scieee Open visual document viewer

Vienas prijungiamųjų laiko sakinių su jungtuku „kai“ vartosenos atvejis

Rita Miliūnaitė

Full text

98 Lingbos Kul ū a | 84 RITA MILIŪNAITĖ lie u ių kalbos ins i u as VIENas P IJuNGIaMJ laIKo saKINI com JuNG uKu KAI Va osENos A VEJI EsMINIAI pala asžIAI: sin aksė, p ijungiamieji laiko sakiniai, sin aksės naujo ės, e imas, no minimas. 1.VaDINs Pas abos Mais que há uma década na Es a ubine da língua li uãs comissão conside ando p epa ados Kalbos pa a imų ( oliau KP) no mas sin aksės e des iações a eles, o am a aídas olhos pa a a oseno eqünėjan is um língua li uânica nebūdingą p ijungiamųjų empo sakinių su jung uku kai a ejį. base asi Daba inė a osenos ka o eca dados1, en ão ainda não pa icula men e plu ais des a espécie de exemplos. oi no ado que an o na mídia ( e s inėje in o macijoje), an o e s inėje g ožinėje e popula iojoje li e a u a alguns sakiniai com in e up uku kai c ia nena ū alų p incipal e secundá io ação elação, po exemplo (pa yškin a mano. R. M.): Eles e am edę só an es de seis meses, quando deles que apenas susiku as eliz ida começou b aškė i. (2003, sa iugdos li o, e . de inglês k.) lie u iškai mąs an , des e sen in mindis, endo em con a o con ex oą, pode ia se eiškiama kele iopai, po exemplo: Eles e am edę (ou: susi uokė) só an es seis meses, o (i ) seus que só se susiku as eliz ida já começou b aškė i. Embo a eles ossem edę (ou: sus uokę) apenas seis meses, sua que acabou de se cons uído eliz ida começou b aškė i. Passei apenas seis meses depois do casamen o, sua ecém se cons uída ida eliz começou a b aškė i. 1 Po mais sob e ka o eká eja. Miliūnai ė 2009: 100106. . MIlIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com in e up uku kai a osenos caso 99 Pe empo e , que a osenoje semelhan es a padėmeniu aduzi sakiniai com kai e con inua plin a, além disso, es e caso p ecisa qual que mais p ecisamen e de ini . aigi obje i o do a igo panag ina no os dados u osenos e en a a i p ecisa KP ecomendação de iniçãoi bem complemen a eikiní, i. i. suge i a iai esnių possí eis no mines aiškos modos. 2. KP EKOMDACIJa: MGINIMas aPIb ž I Į KP minimasis caso oi inse ido à sen íní conjunção e os, abo ando conjun uko kai a oseną2: kai e . n k. = e, ~ d iem ações g e in i: Do caçao ojai caçoam meškuos, quando (=i ) um deles aiga sukniumba. Pai e ilhaimi iaja am a a és do dese o, quando (=i ) ele se apassou mal (| Quando pai e ilhaimi iaja am a a és do dese o, ele se apassou mal). Va . empo aos sen inhas secundá ias liga : Foi ho a do almoço, k a i ele įžo do mies elio. Pega emos, k a i undo a dêsim. Como ê, co e omasis eškinys unsaky as mui o lacus ai. ecomendação išši uo ina assim: in e up ukas quando d iem ações g e in i é e s inis ne a o inas eiškinys, e em luga dele o necido in e up ukas e ou k os aiškos p iemonės. Henceisi, undamen o da co eção inadequadamen e eiškiamo dois ações elaçãois. p ijungiamá ios compos os do empo sen inhos com quando, como e odos compos os p ijungiamá ios sen inhos, li uãos alboje habi ualmen e indica ação do p incipal dėmens caso mais impo an e do que ação do la e al dėmens, e KP ecomendações de inição di aom que os secundá ios do empo dėmenis com quando não cabe en ão, quando en e dois ações é g e inamasis elação. KP aisymų dada pouca e não ai ios, po an o no o sin aksê enômeno subs ância eles a é o im ainda não podiam e ela . No en an o, chama-se a a enção que como um dos possí eis segundo KP aisy o exemplo de a ian es ambém dadas compos o p ijungiamasse ase com kai, só elações de ações mudado não em g e inamąjį. Ação do dėmen da ase p incipal, eiškiamo 2 z . Falbos conselhos. Kn. 2. Sin ase: 3. Į ai ūs coisas. sud. i a Miliūnai ė, ex o au . Vi as labu is e aldonas Pupkis, y . ed. aldonas Pupkis, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidybos ins i u as, 2003, 2-as leid. 2005, 2930. 