BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN
Lie u ių kalbos ins i u as
GLS SAMPRATA AIŠKINAMUOSIUOSE VOODYNUOSE ESMINIAI VOODŽIAI:
ocabulá io, signi icação, signi icância a spal is, de inição, gėlė.
ĮVADS PASTABOS Es e a igo obje o de in es igação daik a a džio gėlė signi icado ( éikšmės) e
signi icado s (-ių) de inições, o necidas diccioná ios explicaçãoamuosios em línguas li uãs, la ias,
usas e inglesas. Em ge al plan as em p eocupação e a kalbinink, e li e a u ologos, e e nologos ou
k . No en an o, conc e amen e gėlė a é ago a não ecubė maio maio da a enção dos kalbininkų.
Publica á ias a igos de sepa os nomes de lo es ema, exemplo. : Au elija G i ėnienė y ė
žibuoklės aizdinį (2014), Rū a Kazlauskai ė nag inėjo žydinčios aguonos (2010), žydinčios
saulėg ąžos aizdinius (2014). Džiulje a Maskuliūnienė, Regina K ašy ė é y usios lo es nomes
semân icos Janinas Degu y ės e A u o Guobos poesiação c ianças (2010). De p imei a is a pode
apa ece , que a pala a gėlė é mui o conc e o, cla o, acilmen e econhecí el e comp eensí el. No
en an o panag inėjus des a pala a signi icação (ių) de inição dos li uãos e menė ų línguas
explikianamuosias em dicioná ios bem como em ou as on es oma a su gi não poucas ques ões.
1
O obje i o des e a igo […] de e mina , quan o pode ha e de gėlės signi icamen os e compa a
gėlės signi icado s (ių) da de inição peculia idades em dicioná ios explica i os das línguas li uanas,
la ias, usas e inglesas, ap esen a p opos as sob e a ap esen ação des a pala a Bend inės
lie u ių kalbos žodyje ( oliau BŽ). A im de obje i o escala ais a e as: es abelece sinais,
ge almen e apelecamus de inindo gênes signi icância (-es), ambém escla ecia adicionais ou
kogni y inês ge almen e obse adas, e compa a os de inidos dados nos idiomas li uãos com
la ians, pala as e ussos de idiomas ingles de in imis. Como Aloyzas Guda ičius a i ma, as
ade inamiais seman íneas pesquisas são mui o impo an es es abelecendo as peculia idades da
ca ego ização da ealidade em linguagem: ypa ybės kalboje bene e le e-se mais b ilhan emen e
na es u u a do signi icado da pala a, e es a mais se p oeminha é compa ada com ou os
signi icados e especialmen e com os co esponden es signi icados de ou as línguas (Guda ičius
2009: 93). Po an o, nes e a igo decidi examina não só gėlės signi icado, dada-a dos expliciniamuosios da língua li uânica
1
Tu ima omenyje Visuo inė lie u ių enciklopedija ( oliau VLEe), Lais oji enciklopedija ( oliau Vikipedija) e Daba inės
lie u ių kalbos eks ynas. O ma e ial da úl ima on e é analisado em de alhe em ou o a igo dos au o es nes e olume
do jo nal.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės noção em explicaçãoamuosios dicioná ios |2
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
dicioná ios, mas e em compa ação, como gėlę de ineia p óximos izinhos la ianos, ussos e quan o
olimesni anglai
2
.
Segundo K is ina Ru ko skos e k . (2017: 30), [k]albinio unidade signi icação, como esul ado da
in e p e ação dos humanos do mundo, é nulem a cul u a, e isso <...> de e se pa ody a de inição.
Em ou as pala as, dicioná io de di e en e nação as mesmas pala as podem se de inidas de
o ma di e en e, i. i. expliqui aqueles seus sinais, que são impo an es e econhecí eis
p ecisamen e daquela nação de pessoas. Nes e a igo, com base de inições de signi icados lexynos
ekons uojamas leksikog a inis gėlės aizdas
3
ski ingose kalbose. Apie šio aizdo ski umus i
e ilius acinais exemplos, simili udes se á alado pos e io men e.
Réikšmės diccioná ios ge almen e podem se de inidas com base adicionaline ou kogni y ine
signi icado s es a égia de de inição. A segui ap esen a emos adicionais e cogni y inês
de inições di e enças. Na de inição adicional, equen emen e usados elemen os de
4
conhecimen os cien í icos, assim p e ende ansmi i maximamen e obje i a dos elemen os de
ealidade imagem, baseia-se hie a chine es u u a de ca ego ia in e na, que cons i ui kinininė
(hipe oniminė) concei o e speci iniai (ski iamieji) a ibu os, desc úbendo concepção de ní el
in e io (hiponiminę) (Guda ičius 2009: 7072; Ru ko ska e k . 2017: 30). Cogni y inė de inição
baseia-se no co idiano, pessoal sąsienie du an e o a o de šnekos mencionando a pala a;
5
e le idos odos os a ibu os de signi icação léxica cen iniai e pe i e iniai, on ei as ígidas
pasaulio pažinimu i pa y imu; joje s engiamasi pa ody i, kokios asociacijos kyla kalbė ojo
nãob ėžian en e os chamados deno acinių e kono acinių a ibu os, especialmen e se os úl imos
associamos com ce os habi uais con ex os (Guda ičius 2009: 7072; Ru ko ska e 2017: k . 30).
