scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Naujažodžių pateikimas ir paieškos galimybės „Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne“

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Naujažodžių pateikimas ir paieškos galimybės „Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne“

Author: Rita Miliūnaitė
Year: 2018
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/71/45
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
RITA MILIŪNAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
NAUJAZŽI PATIKIMAS E PAIEŠKOS GALIMYBS LIETUVI KALBOS NAUJAZŽI DUOMENY ESNEMINIAI
VOODŽIAI: leksikog a ija, no azodžiai, digi iniai iš ekliai, kalbos echnologijos.
ĮVADAS
No mundo, apidamen e sedesen ol endo ecnologias de linguagem baseiam-se em ecu sos
digi ais de línguas di e sosôs p opósi os dicioná ios, doomênis, ex os e semelhan es mais
ou menos asses ados e cien i icamen e desc i os lingu dados sancompas, e nos ul imos anos
e cada ez mais abundan esou os ipos de in o mação digi al (g ande dados).
Pa a os ecu sos digi ais dos li uanos ambém cada ez mais omam-se olha não como em
des inados adicionalmen e cien í icos ou p á icos p opósi os u ilizados di e en es on es,
e como em dados dos li uanos, que são necessá ios pa a o comum mundo digi al de línguas
me cado. Nele, dados de mui as línguas são usados pa a cons ui e amen as e se iços
digi ais (pa a sis emas de pachaškos in e ne , pa a e amen as de adução au omá ica,
pa a edes semân icas de pala as, e po im e pa a in eligência a i icial). Tal necessidade em
condições de globalização e in e ne ização é p incipalmen e p omo ida po elações polí icas,
econômicas e cul u ais da comunidade mul ilinguís ica mundial, às quais li emen e espė o em,
en e ou o co, en a ado e di e enças de línguas (plačiau e . Ri e a Pas o e al. 2017). Nas
ins i uições da União Eu opeia sublinha-se que odos os idiomas dos países da União Eu opeia
são econhecidos como equi alen es, po ém p edominan es á ias g andes línguas,
especialmen e inglesas, ecnologias mais a ançadas, e isso c ia línguas inequigência. Po an o,
p ocu a-se manei as, como incen i a as línguas eu opeias pesquisas cien í icas e com isso ligada desen ol imen o ecnológico e ino ações.
Ins i u o de línguas Li uãs desde 2011 inal. desen ol ido online Li uânia língua no ažodžių
duomenynas ( oliau ND, h p://naujazodziai.lki.l ) ambém é um dos impo an es ecu sos da
mode na Li uânia língua. Nele caupiama noujoji XXI a. leksika, e le i las a ųjų dešim mečių
lie u ių kalbos leksikos, suas seman inės, mo eminės, da ybinės
RITA MILIŪNAIT. Noujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |2
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
mudanças da es u u a. Ao mesmo empo es e da uynas é no a língua li uânica de es udo e cole ina língua
necessá ia sua camoksnio no minamen o um ins umen o. ND oi iniciado como um p oje o co- inanciado
pela Comissão Eu opeia Bál icos e Ac ualmen e sob ou a p oje o de desen ol imen o de ecu sos digi ais
Šiau ės šalių dalys a i oje Eu opos ling is inėje in as uk ū oje“ (META-NORD) dalis.
es á a se p epa ado pa a in eg a em
1
sis ema de ecu sos digi ais da língua Li uânia E. língua e ilgainiui en a á em c iada keliakalbį
seman inio ede de pala as. Pa a es e assun o, os dados ND já acumulados e
cons an emen e a ualizados de em se especialmen e p epa ados, desc i os. Po an o
p a a u olha pa a os p óp ios des e ecu so digi al no a odžius, panag ina as suas
peculia idades e e ela os seus p oblemas de desc ição. Assim, o obje o do a igo ND
caupiama no a leksika e seman iniai, es u u almen e bem uncionalmen e suas a ibuições.
