMDACIJa: MGINIMas aPIb ž I Į KP minimasis caso oi inse ido à sen íní
conjunção e os, abo ando conjun uko kai a oseną2: kai e . n k. = e, ~ d iem
ações g e in i: Do caçao ojai caçoam meškuos, quando (=i ) um deles aiga
sukniumba. Pai e ilhaimi iaja am a a és do dese o, quando (=i ) ele se apassou
mal (| Quando pai e ilhaimi iaja am a a és do dese o, ele se apassou mal).
Va . empo aos sen inhas secundá ias liga : Foi ho a do almoço, k a i ele įžo do mies elio.
Pega emos, k a i undo a dêsim.
Como ê, co e omasis eškinys unsaky as mui o lacus ai. ecomendação
išši uo ina assim: in e up ukas quando d iem ações g e in i é e s inis
ne a o inas eiškinys, e em luga dele o necido in e up ukas e ou k os
aiškos p iemonės.
Henceisi, undamen o da co eção inadequadamen e eiškiamo dois ações elaçãois.
p ijungiamá ios compos os do empo sen inhos com quando, como e odos compos os
p ijungiamá ios sen inhos, li uãos alboje habi ualmen e indica ação do p incipal
dėmens caso mais impo an e do que ação do la e al dėmens, e KP ecomendações
de inição di aom que os secundá ios do empo dėmenis com quando não cabe en ão,
quando en e dois ações é g e inamasis elação. KP aisymų dada pouca e não ai ios,
po an o no o sin aksê enômeno subs ância eles a é o im ainda não podiam e ela . No
en an o, chama-se a a enção que como um dos possí eis segundo KP aisy o exemplo de
a ian es ambém dadas compos o p ijungiamasse ase com kai, só elações de ações
mudado não em g e inamąjį. Ação do dėmen da ase p incipal, eiškiamo 2 z . Falbos
conselhos. Kn. 2. Sin ase: 3. Į ai ūs coisas. sud. i a Miliūnai ė, ex o au . Vi as labu is e
aldonas Pupkis, y . ed. aldonas Pupkis, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidybos
ins i u as, 2003, 2-as leid. 2005, 2930.
100 Kalbos Kul ū a | 84 eiksmažodžiu iajou, e secundá io, p ijung as
jung uku kai iajou, kai pasiju o, aseinyje suke localis iomis: kai iajou,
pasiju o. hence a de inição duas ações ade indo em que se p ecisinha.
3. NUJI Va osENos FACTAI E J Y IMo GalIMYbs
Úl ima década do décimo século pe mi e a i ma que nãoa ú lamen e domingo
sukons uo ų (pap as ai – iš e s ų) sakinių su jung uku kai daugėja (pa yš-
kin i pag indiniai i šalu iniai eiksmai i jų a likėjai):
pe o da cidade de akoma (Vašing ono es adoja) o am nuculados qua o
policininkai. Ale a-se que os o iciais sen a am ca ine a an es do início da
mudança e abalha a com seus compu e iis, quando p o do is en ou a i ado e ėmė dispa a . (l y as.l
2009 11 29)
Ranešame que du an e neeilinho inciden á mo eu um homem. O policial es a a pa ando e
ala a ele one, quando os edi ícios ag iu o. po ém o icialmen e es a in o mação
ainda não oi con i mada. anuncia-se que įg iu usių edi ícios habi an es pude am
e acua -se. (l y as.l 2010 06 01) pessoas euni am-se em esc i ó ios após o almoço,
quando a inklu a homemškis en oužengė em didžiulį ko po acijos Disco e y pas a ą
JaV capi alinas niau ėje. [...] Foi quase quin a ho a da noi e, quando pasipylė pelo menos
duas šū ių papliūpos.
(l y as.l 2010 09 O3) usso Kalining ado egião pe encen e no no e na pa e
de Ku šių ne ijos mo ando danijilas Ko o kichas calmamen e com pais
passea a p aš inėmiu, quando chamou a enção pa a queis ą solê b iskiai
spindin į daik ą. (l 2011 03 31) ais casos a a em necessá io necessá io mais
amplo con ex o, que no malmen e emulskėja mais do que de uma ase. é
impo an e conside a não só em sin aksinio, seman inio (ž . Pajėdienė 2008),
mas e em komunikacinį (in o mação ansmi ikimo) p ijungicionais empo
sen íní com kai aspec ą.
