BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS
Ins i u o della Li ua ia DI
LINGUA RODŽIO VIENOK DALIA
Chačeinesanga pe la o i (caip già es e
sen ėję) nien e non neužslūžijame, né
guadnamo, ma unokigi senza bu e ope e [...]
su ques o es egno non possiamo esse e WP 148 ,3033.
ESMINIAI VODŽIAI: skoliniai, pa eldė oji leksika, codi ikazione. L'a icolo s iscia nel es o l'uso della
pa ola unok nell'a uale linguaggio, esal a e le p incipali unzioni, conside a i o me e signi ica i
s iluppi sogge i, i ela a s o ia di codi ica. Šių emų non si p opone di esamina e
app o ondugniai, scopo dell'a icolo è al o escogi a e ques ione pe la pa ola ienok
codi ikacijos, inco aggia e app o ondie ice che e discussioni pe la sua alu azione gene inėje
palboje.
1.In u i i no minamuosi negli a uali la o i di lingua li uani la pa ola ienok conside a a comuniina
lingua non idonomo. Ecco A o nei dizzyne della lingua li uani lo è con assegna o come ne eik ini
(g e ina o con lenkų jednak) e sugge i o keis i jung uku ačiau (DLKŽ 2000: 930), il diziona io della
lingua Li uania lo conside a anche skoliniu (LKŽe, sub oce). 1.3.12. Come non des ina o e inys è
en a o e nel S a ubine Li uanian Language Commission's Didžiųjų kalbos klaidų są ašo (DKKS)
Žodyno sky ių (www. lkk.l /li /l /klaidos 1.3.zodyno3): E a ienok = b , ačia, s dėl o: gli isokių
alandų, ienok be (=, ačiau, is dėl o) egli non palūžo.
Quella s essa pagina della Konsul acijų banke pubblica l'a icoloe o A aisyklinga saky i ienok jis
nepalūžo (h p://www. lkk.l /li /3599). Alla domanda di in i ola o essa isponde: Ne aisyklinga. Vienok
ne a o inas e inys da usų a lenkų k. Nuolaidos e p iešp iešos signi ica ome a o ini al e lie u iški
pa ole. Pe an o unok co eoma: ma, pe ò, nondimeno, ecc. : Fu a lui isokių alandų, ienok ( aisoma: ma,
pe ò, nesunque) lui nepalūžo. L'is i u o della lingua Li uaniano Kalbos consul azioni compu e izza o banca in
domanda Kodėl peikiamas pa ola ‘ ienok? isponde: Quis pa ola è pu o e inys da usų k. ‘odnako. Abbiamo
quel signi ica o p op i delle pa ole ‘ ačiau, ‘ isunque.
(h p://www.lki.l /lki/kkb/zodis.php?selec zodis= ienok) In ques i e al i simili esempi in esame il e mine
ice e di e si signi ica i i modalini. Fo se ques o ispecchia o se e polinkis sc i endolo dis ingue e pauzę
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Pa ola unico aia | 2 2. Nonos an e mezza e à (ž . 9 pa ag a i) aisymų s o ia, la
pa ola ienok e ul e io men e usa o non solo saky inėje, ma e ašy inėje colboje. Nella Daba inės
lie u ių kalbos eks yną (DLKT, žiū ė a 2014 11 10) en a ono 277 suoi pa a ojimo casi, anche 215 da
publicis ikos eks ų. nių, i cui indimen i ela i i a appo o con op iešas, conjun uku (a) o scon ados
Kaip odo eks yno medžiaga, žodis ienok dažniausiai eina sudė inių sujungiamųjų saki-
appo ius eiškiančių p ijungiamaisiais laikomų sudė inių sakinių po inio (dublubo) conjun uko
an ąja, pos pozicine, частью (b). Ecco solo alcuni esempi di ale a osene: a) Lo spi i o della
le e a u a polacca può e ci piace ebbe, einok è calda, lei puzza ‘la ynų kul ū os glūdumu; Nel mondo
edendo mol o male, V. Bubnys ienok non di en a né pessimis a, né cinico. b) Anche se klaipėdiečiai e non
capi ono quella a e e smių p o ondi à, unook e a abi uę acce a la; e sebbene non alleg assi pe
ques o incon o, unook non espida io; Dal li a ians, sebbene alcuni g a emen e ammalò, ienok
nenumi ė nemmeno uno; Che e qualunque s an agkio osse condizioni ogge i i, ienok, non si può il
p op io nuo o i e e ondamen i ęs i su įskilusia e a.