100 Kalbos Kul ū a | 84 eiksmažodžiu iajou, e secundá io, p ijung as jung uku kai iajou, kai pasiju o, aseinyje suke localis iomis: kai iajou, pasiju o. hence a de inição duas ações ade indo em que se p ecisinha. 3. NUJI Va osENos FACTAI E J Y IMo GalIMYbs Úl ima década do décimo século pe mi e a i ma que nãoa ú lamen e domingo sukons uo ų (pap as ai – iš e s ų) sakinių su jung uku kai daugėja (pa yš- kin i pag indiniai i šalu iniai eiksmai i jų a likėjai): pe o da cidade de akoma (Vašing ono es adoja) o am nuculados qua o policininkai. Ale a-se que os o iciais sen a am ca ine a an es do início da mudança e abalha a com seus compu e iis, quando p o do is en ou a i ado e ėmė dispa a . (l y as.l 2009 11 29) Ranešame que du an e neeilinho inciden á mo eu um homem. O policial es a a pa ando e ala a ele one, quando os edi ícios ag iu o. po ém o icialmen e es a in o mação ainda não oi con i mada. anuncia-se que įg iu usių edi ícios habi an es pude am e acua -se. (l y as.l 2010 06 01) pessoas euni am-se em esc i ó ios após o almoço, quando a inklu a homemškis en oužengė em didžiulį ko po acijos Disco e y pas a ą JaV capi alinas niau ėje. [...] Foi quase quin a ho a da noi e, quando pasipylė pelo menos duas šū ių papliūpos. (l y as.l 2010 09 O3) usso Kalining ado egião pe encen e no no e na pa e de Ku šių ne ijos mo ando danijilas Ko o kichas calmamen e com pais passea a p aš inėmiu, quando chamou a enção pa a queis ą solê b iskiai spindin į daik ą. (l 2011 03 31) ais casos a a em necessá io necessá io mais amplo con ex o, que no malmen e emulskėja mais do que de uma ase. é impo an e conside a não só em sin aksinio, seman inio (ž . Pajėdienė 2008), mas e em komunikacinį (in o mação ansmi ikimo) p ijungicionais empo sen íní com kai aspec ą. 4. No M suD INI P IjuNGIaMJ laIKo saKINI com KAI aIŠKa P asMINI YŠI I aK ualIosIos saKIN sKaIDos PožIIUū ungi Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje a i ma-se que p ijamuosi sakiniuose com conjun uku kai dėmenų laikis y a unde inėž as i dependen es de a iais einančių eiksmažodžių, a liepi .Il MIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com in e up uku quando a osenos caso 101 e ou as sanda os peculia idades (DiKG 2005: 680)3. além disso, sen inhas de empo ca ac e ís ico d essemenas a inais co en es conjugamen o de empos de ações- e odžių: os ikai de ações- e odžių em ambos os es idos ge almen e coincidem, e de ações dependem da elação homêikiškumo ou sequência de ações ( ambém). Po causa da cla eza, com base DiKG eiginias e exemplos (DiKG 2005: 681682), elações de sen inhas de empo puaxduem em 1 abelhei o. 1 lEN El. compos os de p ijungií eis empo sakinių com kai ações elaçãois45 elações de DiKG4Pas abos Veiksmų Pag inŠa- inis dėmuo ludinis dėmuo Pa yzdžiai 1.Acções simul âneas, coincidindo apenas em pa e: 1.1. ações Shalu inis sueigos ação é o na eigos (1) odo o Quando empo ação linai Jewish. solelė ação ac ion ekėjo, nosso oninis5. 1.2. ações coincidem só pa a só u momen o ou empo en epu jo eikslas acon ecimen o eikslas já pe eigos (2) Kai eu zalią gi elę, e zajojau pu ino kelmelį. O ac o la i ino é oninis, ilgesnis ( ęs inis), e o ac o p incipal ce o u momen o įsi e pia em la e al. 1.3. As ações mui as ezes coincidem a ce o ce o momen o eigos eikslas acon ecimen o eikslas d augai (3) Quando du alcançou a cidade, o u gus es a a no mesmo įka š yje. Pag indinis eiksmas é ilgesnis ( ęs inis), e o secundá io ação a um ce o momen o įsi e pia em p incipal. 