Suas peculia idades de no as pala as e sua desc ição di e amen e elacionada a ques ão
p á ica: que in o mação e que modos de paíche de ND já hoje podem ob e os pesquisado es
de no as pala as e odos os usuá ios do duomenyno. O obje i o des e a igo desc e e ND
o necidos possibilidades de busca de dados bem como suas di eções de expansão e e ela ,
como isso elacionado com no azodžių peculia idades. A im de alcança es e obje i o,
le an am-se a e as: 1) desc e e os mais impo an es ND no a odijos a ibu os e
p incípios de ap esen ação de dados, 2) desc e e ND paí sea ch sis ema, 3) discu i ND possí el di eção de pesquisas no a odijos e com isso ligadas possibilidades de expansão paí sea ch de dados.
1. SISTEMISMO DE INFORMAÇÃO APIE NAUJAJOIUS
Pa a in o mação sob e no as e odžius o nece no mundo pe mi idos no as e odžių
dicodyna. Algumas línguas delas êm mais de uma, além disso, eles mui as ezes são pe mi idos
ce os in e alos de empo. Admi o, ais abalhos a amen e se ocupam de singula es
in es igado es. No malmen e no os dicioná ios de diccioná ios como p oje os de longo p azo
p epa am g andes edi o ias, possuindo didelha expe iência de diccioná ios de publicação, ou
ins i uições de ciência da língua ac uan es no os dicioná ios de obse ação cen ais (plg. angl.
obse a o ies o neology) (Gue a 2016: 528, 531). Naujazodžių žodynų ( u imi gal oje
p incipalmen e papie iniai žodynai) pesquisado es no am que ais abalhos impo an es como
de ce o pe íodo de alguma linguagem leksinių bei seman inių pokyčių a spindis e em izliekamąją e ę. No as pala as podem se usadas b e emen e, não odas caem em dicioná ios comuns, mas são de pe manen e neologias
1
Em meados de 2018 m. no Ins i u o da Lí ima Li uânia oi iniciado um p ojec o du ando dous anos e meio
Desen ol imen o do sis ema in o ma i o de ecu sos da língua li uânica (E. lingua), implemen ado sob 20142020
anos P og ama de Acções dos Fundos da União Eu opeia p io idade 2 Incen i o da Sociedade da In o mação
implemen ação e amen a No. 02.3.1-CPVA-V-527 Li uânia em ecnologias in o ma i as.
RITA MILIŪNAIT. Noujazodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |3
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pa e do p ocesso, mos ando pala as de da ybos polinkius e ainda mais ma ymi esminius isuomenės
gy enimo pokyčius i leidžia juose o ien uo is (Gue a 2016: 529).
Lie u ių leksikog a ijos p ak ikoje ND nė a įp as as da bas, nes naujoji leksika
caupiama, sis eminama e desc e a não odo assim, como adicionaliniuose dicynios. A é šiol línguas
li uanianas paodynai digi alinho pa idalą p incipalmen e įgauda o de papie inio, . y. imp usdin o,
consis en emen e su edaguo o, con endo baig inį eks ą a ian o. Skai menindo dicioná ios papie inos, o
acesso a dados o na-se con o á el, sùku iama de á ias possibilidades de paí sea ch compu acionais.
Tokių lie u ių kalbai ski ų a ba keliakalbių skai meninių žodynų iek pa ienėse, iek bend os seus si es
in e ne podem se encon ados dezim imis. Po exemplo, s . sis ema de ecu sos digi ais da língua
Li uânia E. língua (h p://lkiis.lki.l ) ou in eg ados li uanos língua e esc i a ecu sos in o macinę sis ema
2
Raš ija
(h ps://www. aš ija.l )
3
.