Un'al a, eks yne non così spesso i le e e del pa ola ienok unzione s ip inamoji dalely ė, che a po
jung uko a sudė iniuose p iešinamuosiose saginiuose, p z. : Is usi mesi e ano secchi e soleė i, e uni o m u i
o emen e mala o; Nes ebe ole, pe e si i ybiniai p incipi a lungo siau è nel nos o k aš o spazio: o ienok
nau os maggio anza, accos ususi a kilnių idealų, lo aja. spesso Ghana pa ola unok inizia o sa a ankiškas
šalu inis ase. In ali casi s olge già non an o un colleg uko, quan o disco so ma ciklio uolo, ecc. : Ol e
Li uani, Klaipėdoe unziona anco a okiečių muzikų g upė. Soloch nelle lo o a i i à non ede e since diji
in enzioni dell'a e; Il bilancio del paese può pe de e conside e ole pa e e enue e in ece di un ialzo
economico può minaccia e i banca o i. Vienok oksai legge incen i a gli in es imen i di e i s anie i;
Semb a a che iaggioè du a o u a l'e e ni à.
Vienok u o inì bene.
ma cinčiais kableliais, p z. : Qui è mol o ūdnos p ognoses. Fo se già così male e non. Vienok, gli a oca i
da e o non do ebbe o p eoccupa si, pe ché a chi già a chi, e lo o la o o semb a, non manche à da e o;
LDK pe iodo s udiano di e si se o i scienzia i: s o iikai, meno y ininkai e . . Vienok, sc i y inių šal inių, e
anco a più iconog a ijas, ap ašančių
XIIIXV a. Li uania mol o poco.
Nel sis ema di ice ca Google inse endo la pa ola ienok ice iamo anche abbondanza dei suoi esempi
usoseni ( edu a 2014 12 03). Mol i lo o icimi schnekamajai pa bai. Nag inėjamojo pa ola a osena
juose anco a a ie ànė. In ques a a ian e della lingua dalely ė ienok con ainamuosi nelle asi a
e con i coniugucis be (a), pe ò (b), ecc. : a) na cia g ei u i susiguglina,nelabai ka appa eninesi.ma
unook,cosa cia a -pa s ecen emen e solo oki pamaciau,del o i idomu,a l lo o jauzinomi?
(h p://www.mo omanai.l /mo o- o umas/mo o- ema.8294.page-1.h ml#pid388139); Beh, e quan o più
nuo o anime, an o più psicodeleki. :) Ma ieŠi umpa os alga mos a, come a iamen e la pa ola
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Pa ola ienok aia | 3 nok quando gua da ques i ilmukus - si ede in quali luoghi
japonai kompleksuoja:) (www.a my777.l / o um/ iew opic.php? =16& =2145&s a =15). b) F anchamen e
pa lando, la mos a ai miei occhi non e a pa icola men e pompas iška, pe ò ienok smagių ne ikė umų
pažė ė in willas. (www.games.l /g/news.news_ ull/35486.2?se =pa ); Pe gale è pe gale... aciau ienok
pecca o, che eikejo los i ecia se a (www.double aul .l /naujienos/Nesijaudinki ,%20laimëjom/;5).
Ras a e di ali dicinių, nei quali dalely ė ienok iene usa a scon oido šalu iniame sakinyje po
jung uko no s, p z.:
Pa lando di nuo a si nei laghi: s is o là acqua […] da più a an i mazzynos semb a, sebbene ienok,
nusimaudžius mėlynas nonampi:). (www.aphex.l /2008/07/ a ai/); And oid, na nepasagiciau che cla ino os
suonebesys mol o già plas icino, anaip ol anche...:) Anche unok se è possibilybiu, e o klepas nonamaisy u:).
(www.p og amming.l /gi a a o umas/ iew opic.php? =11& =1596). Na u almen e, in e ne è e ali pa ola di
unok consumo esempi di, cui più di icile spiega e solo in iniais dėsniai di s iluppo della lingua Li uanei, ecc. :
Kokia nep a osť, ienok, Cos'è la più bella - così a a, così umpa... Pasime usi l'anima galop P i
c edimen o dei piedi suklumpa. / / (zaliazole.l /ku iniai/pe ziu e i/17750); Ale d asi unook agazza. Ne aukia,
b emdziu ne a, ma is iek il p op io eiga ino Au odinos nu azia o:)
(www.skundail .com/skundai-auseg a-ne- aiso-au omobilius-o-sugadina-11504-commen a i).
unok iene u ilizza a nella a uale sc i i a ice pa lan e. 3. A ecchiamo la pa ola ienok
codi icazione. È da e o egli senza a odai os beik ina e gui ina dal linguaggio bend inese? Pensa o
che no. Ed ecco pe ché.
