scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Žodžio „vienok“ dalia

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Žodžio „vienok“ dalia

Author: Artūras Judžentis
Year: 2014
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/205/268
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS
Ins i u o das línguas
Lie u ių ŽODŽIO VIENOK DALIA
Chačeinesanga pe abalhos (caip já es e
ou ėję) nada não úžslūžijamos, nem
gannamos, mas unokigi sem boas ob asas
[...] sob e es e es i i o não podemos se WP 148 ,3033.
ESMINIAI VOODŽIAI: skoliniai, pa eldė oji leksika, codi ikação. O a igo ap esen a um esumo do uso
da pala a unok na língua a ual, exal adas as p incipais unções, conside am-se o mas e
signi icância desen ol imen o assun os, e ela-se his ó ia de codi icação. Esses emas não se
p e ende exage a p o undniai, o obje i o do a igo é ou o le an a a ques ão sob e a pala a
ienok codi ikação, incen i a in es igações mais ap o undadas e discussões sob e sua a aliação
gene ininha alboje.
1.Em odos os no minamuosios a uais abalhos da língua li uãs a pala a ienok conside ada
comuninha língua imp óp io. Aqui P esen inas dicionê de língua li uanas ele é ma cado como não
des inado (g e inado com lenkų jednak) e suge ido keis i jung uku ačiau (DLKŽ 2000: 930), dicioná io
de língua Li uânia ele ambém conside a skoliniu (LKŽe, sub oce). 1.3.12. Como não-des ina inho, ele
en ou e na Lis a de e os da G ande Língua Li uânica (DKKS) da Comissão Es adual de Língua
Li uânica (www. lkk.l /li /l /klaidos 1.3.zodyno3): Foi ienok = b , ačia, s dėl o: ele isokių alandų,
ienok be (=, ačiau, is dėl o) ele não palūžo.
Da mesma página web Konsul acijų banke publica-se a igoe o A aisyklinga saky i ienok jis nepalūžo
(h p://www. lkk.l /li 3599). À pe gun a de í ulo ela esponde: Ne aisyklinga. Vienok ne a o inas e inys
om usų o lenkų k. Nuolaidos e p iešp iešos signi icadome a o ini ou as lie u iški pala as. Po an o
unok co eoma: mas, po ém, no en an o, exemplo. : Foi lhe isokias ho as, ienok ( aisoma: mas, po ém, no
en an o) ele nepalūžo. Ins i u o de línguas Lie u ių Kalbos konsul acijų kompiu e iniame banke a pe gun a
Kodėl peikiamas a pala a ‘ ienok? esponde-se: Es e e mo é pu o e inys de usų k. ‘odnako. Temos
aquele signi icado de suas pala as ‘ ačiau, ‘ is dėl o.
(h p://www.lki.l /lki/kkb/zodis.php?selec zodis= ienok) Nesses e ou os exemplos semelhan es, a pala a
em ques ão ecebe de á ios signi ica i os modalís icos. Tal ez isso e li a e polinkis esc e endo ele
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. A pala a unok pa ha | 2 2. Apesa da me ade do século (ž . 9 capí ulos) aisymų
his ó ia, a pala a ienok e con inua sendo usado não só saky inėje, mas e ašy inėje alboje. Pa a A
Daba inės lie u ių kalbos eks yną (DLKT, žiū ė a 2014 11 10) en a am 277 seus pa a ojimo casos,
a é 215 de publicis ikos eks ų. nių, cujos wea emenos elacionados po elação con ap iešasa,
Kaip odo eks yno medžiaga, žodis ienok dažniausiai eina sudė inių sujungiamųjų saki-
conjun uku (a) ou con agidos elações eiškiančių p ijungiamaisiais laikomų sudė inių sakinių po inio
(dublubo) conjun uko an ąja, pos pozicine, частью (b). Aqui es ão apenas alguns exemplos dessa
a osena: a) O espí i o da li e a u a polonês pode e nos não ag ada , equok ela é quen e, ela chei a
‘la ynų kul ū os glūdumu; No mundo enxe gando mui o mal, V. Bubnys umok não o na nem pessimis a,
nem cinico. b) Embo a klaipėdiečiai e não comp eendessem aquela a e e smių p o undidades, unok e a
acos uma ę ela acei a ; embo a e não aleg ei po es e encon o, umok não expida io; Dos Li uãos,
embo a alguns g a emen e en e mo, ienok não mu iė nenhum um; Que e quaisque des ankias osse
condições obje i as, ienok, não de e seu no o ida undos ęs i sob e a e a įskilusia.