Cada ez mais ob as de léxicog a ia imam-se esc e e con o cendo a o ma imp essa (ou ela
o na-se secundá ia). Iška p epa ando diccioná ios digi ais, é possí el de an emão
p oclama ao digi al pa o uma o ma mais acei a i as de desc ição de dados (pa y example,
não poupa luga a exemplos) e, u in compu ado es edi ados ins umen os, sis ema iskia,
uniodžia ap esen á-los, o caso necessá io en ia , co igi , pe clasi ica e e c. ND,
lie u ių kalbos žodynas (BLKŽ) a Naujųjų skolinių duomenų bazė (NSDB)
4
, ku iamas kaip
simila men e como e Bend inės skai meninė susis emin ų dados sob e a a ual leksiką da
língua li uânica sankaupa. Noujazodžių acumulação es imula e espa ina pesquisas des a
á ea não só no os emp és imos, mas especialmen e no osada os, cujos sepa ado pelo
menos minimamen e leksikog a icamen e ap edo o de i eckliaus digi al dos li uãos alados,
egis, a é ago a não exis ia. Du an e odo o empo de exis ência ND desde 2011 m. publicado
não um único a igo sob e nele ap esen ados naujažodžius. Elas examinam a eó ica
p oblema ica de pesquisas naujažodžių e p á icas no as ques ões de manejožodžių. A maio
pa e da a enção ecebe o con eúdo do duomenyno: no ažodžių concepção, mé odos de
ecolha de dados e seleção, p incípios de sis eminação, conc e os naujažodžių g upių (pa yքերով, kon aminacinių da inių) s uk u ū inė e
2
Daqui a um pa de anos es e si e e á no o ende eço de in e ne , mas em ela se á possí el acessa e
nes e ende eço elho.
3
A i a-se a a enção que os c iado es des e si e escolhe am sua ende eço com o sinal diak i ício da
língua li uânica š, assim mos ando, que ais sinais in e ne écnicas limi ações já não há obs áculo.
4
Nes a base de dados em 2018 indicam-se 2246 no os de edo es e os seus edinos, e o seu apa ecimen o no
a oseno o pe íodo é calculado a pa i da Re-es abelecimen o da Nep independência, ais NSDB ab ange
décenio mais do que ND e seus p epa ado es de um dos mais impo an es a amíní diccioná ios empo 1985
m. In e na ional wo ds dic iona y (pá compa ação: ND 2001 m. In e na ional wo ds dic iona y).
RITA MILIŪNAIT. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |4
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
seman inė analizė i k . (ž . Miliūnai ė 2014, 2015; Mu mulai y ė 2014, 2016a, 2016b, 2016c, 2018 e k .).
Não epe indo daqueles a igos de con eúdo, nes e mesmo só eminde a, que a no a pala a
concei o em abalhos de língua li uanas e es angei as a ia. Os mais impo an es c i é ios de
classi icação de no as e ojas ge almen e são conside ados es es: a o de empo (no idade das
pala as su gida a pa i do escolhido pon o de e e ência), c i é io de lexicog a ia (o no o e jo
não é ixado em abalhos de lexicog a ia), ins abilidade da o ma e semân ica (nouja e jos endem
a di e si ica , e o signi icado às ezes não é po algum empo de inido) e neologização, ou pe cepção
de no idade ( e bo que já, quando nem seque é keis as) (plg. Ke emans 2015: 3132; Gue a 529).
Essencialmen e a esses c i é ios baseia-se e ND léxico
a anka.
No inal de 2018 ND an aš inou cons i ui pe o de 5 000 no as e odžių, e seus a osens
exemplos de ce ca de 19 000. Cada ano desc e e-se sob e 400500 no as e odžių, embo a no
ka o eko deles ique quase duplamen e mais. Reco de-se que os dados ND são cole ados
manualmen e, po an o seus quan idade não são adequa os de odo o a ual p ocesso
neologíí ico em língua li uanas e lexo. Es o ços de c ia no as pala as de língua li uanas
caudykles (p ima iamen e a pa i de dados da in e ne ) exis e, po ém al ní el, qual que são
alcançada nes e aspec o ou as ecnologias de línguas, e emos ainda neg ei (ž . Ke emans,
S egmay , Schmid 2011: 5996; Ke emans 2015: 7892). ND naujažodžiai são desc i os segundo
semelhan es p incípios, como e nos asen ėjusa es angei os naujažodžių dicynų p ak ikoje,
pa a se isapusiškai e elados mais impo an es naujažodžių peculia idades. É e dade,
acon ece que, isando ope a i amen e ap esen a dados publicamen e, não semp e é possí el
ap ik ą žodį u ima nepakankamai. Todėl apsib ėž a, kokios ūšies in o maciją apie naujažodį
pa eik i ND y a p i aloma, o ku i ūk inais a ejais gali bū i papildoma ėliau. In o macija
de imedia o iden i ica alguns no ossin eg os, ou in o mação sob e o que só sob e cada no a e odį ND sis ema iza e é ap esen ada em dois blocos.