Innanzi u o, conside a o la pa ola non può esse e di e o p es inys da polkų kalbos pe
agioni one iche: lie u ių ien-ok e lenkų jedn-ak šaknų sonico appo o non è dėsningas.
Seconda, di e sa e ques i šaknų sanda a: lenkų jednkildinama da samplaikos, che o mosi
į a dinės kilmės s ip inamoji dalely ė *(j)edi skai a džio šaknis *inъ-; dei Li uani
una i inka solo l'ul imaąją (ž . Sławski 19521956: 544).
Te zia, la pa ola unok e le sue a ian i in pa oli Li uanei abbas anza u ilizza i dal p imi sc i i1
ino ai nos i gio ni. Egli è conosciu o in u e le a ian i di lingua di sc i i li uani ecchia:
aka iniame Ma yno Maž ydo sc i i, Wol enbü elio pos ilėje, Bal amiejaus Vilen o
aduzioni, Jono B e kūno la o i, Ma ga i oje Theologicoe, Danieliaus Kleino e a dinėse
g amma ici, Lexicon Li huanicum e in u i i più g andi diziona i usci i in P ussia; medio Mikalojaus
Daukšos aduzioni, Me kelio Pe ke ičiaus ca echismme, Jokūbo Mo kūno pos ilėje, Samuelio
Bagusla o Chylinskio Biblijas e ime e k . ; o ien ale Kons an ino Si ydo Punk uose sakymų e
dizionini, Jono Jakna ičiaus e angelijų e ime, Robe o Bela mino ca echizme.
Ke i a, ques o jung uko a ių už iksu a be ods in u e le lingue li uanee a mėse (ž .
LKŽe, sub oce).
1 Lenkų p iešinamasis jung ukas jednak anche p eso usa e solo a XVI a. sc i i; nella ecchia (XIV e XV a.) polkų
pa ló egis a a solo in ques o signi ica o usa a ilgesnė o ma jednako e le sue a ian i (ž . Słownik 19601962:
150).
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Delio del e bo unook | 4 Tu o ques o inco aggia del e bo unook a ce ca e
o igine non s e u , ma la s essa dei li uani. Akys sop a u o k yp s a in comun ašaknius gausiai
da anali à us ojamus būd a džius e į a džius ienokas, ienokias, ienokis, ienoks.
4. Esami delle e imologie della lingua Li uani maža ką nauja esamina o pa ola di o igine
quism epasako.
E ns o F aenkelio e imologijos žodyne (1965: 1242) swi ch ukas ienok neminimas, ačiau u ių
ašoma apie būd a džius ienokas, ienokias, ienokis, p ie eiksmį ienokiai. Jie edami iš lie-
ienas. Nel diziona io di e imologia di Wojciech Smoczyński (2007: 748) commu a o e unook,
inno nis unooks e p ie eiksmis unokiai consis en emen e sono conside a i hyb idine doiby
co isponden i pa ole polkų kalbos kalkėmis (ma non le e ali skoliniais!). Naujasis Senosios
lie u ių kalbos e imologijos žodynas ( ok. Al li auisches e ymologisches Wö e buch, ž . ALEW)
{ } aidės žodžių da , deja, nepaskelbė.
5. Mol o più p eoccupimu domanda la o iamo in sommend inamoosici la o i di azione delle
pa ole. Co isponden i ca a e is i a daggi di lingue li uane e į a džių da yba bene
de aglia amen e discu a a P ano Ska džiaus e Sauliaus Amb azo. Nè uno di lo o non c ede, che
ques i a ibu a džių e į a džių da ybos con p eesaga *-āk ipas po ebbe o esse e lingui
Li uani s aniimas, pascolin o. P. Ska džius sc isse: p iesagos -okada inių da yba è digiamen e
ecchia (1996: 135). Secondo S. Amb azo, eli ino nume a dinių būd a džių su -(i)okas, (-a)
pobūdis lingua lie u ių indica che ques o ipo di da ybos è abbas anza an ico. (Amb azas 2011: 95).
È lega o con co ispondmenimi non solo sla ų, ma e ge manų (go. ainaha, s. ok. a. einac
ienin elis), i alikų (lo. ūnicus ienin elis, pa icola e) e i anėnų (s. i. ēkaká- ienin elis, ienišas)
nelle lingue ( enu o, e 112 li .). In segui o co isponden i a ibu e žius e į a džius lie u ių
kalboje ėmę s um i nauji ediniai su p e saga -(i)op- (p z., ejopas, kele iopas).