Pode-se menciona que BŽ au o es mui as ezes combinam adicional (mais cien í ica) e
kogni y inę de inição da pala a signi icado (plačiau ž . Gaidienė, Liu ke ičienė
2017).
1. VOODŽIO GL E JO SINONIM APRIBRZTYS AIŠKINAMUOSIUOSE LIETUVI SEPARABOS
VOODYNUOSE Visų pi miausia pasižiū ėkime, como gėlė apib ėžiama Lie u ių kalbos
žodyne (www LKŽe). De e ia menciona -se que LKŽe é cap u a e gėlės sinônimos e a,
× k ie ka, ×k ie kas,
6
2
BŽ au o es esc e endo diccioná io ex o ėmėsi e bem conheinomų (especialmen e ap esen ados nes e a igo) es angei o
kalbų žodynų (la ių, usų i anglų kalbų) pa i imi,.
3
Po causa e mo lexicog a inis isão do mundo mais amplamen e c . Ru ko ska i k . 2017: 31.
4
Jão ambém chama clássine, pala aynine de inicia.
5
Je zio Ba minskio (1988), A. Guda ičiaus (2009), K. Ru ko skos e k . (2015) e k . abalhos
usam o e mo kogni y inė de inicija.
6
LKŽe um especial sinal […]×[…] ma cimi skoliniai, ne eik ini comuninei lingbai.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gêne a no concei o de gêne a em diccioná ios
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
explica i os |3 ainikas, po ém eles nes e a igo mui o de alhadamen e analisados não se á,
7
só a a és deles mos ada, quan o neaiškumų su ge examinando gêne a į a dijančių
denominações signi icados.
1 LENTELĖ. Gėlės, k ie kos, k ie ko, žolyno i ainiko eikšmių apib ėž ys LKŽe
An aš inis
pala a Da
LKŽe s . k ie ka 1. 6. gėlė11 gėlė
1. uma plan a de lo es lindamen e ou o namen al,
e inha8 lec a
(b us.
1. gėlė,
квeткa)
pala a de inição
he ynas9 he ynas
2. gėlė | kamba inė gėlė10
k ie kas ainikas
do signi icado
Como is o, da pala a gėlė de inição LKŽe é ‘g aças žydin is ou deco a i inis plan a,
he olynas. Em ou as pala as, e balmen e gėlė chamam-se duas espécies de plan as:
(a) plan as que lo escem boni amen e; b) plan as, que simplesmen e são puošnūs,
g ažūs (mas não necessa iamen e êm g ažų žiedą). Assim LKŽe da pala a gėlė
de iniçãoção ixosados ipiškiausi ega pe cokidos sinais žydėjimas e simplesmen e
gėlės g ožis.
Da abela 1 ê-se que no diccioná io conside ado as pala as k ie ka (k ie kas), e ilha e co onikas
são de inêdios sinonímicamen e, ais pode en ende -se que no diccioná io essas pala as são
conside adas sinónimas. No en an o, em olhos k in a alguns ilius aciniai exemplos, o necidos
12
LKŽe da pala a gėlė leksikog a iniame s aipsnyje: Pie ose c esce žolynai, a da žely gėlės.
K ie kai isso de papie iaus, e da žely gėlės. Gėlės kamba inės, k ie kos da želio (LKŽe). Es es
sakiniai mos a iam, que na consciência das pessoas gėlė, k ie ka ( lowe ka) e e ação não e a
exa amen e o mesmo di e em seu local de c escimen o, po ou a pa e, aqueles exemplos
con adizem um ao ou o, plg.:  gėlė c esce no ja dim, mas não me ose; c esce no qua o, mas
não no i ei o; k ie ka ( ie ka) de papie iaus, mas a plan a que c esce no ja dim de in ância não é
assim chamada; ie kas c esce no ja dim de in ância, mas não no qua o.
7
Na u almen e, odas essas pala as são sinímimiški só em um signi icado.
8
LKŽe dada e a segunda gêmea signi icação ‘žibuoklė, mas nes e caso ela não é a ual.
9
A pala a k ie ka LKŽe em mais ês signi icados: ‘žiedas, ‘gėlių, žolynų puokš ė e ‘papuošalas.
10
A pala a e ilynas LKŽe em mais signi ica i os: ‘qualque e ilhinho (c escen e ou escin ado)
plan a, ‘pik žolė, ‘ ais ažolė, ‘pie a, ejelė, ‘gėlynas, da želis, ‘he ba iumas, ‘puokš ė.
11
A pala a ainikas LKŽe em mais signi ica i os, da qual a p imei a é ‘gėlių ou ou ookių žolynų pynė (pp .
apsk i a).