Ou a, eks yne não ão equen emen e a ixa a pala a ienok unção s ip inamoji dalely ė, indo po
jung uko o compos os nos con ainamuosios sakiniuose, exemplo. : Iš osos meses o am secos e solė i, e
mesmooc odos o emen e en e mo; Nes ebí el, pe e i i e iniai p incípios longgai siau ê nosso
k aš o espaço ê: a unok nau os maio ia, ac işusa a kilnių idealų, lu aja. mui as ezes a pala a Gana umok
começa-se sa a ankiškas šalu inis ase. Em ais ocasiões ele desempenha já não an o swi ch, quan o
discu so ma ciklio papel, exemplo. : Além dos li uanos, Klaipėdoje unciona ainda okiečių muzikų g upė. Sóok
suas a i idades não e since os in enções de a e; O o çamen o do país pode pe de g ande pa e da enda
e ao in és de subida econômica pode ameaça alências. Vienoksaile lei incen i a os in es imen os di e os
es angei os; Pa eceu-me que iagem du ou oda a e e nidade.
Vienok udo acabou bem.
dis ingui pauzę ma cinčiais cableliais, exemplo. : Aqui são mui o údnos p ognós icos. Tal ez já ão mau e
não. Vienok, os ad ogados ealmen e não de em p eocupa -se, po que quem já quem, e a eles abalho,
pa ece, ce amen e não al a á; LDK pe íodo y inėja cien is as de á ias á eas: his o iikai,
meno y ininkai e . . Vienok, esc i os de on es, e ainda mais iconog a ias, ap ašančių
XIIIXV a. Li uão mui o pouco.
No sis ema de busca Google in oduzindo a pala a ienok ambém ecebemos abundância de seus
u osens exemplos ( isualizada 2014 12 03). Mui os deles p óximos šnekamajai albai. Nag inėjamojo
pala a a osena elas ainda mais a ii esnė. Nes a a ian e da língua dalely ė ienok
con ainamuosiuses sen inhei os ai e com conjun ukas be (a), mas (b), p z. : a) na cia g ei odos
susiguglina,nelabai ka pe eninesi.mas ienok,qual cia a -pa s ecen emen e só oki pamaciau,del
o i idomu,a l eles jauzinomi?
(h p://www.mo omanai.l /mo o- o umas/mo o- ema.8294.page-1.h ml#pid388139); Bem, e quan o
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Pala a ienok pa ia | 3 nok quando assis ios es eis ilmukus - isosi em quais
luga es japai kompleksuoja:) (www.a my777.l / o um/ iew opic.php? =16& =2145&s a =15). b)
Hones amen e alando, a exibição meus olhos não oi ex emamen e pompas iška, po ém ienok smagios
nãoikė umų pegė ė em willas. (www.games.l /g/news.news_ ull/35486.2?se =pa ); Pe gale é
pe gale... aciau ienok pena, que eikejo los i ecia se a
(www.double aul .l /naujienos/Nesijaudinki ,%20laimëjom/;5). Ras a e desses sakinių, nos quais dalely ė
ienok é usada descon o no sak secundá io po
jung uko no s, p z.:
Falando sob e banha -se nos lagos: es anhos lá água de mais azulynos pa ece, embo a ienok,
nusimaudžius mėlynas nãoampi:). (www.aphex.l /2008/07/ a ai/); And oid, na nepasagai que cla ino os
soabesys mui o já plás icino, anaip ol mesmo...:) Embo a unok se é possibilybiu, e dadei o klepas
nãoamaisy u:). (www.p og amming.l /gi a a o umas/ iew opic.php? =11& =1596). Na u almen e, na
in e ne há e ais pala a de umok consumo exemplos de, os quais mais di ícil explica só in inais dêsniais
de desen ol imen o da língua li uãs, exemplo. : Kokia nep a osť, ienok, O que é mais boni a - ão a a, ão
umpa... Pasime usi siela galop P iei éio kojų suklumpa. / / (zaliazole.l /ku iniai/pe ziu e i/17750); Ale d asi
ienok menina. Ne aukia, b emdziu ne a, mas udo iek seu eiga a é Au odinos nu azia o:)
(www.skundail .com/skundai-auseg a-ne- aiso-au omobilius-o-sugadina-11504-comen á ios).
mais no o anime, an o mais psicodelicas. :) Mas publicŠi umpa e is a mos a, como a iamen e a
pala a unok é usada na a ual esc i a na ala. 3. Ap esen emos a pala a ienok codi icação. É
ealmen e ele sem a odai os beik inas e gui inas do lingua bend inesa? Pensa ia que não. E é po isso.