Quindi da ybos pobūdis pe me e di suppo e che la pa ola unok a oi o secondo aną
bal išką, o o se e indoge manišką būd a džių da ybos ipą. 6. Di segui o esaminiamo le
mo ologiche a ian i di ques a pa ola. della lingua Li uania olodyno 19- as omas ne o nisce
nemaža. Quelle a ian i possono esse e suddi ise come segue: 1) ienok e ienog; (2) unici e
uni o mi; 3) uniocchi; 4) ienokig; 5) unokigi; 6) ienokiai, ienogiai. B e emen e discu iamo la lo o
o igine.
Di u i i p imi a de o che le o me con baigmeniu {g} sono incline a conside a e a ian i di spelling,
non di mo ologia, o se de i a e ic eando menamai alla ine della pa ola suduslėjusį p iebalsį
(hipe no malizzazione). Tokių o mų spesso appaio nei sc i i (Simono Daukan o, Jono
Basana ičiaus, An ano Juškos) degli ul imi XIX a. e XX a. inizi, nelle pubblicazioni Va po. Nepag įs ą
ques e jung uko a ian i sc i ibà discu é Kazimie as Būga (ž . 9.1 kapi ų). O a su al e opzioni. È
e iden e che la o ma ienok (1) è abb e ia a da ilgesnės più p obabilmen e da ienoki (2). L'o igine
dell'ul ima nei disco y o lie u ians aiškin a kele iopai. K. Būga simili p e eiksmių o me ol, a ,
anks legajo con me a oniją pa y usia okamieno ienaskai os ie ininko o ma con galūne *-oi
(Būga 1961: 690). Jonas Kazlauskas le spiegò de i a i dall ikamieno ienaskai os iceknico con ilga
galūne *-ēi (Kazlauskas 1968: 153). A ualmen e, pa e, uni e salmen e acconsen i o, che la oce del
ine del e mine lungii nelle lingue indoge mană ha i agalę (ci kum leksinę) p iegaidę (plg.
Ko land 1975: 21 , 1985; Villanue a S ensson 2011; P onk 2012), quindi J. Kazlausko p opos e
in e p e azioni enca a i iu a e. Visunque i K. Būgos
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. La pa ola ienok dalia | 5 spegniamo si incon a con nonèžais di icol à,
pe ché es a nong įs a i ap adė p ie eiksmių della pa ola galo in onazione. Ją spiega e è
s a o anche buono dei en amen i (ž . Klingenschmi 2008; Jasano 2009), u a ia e essi non
sono ino a ine in incibili. Quindi g e imini o me con -i e -ie ( ienόki e ienόkie) ecip oco
appo o non è anco a su icien emen e spiega o2 (p ie ale opinione accede e Danielis Pe i ,
isnag inėjęs p ie eiksmio o mų anks i anks iẽ appo o, c . Pe i 2005: 147). Da un'al a
opinione igua do la o ma ienóki (i * ienókia) è pubblica o Zigmas Zinke ičius (1981: 169): ques a
o ma la conside a nomina i o-akuza i o dell'a i aggio be a dės giminės, dal quale in segui o è
e iedėjęs jung ukas ienók.
Fo ma ienokie (3) è dėsningai de idu a dall'an ico o-kamienio innomb zio/būd a džio unokas
ienaskai os icininko (loka y o) con galūne *-oi; plg. p ie eiksmius ókie okiu o u, anókie
se en ionali e me idionali žemaici.
P esso unoki p iaugus accèi a a alla pa icelle a gi susda è o ma unokigi (5),
successi amen e acco cia a in unokig (4).
Jung ukas uni okiai (6) è u bū ėliausiai kon e sijos būdu adęsis da quello s esso pa idalo
p ie eiksmio, con p eesaga -ai a o o da į a džio/būd a džio ienokis o ienokias. 7. Non
esis e semplice spiegazione, come sia na a con inamoi giun o uno unok signi ica o. Di segui o
iene o ni o uno dei possibili spiegamen i.