12
Sinonimų žodyne pa eikiami okie gėlės sinonimai – žolynas, ainikas (plačiau ž .
h p://lkiis.lki.l /sinonimu).
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concei o em explica iamoisi dicioná ios |4
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Da palyginkime sakinius, ku iais žodžio k ie kas a osena ilius uojama jo
leksikog a iniame s aipsnyje: K ie kai só aqueles que com k ie kais (su ‘žiedais paaiškin a
a igo au o esų), e ep isso is zolynai (LKŽe), e da pala a zolynas no a igo: Ago a k ie kai, e
mui o an igamen e isso zolynai disse (LKŽe). Assim, a pa i pa eik as ilius acinių exemplos
ê-se, que en a-se mos a k ie ka e g olyno ski ums. No en an o olesnė ma e ial do
ocodino isso não con i ma.
Julgando a pa i abe as ilius acinių exemplos a pala a gėlė pode signi ica camba inę ou ja dinho
gėlę. No en an o LKŽe há e desses ilius acinių sakinių, dos quais gėlės signi icado nãoaaiškėja, p z. :
Gėlės žydėjo. Gėlių são belžiais žiedais, es á e de odo sem žiedos. An a gėlė lo esceu, como a lua
eceu. Išnag inėjus e ou os LKŽe ap esen ados exemplos ilus accios da pala a k ie ka (k ie kas)
podem islumb a ês a spal ios signi ica i os des a pala a, elacionados com a k ie ka (k ie ko)
local de c escimen o:  Tiesiog gėlė (local de c escimen o exa amen e não indicando). Mais
eqüen emen e pode-se suspei a que se ala sob e campos, da želio gėlę (pgs., p i aškė k ie kų
glėbį kažin, ou de azonėlių), mas pode se e cul i ada gėlė (pgs., lais yk k ie kus, i. e. e da želio, e
kamba ine, mas não campos). Mais ilius acinių pa yzdžių: Já e k ie kai p ažydo. K ie kų chepalas me
gos a. P i aškė ela me k ie kų plną glėbį. F ie kelių žydizando não e pa a. Bi elė ... nuog k ie kelio lig
k ie keliu[i] enka žiedų dulkeles. A p ima e a oda c ie ka p azydo. An e as žyd k ie kelės.
Lanis yk k ie kus.  Gėlė de c eches, po exemplo. : Anas inlipė da želin e aško k ie ką. Rū a mais
boni inha ie ca. Pina ija bonji k ie ka. Auginsiu da želyj k ie ku es bonjias. Eisma edu em
da želį, ski sma edu es k ie keles.
 Kamba inė gėlė, p z. : Eu em ma inėlę como lange k ie kelis. Eu jun o à minha ma ynelê como lange
k ie kelė, e jun o a i, be nuželi, como kampe šluo elė. An langelio k ie kelės žydėjo, em handelių
žiedeliai žė ėjo. Do ci ados LKŽe sakinių escla ece-se que e olynais são chamadas plan as,
necessa iamen e c escen es me ose (caim a odė de an e io men e mencionado sakinio Pie ose
c esce e olynai, a da žely gėlės). Veja-se quais os a spal ius signi ica i os de g olyno podem se
dis inguidos com base em ou os LKŽe o necidos exemplos ilius aciniais des a pala a:
Di e o gėlė (sem indica o local de c escimen o exa amen e), po exemplo. : Žolynelis bonjus,
ale não sei, kap seu nome. Žolynėlius me gai ės ba s ė. Pa s e inos lo escimen o. Sesule
meu, iešnele meu, onde u le a nei e olynelius, onde u pynei ainikelį. Sob eles kojelemos
e ilinhas y ou, e nossos b adukai kap lapeliai c i o.
 Ga želio gėlė (p ie casa, an e obo, posandin a, pasi ada ou in oduzida conc e e i
ga želio gėlė), exemplo. : Až odos me zolynelius g ažesnė ju ginė. Zelynas pasodina
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės concep a escškinamuosiose diccioná ios |5 isokių
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nas u kų, mede kų. Passei aguoną, ama ônica e a. Fa ê mo e es belzią o elę, g olynais
assodino. P e g yça p ecisa g olynai padzin . G ažių žolynų ažsiauginus. G ėblį padėda au
da žely, en epu g olynų: mislijau, eu pasilsiu, e g ėblys mano que pasilsė .  Kamba inė gėlė
(žodyne dis inguido a spal is do signi icado), p z. : Žolynų isso com ela kožni me ai pilna palangė.
G olyną al u ėjau, isso an es das olhas das chlapi e dasha. Teip api ado e ynas jano
nepapuoš. Du an e um longo empo su is a g olynai. Piliu [ ]andenio, p ecisa gi e olynus
pagi dy .
LKŽe ainiko ilius acinių exemplos não há mui os, po an o não se pode dis ingui ais ons de co es,
como gėlės, k ie kos (k ie ko) e žolyno, plg. : Vainikai žydžia g ažiom kegėm. Não queb e o co oiko.