P imei o, a pala a em ques ão não pode se di e o emp inys do polkų língua po azões
one icas: li uãos um-ok e lenkų jedn-ak šaknų sonico elação não é dėsningas. Em segundo,
di e en e e des as šaknų sanda a: lenkų jednkildinama de samplaikos, que o mouusi
į a dinės kilmės s ip inamoji dalely ė *(j)edi skai a džio šaknis *inъ-; li uãos una i inka só
a úl ima (ž . Sławski 19521956: 544).
Te cia, a pala a umok e suas a ian es na ala dos li uanos abundan emen e u ilizados desde os
p imei os aços1 a é nossos dias. Ele é conhecido em odas as a ian es da língua de esc i os
li uanos elhas: no aka iniame Ma yno Maž ydo esc i os, Wol enbü elio pos ilėje,
Bal amiejaus Vilen o aduções, Jono B e kūno abalhos, Ma ga i oje Theologicoe, Danieliaus
Kleino e a diasnėse g amá icas, Lexicon Li huanicum e em odos os mais g andes dicioná ios que
mais a de saí am na P ússia; do meio Mikalojaus Daukšos e sões, Me kelio Pe ke ičiaus
ca echismme, Jokūbo Mo kūno pos ilėje, Samuelio Bagusla o Chylinskio Biblijas e ime e k . ; no
o ien al Kons an ino Si ydo Punk uose sakymų и словьнах, Jono Jakna ičiaus e angelijų
e ime, Robe o Bela mino ca echizme.
Ke i a, des e jung uko a ian es зафиксирована be ods em odas as línguas li uãs
a mėse (ž . LKŽe, sub oce).
1 Lenkų oponinamasis bo ukas jednak ambém omado usa só a XVI a. esc i os; an igojoje (XIV e XV a.) polkų
alboje зафиксирована только этим значение используется ilgesnė o ma jednako e suas a ian es (ж . Słownik 19601962:
150).
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Da pala a unok pa eia | 4 Tudo isso enco aja do pala a unok o igem
p ocu a não s e u , e na mesma língua Li uãs. Akys, acima de udo, k yp s a em comun ašaknius
gausiai de ano ės us ojamus būd a džius e į a džius ienokas, ienokias, ienokis, ienoks.
4. Esami das e imologias das línguas li uãs oodynai maža ką nauja nag inėjamo žodžio
kilmės klausimu epasako.
E ns o F aenkelio e imologia de pala aine (1965: 1242) in e up ukas ienok neminimas, po ém
ašoma apie būd a džius ienokas, ienokias, ienokis, p ie eiksmį ienokiai. Jie edami iš lie-
u ių один. No dicioná io de e imologia de Wojciech Smoczyński (2007: 748) conec o ienok,
in oduz os ienoks e p é eiksmis unokiai consis en emen e são conside ados hyb idinas da
doi as co esponden es de pala as polków języka kalkėmis (mas não li e alnymi skolinami!).
Naujasis Senosios lie u ių kalbos e imologijos žodynas ( ok. Al li auisches e ymologisches
Wö e buch, ž . ALEW) { } aidės žodžių da , deja, nepaskelbė.
5. Mui o mais cuidadosimu ques ão encon amos em esumid amosias ob as de a u a de
pala as. A da yba dos co esponden es ca ac e wa dzes e in oduções da língua li uãs bene
mais de alhada discu a P ano Ska džiaus e Sauliaus Amb azo. Nê um deles não ac edi a, que
des es a ib a džių e į a džių da ybos com p eesaga *-āk ipas pudessem se língua Li uânia
es animas, apólin o. P. Ska džius esc e o: p iesagos -okada inių da yba é digi amen e elha
(1996: 135). Segundo S. Amb azo, elic ino nume a dinių būd a džių su -(i)okas, (-a) pobūdis língua
lie u ių indica que es e ipo de da ybos é bas an e an igo. (Amb azas 2011: 95). Ele é ligado com
co espondênimis não só sla os, mas ambém ge manos (go. ainaha, s. ok. a. einac ienin elis),
i alikos (lo. ūnicus ienin elis, peculia ) e i anėnų (s. i. ēkaká- ienin elis, ienišas) línguas (en ão,
112 e li .). Mais a de os co esponden es a ibú gios e į a džius em língua li uãs ėmę s um i
nauji ediniai su p iesaga -(i)op- (p z., ejopas, kele iopas).