Būd a dialmen e u ilizza i p eesaggi *-āk ediniai da šaknis ienga o signi ica o oks pa ,
ienodas, o ma a į a dinės signi icanze oks, ce o pag indu, esempio. : E u i uni o moką
d asišką gė imą gė ė B 1P K10,4 (LKŽe, sub oce); Zemė allo a a e a una lingua e uniokius pa ole
Sk 1Noz11,1 (LKŽe, sub oce). Tapa umo signi ica o […] aim pa , uni o m[…] inizialmen e, ma y ,
man eni i a e im es p ie eiksmiškai usa e lo o di e nių o me. Da lo o esciden e o ma unok
pi minę iden i à il signi ica o anco a po emmo in a ede e in ques i esempi della sc i a an ica
li uani:
se ogliamo ci sa à no e cesa: Alba a penc i a me a: Wienok schi dis macei Diewa: Tikes ne upescudama
MžG II 342,7 (Plg.: Und ob es wu de bis in die nach und wide an de Mo gen Doch sol mein he z an Go es
mach / / e zweiueln nich noch so gen).
Nessa a e omis iei miek umbisi wienok důco: Be e Palaβais u nepassimegs i. MžG II 540,6 (Plg.: Quoniam
si oluisses sac i icium, dedissem u ique, holocaus is non delec abe is). Così us ojamà dalely e e
jung uku i s an į o già i usį p ie eiksmį ienok poė ume con on a e con più a di da dei
co isponden i a ibu i i con su esaggio -(i)ai a oi u p ie eiksmiu, eg.: [Deus] pe leidžia solei suo
za ekė e žibė i ge iemus, e pik iemus ienokiai SP I 347 (LKŽe, sub oce); Tos bee, come delle, eip e
al e, unocchiamen e a olge Nz. (LKŽe, sub oce). Ad e sa y inė (p iešp iešos) signi ica o delle o me
esamina e po e a o ma si mollandone passando pe p iešinamojo giung uko pe eanalizze
sin aksiche elazioni p ie eiksmį (dalely ę) a siejus dal eiksmazodio e p isky us al giung uko. In ali
casi egli po e a g ada amen e pe p ende e il colleg uko seman icà, e successi amen e e unzione,
ecc.: 2 Pe u ili appun i e i e imen i a ques a ques ione since amen e ing azio Migueli Villanue ai
S ensson.

BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Delio unok | 6 Chaceinesanga pe la o i (kaip iau es e gi deijen) neka neußslußiame ni
pelname, be wenakigi be gie ụ da bu sha an scha swe a negalime bu i 148 ,3033 ms Ewangelikamus iagis
daik ai p ießs WP iogie a Wießpa ís Ch ís us wien ka n k iiaus a wo o wienok i gio ni a woios n ałia pagalei
s a o io io quan o. DP 509,69 (Plg. náßym Ewángelikom dáda si ecy p ećiwne e Pan K is us a si ná K yu
o iá ował á p edsi go co dień o iá ui ná oł a u s / podleáwy iego. WuP 554,2426).
E ge okai più a di empi di esempio:
Chi deside , c edendo ing me, muoi a su que o s ee o e e namen e, ale unociai po maes o u muno i a sa à
S. Dauk (LKŽe, sub oce).
Ad e sa y inė conjuncco signi ica o pa icola men e esp essa in quei casi, quando s esso siejamų
con enu o dei asi è oppos o (uno p edica o nega i oam o cui qualunque ispe o noni iko al o), ecc. : J
ieigu ußmi sch, esch wenaik awens neußmi schiu WP 164 ,31 gius izia iog mogus i a newalniku Diewo kayp ki i
su we imay: wienok dawe iam Wießpa s luosiby idan kayp no is da i u secondo sawo no o. SP I 326,21 (Plg.:
P awda e cłowiek ies niewolnikiem Boym iáko inne s wo enia: iednák dał mu Pan wołność áby iako chce
cynił według swego podobania / /). Da compa iamo similmen e us ojamà a di più, da p eesagi a o
p ie eiksmio kilusį jung uką: Seniukas no is ned įso, unokiai su ichies a Jono la sua u a apcasè i a Rp
(LKŽe, sub oce) In Tali con es i po e a anche o mo is un jung uko unok signi icazioni is una, nonos an e,
ne nonos an e. Tam ai ce i a psniai di aidos nonmes ina e sla iškų unkcinių ques o pa ola degli
co ispondmenų a acca. Il suo uso nei ecchi sc i i e a messe nonché lo s iluppo seman ica anco a
a ende un a ido s udio.
8. Vediamoci, se desc i i a di pa ola unok o me di e signi ica i i ha o eda ha co ispondmen
di lie u i e in al e lingue.