2. laike apa ūs ações (suas du ação mui o umpa ou em ela em ge al não conside a-se) eu a é nu eikslas acon ecimen o ações sigandau, acon ecimen o (4) iode, quando u mudu p akalbinai. sukei us es imenis luga es, ações eiliškumas em yškėja: o ação secundá io oco e dian e p incipal. 3 Po mais sob e p ijungiamosos sen inhos de empo eja. Pajėdienė 2004: 3553. 4 Po sumumos mo i os DiKG o necidas e e ências de on es sen íncias omi em-se; ações eiškian ys eiksmažodžiai pa yškin i. 5 Do p incipal e secundá io lèmen a signi ica i os elações e elados sin aksês especialis as us a a ono e igū os concei os (plg. Pajėdienė 2008, onde baseamasi l. almyio abalho: almy Šalu inis ação oco e dian e p incipal. 1978). 102 Logos Cul u a | 84 3. Ações não simul âneikiai: 3.1. ações mui o ai pa a gs - eigos um po oco kio eikslas (5) Quando eikslas u, do ou o sonoug a é pusiudienio. 3.2. ações saueina um po e ie e sėlis acon ecimen o ações ações acon ecimen o len o nusêdo (6) Quando já po ou o gi ių nusk ido do mi , a lėkė pelėda. As acções esalu inhas acon ecem dian e p incipal. 4. in e sa elação do sen ido dos dėmen, quando o empo de ação ma ca o p incipal dėmen, semp e seguindo an es do secundá io: 4.1. ações eikslas de ganyklų eigos eigos (7) eikslas Fo am sumos me as, quando acon ece um ele empo įžo com apinas iais. Pag indinis eiksmas é oninis, lhe desen olks ando, oco e e ação do sen inho secundá io. 4.2. ações a um ce o momen o oco e um empo eigos acon ecimen o slinko aka op, (8) Diena já quando eikslas eikslas za ažia ę sob e colnelho, jiedu iuê gim ąjį kaimą. Pag indinis eiksmas é oninis, lhe decks ando, oco e oco e o ac o de sen inho secundá io. Nag inėjando compos os conjuga i os empo sen inhas com alguns elações de ações, de aco do ak ualąją cla ão sen encial é impo an e es abelece di e en emen e ca ga de in o mações pa es sen encial, i. i. cla i ica i, como eiškiama ema e como ema6. nos idiomas li uãos ema ge almen e ai an es emą, e se emą se quise dize an es, no início da ase, ela acen ua-se ou in onação, ou a i kš ine o dem de pala as (DlKG 2005: 646647). 6 Plg.: a dependência da ase, que descob e da si uação ou con ex o assun os conhecidos, chama-se ema, e no a, ac ualão in o mação ap esen an e dependência ema; lKE 2008: 19). aigi pode-se dize que ema execu a ex o siejamąją unção, a ema in o muojamąja. Veiksmų elações de Pag inŠa- inis dėmuo ludinis dėmuo Pa yzdžiai DiKG Pas abos . MIlIūNaI . Um p ijungií eis empo sakinių com in e up u kai a osenos caso 103 (2) secundá io dėmuo [ ema] + p incipal dėmuo [ ema]: š [ ] + p [ ]; (3) 1-os len elės pa yzdžiuose emą i emą galima ski i aip: (1) šalu inis dėmuo [ ema] + pag indinis dėmuo [ ema]: š [ ] + p [ ]; subdémio [ ema] + p incipal demem [ ema]: š [ ] + p [ ]; (4) dėmeno p incipal [ ema] + secundá io dėmeno [ ema]: p [ ] + š [ ]; (5) subdémio [ ema] + p incipal demem [ ema]: š [ ] + p [ ]; (6) subdémio [ ema] + p incipal demem [ ema]: š [ ] + p [ ]; (7) dėmeno p incipal [ ema] + dėmeno secundá io [ ema]: p [ ] + š [ ]; (8) dėmeno p incipal [ ema] + dėmeno secundá io [ ema]: p [ ] + š [ ]. 