4. No M suD INI P IjuNGIaMJ laIKo saKINI com KAI aIŠKa P asMINI YŠI I
aK ualIosIos saKIN sKaIDos PožIIUū ungi Daba inės lie u ių kalbos
g ama ikoje a i ma-se que p ijamuosi sakiniuose com conjun uku kai
dėmenų laikis y a unde inėž as i dependen es de a iais einančių
eiksmažodžių, a liepi .Il MIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com
in e up uku quando a osenos caso 101 e ou as sanda os peculia idades
(DiKG 2005: 680)3. além disso, sen inhas de empo ca ac e ís ico
d essemenas a inais co en es conjugamen o de empos de
ações- e odžių: os ikai de ações- e odžių em ambos os es idos
ge almen e coincidem, e de ações dependem da elação homêikiškumo ou
sequência de ações ( ambém). Po causa da cla eza, com base DiKG eiginias
e exemplos (DiKG 2005: 681682), elações de sen inhas de empo puaxduem em 1
abelhei o. 1 lEN El. compos os de p ijungií eis empo sakinių com kai ações
elaçãois45 elações de DiKG4Pas abos
Veiksmų
Pag inŠa-
inis
dėmuo
ludinis
dėmuo
Pa yzdžiai
1.Acções simul âneas, coincidindo apenas em pa e:
1.1. ações
Shalu inis
sueigos
ação é o na
eigos (1)
odo o
Quando
empo ação
linai Jewish.
solelė
ação ac ion ekėjo, nosso oninis5.
1.2. ações
coincidem só
pa a só u
momen o ou
empo en epu
jo eikslas
acon ecimen o
eikslas já pe
eigos (2) Kai eu
zalią gi elę, e
zajojau pu ino
kelmelį.
O ac o la i ino é
oninis, ilgesnis
( ęs inis), e o ac o
p incipal ce o u
momen o įsi e pia em
la e al.
1.3. As ações
mui as ezes
coincidem a
ce o ce o
momen o eigos
eikslas
acon ecimen o
eikslas d augai
(3) Quando du
alcançou a
cidade, o u gus
es a a no
mesmo įka š yje.
Pag indinis eiksmas
é ilgesnis ( ęs inis), e
o secundá io ação a
um ce o momen o
įsi e pia em p incipal.
2. laike apa ūs
ações (suas
du ação mui o
umpa ou em ela
em ge al não
conside a-se)
eu a é nu eikslas
acon ecimen o
ações sigandau,
acon ecimen o (4)
iode, quando u
mudu p akalbinai.
sukei us es imenis
luga es, ações
eiliškumas em yškėja:
o ação secundá io
oco e dian e p incipal.
3 Po mais sob e p ijungiamosos sen inhos de empo eja. Pajėdienė 2004: 3553. 4 Po sumumos
mo i os DiKG o necidas e e ências de on es sen íncias omi em-se; ações eiškian ys
eiksmažodžiai pa yškin i. 5 Do p incipal e secundá io lèmen a signi ica i os elações e elados
sin aksês especialis as us a a ono e igū os concei os (plg. Pajėdienė 2008, onde baseamasi l.
almyio abalho: almy Šalu inis ação oco e dian e p incipal.
1978).
102 Logos
Cul u a | 84
3. Ações não simul âneikiai:
3.1. ações
mui o ai
pa a gs -
eigos
um po
oco kio
eikslas
(5) Quando
eikslas
u, do ou o
sonoug a é pusiudienio.
3.2. ações
saueina um po
e ie e sėlis
acon ecimen o
ações ações
acon ecimen o
len o nusêdo
(6) Quando já
po ou o gi ių
nusk ido
do mi , a lėkė
pelėda.
As acções
esalu inhas
acon ecem dian e p incipal.
4. in e sa elação do sen ido dos dėmen, quando o empo de ação ma ca o
p incipal dėmen, semp e seguindo an es do secundá io:
4.1. ações
eikslas
de ganyklų
eigos eigos (7)
eikslas
Fo am sumos
me as, quando
acon ece um
ele empo įžo
com
apinas iais.