8.1. Nel linguaggio Li uanio analoghi aidos s ada è anda o a imos signi ica o la pa ola una . Kilęs
su umpėjus a ibu i o uni a is o * iena as (p iesagos -a edinių da nume o nino innodio šaknies ien-)
linksnio ( e ininko?) o mei, nei ecchi sc i i lo iene u ilizza o come dalely ė ien, solo (a) e come išski ie
sakinių jung ukas (b, plg. a uali un, solo): a) allo a welinas ụ makinimụ Egas s: didei maischia, i ape ai
wena upinassi i an a s awi wissu silu sawa, idan come ạ makslạ gale ụ apiau in i papeik i panekin i
WP ,21 i ißnaikín u i ne ki ós p ias iés del ko Banci wê es i kêmßáśená idn wiêßi i d askî ú inġ i ûl
b) Teiṗ ne uṙ banicia Díéwo ſkêſni nep ié ęl kaiṗ he e ikús / ku í wíſsas ſiełóiimas nṫ o y a / idnṫ
sek ás iba s i as awles ku Wêles Chésus Ch ís us I / 22 w. DP 303,25
La sua o igine, aida e a osena anche anco a insu icien emen e es ese e desc i e.
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Pa ola unok pa eia | 7 8.2. Nel linguaggio la ians esis e anche il būd a dinių
p iesaggi *-āk edinių, pe ò essi signi icano più maggio e quan i à di ca a e is ica (mazāks,
labāks; plg. in linguaggio li auo una limi a a quan i à di ca a e is ica eiškiančius mažokas,
ge okas). Sce edinii a ibu i i e quali i inii innomgi anno in essa pali o p ecessaggi
*-ādo ediniai (ci āds, ejāds), conside a i ques a lingua inno o e (Amb azas 2011:
94–95).
8.3. Nel linguaggio p ussiano i p ecessaggi *-āk ediniai ne a ojami, pe ò simili seman ine aidos kelią come
e lie u ių ienokčiausiai p obabilmen e sa à nuėjęs la pa ola ainawijdi ačiau, juk. Jį Vladimi as Topo o as
conside a mo ologicamen e ambi alen išku ( . i., neaiškiu; 1975: 61), e Vy au as Mažiulis p ie eiksmiu, del
quale -i appa sa in luogo di più ecchie -ai (1988: 55). Analogamen e o mò ainawīdai e ainawijdi kilmę bei aidą
spiegino anco a Jānis Endzelnas. Jä seman ica lui g e ino con lie. ienók: ienók(a)s i le. jednak: jednaki
(1943: 138). P ie eiksmį ainawīdai V. Mažiulis conside a pada y u dall'a ibuzione *aina īds, cui da ybą e
signi ica o spiega così: p . adj. *aina īds ienoks < *aina īdas < aina- (ž . ains) + * īda- (Endzelīns SV 84,
92), che giminė su la. eĩds iš aizda, manie a, lie. éidas eidas; iz aizda, us. вид iš aizda, se b.-cho . d
ma ymas, iz aizda e k ., g . εῖδος iš aizda e k ., z . s. . widdai; p . * īda- (subs .) eiškė g eičiausiai
ma ymą > iš aizdą (plg. T au mann AS 297, Endzelīns SV 84, F aenkel LEW 1216), aigi p . *aina īdabu o kas
ienõs (= uni o mokias) iš aizdos > oks ien, panašus, plg. la. iên eidîgs ienokias, ienodas (Mažiulis 1988:
54).
Albe as Rosinas, basandosi V. Topo o u (1975: 51), esamina i componen i delle pa ole *- īdjau
p eesaga del empo, de i usia da pa ola, u ėjusio signi icmi ūšis, pa idal, o ma. Egli
icos uisce il p ūsų linguaggio qualybinio į a dį *aina īdas, p iešinamą ski iamajam *ki a īdas (2009:
305).
8.4. Un'al a pa ola ienok di s iluppo seman ica pa allela o iamo an ica lingua g eikų. Joje
dall'in oduzio ὁμός ienoks, così pa , pe p ie eiksmį ὁμῶς aip pa issi u uliojo p iešinamoji
dalely ė o swi ch ukas μως ačiau, ne e heless, is ik (ž . Bedna czuk 1966: 38; 1971: 127, 150;
F isk 1970: 390; LFE 2004: 706).
9. Tu o il ma e iale dispos o semb a, pe me e la pa ola unook di conside a e suo, lie u išku, e
non p es i o. O a o niamo al giun o uno della s o ia di codi ica e chiedciamoci, quando e pe ché
è p eso a co egge e. Cominciamo dal bend inesa base del linguaggio klojusių Li uanian
pa lo y os au o i e ų.