16 exemplos no secundá io dėmeniu exp essiama ema e ela, dada neu almen e a o dem de dėmenos do enunciado p ijungiano, ai an es do dėmenio p incipal, pelo qual eiškiama ema, excep o o 4-° exemplo, onde dėmenos o dem a i kš inė. Em 7 e 8 exemplos, como e ma cada DiKG, dėmenų semmės elaçãois a i kš inis: p incipal dėmeniu eiškiama ema, šalu iniu ema, mas impo an e, que ema e aqui ai an es emą. Galinês emos posição é conside ada de mui os idiomas indoeu opeos polinkiu e quase línguas uni e salija (ž . G iške ičienė 2008: 25 e lá e e ida li e a u a). 5. o iginalo I VE IMo PalGININIU: VEIKsM saN YKIs aC ualIosIos sKaIDos PožIū Iu Uma ez que conside ados sakinių, como mencionada, p incipalmen e apascida e iniuose ex os, se ia p a a i e inio e o iginalalaus ex o compa iginamoji analizė. po ém e inos ex os da mídia compa a com o iginalou quase não há possibilidades, po que ge almen e mídia, dando in o mação es angei a, baseia-se não uma on e, e as p óp ias on es mui o p ecisamen e não indicam. po isso pe manece basea -se nou os acessí eis ex os e ís icos e seus o iginalalu, šiuoka pluoš u g ožinės e ciência popula a inamosios li e a u a exemplos de (ž . 2-ą len elę; exemplos em pa yškin i p ijungiameji spuk ki, a e ime e p incipal e secundá ia ação e os aiška dos ac o es que os pe o me am). 104 Logos Cul u a | 84 2 lEN El. o iginalalo sakinių com o secundá io empo dėmeniu e adução compa ação (p p incipal dėmuo, š secundá io dėmuo, ema, ema) o iginalas (anglês k.) Ve imas imas ak ualiosios o iginalas e e scaidos pon o de is a (1) In No embe 1997 he eam was su eying whe e we now s ood, jus a couple hund ed ya ds om he illage, when one o i s membe s spo ed a agmen o a hominid skull. 1997 m. lapk i į g upo es alê a localidade, onde ago a es á amos, apenas a um pa de cen enas de me os da aldeia, quando um de seus memb os no ou hominídidos kaukolės agmen . (NGl 31) p [ ] + š [ ] (2) Geo ge McGowan al eady had he on doo open when his a he -in-law a i ed and honked he ca ho n loudly. Kai chegado ês uoš is pasig naliza o, džo džas Macgo anas já espe a a ab isê a po a espe aujes. (Du 99) o iginal: p [ ] + š [ ]; adução: š [ ] + p [ ] (3) I was iling ye ano he ou inely agic s o y o a d i eby a ali y when my edi o , Daniel a ons ein, leaned my cube, said “ca ch,” […]. Rašiau da ieną agišką in o his o ia, passuin usi mo imi, when edi o is danielis A onš eins, kyš elėjęs cap ą in o meu na elį, šūk elėjo gaudyk e [...]. (b 10) p [ ] + š [ ] (4) His uni had been + š [ ] sa e house when bu o paou was gu ed doo whe e he es ing in a ž algai hei looksaugomų du ų ou side he pjau as seus sa gybinis. s ood gua d. (b) 196 ilsėjosi, quando pa a p [ ] (5) Kims claw-hands eached up, hooked galiuhe inge ips o e s i į i and pulled down. embled su iš os Kimės i pėjo, quando p in os he le e kais zakabino al k elhou baixoyn. (b 17) mãos p [ ] + š [ ] as she (6) He wa ched h ough he Ele obse a a p o langão, quando p [ ] + š [ ] window blue-and-whi e sky in o e d ią dangaus mėlynę abo e Honolulu. acima Honolulu. (b a osenos caso 105 Išnag inėjus dados exemplosos7, ê-se que o mais modelo é es e: do p incipal sen ença a o algo age; sua ação ge almen e é žiū ėjo e e c.). naquele empo algo acon ece, e aquele segundo a o, eiškiamas cons i ui do lado do empo dėmens, p ijungiamo in e up uku kai, base. as he sleek li le mažy is blizgan is lėk uai c a li ed smoo hly o iukas 176) . MIlIūNaI . Um p ijungiá eis empo sen inhas com in e up u quando equen e compos os de p ijungiá eis empo sen inhas com in e up u quando con ínua e eiškiamas eigos eikslo eiksmažodžiais (ž algė, ašė, ilsėjosi, acon ecimen o açõeslo eiksmažodžiais (pas ebėjo, šūk elėjo, a siplėšė e e c.), ac ualiosa lei u a do pon o de is a desse modelo e s á ios sakiniuose sklandžiai a si he unway and ook o he plėšė desde