Assim da ybos pobūdis pe mi e pensa que a pala a umok ei o segundo a elha bal išką, ou
al ez e indoge manišką būd a džių da ybos ipą. 6. A segui examinemos as mo ológicas
a ian es des a pala a. do ocodyno das línguas Li uãs omas 19- as delas o necem
nemaža. Essas a ian es podem se subdi ididas assim: (1) ienok e ienog; (2) uni o mes e
uni o mes; 3) unicóis; 4) ienokig; 5) unokigi; 6) ienokiai, ienogiai. B e emen e discu amos a sua
o igem.
De odo os p imei os diga-se que as o mas com baigmeniu {g} sou inclinado a conside a a ian es
de o og a ia, e não de mo ologia, possi elmen e su gidas emcons ui menamai a pala a inal
suduslėjusį p iebalsį (hipe no malização). Tokių o mų mui as ezes apa ece XIX a. inais e XX a.
inícios (Simono Daukan o, Jono Basana ičiaus, An ano Juškos) esc i os, Va po publicações.
Nepag įs ą essas jun uko a ian es de esc i a discuê Kazimie as Būga (ž . 9.1 capí ulos). Ago a
sob e ou as opções. Ob iamen e, que a o ma ienok (1) é encu ada de ilgesnės mais
p o a elmen e de ienoki (2). Úl ima o igem da língua li uanas aiškin a kele iopai. K. Būga
semelhan es p ie eiksmių o mas ol, a , anks ligio com me a oniją pa y usia okamieno
ienaskai os ie ininko o ma com galūne *-oi (Būga 1961: 690). Jonas Kazlauskas explicou eles
de i ados do ikamieno ienaskai os ice-minis o com ilga galūne *-ēi (Kazlauskas 1968: 153). Nes e
momen o, pa ece, uni e salmen e conco da-se, que a pala a inal longieji oias em línguas
indoge manas em i agalę (ci kum leksinę) p iegaidę (plg. Ko land 1975: 21 , 1985; Villanue a
S ensson 2011; P onk 2012), po an o J. Kazlausko p opos as in e p e ações emca enuncia . Vis dėl o i K. Būgos
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. A in e p e ação da pala a ienok dalia | 5 en on a com nãoêžais
di iculdades, pois pe manece não undamen a i ap adė p ie eiksmių in onação do e mo galo.
Ją explica ambém exis i a en ymų (ž . Klingenschmi 2008; Jasano 2009), po ém e eles não
são a é o im ac edi ados. Assim, o més g e iminos com -i e -ie ( ienόki e ienόkie) a elação
mú ua ainda não es á su icien emen e explicada2 (p a ais opiniões acessina e Danielis Pe i ,
isnag inėjęs p ie eiksmio o més p eco e cedoẽ elação, e Pe i 2005: 147). Da ki okią opinię
sob e a o ma ienóki (i * ienókia) é publicado Zigmas Zinke ičius (1981: 169): es a o ma ele
conside a nomina i u-akuza i u do būd a džio be a dės giminės, do qual mais a de is iedėjęs
jun ukas ienók.
Fo ma uni okie (3) é dėsningai despenhada do elho o-kamienio in oduzgio/būd a džio unokas
ienaskai os icininko (loka y o) com galūne *-oi; plg. p ie eiksmius ókie okiu o u, anókie no
no e e sul dos žemaichi.
P óximo a umogius acêndida a pa ele ai gi susda é o ma ienokigi (5), mais a de
encu ou-se em ienokig (4).
Jung ukas uni okiai (6) é u bū ėliausiai kon e sijos būdu adęsis do al mesmo pa idalo
p ie eiksmio, com p eesaga -ai ei o do į a džio/būd a džio ienokis ou ienokias. 7. Não há
simples explica como su giu a con ainamoi conjun ico unok signi icado. A segui é
ap esen ado um dos possí eis escla eimen os.