P isiskink co onikų. Com eles po odo o ainikų e palangês, e seklyčioj sob e mesa [pame k a]. A
pa i ci ados exemplos e , que a mais impo an e nes e caso é ‘žiedas ainikas žydi, ele pode se
skinamas e me kiamas como puošmena. Salien a-se que na comunhinha ala em essa co oiko signi icados já
nebė a.
Assim pode aze conclusão, que de odas as qua oas pala as gėlės, k ie kos (k ie ko), žolyno,
ainiko signi icâncias, baseado LKŽe ma e ial, quase não di e em. Aí is o que esc e e Li uânia do
A lase ( LKA; 1977: 188189): Žydinčio ou nomeamen o de plan a deco a i a gėl elhas a ealas de LKA
da ma é ia insc i a neiš yškėja mapa é essencialmen e um e lexo na a ual á ea de consumo
des e nome, nos úl imos décadas aumen ado ma cadamen e especialmen e de ido à in luência da
linguagem li e á ia. […] Às ezes o signi icado de e a[…] e ol s ainda é explicado: kamba inė gėlė[…]
[…], kamba inė a da želio gėlė[…] […], da želio gėlė[…]...>, laukų gėlė[…] […], žydin is i nežydin is
pas os, da želio plan s[…] […], daugdas de lo es […] […]. Nomeadinho ainìkas signi icado alguns
onde explicina a: gėlė ou žiedas <...>, žydin i gėlė <...>. As obse ações dos cole o es LKA indicam
que k e ká k e kù ma e ial em alguns luga es é chamado apenas žydin i <...>, da želio <...>,
kamba inė <...>, nuskin a <...> gėlė, gėlės žiedas <...>, gėlė e gėlių puokš ė
<...>“. Reikšminga é e LKA (1977: 188) o necida ano ação: Kai ku gėlè chamado apenas smulkus
<...>, žydin is <...>, bonzus <...> e aynas, de papie iaus pada y a gėlė <...>.
A segui ejamos como as pala as em ques ão são de inidas Daba inės lie u ių kalbos
žodyne ( oliau DŽ7i).

ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samp a a aiškinamuosiuose žodynuose |6
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2 LENTEL. Flowe s,
13
he olyno signi icados de inições DŽ7i
An aš inis De inição da Pala a signi icação DŽ7i gėlė a pala a
boni amen e žydin is ou u in is g ažius olus plan a: Kamba inės
gėlės. Da želio, laukinė, pie ų, miško g. ~ių puokš ė. Pame k ~es e a
1. žolė, gėlė14: Da želio ~ai. Va ai ado nš i ~ais. Plni campos ~ų. Mano
~liai lo esce começou (poez.).
D7Ži da pala a gėlė de inição do signi icado quase a mesma que e LKŽe, só suco i icada, o que é
aquele ‘deco a y inis plan a (ž . abelę 2). e po an o DŽ7i gėlė pe cebe-se como (a) al plan a, que
lo esce lindamen e, ou b) al plan a, que em belžius olas, i. i. de inição. ixosados ipiškiausi ega
pe cepokiami gėlės a ibu os žydėjimas e g ažūs olhas. A pala a g olynas DŽ7i signi icação
de ine-se não só como ‘gėlė, mas ambém como ‘žolė. Isso é bas an e con uso, especialmen e,
quando ap esen ada em uma única de inição, po que na consciência humana g olė e gėlė são duas
coisas di e en es. No en an o, al ez possa en ende -se po que assim compo ada g olyno, como
‘gėlės, signi icação nyks a e a pala a g olynas na consciência humana oma e e i -se não an o
gėlę, quan o qualque que seja um he binho plan a. compa in emos LKŽe e DŽ7i da pala a e ilhas
signi ica i os Se a de inição com BŽ o dada pela de inição des a pala a, ma y íamos que BŽ
de is nãoelieka e ilho signi ica i os ‘gėlė, e ilynas de ine-se como ‘be qual e ilinis plan a:
Da želio žolynai. Liuce na nepamainom he ynas da ag icul u a lei ei a. Ecologinis kwapiųjų žolynų
15
ūkis. Apibend inan pode a i ma -se que da pala a gėlė signi icação LKŽe e DŽ7i mui o ge al,
nãoconc e i, . i. minimi só ipiškiausi ega pe cokiam gėlės a ibuições gėlė pode se ou com
g ažiu žiedu, ou com g ažiais lapais, aigi k yp s ama em kogni y inę es a égia de de inição
signi icação. No en an o endo em men e analisados os exemplos, dados em ambos os diccioná ios,
su ge a ques ão, se gêles signi ica i os não de e ia se a ibuída mais. LKŽe, como mencionado,
oi sepa ado do signi icado a spal is ‘kamba inė gėlė. Alguns LKŽe ilius aciniai sakiniai indicam
que daželio, laukų e naminėms gėlėms a é o am usados pala as di e en es gėlė, k ie ka
(k ie kas), e olynas, po ém isso o am pa ieniai nesis eminiai pa a ojimo casos. Além disso,
ilius aciniuose exemplos Visas lo es sume kė (LKŽe) e Gėlių puokš ė. Pame k gėles (DŽ7i) u imos
omenyje ‘gėlė nes e diccioná io ambém já não ixou-se.