Pag indinis eiksmas
é oninis, lhe
desen olks ando,
oco e e ação do sen inho secundá io.
4.2. ações a um
ce o momen o
oco e um
empo eigos
acon ecimen o
slinko aka op,
(8) Diena já
quando
eikslas eikslas
za ažia ę sob e
colnelho, jiedu
iuê gim ąjį
kaimą.
Pag indinis eiksmas
é oninis, lhe
decks ando, oco e
oco e o ac o de sen inho secundá io.
Nag inėjando compos os conjuga i os empo sen inhas com alguns elações de ações, de
aco do ak ualąją cla ão sen encial é impo an e es abelece di e en emen e ca ga de
in o mações pa es sen encial, i. i. cla i ica i, como eiškiama ema e como ema6. nos
idiomas li uãos ema ge almen e ai an es emą, e se emą se quise dize an es, no início da
ase, ela acen ua-se ou in onação, ou a i kš ine o dem de pala as (DlKG 2005: 646647). 6 Plg.:
a dependência da ase, que descob e da si uação ou con ex o assun os conhecidos,
chama-se ema, e no a, ac ualão in o mação ap esen an e dependência ema; lKE 2008: 19).
aigi pode-se dize que ema execu a ex o siejamąją unção, a ema in o muojamąja.
Veiksmų
elações de
Pag inŠa-
inis
dėmuo
ludinis
dėmuo
Pa yzdžiai
DiKG Pas abos
. MIlIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com in e up u kai a osenos
caso 103 (2) secundá io dėmuo [ ema] + p incipal dėmuo [ ema]: š [ ] + p [ ]; (3)
1-os len elės pa yzdžiuose emą i emą galima ski i aip:
(1) šalu inis dėmuo [ ema] + pag indinis dėmuo [ ema]: š [ ] + p [ ];
subdémio [ ema] + p incipal demem [ ema]: š [ ] + p [ ]; (4) dėmeno p incipal
[ ema] + secundá io dėmeno [ ema]: p [ ] + š [ ]; (5) subdémio [ ema] + p incipal
demem [ ema]: š [ ] + p [ ]; (6) subdémio [ ema] + p incipal demem [ ema]: š [ ]
+ p [ ]; (7) dėmeno p incipal [ ema] + dėmeno secundá io [ ema]: p [ ] + š [ ]; (8)
dėmeno p incipal [ ema] + dėmeno secundá io [ ema]: p [ ] + š [ ]. 16 exemplos
no secundá io dėmeniu exp essiama ema e ela, dada neu almen e a o dem
de dėmenos do enunciado p ijungiano, ai an es do dėmenio p incipal, pelo
qual eiškiama ema, excep o o 4-° exemplo, onde dėmenos o dem
a i kš inė. Em 7 e 8 exemplos, como e ma cada DiKG, dėmenų semmės
elaçãois a i kš inis: p incipal dėmeniu eiškiama ema, šalu iniu ema, mas
impo an e, que ema e aqui ai an es emą. Galinês emos posição é
conside ada de mui os idiomas indoeu opeos polinkiu e quase línguas
uni e salija (ž . G iške ičienė 2008: 25 e lá e e ida li e a u a).
5. o iginalo I VE IMo
PalGININIU: VEIKsM saN YKIs
aC ualIosIos sKaIDos PožIū Iu
Uma ez que conside ados sakinių, como mencionada, p incipalmen e
apascida e iniuose ex os, se ia p a a i e inio e o iginalalaus ex o
compa iginamoji analizė. po ém e inos ex os da mídia compa a com
o iginalou quase não há possibilidades, po que ge almen e mídia, dando
in o mação es angei a, baseia-se não uma on e, e as p óp ias on es
mui o p ecisamen e não indicam. po isso pe manece basea -se nou os
acessí eis ex os e ís icos e seus o iginalalu, šiuoka pluoš u g ožinės
e ciência popula a inamosios li e a u a exemplos de (ž . 2-ą len elę;
exemplos em pa yškin i p ijungiameji spuk ki, a e ime e p incipal e
secundá ia ação e os aiška dos ac o es que os pe o me am).