a e a e pakilo wide p incipal dėmeniu eiškiama ema conhecido a pa i con ex o ou in o maciamen e an aeilis assun o, e secundu iniu empo dėmeniu ema, . i. no a, a é ol neminė a e (ou) za an aeilę s a besnė min is. isso co esponde à elação da 1a abela, que na língua li uana não é ex emamen e comum, mais p o a elmen e excepcional e ca ac e ís ico só de um ce o con eúdo de inido sen inhas (g undinio dėmens ei iço ge almen e eiškiamas concei o de empo daik a a džiais žyminčiais). inglês, que é analí ica, o dem de pala as bem mais igo osa do que sin é icas línguas, e possibilidades sen ini ak ualiąją skaidą eikš i o dem de pala as bas an e limi adas: ixo a o ma de pala as ka joje p incipalmen e eškiami elações g ama ícios de pa es sen ini, e não es u u a in o macinė sen ini (plg. G iške ičienė 2008: 25). po an o e imos pesquisado es a i mam que em língua inglesa sakinys é o mado de aco do sin aksina pala as e suas conjunções unção, e em línguas Li uãs mui o mais 8-ą DlKG pa yzdį (4.2 a ejį), aigi a i kš inį sakinio eiksmų p asmės impo an e lógica: no a in o mação é le an ada em im de ase, aíando em que ans o ma pala as o dem com sakinyje (Na ickienė, Kas eckai ė 2010: 44). Em ou as pala as, pa a se p ecisamen e ansmi ida comuniccinė es u u a de sen ença, aduziendo ex o do inglês pode p ecisa muda a es u u a sin ác ica de sen ença. Uma ez que na língua li uânica mui o àp es ei emą (nag inėjamų sakinių a eju eiksmo laiku) eikš i secundu iniu empo dėmeniu, a emą pag indiniu, não impo a, onde osse secundu inis dėmuo an es p incipal ou depois dele, 2a abela e s ieji sakiniai, excep o (2), de e ia se edaguados. 6.GalIMI lIE uVIŠKos aIŠKos būDaI umpos, p o á el, de inglês (mesmo se isso na on e nenu odoma) e s os mainu ês esc i inha (sp essdinh e e in e ne ) mídia sob e in odu ai7 Ha a de se no ado, que secundá ios de empo dėmenis o iginalalo kalboje p ijungiam jun ukais when (dazicamen e), as e às ezes (no s de exemplos desc i os nemi i) while. 106 Kalbos Kul ū a | 84 iausius nu ikimos que se passam no mundo são ap esen ados panašiu es ilo e desse mesmo modelio (p [ ] + š [ ]) ases, como e 2-osios abela exempla es. na 3-ia abelheinha g e a pluoš o exemplos de da mídia indica-se pelo menos po um possí el ki okį li e ians kalbai įp as ą aiškos būdą. isso é impo an e, em busca de á ias co espondências, do que dada KP. I osenos em exemplos, e co eções pa yškin a p incipais e secundá ios ações e eles a liecanços agen es aiška. 3 lEN El. Galimi lie u iškos aiškos būdai ie oj e s inių p ijungiamųjų laiko sakinių su kai Va osena aisymai aisymų comen á ios (1) Uma ezá benamias cen e seu biu e adminis a a documen os, quando na minha po a pasibeldé uma pa icula men e aidinga mokinė. Ela não que ia ealiza ela ski os slduoços. (be na dinai. l 2011 01 26) Uma ez, quando benamias cen e seu biu e a a a documen os, na minha po a pasibeldé uma pa icula men e aidinga mokinė. Shalu inis de empo ci cuns ância dėmen o pai aci-se p incipal, ex-p incipal la e aliniu. (2) se en aame ė Vumilija Makojė (Vumilia Makoye) aca ieniauja, quando po ás da janela ausco e um ba ulho. Vimulijas mama Džemė (Jeme) comoma a aola à po as que éndama as e em i. P a a de. ( (b e J) 2010 11 13) Vaka ieniaudama se enniolikame ė Vumilija Makojė (Vumilia Makoye) po ás da janela ausco e uído. Em ez de la e al dėmens com kai p incipal ação empo eiškiamo pusdaly iu. (3) 5 de junho da no e meses gêmeas Isabella e lola do miu em suas lo y ėse, quando seus pais Pauline e Nickas Kouppa isai escu ou e ksmą. a i ando-se em kamba į pais i am sang inha