13
Žodis k ie ka (k ie kas) y a ne eik inas bend inei kalbai, odėl DŽ7i jo nė a. Žodžio ainikas eikšmė
14
A pala a e olynas DŽ7i em mais dois signi icados: ‘pie a, onde quais e olês c escem e ‘žolių inkinys.
15
A pala a e olynas BŽ em mais dois signi icados e uma signi icação a spal ì: ‘žolių p iaugusi
ie a | žemės danga, susidedan i de sozinho augančių ou sė inių paša inių e olių e ‘žolių inkinys, puokš ė.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gêne a de lo em explicaçãoamuosios diccioná ios |7
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nuskin os gênes, aí aqui alado já não sob e oda plan a (gėlę), mas sob e sua pa e sem
šaknų. Reco da-se que LKŽe k ie ka (k ie kas) ainda em signi icado ‘žiedas. Assim men idos
exemplos mos am que a pala a gėlė e e i amen e em não um signi icado, e e a p incipal
signi icação de e ia se de inida minin mais ípicos gėlės a ibu os. P a a u olha , como gėlė
de ine-se e quan o seus signi ica i os a ibui em ou os dicioná ios de línguas.
2. VOODŽIO GL APRESTZE
AIŠKINAMUOSIUOSE LATVI KALBOS VOODYNUOSE Es e capí ulo explo a, como gėlė
de ine-se em dois aiškinamuosiuose la ių kalbos žodynose MLVV e LLVV.
3 LENTEL. De inições da pala a gėlė signi ica i os em dicioná ios de
Žodynas
língua la ia Do Ve bo gėlė (la. puķe) 2. Zieds (pa as i ou kā u) <...> 2.
de inições
Realijų požymiai,
ixadas
MLVV
1. Deko a ī s, ziedošs laks augs, 1.
plan a, ambém pusk ūms <...>
| Deko a ī s laks augs
ai izdaiļošanai <...>
(gėlė como pa e da plan a) ‘ u i žiedą, ‘pp .
(gėlė como plan a) ‘deko a y inis,
‘žydin is, ‘žolinis plan a ou pusk ūmis
| (naminė gėlė) ‘deko a y inis, ‘žolinis |
plan a, ‘namus decošian is
de iniçõesse em s iebą
LLVV
1. Deko a ī s, ziedošs (k āšņuma 1.
ou sa aļas) laks augs, ambém
pusk ūms <...> ‘žolinis plan a ou
elpu | Deko a ī s (ziedošs
neziedošs) elpu augs <...>
2. Zieds (pa as i a kāa u) <...> 2.
(gėlė como plan a) ‘deko a y inis,
‘žydin is, ‘da želio ou sel agem
pusk ūmis
(naminė gėlė) ‘deko a y inis, ‘žydin is ou
nežydin is’, ‘naminis augalas’
(gėlė como pa e da plan a) ‘ u i žiedą, ‘pp .
em s iebą
De odos os p imei os diga-se que nos dicioná ios explica i os da língua la ia designa-se gėlė
como ‘a plan a e gėlė como que ‘pa e do cul i o‚ . i. ‘žiedas (ge almen e com s iebu) (ž . abelę
3). A úl ima signi icação ainda pode ia se de inida como ‘augalą sem šaknų‚ ‘nuskin ą plan aą
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concei o de lo em dicioná ios explica i os |8
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(gėlę) ou pan. Tal dis inção pa ece lógica, uma ez que nos diccioná ios ge almen e se
dis inguem po signi icados ou ma iz de signi icados (se coincidi a denominação), po exemplo,
u as e plan as que os conduzem (k iaušė ‘á o e, k iaušė ‘ aisius; banana ‘a og ąžų
16
plan a, banana ‘ aisius).
Nag inėjamu caso a elação é o mesmo plan a e sua pa e. É ambém de salien a o ac o de que
p imei o o signi icado de lo (‘a plan a) e MLVV, e LLVV em dois signi icados a spal ios,
elacionados com o local de c escimen o da lo : 1) ‘ lo es que c escem no campo e 2) ‘ lo es que
augančios gėlės’ ilius aciniai pa yzdžiai (LLVV – i apib ėž is) odo, kad u ima omenyje i
c escem no nome. A spal io ‘lauke humano semen adas ou plan adas, c escen es em ja dezelios, e
sel agens, espon aneamen e c escen es me ose ou pan. gėlės, plg. : S ādī dā zā puķes (Sodin i
da želyje lo es); Pļa ā c esce di e en es puķes (Pie oje augo á ias lowe s); Lauku puķes
(Laukų gėlės). Assim designa onal ius ambém pa ece bas an e jus i icado, pois as lo es
cul i adas em casa ge almen e são só e as (mas não a bus os ou semc úmias). No que diz espei o
à de inição de lo es de dicioná ios da língua le ônica, em que dize , que suas mais de alheis do que
dicioná ios da língua li uana ap esen am as de inições des a pala a já simplesmen e po que se
a ibui não um signi icado, mas ês ( eikšmės ou onsh iai). Na signi icação p incipal descem os
ípiskíssimos a ibu os da lo : ‘žydin is, ‘deko a y inis ( ega pe cokiami a ibu os); "plan a de
17
cul i o ou sel agem (indicação do local de cul i o); ‘žolinis plan a ou semk ūmis (mokslinė klasi ikacija).