9.1. K. Būga nel 1909 m. Kalbo nei sogge i spiegando che ques o commu o e sc i inoso con
<k>, o ne <g> ( emiasi o ma ienokiai M. Daukšos Ka ekizme), ne neužsimena apie jo gali-
baigmeniu mą sla išką kilmę, solo indica che Vienók, come indica Daukšos (1595 m. Ka . ed. E.
Vol e i pag. 928) wienoki-g, nacè da un'an e io i à p imi i a ienóki, plg. eĩk = eĩki. (Būga
1958: 113). Jonas Jablonskis jung uką ienok mini già 1901 m. g ama ikoje, pe ò solo come
nuolaidos šalu inių sakinių jungimo p iemonę:
Se l'in oduzione sen enza è sconsiglia ais (Concessi sa z) o ha il senso di sconsigliabile sen enza, allo a il
e o sen enzi, dopo di lui s a om, ha spesso unione unok, solo ( ik ). Esempi. Cad e i geni o i già isc i è, unok
igli nonš i ko. (Jablonskis 1957: 156).
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. Ve bo unook pa ia | 8 1922 m. g ama icane la s essa ase già iene da o con po inio
commu a uku che e... pe ò ( enid, 351). Figlio nella g amma ica in ques a sc i e: jei la e u is ico [scena io]
è anche, pe , che e, ad p incipale può esse e pe ò o ma... come si ede, il pulsan e ienok qui non menzione
(id, 352). Šį jung uką J. Jablonskis indica nel suo più impo an e eikale sin aksės nel sin aksėje della lingua
Lie u ių uscėjusa nel 1911. Come egola i condu i i sen ini ci cos anze di scon o egli o nisce ali
Žemai ės esempi: Anche nien e pa olaelio in uno-an ą neiš a ė, ienok mol o mol o apipasakojo. T oba
no s pu u usi, suleidau (suleidžiau) ienok qua oas bobas. Anche se il empo lie i a i un po', unoci o
sudo e assaia u i i cak 3. Anche le mani osone, nasis mėlynos, ienok aškosi bambini po minkš ą
sniegą, b aido po klaniukus. (Jablonskis 1957: 502).
Gius o, la pa ola unook juose a secondooju compos o del giung uko dėmeniu. Sakinį con un uni ino
congiun u ienok Jablonskis è pa ięsa a 1925 m.: Anche quelli che la lingua li uani sanno, ienog gėdysi ją
a o i iešai = Li u ians kalbą i ie gėdisi iešai a o i (gėdis iešai lie u iškai šnekė i ne ie) che la
pa lano e la sanno (ci a a a gene almen e da: Pi očkinas 1986:
163).
Tu a ia in ques o esempiozdyia non (solo) issa o commu os ienok, e pe a ky a u a
sin aksinė p imoione del asino sanda a.
Vieną da J. Jablonskio accon a e sakinių (solo già senza i e imen o a Žemai ę) sin aksės
co so, Vilniaus uni e si e o s uden i leggei o ino 1959 anni, konspek uose mini e Juozas
Balčikonis: No s o as upu į a ėso, ienok p akai u asoja wszys kich kak os. (Balčikonis
1982: 128). Impo an eame P ano Ska džiaus negoziale Die sla ischen Lehnwö e im
Al li auischen (Ska džius 1998) giun ukas ienok neminimas, o se nelaicomas skoliniu.
9.2. Negli p imi poka io decenni, il commu us unok iene p esen a o cau amen e, pe ò anco a
ne aciomas. Egli spiega o sinonimo pe ò in Ge mania Li uani depo ini comuni àes isc i e Li uani
lingua guido e (LKV 1950, sub oce). Daba inės lie u ių kalbos žodyno pi mojoje laidoje (DLKŽ 1954,
sub oce) egli conside a o p ie eiksmiu e anche ne aisomas, solo pe causa signi ica o e
a osenos skai y ojas nuk epiamas į jung uko s aipsnį ačiau. Jono Balke ičiaus Daba inės
lie u ių kalbos sin aksėje jung ukas ienok neminimas nei sujungiamųjų p iešp iešinių, né
p ijungiamųjų nuolaidos sakinių sk iuose, u a ia egli anco a iene indica o come possibile doppio
jung uko (su no s šalu iniame sakinyje) a liepiamoji pa e (Balke ičius 1963: 317). Jono Palionio
monog a ico nel XVIXVII a. li e iškų aš ų linguis a s udiime jung ukų a oji u iškos kilmės
mui ski a ienuolika pa ag a ų (Palionis 1967: 201–208). Viename jų specialiai ap a i nelie-
jung ukai, u a ia spesso ecchie sc i uose usa o un jung ukas ienokė as jame non
menziona o.