Būd a dialmen e usados p eesagos *-āk ediniai de šaknis ienga o signi icado oks pa , homodas,
o mada in odu a dinės signi icâncias oks, um ce o pag indu, exemplo. : E odos uni o moką
d asišką gė imą gė ė B 1P K10,4 (LKŽe, sub oce); Te a en ão inha uma língua e uniokios
pala as Sk 1Noz11,1 (LKŽe, sub oce). Tapa umo signi icação aipom, igualodai inicialmen e,
ma y , man eikė e im os p ie eiksmiškai usa seus linksnių o mas. De eles des anecido o ma
unok pi minę iden idade signi icado ainda pode íamos islumb a em es es exemplos da esc i a
elha li uana:
se quise ha e noi eis cesa: Alba a penc i a me a: Wienok schi dis macei Diewa: Tikes ne upescudama MžG
II 342,7 (Plg. Und ob es wu de bis in die nach und wide an de Mo gen Doch sol mein He z an Go es mach / /
e zweiueln nich noch so gen).
Nessa a e omis iei miek umbisi wienok důco: Mas e Palaβais u nepassimegs i. MžG II 540.6 (Plg.: Quoniam
si oluisses sac i icium, dedissem u ique, holocaus is non delec abe is). Assim usado a dalely e e
jun uku i s an į ou já i usį p ie eiksmį umok pode íamos compa a com mais a de de dos
espec i os adje i os com p e aço -(i)ai ei oi u p ie eiksmiu, ex.: [Deus] pe leidzia solei seu za ekė e
žibė e ge iemus, e pik iemus unokiai SP I 347 (LKŽe, sub oce); Tos abês, como umas, eip e ou as,
unocamen e en ol e Nz. (LKŽe, sub oce). Ad e sa y inė (p iešp iešos) signi icado das o mas
analisadas podia o má i joms indo po con ainamojo conjun uko po causa sin aksinių ligações
eanalizés p ie eiksmį (dalely ę) a siejus do eiksmazônio e p isky us p a conjun uko. Tais ocasiões
ele podia g adua i o oma po con a a semân ica, e mais a de e unção do conjun uko, exemplo.: 2 Po
ú eis ano ações e e e ências a es a ques ão since amen e ag adeço a Migueli Villanue a S ensson.

BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Ve dade umok dalia | 6 Chaceinesanga pe da bus (kaip iau es e gi deijen) neka
neußslußiame ni pelname, bu wenakigi be gie ụ da bu sha an scha swe a negalime bu i 148 ,3033 ms
Ewangelikamus iagis daik ai p ießs WP iogie a Wießpa ís Ch ís us wien ka n k iiaus a wo o wienok i dias
a woios n ałia pagalei s a o io io quan o. DP 509,69 (Plg. náßym Ewángelikom dáda si ecy p ećiwne e Pan
K is us a si ná K yu o iá ował á p edsi go co dień o iá ui ná oł a u s / podleáwy iego. WuP 554,2426).
E ge okai mais a des empos de exemplo:
Quem quise , c endo ing em mim, mo e á sob e esse san o e e namen e, ale unociai po majes o u muno i en e se á
S. Dauk (LKŽe, sub oce).
Ad e sa y inė conjun uko signi icado pa icula men e se exp essa nesses casos, quando o p óp io
con eúdo das sen inhas sieja s é opos o (um p edicado nega i o ou pelo qual seja não espei ou ou o), po
exemplo. : J ieigu ußmi sch, esch wenaik awens neußmi schiu WP 164 ,31 Jus iça iog mogus i a newalniku
Diewo kayp ki i su we imay: wienok dawe iam Wießpa s luosiby idan kayp no is da i u segundo sawo no o.
SP I 326,21 (Plg.: P awda e cłowiek ies niewolnikiem Boym iáko inne s wo enia: iednák dał mu Pan wołność
áby iako chce cynił według swego podobania / /). Da compa i emos simila men e us ojamão mais a de, de
p eesagė o p ie eiksmio kilusį jung uką: Seniukas no is ned įso, ienokiai sob e pedido Jono sua oda
apsakė gy enimą Rp (LKŽe, sub oce) Em Tais con ex os ambém podiao is o ma jung uko ienok
signi icado is apenas, no en an o, apesa de isso. Tam ce os a psniais de aidos nãomes ina e sla iškų
unkcinių des e pala a dos co espondmenos a acao. Seu uso em elhos esc i os e a mês bem como aida
semân ica ainda agua da a iduo es udo.
8. Vejemos se desc i aji da pala a unok o mas de o mas e signi ica i os aida em
co espondemens de Li uães e em ou as línguas.