I. In o mações ge ais sob e naujažodį:
1) i ulação pala a (a junginys), 2) ki čiuo a o ma de i ulação pala a e das
pa es co esponden es da língua pala as ki čiuo ė
(se ela o possí el de e mina );
3) sinais classi ica i os do no o e bo de aco do com peculia idades da o ma
(dis inguindo emp on ada šaknį con endo no os e odžius, naujada us, no os
5
signi icados de pala as e k .);
5
Uma nusis o ėjusios naujažodžių klasi ikacijos lie u ių e es angei o linguo y oje não. No malmen e
no as e odjis se classi icam endo em con a seus es u u ais e seman ínicos aços (plg. Заботкина 1989: 826).
RITA MILIŪNAIT. Noujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |5 4)
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
g ama iniai požymiai (pa e da língua e ou as peculia idades g ama inės pažymos nekai oma, sang ąžinė
a į a džiuo inė o ma e k .); 5) a ian es de o ma (dažnausiai ašybiniai, čiau kai ybiniai); 6) no a
pala azija o igem, a emp in os ou e s inių e o ma o iginalalo; 7) no osada ų espécie de aino, o man a
de aibo e signi icância de aibo (es es sinais às ezes exigem especiais de pesquisas, po an o indicam não
semp e de imedia o); 8) peculia es (galin ys быть важными па sea chки) no osžodžių a ibu os (pa y
example, au o inis, pa ienis, c iado išei ių e e c.);
9) pala as giminiški;
10) o necedo es de dados (é impo an e cap a as inicia i as dos usuá ios da língua e
as p omo e , po isso indica-se o p imei o o necedo naujažodį a siun ęs); 11) da
ap esen ação da in o mação ND e suas da as de a ualização. Dado que uma no a pala a
pode e mais de um signi icado, a in o mação do segundo bloco é ap esen ada pa a cada
signi icado sepa adamen e.
II. Nouja pala a signi icado(s) e a osena.
(1) de inição do no o e bo;
2) obse ações aos consumido es (se necessá io, o necida in o mação no ma i a, po
exemplo, indicada quequê exis- a de dí ino con o midade-nes, ecomendações de consumo,
e c.); 3) emá ica sa ea de consumo (elles podem se mais um, po exemplo, mais as e
neg oslas); 4) codi icação (indiodoma se naujažodis é de alguma o ma codi icado, ou a sua
a aliação em elação no mas a ia);
5) uncional e exp essi os onalhas;
ou as a ian es (se essas exis i em);
7) in e ligações semân icas com ou os ND no asžodžiais; 8) amos as u osena e da a as suas
on es e au o es (se hou e ). Va osena exemplos com conc e ia on es, nos quais no as e odsia
pa a o i, me ica são mui o impo an es, pois eles não só p o am, que no a e ods ealmen e
exis e pelo menos algum empo em ce o con ex o, mas e ixa a da a, quando ele já ealmen e
unkciona o, a e ka čiais e empo obje i os do su gimen o.
Todos es es dados sob e naujažodžius e cons i uem base a c ia paieškos sis ema ND, que pe mi i ia
in o mações sob e naujažodžius ex il a po á ios pjū iais. ND classi icação é con inuamen e melho ada;
b iskėja á ias classi icacionais al e na i as, que dependem de di e en es escolha das bases de classi icação.

RITA MILIŪNAITĖ. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |6
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2. PAIEŠKOS GALIMYBĖS NAUJAŽODŽIŲ DUOMENYNE
Com a exis ência de con ínuo no ozodžių luxo e c escendo ND olumečiai, é impo an e não só
domina dados des e ecu soio e eles consis emiza , pa a que osse possí el desc e e e
ap esen a an o acadslui, quan o p a ica u ilizau manei a. É impo an e que os consumido es
a iscleis em quan o mais ND usudos aspec os. Desde 2011 m. inal á ias ezes o am
expandiadas e paí sea ch possibilidades. Pa a quê elas são p oje adas?