A de inição do p imei o signi icado de ambos os e mos (i. y. ‘namines gėlės) indica o ex e nal
a ibu o da lo ‘deco a i is plan a (i. y. puošnus, g ažus)‚ LLVV ainda é indicada que pode se
‘žydin is ou nãožydin is (de modo que gėlė não necessa iamen e enha de se econhecí el pela
sua lo ). Ou o aço da onalidade des a signi icação, ixado em ambos os dicioná ios, e ela a
unção da plan a ‘a plan a pa a casas o oš i (ou simplesmen e ‘haminis plan a). An õs
signi icados, ap esen ados em ambos os dicioná ios, o único indicado gėlės sinal é ‘žiedas
(no malmen e com s iebu).
Assim, línguas la ias explicinomosiões dis inguem ês pala a gėlė signi icâncias (a
18
signi icâncias a spal iai), que são de inidos com base mais kogni y ine es a égia de
de inição de signi ica i os.
16
BŽ au o es seguem disposições, que, po exemplo, a plan a e sua pa e de em se dis inguidos signi icaméis, e não
signi icamãos onal iais. Tal BŽ au o es' disposição é con i mada ambém pelo a o de em alguns casos o plan a e suas
pa es apon a em a é com pala as di e en es, po exemplo, obelis obuolys; juodmedis ‘medis pe simonas ‘jo u os.
17
alá eis Li uães não pusk ūmiai, e k ūmai. Plg. VLEe: g lės, pa a ins deco a i os a lauke, camba yia ou
šil namyje cul i inam ienamečiai, d imečiai ou mul iamečiai žoliniai plan as, ečiau k ūmai (pa yškin a
s aipsnio au o ių), u in ys deco a i inius žiedus, olus, s iebus. <...> (ž .
h ps://www. le.l /S aipsnisgeles-43169); plg. Vikipediją: Dauguma lo es e oliniai plan as, likę a bamai
(pa yškin a s aipsnio au o ių) (ž . h ps://l .wikipedia.o g/wiki/Gėlė).
18
De a o, os diccioná ios da língua la ia sepa am duas gėlės signi icados, po ém uma das signi icações, di as nos
diccioná ios, ainda em a spal į. Po con eniência aqui e pos e io men e au o a do a igo em ais casos calcula
signi icado e al ão como sepa ado a signi icado e aço eikšmė (a signi icado a spal is). Apon a-se que se nos
diccioná ios dis inguido signi icado a spal is, isso pode conside a -se que isso jáė a ien isa a pala a signi icado.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concei o de lo es em dicioná ios explica i os |9
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
3. VOODŽIO GL APIPRŽTYS AIŠKINAMUOSIUOSE RUS KALBOS VOODYNUOSE Pasižiū ėkime,
como a pala a gėlė de ine- se nos explici inamuosi dicioná ios da língua ussa
СЕМ, МАКС e TСД.
4 LENTELĖ. Žodžio gėlė eikšmių apib ėž ys usų kalbos žodynuose
Žodynas
De inições da pala a
gėlė ( u. цветок)
Realijų požymiai,
ap esen am-se na de inição yse
СЕМ19
1. (мн. цветки', -о'в). Орган
размножения цветковых
растений с венчиком из
lepes ko o no peстика e 2.
тычинок <...>
2. (мн. цветы', -о'в). Травянистое
растение, в пору цветения
имеющее яркую, часто
ароматную, распускающуюся из
бутона головку или соцветие
<...>
3. (мн. цветы', -о'в). Яркая, часто
ароматная головка или соцветие
на стебле травянистого растения
(цветка во 2 знач.) <...>
1. ( lo como ó gão de plu alidade)
‘ u i ainikėlį de žiedlapių pe o
pies elę e kuokelius plan a,
(gėlė como plan a) ‘žolinis
‘žydėjimo empo em yškų,
mui as ezes pe umando de
žiedpumpu io se espalhadusį žiedą
ou žiedyną
3. (gėlė como pa e da plan a)
‘ u i b illan es, mui as ezes
pe umando žiedą ou žiedyną,
‘ u i s iebą, ‘p iklauso a e as plan as
МАКС
1. (мн. ц в е т ы и спец.
ц в е т к и ). Часть растения,
обычно имеющая вид венчика из
лепестков, окружающих пестик с
тычинками. <...> | Бот. Такая
часть растения как орган
1. ( lo a como pa e da plan a)
‘pa e do cul i o, ‘ u i
co onikėlį de žiedlapias em
o no pies elę e kuokelius
| (žiedas como plu inimosi o ganas) ‘augalo pa e, Da oi žiū ė as usų kalbos aiškinamasis žodynas
Tolkoвый словарь русского языка (ТСОШ), mas nele o ma e ial ap esen a-se p ak iškai
19
analogicamen e como e СЕМ, po an o em len elę ele não incluído.