104 Logos
Cul u a | 84
2 lEN El. o iginalalo sakinių com o secundá io empo dėmeniu e adução
compa ação (p p incipal dėmuo, š secundá io dėmuo, ema, ema)
o iginalas (anglês k.) Ve imas imas ak ualiosios o iginalas e e scaidos
pon o de is a
(1) In No embe 1997 he eam
was su eying whe e we now
s ood, jus a couple hund ed
ya ds om he illage, when
one o i s membe s spo ed a
agmen o a hominid skull.
1997 m. lapk i į g upo
es alê a localidade, onde
ago a es á amos, apenas
a um pa de cen enas de
me os da aldeia, quando
um de seus memb os
no ou hominídidos
kaukolės agmen . (NGl 31) p [ ] + š [ ]
(2) Geo ge McGowan al eady
had he on doo open
when his a he -in-law
a i ed and honked he ca
ho n loudly.
Kai chegado ês uoš is
pasig naliza o, džo džas
Macgo anas já espe a a
ab isê a po a espe aujes.
(Du 99)
o iginal: p
[ ] + š [ ];
adução:
š [ ] + p [ ]
(3) I was iling ye ano he
ou inely agic s o y o a
d i eby a ali y when my
edi o , Daniel a ons ein, leaned
my cube, said “ca ch,” […].
Rašiau da ieną agišką
in o his o ia, passuin usi
mo imi, when edi o is danielis
A onš eins, kyš elėjęs cap ą
in o meu na elį, šūk elėjo
gaudyk e [...]. (b 10) p [ ] + š [ ]
(4) His uni had been
+ š [ ] sa e house when
bu o paou was gu ed
doo whe e he
es ing in a ž algai
hei looksaugomų du ų
ou side he pjau as seus sa gybinis.
s ood gua d. (b) 196
ilsėjosi, quando pa a p [ ]
(5) Kims claw-hands
eached up, hooked
galiuhe inge ips o e
s i į i and pulled down.
embled su iš os Kimės
i pėjo, quando p in os
he le e kais zakabino
al k elhou baixoyn. (b 17)
mãos p [ ] + š [ ] as she
(6) He wa ched h ough he Ele obse a a p o langão, quando p [ ] + š [ ] window
blue-and-whi e sky in o e d ią dangaus mėlynę abo e Honolulu. acima Honolulu. (b
a osenos caso 105 Išnag inėjus dados exemplosos7, ê-se que o mais
modelo é es e: do p incipal sen ença a o algo age; sua ação ge almen e é
žiū ėjo e e c.). naquele empo algo acon ece, e aquele segundo a o, eiškiamas
cons i ui do lado do empo dėmens, p ijungiamo in e up uku kai, base.
as he sleek li le mažy is blizgan is lėk uai c a li ed smoo hly o iukas
176) . MIlIūNaI . Um p ijungiá eis empo sen inhas com in e up u quando
equen e compos os de p ijungiá eis empo sen inhas com in e up u quando
con ínua e eiškiamas eigos eikslo eiksmažodžiais (ž algė, ašė, ilsėjosi,
acon ecimen o açõeslo eiksmažodžiais (pas ebėjo, šūk elėjo, a siplėšė e e c.),
ac ualiosa lei u a do pon o de is a desse modelo e s á ios sakiniuose
sklandžiai a si he unway and ook o he plėšė desde a e a e pakilo wide
p incipal dėmeniu eiškiama ema conhecido a pa i con ex o ou
in o maciamen e an aeilis assun o, e secundu iniu empo dėmeniu ema, . i.