2.1. Paieškos po eikiai e išgalės
ND, como no os enômenos sankaupa, o nece no os susis emin os, nou u não di ulgiados
conhecimen os sob e XXI a. leksikos da língua li uânica. Isso dêsngai c ia espaço, a aingindo
an o simples usuá ios da língua, mui as ezes genamus cu iosidade, an o pa icipan es do
p ocesso de ensino da língua li uãs (ensinojos, lec hy ous, alunos e es udan es), quan o
in es igado es de no o ias da língua. Tendo em con a es es g upos-al o e desen ol e-se ND
paíškos sis ema. Pombėž ina, que ND não é um simples diccioná io. As di e enças mais
impo an es do ou os lexicog a ia usual dos dicynos são dois. De isso depende mui o e paí
sea ch esgales. P imei o, a di e ença de e mina a na u eza de acumulação e desc ição de
dados. Uma ez que a oco ência no azodzes de an emão não p edėjamo, eles são cole ados
an o, quan o encon am em á ias on es a uais da a osena. Po an o e os dados
desc i os não sis emá ico p incípio (i. i. não consis en emen e g upos seman ís icos e
de alhadamen e de aco do da ybos lizdus, como que, po exemplo, BLKŽ), e só aqueles que
ixam-se. Da ybo niddo comple i ude ge almen e diminui no ažodžių equência de consumo e
populia idade. Po exemplo, spa čiai pildosi nes e momen o eqüen e a osenhe da pala a
ins ag amas da ybos niddas: ins ag ame is, -ė; ins ag aminimas; ins ag aminis, -ė;
ins ag amin i; ins ag amin ojas, -a; ins ag amiškumas. Com o sis emiškum elacionado e a
ques ão de ep esen a i idade dos dados (plg. Liu ke ičienė, Mu mulai y ė 2015: 8788;
Mu mulai y ė 2016a: 20). Des a manei a como ND kaupiamõs a ep esen a i idade e
con iabilidade da in o mação c esce jun amen e com acêndia-se o olume de dados e nas suas
di e sidade, e o aspec o subjec i us mąž a jun amen e com besipleciamcias on es de dados
6
e núme o de o necedo es de dados. Assim, ao longo do empo, ND dados cien í ica alo g andeza.
6
Ao abalho de compilação de léxico cons an emen e cu ucada es en a-se em á ias o mas inclui a
sociedade. Tokia p á ica amplamen e aplicada em lexicog a ia es angei a (plg. Abel, Meye 2013).
RITA MILIŪNAIT. Nujaodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |7
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
An a, ND não se e di e amen e p i aiky i įp as ą in o macijos paieškos žodynėse sob e ele mais
modelį. Pap as ai žodynuose paieška p adedama nuo žinomo an aš inio žodžio, no in as i
in o mações (suje a sob e seman ines, g ama ines e es ilis ines peculia idades, o igmę, peculia idades
de consumo, no miškumą, co espondenis em ou as línguas e e c.). ND Mui as pala as de ido à sua
no idade aos usuá ios não são conhecidas, ad e paeixka começando a pa i i aš yno mui as ezes
negalimà. Po an o, su ge a ques ão, o que e como se pode p ocu a ND, pa a que os consumido es
ecebam o mais e mais a iado in o mação sob e a no aja leksiką da língua li uânica?
2.2. Mé odos de Pesquisa
No inal de 2018 é possí el usa kele iopa acesso a dados ND. 1) Paieška ND capí ulouje
Naujienos. En ekê ao ND si e, os usuá ios g e a i aš inho ê cons an emen e a ualizado
ND no ícias. Es a in o mação à p imei a cu iosidade sa is aze sob e peculia es, po
alguma coisa do odo no o luxo de ja godžių se des acando casos (ž . Fig. 1). A si e indo
qualque um de alguns desimços das Paísias de No ícias, é possí el encon a diminuėjančia
c onologine o dem ap esen ado naujažodžių įdomybes. Es a in o mação mui as ezes indica
à sociedade signi ica i as poli ico, socialino, cul u al da ida ak ualías, cuja bema įgauna
kalbinę aišką.