seu 接alas e elas assal Woman lapę. (l 2010 07 24) 5 de junho, quando no e meses de meses gêmeas Isabella e lola luzia em seus lo y ėse, seus pais Pauline e Nickas Kouppa isai escu a am e ksmą. Saliu ino dėmio po o ci-se p incipalino, e ex-p incipal secundiniu. . MIlIūNaI Ė. Vienas p ijungiamųjų laiko sakinių su jung uku kai a osenos a ejis 113 cons uções, e seus luga ocupa inadequadamen e p ijun i la u inha empo sakinių dėmenys. Es a a i mação pode ia melho con i ma -se mais de alhado (ca u e es a ís ico) es udo a ual da a osena, analise compa a i a de ex os o iginaliais e e s inos. mas já ago a pode-se dize , que alguns deles são usados segundo o inglês modelo, pelo qual às ezes quando paside o obscu as seman icamen e as elações de pa es de ase compos a, su ge o pe igo de d ip asmiškumo, o que, sem a dú ida, p ejudica a comunicação. Da analises de sen inhas de e imos analisados e -se-á que imp op iamen e sukons uídos (padėmeniui de inglês em aduzidos) p ijungiamoosios do empo sen inhei os com kai elação das ações mais eqüen emen e es i ne g e inamasis, pois ambas as ações oco e não como ligia e čiai, e um a o é onínico de pa e coincidindo com o p incipal ou an e io do ele. da língua oninį eiksmą dažniau links ama eikš i ne pag indiniu, o šalu iniu sakinio li uânica dėmeniu. a ual da lei u a do pon o de is a oninis ação ge almen e é ema, e p incipal ação ema. en ão e neu alus modelo de ase de e ia se š [ ] + p [ ] ou a i kš ine dėmenų o dem: p [ ] + š [ ], e adėmeniu e s ų sen inių modelo é p [ ] + š [ ]. aigi Galba conselhos ap esen ada a de inição des e modelo sen inių aisymo p ecisa p ecisa , endo em con a a ac ualiąją cla ão do sen inio. ecomendação de e ia se indicado que os secundá ios p ijungiá eis sen ências de empo com kai não con ém cons ui ais compos os p ijungiamiões de empo sen enças, cujo dėmeniu p incipal pasakomas já conhecido assun o ( ema), e secunda iniu no a in o mação ( ema), e a ação do dėmen o p incipal é onas ação do dėmen o secundá io. Como subs i uições mais adequadas de e iam se o necidas ci cuns âncias de empo pa icipi ês, subaly inês e semdaly inês, que a s o ų o es imenio p incipal do modelo e inio, bem como o subs i ui ão de ole do p incipal e do secundá io es imenio sin aksicos, ans e indo in e up uká kai, e só em a os casos compos os sujungiam os sakiniai. Šal INIaI al a.l po al de no ícias da in e ne h p://www.al a.l . b James Pa e son, Maxine Pae o. Bikinis. Do inglês adução ima Ka dely ė. Vilnius: alma li e a, 2009. o iginal: James Pa e son, Maxine Pae o. Swimsui 2009. be na dinai.l po al in e ne h p://be na dinai.l . del i.l po al de no ícias da In e ne h p://www.del i.l . Ling os Cul u a | 84 114 Du – sand a b own. Dūmų uždanga. Iš anglų kalbos e ė Jo i a Liu ku ė. Vilnius: alma li e a, 2010. o iginalas: sand a b own. Smoke sc een. New Yo k: simon & schus e , 2008. l y as.l po al de no ícias da in e ne h p://www.l y as.l . l dien aš is Lie u os y as. lž dien aš is Lie u os žinios. NGl Mokslo popula inamasis e is a Na ional Geog aphic Li uânia. Alma li e a, 2010, n . 7 (10). o iginalas: Na ional Geog aphic. ( b e J) dien aš is Respublika (p iedo a B igi a e Julius). lI E a ū a DlKG 2005: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. ed. Vy au as amb azas. 4-as pa aisy as leidimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. G iške ičienė a . 2008: eminių lie u ių kalbos pag indinių sakinio dalių pe eikimas no egų kalboje. – Kalbo y a 58(3), 25–34. lKE 2008: Lie u ių kalbos enciklopedija. Pa engė Kazys Mo kūnas, edaga o Vy au as amb azas. 2-as pa ikslin as i papildy as leidimas, Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. Miliūnai ė . 