no a, a é ol neminė a e (ou) za an aeilę s a besnė min is. isso co esponde à
elação da 1a abela, que na língua li uana não é ex emamen e comum, mais
p o a elmen e excepcional e ca ac e ís ico só de um ce o con eúdo de inido
sen inhas (g undinio dėmens ei iço ge almen e eiškiamas concei o de empo
daik a a džiais žyminčiais). inglês, que é analí ica, o dem de pala as bem mais
igo osa do que sin é icas línguas, e possibilidades sen ini ak ualiąją skaidą
eikš i o dem de pala as bas an e limi adas: ixo a o ma de pala as ka joje
p incipalmen e eškiami elações g ama ícios de pa es sen ini, e não
es u u a in o macinė sen ini (plg. G iške ičienė 2008: 25). po an o e imos
pesquisado es a i mam que em língua inglesa sakinys é o mado de aco do
sin aksina pala as e suas conjunções unção, e em línguas Li uãs mui o mais
8-ą DlKG pa yzdį (4.2 a ejį), aigi a i kš inį sakinio eiksmų p asmės
impo an e lógica: no a in o mação é le an ada em im de ase, aíando em
que ans o ma pala as o dem com sakinyje (Na ickienė, Kas eckai ė 2010:
44). Em ou as pala as, pa a se p ecisamen e ansmi ida comuniccinė
es u u a de sen ença, aduziendo ex o do inglês pode p ecisa muda a
es u u a sin ác ica de sen ença. Uma ez que na língua li uânica mui o
àp es ei emą (nag inėjamų sakinių a eju eiksmo laiku) eikš i secundu iniu
empo dėmeniu, a emą pag indiniu, não impo a, onde osse secundu inis dėmuo
an es p incipal ou depois dele, 2a abela e s ieji sakiniai, excep o (2), de e ia
se edaguados.
6.GalIMI lIE uVIŠKos aIŠKos būDaI umpos, p o á el, de inglês (mesmo se isso na on e
nenu odoma) e s os mainu ês esc i inha (sp essdinh e e in e ne ) mídia sob e
in odu ai7 Ha a de se no ado, que secundá ios de empo dėmenis o iginalalo kalboje
p ijungiam jun ukais when (dazicamen e), as e às ezes (no s de exemplos desc i os
nemi i) while.
106 Kalbos Kul ū a | 84 iausius nu ikimos que se passam no mundo são
ap esen ados panašiu es ilo e desse mesmo modelio (p [ ] + š [ ]) ases, como
e 2-osios abela exempla es. na 3-ia abelheinha g e a pluoš o exemplos de da
mídia indica-se pelo menos po um possí el ki okį li e ians kalbai įp as ą
aiškos būdą. isso é impo an e, em busca de á ias co espondências, do que
dada KP. I osenos em exemplos, e co eções pa yškin a p incipais e
secundá ios ações e eles a liecanços agen es aiška.
3 lEN El. Galimi lie u iškos aiškos būdai ie oj e s inių p ijungiamųjų laiko
sakinių su kai
Va osena aisymai aisymų
comen á ios
(1) Uma ezá benamias cen e
seu biu e adminis a a
documen os, quando na minha
po a pasibeldé uma
pa icula men e aidinga
mokinė. Ela não que ia ealiza ela ski os slduoços. (be na dinai.
l 2011 01 26)
Uma ez, quando
benamias cen e
seu biu e a a a
documen os, na
minha po a
pasibeldé uma
pa icula men e aidinga mokinė.
Shalu inis de
empo
ci cuns ância
dėmen o
pai aci-se
p incipal, ex-p incipal la e aliniu.
(2) se en aame ė Vumilija
Makojė (Vumilia Makoye)
aca ieniauja, quando po
ás da janela ausco e
um ba ulho. Vimulijas mama Džemė
(Jeme) comoma a aola à
po as que éndama as e em i.
P a a de. ( (b e J)
2010 11 13)
Vaka ieniaudama
se enniolikame ė
Vumilija Makojė
(Vumilia Makoye)
po ás da janela
ausco e uído.
Em ez de la e al
dėmens com kai
p incipal ação
empo eiškiamo
pusdaly iu.
(3) 5 de junho da no e meses
gêmeas Isabella e lola do miu
em suas lo y ėse, quando seus
pais Pauline e Nickas
Kouppa isai escu ou
e ksmą. a i ando-se em
kamba į pais i am sang inha
seu 接alas e elas assal Woman lapę.
(l 2010 07 24)
5 de junho, quando
no e meses de meses
gêmeas Isabella e lola
luzia em seus
lo y ėse, seus pais
Pauline e Nickas
Kouppa isai
escu a am e ksmą.