Qualque no idade a coisa, enómeno ou acon ecimen o nomea ou emocialmen e descolo i as
pessoas c iam no osada os (pg.: d oninukė; gam inė i; kėdžmogis; kup inmaišis; melos aida;
7
naisus, -i; pak am ukas; seimonau as), e com as no ícias es angei as em skolinių (pg.:
kima ika, okupendumas, oganes, ampokalipsė) ou e len is (pg.: naulaiškis, o ėjien,
eidaknygė). Uma ez que naujienų žinu ėse naujažodžių e e ências são a i os, spus elėjus
pa yškin ą naujažodį, cabeba di e amen e em seu a igo, e lá simul aneamen e pode
encon a e e ências em ND esančius giminiškus pala as (a), seman icamen e elacionadas
pala as (b) e a osenos a ian es (c), po exemplo:
(a) iedis iedkalnis, iedslidės, iedu ininkas, -ė; sai ie ė sai ažymė, sai ažodis,
sai ynas, inkla ie ė e . . ;
(b) o ilija bu i as, enčilada, kesadilija, načio, akas; sušis no is, nigi is, emakis,
u amakis e k . ; pessoaukė d oninukė, g upinukė, gy ūnukė;
7
Visų pa yzdžiuose pa eik ų naujažodžių eikšmes i daugiau in o macijos apie juos galima as i ND
(h p://naujazodziai.lki.l ).
RITA MILIŪNAITĖ. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |8
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(c) lešmobas sulėk u ės, sąspie is, žaibiškas sambū is; eisbukie is, -ė
eisbukėnas, -ė; eisbukininkas, -ė; eisbukiškis, -ė.
1 PAV. página de no ícias ND
2) Paieška no ažodžių an aš yne. Se o usuá io sabe de an emão, de qual pala a p ocu a ND e
quise á sob e ele ob e mais in o mações, paisešką pode se ealizada aos diccioná ios
digi ais de manei as no mais, i. i. kai ėje ND no lado do si e isí el de odas as pala as de
i ulação lis áše an aš yne. Po exemplo, de ou i ou de ou a o ma descob i uma no a
pala a, pode-se en á-la encon a ND (ž . Fig. 2).
RITA MILIŪNAIT. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |9 2
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
PAV. Sužinhos uma no a pala a, po exemplo, kūno a a, pode-se en a-lo p ocu a ND Se ND an aš yne
ieškomo pala a não, o e ece-se ele a i Send duomenyno o ganizado es
(Veja Fig. 3).
3 PAV. Quando apenas a osenoje apa eceu no oada as kiaulega, ND em seu paiešką
eagiu o e ecendo es a pala a a manda em duomenyno o ganizado es
RITA MILIŪNAIT. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |16
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Išsamų naujažodžių ap ašymą labai sunkina ai, kad kai ku ie y imai eikalauja
nemažai laiko i mokslinių pajėgų. Po exemplo, a im de se es abelecidos alguns sis emá icos a ibu os
no a e bo, é p eciso escla ece sua língua de o igem, modo de oco ência ( e inys ou da inys, naujada as
ou no a signi icação e e c., mais amplamen e e Miliūnai ė 2015: 174). F equen emen e acon ece que dos
no os emp és imos, dos quais consegue-se de e a Li u iškojoje iešojoje a oseno, ainda não būna
spėję desc e e os g andes diccioná ios anglakalbiai, ad ais naujažodžių o igem e signi icado podem
de e mina só mais exemplos de consumo (e e deles a p incípio nes i mui os). Tobinando ND paieškos
sis ema, dadosynas o na-se cada ez pa ân imo pesquisa línguas con ac os, ambém no os no os
polinkies da língua li uãs, po que a ualmen e isso é a única on e de dados, no qual se es o ça ixa
no osada us de á ias á eas de consumo e pelo menos minimamen e os lexicog a icamen e desc e e .