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Gėlės noção em explicinhamuosios diccioná ios |16 ao
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
médio usuá io de línguas li uãs gėlė pode associcijuo is não só com a e ilhinha plan a, mas e
com a bus o ou pusk ūmiu.
7. Quase em odos os diccioná ios analisados ge almen e de inam adicionais e cogni y inês
gėlės signi ica i os de inições. Das cogni y inių ca ac e ís icas mais equen emen e
mencionadas são es as: le es b iskidade (pgn., ‘dažnai b škios co os), chei o (pgn., ‘dažnai
ag adonaus cheapo) e des inação (pgn., ‘plan a, cul i ada po (g aços) žiedos, ‘usado como
doana). Da analisadas dicynas mais cogni i i es gėlės es a égias de de inição de signi icados
segue COLLINS. Só nes e dicioná io de inindo o signi icado ‘ lo a como pa e da plan a indica-se
o a ibu o ‘sob essaem apenas um cu o empo. 8. Išanaliza us de inições de signi ica i os de
gėlės di língua li uãs, la ias, usas e inglesas, é p eciso cons a a que dicioná ios de língua
li uanas de e iam se a ibuída mais des a pala a de signi ica i os. Mesmo úl imos dicynos
ilius aciniai exemplos mos am que há duas pala a gėlė signi icâncias ‘gėlė como plan a e
‘nuskin a gėlė. Espe a-se que na língua li uânica há e e cei a pala a gėlė signi icado ‘gėlė
como žiedas. No en an o es a p essupos a p ecisa se e i icada com base de ex os e
pesquisas. Ob iamen e, que os dicioná ios explica i os da língua li uana da pala a gėlė
signi icados de em se de inidos mais de alhadamen e, mais baseado cogni y ine es a égia de
de inição de signi icados (kai p imocidade o necida nos en ol en es ca ego izando o empo da
ealidade (e, po an o, o lei o do ocódino acilmen e econhecí eis) aos aços deno a o), po
exemplo, en a izando gélés colo inį dis ingui ą, k apą, indicando paski į, al ez a é empo de
exis ência e paninum. Pa a es es assun os ale ia conside a -se esc e endo leksikog a inį gėlės a igo ao diccioná io das línguas li uanas Bend inės.
ŠALTINIAI
BŽ: Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Redak o ių kolegija: D. Liu ke ičienė ( y . edak o ė),
G. Nak inienė, R. Pe okienė, D. S e ikienė, K. Vosyly ė, J. Zaba skai ė. ( engiamas). –
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l .
CAMBRIDGE: Camb idge Dic iona y. P ieiga in e ne e:
h p://dic iona y.camb idge.o g/dic iona y/english/.
COLLINS: Collins English Dic iona y. P ieiga in e ne e:
h ps://www.collinsdic iona y.com/dic iona y/english/.
DŽ7i: Daba inės lie u ių kalbos žodynas: 7-as pa ais. i papild. leid. Vy . ed. S asys Keinys.
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012; elek oninis a ian as, 2015 (a naujin a e sija,
2017). P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /daba inis.
Flowe bank. P ieiga in e ne e: h p://www. lowe bank. u/?p=6522.

ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samp a a aiškinamuosiuose žodynuose |17
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LKA: Lie u ių kalbos a lasas 1: Leksika, Vilnius: Mokslas, 1977.
LKŽe: Lie u ių kalbos žodynas ( . 1–20, 1941–2002): elek oninis a ian as. Redak o ių kolegija:
Ge ūda Nak inienė ( y . edak o ė), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė, Vy au as
Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija,
2008). P ieiga in e ne e: www.lkz.l .
LLVV: La iešu li e ā ās alodas ā dnīca. P ieiga in e ne e: h p://www. ezau s.l /ll /.
LRTB: Lie u os Respublikos e minų bankas. P ieiga in e ne e: h p:// e minai. lkk.l .
MACMILLAN: Macmillan Dic iona y. P ieiga in e ne e:
h p://www.macmillandic iona y.com/.
MERRIAM-WEBSTER: Me iam-Webs e Dic iona y and Thesau us. P ieiga in e ne e:
h ps://www.me iam-webs e .com/.
MLVV: Mūsdienu la iešu alodas ā dnīca. Red. I. Zuicena, A. Roze. P ieiga in e ne e:
h p://www. ezau s.l /ml /.
OXFORD: Ox o d Dic iona ies. P ieiga in e ne e: h ps://en.ox o ddic iona ies.com/.
Sie a Flowe Finde . P ieiga in e ne e:
h p://www.sie a lowe inde .com/en/c/ oses/12?page=1& l =0.
SŽ: Sinonimų žodynas / An anas Lybe is. 2-asis pa ais. leid. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as,
2002, XIV, 586 p.; elek oninis a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h ps://lkiis.lki.l .