8.1. Na ala dos Li uães pa ecidos aidos caminho é gonejado a imos signi icado da pala a una . Kilęs
su umpėjus a ibu o uni a is ou * iena as (p iesagos -a edinhos de nume al ídolo šaknies ien-) linksnio
( e ininko?) o masi, em elhos esc i os ele é usado como dalely ė ien, só (a) e como išski ies sakinių
jung ukas (b, plg. a uais um, só): a) en ão welinas ụ makinimụ Egas s: didei maischia, e ape isso wena
upinassi e an a s awi wissu silu sawa, idan como ạ makslạ gale ụ apiau in i papeik i panekin i WP ,21 i
ißnaikín u i ne ki ós p ias iés del ko Banci wê es e kêmßáśená idn wiêßi i d askî ú inġ i ûl sek ás iba
b) Teiṗ ne uṙ banicia Díéwo ſkêſni nep ié ęl kaiṗ he e ikús / ku í wíſsas ſiełóiimas nṫ o y a / idnṫ
220 as awles wêles wêles wêles Chésus Ch ís us I. DP 303,25
Sua o igem, aida e a osena ambém ainda insu icien emen e exage adas e desc i as.
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Di isão Unok da Pala a | 7 8.2. Na língua la ians ambém exis e būd a dinių
p iesagos *-āk edinių, po ém eles signi icam maio quan idade de peculia idade (mazāks, labāks;
plg. língua Li uânia uma quan idade limi ada de peculia idade eiškiančius mažokas, ge okas).
Skai a diniams ad e bjões e quali ybiniams ad e bjões aze nela pali o p e ei os
*-ādo ediniai (ci āds, ejāds), conside am des a linguagem ino o e (Amb azas 2011:
94–95).
8.3. P ússia alboje p ecessagos *-āk ediniai não ö ojami, po ém semân icas semelhan es aidos
caminho como e Li uães unok p o a elmen e se á nuėjęs a pala a ainawijdi ačiau, juk. Jį Vladimi as
Topo o as conside a mo ologicamen e ambi alen išku (i. i., neaiškiu; 1975: 61), e Vy au as Mažiulis
p ie eiksmiu, cujo -i apa ecusi ao luga mais elhei os -ai (1988: 55). Análisamen e o mas ainawīdai e
ainawijdi kilmę bem aidą explicino mais Jānis Endzelnas. Jão semân ica a ele g e ino com lie. ienók:
ienók(a)s e le. jednak: jednaki (1943: 138). P ie eiksmį ainawīdai V. Mažiulis conside a pada y u do ad e bio
*aina īds, cujo da ybą e signi icado explica assim: p . adj. *aina īds ienoks < *aina īdas < aina- (ž . ains)
+ * īda- (Endzelīns SV 84, 92), que giminė com la. eĩds iš aizda, manei a, lie. éidas eidas; изваizda, us. вид
iš aizda, se b.-cho . d ma ymas, is aizda e k ., g . εῖδος iš aizda e k ., ž . s. . widdai; p . * īda- (subs .)
eiškė g eičiausiai ma ymą > iš aizdą (plg. T au mann AS 297, Endzelīns SV 84, F aenkel LEW 1216), aigi p .
*aina īdabu o kas ienõs (= uni o mokias) iš aizdos > oks ien, panašus, plg. la. iên eidîgs ienokias,
homodas (Mažiulis 1988: 54).
Albe as Rosinas, baseando-se V. Topo o u (1975: 51), componen es das pala as analisadas a
*- īdjau p eessaga do empo, de i usia da pala a, u ėjusio signi icmes ūšis, pa idal, o ma.
Ele econs ói į a dį quali ibinio da p ússia *aina īdas, con ainamą dis inguamjam *ki a īdas (2009:
305).
8.4. Ou a pala a unok seman ína da aidos pa alela encon amos na língua dos an igos
g egos. Joje do in odui gio ὁμός ienoks, al mesmo, pe p ie eiksmį ὁμῶς aip pa
issi u uliojo con ainamoji dalely ė ou in e up ukas μως ačiau, ne e heless, is ik (ž .
Bedna czuk 1966: 38; 1971: 127, 150; F isk 1970: 390; LFE 2004: 706).
9. Toda a disposição ma e ial, pa ece, pe mi e a pala a umok conside a seu, Li u išku, e não
emp es an e. Ago a ol emos ao jung uko unok da his ó ia de codi icação e pe gun emos,
quando e po que ele omado co igi . Começemos com os undamen os da língua bend inesa
klojusių li a ians kalbo y os au o i e os.