Saliu ino dėmio
po o ci-se
p incipalino, e
ex-p incipal
secundiniu.
. MIlIūNaI Ė. Vienas p ijungiamųjų laiko sakinių su jung uku kai a osenos a ejis
113
cons uções, e seus luga ocupa inadequadamen e p ijun i la u inha empo
sakinių dėmenys. Es a a i mação pode ia melho con i ma -se mais de alhado
(ca u e es a ís ico) es udo a ual da a osena, analise compa a i a de
ex os o iginaliais e e s inos. mas já ago a pode-se dize , que alguns deles
são usados segundo o inglês modelo, pelo qual às ezes quando paside o
obscu as seman icamen e as elações de pa es de ase compos a, su ge o
pe igo de d ip asmiškumo, o que, sem a dú ida, p ejudica a comunicação.
Da analises de sen inhas de e imos analisados e -se-á que imp op iamen e
sukons uídos (padėmeniui de inglês em aduzidos) p ijungiamoosios do
empo sen inhei os com kai elação das ações mais eqüen emen e es i ne
g e inamasis, pois ambas as ações oco e não como ligia e čiai, e um a o é
onínico de pa e coincidindo com o p incipal ou an e io do ele. da língua
oninį eiksmą dažniau links ama eikš i ne pag indiniu, o šalu iniu sakinio
li uânica dėmeniu. a ual da lei u a do pon o de is a oninis ação ge almen e é
ema, e p incipal ação ema. en ão e neu alus modelo de ase de e ia se š
[ ] + p [ ] ou a i kš ine dėmenų o dem: p [ ] + š [ ], e adėmeniu e s ų
sen inių modelo é p [ ] + š [ ]. aigi Galba conselhos ap esen ada a de inição
des e modelo sen inių aisymo p ecisa p ecisa , endo em con a a ac ualiąją
cla ão do sen inio. ecomendação de e ia se indicado que os secundá ios
p ijungiá eis sen ências de empo com kai não con ém cons ui ais
compos os p ijungiamiões de empo sen enças, cujo dėmeniu p incipal
pasakomas já conhecido assun o ( ema), e secunda iniu no a in o mação
( ema), e a ação do dėmen o p incipal é onas ação do dėmen o secundá io.
Como subs i uições mais adequadas de e iam se o necidas ci cuns âncias
de empo pa icipi ês, subaly inês e semdaly inês, que a s o ų o es imenio
p incipal do modelo e inio, bem como o subs i ui ão de ole do p incipal e do
secundá io es imenio sin aksicos, ans e indo in e up uká kai, e só em
a os casos compos os sujungiam os sakiniai.
Šal INIaI al a.l po al de no ícias da in e ne h p://www.al a.l . b James
Pa e son, Maxine Pae o. Bikinis. Do inglês adução ima Ka dely ė. Vilnius:
alma li e a, 2009. o iginal: James Pa e son, Maxine
Pae o. Swimsui 2009.
be na dinai.l po al in e ne h p://be na dinai.l .
del i.l po al de no ícias da In e ne h p://www.del i.l .
Ling os
Cul u a | 84 114
Du – sand a b own. Dūmų uždanga. Iš anglų kalbos e ė Jo i a Liu ku ė.
Vilnius: alma li e a, 2010. o iginalas: sand a b own. Smoke sc een. New
Yo k: simon & schus e , 2008.
l y as.l po al de no ícias da in e ne h p://www.l y as.l .
l dien aš is Lie u os y as. lž dien aš is Lie u os žinios.
NGl Mokslo popula inamasis e is a Na ional Geog aphic Li uânia. Alma
li e a, 2010, n . 7 (10). o iginalas: Na ional Geog aphic. ( b e J) dien aš is
Respublika (p iedo a B igi a e Julius).
lI E a ū a
DlKG 2005: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. ed. Vy au as amb azas. 4-as
pa aisy as leidimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
G iške ičienė a . 2008: eminių lie u ių kalbos pag indinių sakinio dalių
pe eikimas no egų kalboje. – Kalbo y a 58(3), 25–34.
lKE 2008: Lie u ių kalbos enciklopedija. Pa engė Kazys Mo kūnas, edaga o
Vy au as amb azas. 2-as pa ikslin as i papildy as leidimas, Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
Miliūnai ė . 2009: Daba inės lie u ių kalbos a osenos a ian ai, Vilnius:
lie u ių kalbos ins i u as.