9.3. Una p imi dei giun ukà ienok ne aisyklingu pubblic, pa e, Julija Žukauskai ė. della g amma ica dei Li uani
(LKG 2 1971) la sua sc i o scoglio su jung uką nel pa ag a o in odu i o su con op iešinius jung ukus
a e ma a: 3 Li uanian kalbos žodyno de yniolik ame ome, izėjusiame 1999 m., ques o J. Jablonskio laik
inky as Žema inkys su po iniu jung uku no s... ienok pa eikiamas kaip ne a o inas (LKŽe, su oce).
BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ARTŪRAS JUDŽENTIS. La pa ola unok pa eia | 9 Pas iciko qui (nei più ecchi sc i i e a messe A. J.) jung ukų,
le e a u ėje palboje da u o ne a o inų, pe ché lo o neno minamen e nelie u iški (alè, àle) o non u a
lie u iški (bìle ìk, ienók). (ibid, 663)
All'al a pagina si aggiunge:
Dal seno è no o e p iešp iešinis swi ch uks ienók. Tu a ia nell'a uale le e a u a in pa ló egli anche (caip
e swi ch uks ale A. J.), si può di e, cess a ojamas. (ibid, 664). Accoppiamen i scon i dei col uki posky ia
menziona a e po ino col ello no s... ienok: §1058. Senėlesniuosi nei sc i i e ka čiais o iamo pa a a a e
po inio jung uką nó s... ienók. E diamo due esempi da Žemai ės e Jono Biliūno sc i i: Anche le mani osse, il
nasis bluynos, ienok aškosi po minkš ą sniegą, b aido po klaniukus... ŽemR I 288. Anche o e sp ogo e c eggio
gli albe i, unook sėdėjau nella sua came a: p epa iaus p esso esami delle BilR1 I 53.
(ibid, 695).
Ci ca ques o giun i nele u iškumą o inidami à usa e qui già nulla non de o. Nel e zo olume
di ques a g amma ica, dedica oamo sin aksè sogge i (LKG 3 1976), un unico puls uc ienok o
po inis no s... ienok neminimi u a ma y , conside a i ne u a lie u iškais e ne eik inais.
Nag inėjamųjų giun ukų in en i leško ume e DLKG lo o enai nonini. Fo se a causa
dell'aiškaus no mina i o ques a na u a g amma icale.
9.4. Dopo la g amma ica accademica uscesi e alla comuni à e alle scuole des ina e in pubblicazioni
giun uka unok con ac uinai co eos, spesso anche senza indica e co ezione pag indo.
Qualche gli s essi esempi ilus aciniai iaggiano da lib o a lib o...
T umps capo della lingua collega un uką con us. pe ò e lenkų jednak e aiso in pe ò. Fo ni o
esempio: Sono s a i mol i lui peschi o e, ienok (= pe ò) is e mingas žemai is a silaikė. (TKV 1972:
79).
Già nella p ima pubblicazione popola e pe il pubblico popola e la Kalbos p ak ikos pa a imai
pubblicime ienok iene conside a o come ne eik inas e inys (n. e .), che iene p opos o pe
muos i jung uku ačiau (KPP 1976: 305). Seconda nella e sione alla sos i ui ì aggiun o e
puls ukas is dėl o. Si o niscono due esempi di ale co ezione:
Gli u ono mol i isokių alandų, ienok ( = pe ò, nonos an e) lui nepalūžo. Vienok ( = Tu a ia) quel
a amen o è s a o insoddis acen e. (KPP 1985: 343).
Aldono Pupkio supe io i scuole di guidaèlye Kalbos kul u pag indai (1980) ienok aisomas non
sin aksės, e leksikos sky iuje come isai neįmanomos da ybos e alas. O e alais nella
cul u a del linguaggio chiamiamo solo quelle pa ole che non si appongono usa e comun inée nel
linguaggio in nessun con es o (Pupkis 1980: 108).
A noldo Pi očkino Adminis acina sezione di cul u a di lingua Jung ukai i dalely ės sc i e: Visc'è anco a
passa a ecchio sla iškų jung ukų ačiau, jednak e inys ienok, isai acilmen e sos i uibile lie uapie
išku jung uku ačiau, p z.: Vienok (= Tačiau) mies o liaudies š ie imo sky ius ne isada in o muoja
e en i. (Pi očkinas 1990: 107).