9.1. K. Būga explicando em 1909 m. As coisas de Kalbo que es e in e up o é esc i o com
<k>, o ne <g> ( emiasi o ma ienokiai M. Daukšos Ka ekizme), ne neužsimena apie jo gali-
baigmeniu mą sla išką kilmę, só indica que Vienók, como indica Daukšos (1595 m. Ka . ed. E.
Vol e i pag. 928) wienoki-g, nasceu de uma p imaly ė mais an iga ienóki, plg. eĩk = eĩki.
(Būga 1958: 113). Jonas Jablonskis jung uką ienok mini já 1901 m. g ama ikoje, po ém só
como nucaidos šalu inių sakinių jungimo p iemonę:
Se a in odução sen ença é pe doá elis (Concessi sa z) ou em o sen ido de pe doá el sen ença, en ão
e dadei a sen ença, depois dele s a om, em mui as اتحادą ienok, só ( ik ). Exemplos. Que e pais já
ex ingue am, umok ilhos nãoš i ko. (Jablonskis 1957: 156).
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Da pala a unok pa ia | 8 1922 m. g ama ikoje a mesma ase já dá-se com o po inio
comu cuca que e... po ém ( enid, 351). Mais adian e g ama icana nes a esc e e: jei ao la e al [seninha]
es á embo a, pa a que e, en ão no p incipal pode se po ém ou mas... como se ê, o in e up o ienok aqui
não menção (ibid, 352). Šį jung uką J. Jablonskis indica em sua mais impo an e eikale sin aksės 1911 anos
saėjusio na sin aksėje Li ujų kalbos. Como eg asingus nu olados ci cuns âncias secundá ios sen inius
ele o nece ais Žemai ės exemplos: Embo a nė pala aelio em um-an ą neiš a ė, ienok mui o mui o
apipasakoyo. T oba embo a pu u usi, suleidau (suleidžiau) ienok qua oas bobas. Embo a o empo
ligei amen e ali ie, unok pe spe i u aseia de odos a cak os3. Embo a mãos e melhos, na ys mėlynos,
ienok aškosi aikai po minkš ą sniegą, b aido po klaniukus. (Jablonskis 1957: 502).
Ve dade, a pala a umok juiz ai segundo ao compos o do conjun uko dėmeniu. Sakinį com singula
conjun uku ienok Jablonskis é pa aisęs 1925 m.: Mesmo aqueles que conhecem a língua li uânica, ienog
gėdysi ją a o i iešai = Lie u ių kalbą i ie gėdisi iešai a o i (gėdis iešai lie u iškai šnekė i ne ie),
que ge almen e a alas e moka (ci ado de: Pi očkinas 1986:
163).
No en an o nes e exemplody, não (somen e) ixi ado in e up ukas ienok, e pe a ky a oda
sin aksinė sanda a do sen inho p imá io.
Vieną de J. Jablonskio o necidos sakinių (somen e já sem e e ência em Žemai ę) sin aksės
cu so, Vilniaus uni e si á ios leci y o a é 1959 anos, konspek uose mini e Juozas Balčikonis:
No s empo upu į a ėso, ienok p akai u asoja de odos kak os. (Balčikonis 1982: 128).
Impo an eame P ano Ska džiaus lojaale Die sla ischen Lehnwö e im Al li auischen
(Ska džius 1998) in e up ukas ienok neminimas, al ez não ilicomas skoliniu.
9.2. Nos p imei os poka io décadas o in e up ukas unok ap esen ado cau elosamen e, po ém
ainda ne aisomas. Ele explicado sinônimo po ém na Alemanha das comunidades de exm inhos Li uãs
edi ada Li u ias idioma guo e (LKV 1950, sub oce). Daba inės lie u ių kalbos žodyno pi mojoje
laidoje (DLKŽ 1954, sub oce) ele é conside ado p ie eiksmiu e ambém ne aisomas, só po causa
signi icância e a osenos skai y ojas enc epiamas į jung uko s aipsnį ačiau. Jono Balke ičiaus
Daba inės lie u ių kalbos sin aksėje jung ukas ienok neminação nem sujungiamųjų
p iešp iešinių, nem p ijungiamųjų nuolaidos sakinių sky iuose, po ém ele ainda é indicado como
possí el conjun o duplo (su no s šalu iniame sakinyje) a liepiamoji pa e (Balke ičius 1963: 317).