Vikipedija. Lais oji enciklopedija. P ieiga in e ne e:
h ps://l .wikipedia.o g/wiki/Pag indinis_puslapis.
VLEe: Visuo inė lie u ių enciklopedija: elek oninis a ian as. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos cen as, 2018. P ieiga in e ne e: h ps://www. le.l .
МАКС: Словарь русского языка. Под ред. А. П. Евгеньевой. P ieiga in e ne e:
h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068.
СЕМ: Русский семантический словарь. Отв. Ред. Н. Ю. Шведова. P ieiga in e ne e:
h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068.
TСД: Толковый словарь живaго великорусского языка. Владимира Даля. P ieiga in e ne e:
h p://slo a dalja.ne /sea ch.php.
ТСОШ: Толковый словарь русского языка С. И. Ожегова и Н. Ю. Шведовой. P ieiga
in e ne e: h p://slo a i. u/sea ch.aspx?s=0&p=3068.
LITERATŪRA
Ba miński J. 1988: De inicja kogni ywna jako na zędzie opisu kono acji. Kono acja.
Lublin: Wydawnic wo UMCS.
ANŽELIKA GAIDIENĖ, DANUTĖ LIUTKEVIČIENĖ. Gėlės samp a a aiškinamuosiuose žodynuose |18
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Gaidienė A., Liu ke ičienė D. 2017. Reikšmių de inição peculia idades Bend inės
lie u ių kalbos žodyne: plan as e animais. Bend inė ala 90, 147. acessí el na
in e ne : h p://www.bend inekalba.l /?90.
G i ėnienė A. 2014. Žibuoklės imagemdinhos con empo ânea em p osa li uãs. Li u ians
kalba 8, 111. Accesso na in e ne :
h pwww.lie u iukalba.l index.php://lie u iukalba/a icle/ iew/95/75.
Guda ičius A. 2009: E noling is ika: au a kalboje, Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla.
Kazlauskai ė R. 2010. Žydinčios aguonos imagdinys Li uães poesia. Filologia 15,
53–70.
Kazlauskai ė R. 2014. Žydinčios saulėg ąžos imagdinys lie u ių poezijoje. Res
Humani a iae XVI, 86107.
Maskuliūnienė D., K ašy ė R. 2010. Gėlių nomeiamen os semân ica Janinas Degu y ės
e A u o Guobos poesia em c ianças. Filologia 15, 99113. Ru ko ska K., Sme ona M.,
Sme onienė I. 2017. Ve idades lie u ių pasaulė aizdyje, Vilnius: Akademinė leidyba.
Į eik a 2018 07 12
Adop ado 2018 11 12
THE CONCEPTION OF THE WORD FLOWER (LITH. GL)
IN DICTIONARIES
S u m m a y
The a icle deals wi h he meanings o he noun lowe and hei de ini ions in he
dic iona ies o he Li huanian, La ian, Russian, and English languages. The s udy has e ealed
ha Li huanian dic iona ies only p o ide one meaning o he wo d lowe . La ian, Russian,
and English dic iona ies iden i y mo e meanings o he same wo d.
Nea ly all o he dic iona ies co e ed usually combine he adi ional de ini ions o he meanings
o lowe and hei cogni i e coun e pa s. The mos common cogni i e a ibu es men ioned
a e: he b igh ness o a lowe (e.g., ‘usually b igh in colou ), i s smell (e.g., ‘no mally
nice-smelling), and pu pose (e.g., ‘a plan cul i a ed o i s (lo ely) blossoms, ‘used as a gi ).
ANELIKA GAIDIENŽ, DANUT LIUTKEVIČIEN. Concei o de lo es em dicioná ios explica i os |19
_____________________________________________________________________________
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Tendo analisado as de inições o he meanings o he wo d lowe in he Li huanian, La ian, Russian,
and English dic iona ies, nós emos que admi i ha he dic iona ies o he Li huanian language should
con ain mo e meanings o his wo d. Illus a i e examples om he la e dic iona ies show ha
he e a e wo meanings o he wo d lowe : a ‘ lowe as a plan and a ‘picked lowe . I is p obable
ha he Li huanian language has a hi d meaning o he wo d lowe , which is a ‘ lowe as a blossom.
Ye his p esump ion needs o be e i ied wi h da a om co puses and su eys. The dic iona ies o
he Li huanian language should p o ide de ini ion o a meaning by accen ua ing he ch oma ic
mo e de ailed de ini ions o he wo d lowe , in g ea e eliance on he cogni i e s a egy o he
dis inc ion o he lowe , i s smell, s a ing i s pu pose, possibly li e ime, and so on. These a e he
hings o conside in w i ing a lexicog aphic a icle on lowe o he Dic iona y o he S anda d
Li huanian Language (Bend inės
lie u ių kalbos žodynas).
KEYWORDS: dic iona y, meaning, shade o meaning, de ini ion, lowe .
ANELIKA GUIDÍEN
DANUT LIUTKEVIČIEN
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]
[email p o ec ed]