Na ickienė G., Kas eckai ė D. 2010: G ama inių i leksinių ans-
o macijų panaudojimo aspek ai s ephen J. Dubne io i s e en D. le i o
knygos „F eakonomics“ e ime. – Kalbų s udijos 16, 44–49.
Pajėdienė J. 2004: Daba inės lie u ių kalbos p ijungiamieji laiko saki-
niai. – Ac a linguis ica Li huanica 50, 35–53.
Pajėdienė J. 2008: Kai ku ie p ijungiamųjų laiko sakinių seman ikos as-
pek ai. – Lie u ių kalba. P ieiga pe in e ne ą: h p://www.lie u iukalba.l /
index.php?id=109 (žiū ė a 2011 11 10).
almy l. 1978: Figu e and G ound in complex sen ences. – G eenbe g J. H.,
Fe guson ch. a., Mo a csik E. a. (eds.), Uni e sals o Human Language 4.
Syn ax. s an o d: s an o d uni e si y P ess, 625–652.
Gau a 2011 11 21
. MIlIūNaI Ė. Vienas p ijungiamųjų laiko sakinių su jung uku kai a osenos a ejis
115
subo DINa E clausEs WI H
HE coNJuc IoN KAI: a casE s uDY
Summa y
he pape analyses a ype o subo dina e clauses wi h he conjunc ion kai, which a e
no cha ac e is ic o li huanian. cu en ly, hey end o appea in ex s ansla ed
om English (c . He wa ched h ough he window as he sleek li le ai c a li ed
smoo hly o he unway and ook o he wide blue-and-whi e sky abo e Honolulu).
Wo d o de in English, due o i s analy ical cha ac e , is much mo e ixed han
in li huanian, which is a syn he ic language. he e o e, he wo d o de in an
English sen ence has limi ed possibili ies o exp ess unc ional sen ence pe spec-
i e. In English, i i s o all exp esses g amma ical ela ionships be ween wo ds
a he han he in o ma ion s uc u e o he sen ence.
he abo e syn ac ic pa e n has been adop ed om English, which makes
ample use o he conjunc ions when, while and as ende ed in li huanian as kai.
I consis s o he main clause, which exp esses backg ound in o ma ion ( ende ed
by an impe ec i e e b), and a subo dina e clause, which ocuses on he main
ac ion o ac i i y ( ende ed by a pe ec i e e b). F om he poin o iew o
unc ional sen ence pe spec i e, he heme o a sen ence is exp essed by he main
cons i uen and he heme—by he subo dina e cons i uen .
such sen ences in ac ual li huanian usage we e no iced mo e han a decade
ago, and hei numbe ends o inc ease. In he publica ion on usage ecommen-
da ions Kalbos pa a imai (2003) an a emp was made o de ine such sen ences;
he e was also a p oposal made o amend hem; howe e , he da a o hei ac-
ual usage was sca ce. a e collec ing mo e da a, hey we e analysed om he
poin o iew o he unc ional sen ence pe spec i e. as a esul , we can see ha
li huanian ends o exp ess he ela ionship be ween an ac ion o ac i i y in he
main clause and ac ion o ac i i y in he subo dina e clause in a comple ely di -
e en way: he heme is exp essed by he subo dina e clause wi h he conjunc ion
kai, and he heme is exp essed by he main clause. an inadequa e ansla ion o
he clauses o ime wi h he conjunc ion kai some imes causes con usion. he e-
o e, backg ound iming o he ac ion o ac i i y in s anda d li huanian should
be exp essed in o he ways, mainly by pa icipial, hal -pa icipial and ge undial
ad e bial modi ie s o ime, some imes by subo dina e clauses, whe e ac ions o
ac i i ies in he wo clauses go in pa allel, a e con as ed on an equal basis.
KEy woRds:
syn ax, subo dina e clauses o ime, syn ac ic inno a ions, ansla ion,
codi ica ion.
I a MIlIūNaI Ė
lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, l -10308 Vilnius
[email p o ec ed]