2009: Daba inės lie u ių kalbos a osenos a ian ai, Vilnius: lie u ių kalbos ins i u as. Na ickienė G., Kas eckai ė D. 2010: G ama inių i leksinių ans- o macijų panaudojimo aspek ai s ephen J. Dubne io i s e en D. le i o knygos „F eakonomics“ e ime. – Kalbų s udijos 16, 44–49. Pajėdienė J. 2004: Daba inės lie u ių kalbos p ijungiamieji laiko saki- niai. – Ac a linguis ica Li huanica 50, 35–53. Pajėdienė J. 2008: Kai ku ie p ijungiamųjų laiko sakinių seman ikos as- pek ai. – Lie u ių kalba. P ieiga pe in e ne ą: h p://www.lie u iukalba.l / index.php?id=109 (žiū ė a 2011 11 10). almy l. 1978: Figu e and G ound in complex sen ences. – G eenbe g J. H., Fe guson ch. a., Mo a csik E. a. (eds.), Uni e sals o Human Language 4. Syn ax. s an o d: s an o d uni e si y P ess, 625–652. Gau a 2011 11 21 . MIlIūNaI Ė. Vienas p ijungiamųjų laiko sakinių su jung uku kai a osenos a ejis 115 subo DINa E clausEs WI H HE coNJuc IoN KAI: a casE s uDY Summa y he pape analyses a ype o subo dina e clauses wi h he conjunc ion kai, which a e no cha ac e is ic o li huanian. cu en ly, hey end o appea in ex s ansla ed om English (c . He wa ched h ough he window as he sleek li le ai c a li ed smoo hly o he unway and ook o he wide blue-and-whi e sky abo e Honolulu). Wo d o de in English, due o i s analy ical cha ac e , is much mo e ixed han in li huanian, which is a syn he ic language. he e o e, he wo d o de in an English sen ence has limi ed possibili ies o exp ess unc ional sen ence pe spec- i e. In English, i i s o all exp esses g amma ical ela ionships be ween wo ds a he han he in o ma ion s uc u e o he sen ence. he abo e syn ac ic pa e n has been adop ed om English, which makes ample use o he conjunc ions when, while and as ende ed in li huanian as kai. I consis s o he main clause, which exp esses backg ound in o ma ion ( ende ed by an impe ec i e e b), and a subo dina e clause, which ocuses on he main ac ion o ac i i y ( ende ed by a pe ec i e e b). F om he poin o iew o unc ional sen ence pe spec i e, he heme o a sen ence is exp essed by he main cons i uen and he heme—by he subo dina e cons i uen . such sen ences in ac ual li huanian usage we e no iced mo e han a decade ago, and hei numbe ends o inc ease. In he publica ion on usage ecommen- da ions Kalbos pa a imai (2003) an a emp was made o de ine such sen ences; he e was also a p oposal made o amend hem; howe e , he da a o hei ac- ual usage was sca ce. a e collec ing mo e da a, hey we e analysed om he poin o iew o he unc ional sen ence pe spec i e. as a esul , we can see ha li huanian ends o exp ess he ela ionship be ween an ac ion o ac i i y in he main clause and ac ion o ac i i y in he subo dina e clause in a comple ely di - e en way: he heme is exp essed by he subo dina e clause wi h he conjunc ion kai, and he heme is exp essed by he main clause. an inadequa e ansla ion o he clauses o ime wi h he conjunc ion kai some imes causes con usion. he e- o e, backg ound iming o he ac ion o ac i i y in s anda d li huanian should be exp essed in o he ways, mainly by pa icipial, hal -pa icipial and ge undial ad e bial modi ie s o ime, some imes by subo dina e clauses, whe e ac ions o ac i i ies in he wo clauses go in pa allel, a e con as ed on an equal basis. KEy woRds: syn ax, subo dina e clauses o ime, syn ac ic inno a ions, ansla ion, codi ica ion. I a MIlIūNaI Ė lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, l -10308 Vilnius [email p o ec ed]