Jono Palionio monog a ico no XVIXVII a. lie u iškų aš ų linguagem y ime jung ukų
mui ski a ienuolika pa ag a ų (Palionis 1967: 201–208). Viename jų specialiai ap a i nelie-
a oji u iškos kilmės jung ukai, po ém mui as ezes nos eluos esc i os u ilizado um jung ukas
ienokė as nele não mencionado.
9.3. Uma p imei os jun uká ienok ne aisyklingu anunciou, pa ece, Julija Žukauskai ė. G ama ica do Lí a io do
segundo omo (LKG 2 1971) sua esc i a seção sob e jun ukă no pa ág a o in odu ó io sob e con ap iešinius
jun ukus a i ma-se: 3 Li u ians kalbos žodyno de yniolik ame omo, isėjusiame 1999 m., es e J. Jablonskio
laiky as Žema inkys su po iniu jung uku no s... ienok pa eikiamas kaip ne a o inas (LKŽe, su oce).
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Da pala a unok pa ia | 9 Passuiko aqui (nos mais an igos esc i os e a mėse A. J.)
jung ukų, li e a inėje kalboje de odo ne a o inų, po que eles neno minamen e nelie u iški (alè, àle) ou não
comple amen e lie u iški (bìle ìk, ienók). (ibid, 663)
Na ou a página, ac escen a-se:
Do elho é conhecido e con ap iešinis in e up ukas ienók. No en an o, na a ual li e á ia, ele ambém (caip
e in e up ukas ale A. J.), pode-se dize , não a ojamas. (ibid, 664). A posky ie dos conec o es de descon os
de ligação menciona e o conec o pai al embo a... ienok: §1058. Senêlesnius nos esc i os mais elhos
e ka čiais encon amos pa a o a e po inho jun uką nó s... ienók. E damos dois exemplos de Žemai ės e
Jono Biliūno esc i os: Embo a as mãos e melhas, na iz azuynos, ienok aškosi po minkš ą sniegą, b aido po
klaniukus... ŽemR I 288. Embo a o e sp ogo e lo esceu á o es, unok sėdėjau no seu qua o: p epa iaus pa a
exameas BilR1 I 53.
(ibid, 695).
Sob e es e jun uko nãoe u iškumą ou nãocon iamidade usa aqui já nada não se disse. No
e cei o des e g ama icos omo, des inadoamo sin aksês emas (LKG 3 1976), único bo uks
ienok ou po inis embo a... ienok neminimi oda ma y , conside am ne oda lie u iškais e
ne eik inais. Nag inėjamųjų jung ukų em ão leško ume e DLKG eles láai nãomini. Tal ez po
causa do aiskaus no mina i o des a na u eza g ama ica.
9.4. Após acadêmica g amá ica saídas nas publicações pa a a sociedade e escolas des inadas
jun ukas unok con ac uinai co eos, mui as ezes a é sem indica co eção pag indo. Vá ios
os mesmos exemplos ilus aciniai iajam de li o em li o...
T umpas che e de linguagem liga jun uká com us. po ém e lenkų jednak e aiso em po ém.
Fo nece-se exemplo: Fo am mui os lhe pesques ho as, ienok (= mas) is e mingas zemai is
a silaikė. (TKV 1972: 79).
Já na p imei a publicação popula men e des inada ao público-al o Talbos p ak ikos pa a imai
publime ienok é conside ado como ne eik inas e inys (n. e .), que é suge ido opi jung uku
ačiau (KPP 1976: 305). Na segunda edição, à ocai á adicionado e bo ukas ainda. Fo necem-se
dois exemplos de al co eção:
Foi lhe mui os isokios ho as, ienok ( = mas, no en an o) ele nepalūžo. Vienok ( = Tačiau) esse
a amen o oi insa is a ó io. (KPP 1985: 343).
Aldono Pupkio supe io es escolas de guidêlye Kalbos kul ū os pag indai (1980) ienok aisomas
não sin aksės, e leksikos sky iuje como isai neįmonomas da ybos e alas. O e alais na
cul u a da língua chamamos apenas ais pala as que não se aplicam usa com inê na ala em
nenhum con ex o (Pupkis 1980: 108).
A noldo Pi očkino Adminis acinas língua cul u al capí uloue Jung ukai e dalely ės esc e e: Ainda pas aiko
elas sla iškų jung ukų ačiau, jednak e inys ienok, isai leng ai pakeičiamas lie uapie enginius.
išku jung uku ačiau, p z.: Vienok (= Tačiau) mies o liaudies š ie imo sky ius ne isada in o muoja
(Pi očkinas 1990: 107).