Ins i u o de língua Li uanias pesquisas des a á ea são di bami, e ao longo do empo su gi á an o abalhos
de ciência, quan o à sociedade des inados de se iços, nas quais se á adap adas os esul ados des as
pesquisas.
APIBDRINIMAS
1. Nuala seipildan i sankaupa no a da XXI a. da linguagem li uânica Li u ian language naujažodžių
duomenimisynas pe mi e da a es a camada de linguagem uma olhada sis ema icamen e e
naujažodžius e desc e e de aco do no mundo a lexicog a ia de neologia p incípios comuns,
p á ica ca ac e ís ica e mui os linguas uni e salius naujažodžių. Ka u no a odžių acumulação,
sis ema ização e p imá ias pesquisas e elam ais suas peculia idades, que omen am mais
de alhes no as pesquisas lexicicas e pe mi e cons ui no os modelos de sua desc ição.
2. Lexicog a icamen e p ocessado o luxo no a odžių e pa alelamen e ealizadas pesquisas
no a odžių azem es e p ocesso mui o dinâmico. À medida que mais no os dados
i susis eminama, uo daugiau iš yškėja naujų naujažodžių ypa ybių. ND duomenys i jų
desen ol em-se ixada cons i ui a base pa a as seguin es di eções de pesquisas: a) mudanças
nas mais a i amen e eno á eis á eas de consumo da língua li uana e e pėse de consumo da
língua pobūdis (naujõsios leksikos unkciona imas mídia, ele ônica comunicação, em
sepa adas á eas de a i idade ciência, business, publicidade, compu ado ijoje, mundos de
en e enogų, se o u ís ico, e c.); b) no asžodžių o igem peculia idades (sa ų e emp in os
elemen osų elação, sua conco ência e e ei o comumesa sis ema da língua li uãs);

RITA MILIŪNAITĖ. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |17
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
c) nauji žodžių da ybos polinkiai (da ybos būdų i p iemonių ak ualiza imas,
da p odução mudanças signi ica i os es eu amen o ou ala gamen o e k .); d)
mudanças signi ica i as de pala as e p eponde an es endências; e)
peculia idades uncionamen o no asžodžių (pai example, a iões conco ência,
no asada ų acei ação ou ejeição azões); ) no os enômenos de codi icação
p oblemas (naujos emp és imos į o minação, no os da ybos enômenos e
seman inių ino ações elação com no ma); g) es ilis á ios peculia idades do
léxico no o.
3. ND paíškos possibilidades c iadas e expandiadas su gindo-se com base em sis emá icas bem que
uncioncinius no asžodžių peculia idades, suas esgi i ude condição e conside ando-se em á ios
g upos-al o necessidades. Públia agindo ND paieškos de aco do pa âme os sis ema e
especializadais sua a ian e pe mi e naujažodžius conhece á iosi iais pjū iais. Es a
in o mação já ago a começa a c ia adicionada alo cien í ica e p á ica, ab iendo no as
possibilidades da sua u ilização: a) no domínio da ciência: p oje am-se e ealizam-se pesquisas de
no as léxicicas de á ias di eções; b) no sis ema educacional: incen i a a eno ação do con eúdo e
me odicà de ensino e a i en a o p ocesso de ensino (p o esso es e p o esso es u ilizam
a i amen e dados ND, en ol e alunos e es udan es em abalhos de conhecimen o e acumulação
9
de no a léxica); c) e sle: o necem idéias pa a no as me cado ias, se iços, denominações de
emp esas; d) na á ea da educação linguís ica da sociedade: ajuda as pessoas a amilia iza -se
com mudanças da língua li uãs, conhece a no aja leksiką da língua li uãs e sua a senaujimen o
isgales.
ŠALTINIAI
BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. Danu ė Liu ke ičienė. Lie u ių kalbos
ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l .
ND – Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas. Tęs inis in e ne inis žinynas nuo
2011 m. Sud. i a s. ed. Ri a Miliūnai ė, p og amuo ojas E aldas Ože ai is. Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://naujazodziai.lki.l (žiū ė a 2018 m.
spalį–lapk i į).
9
Plg. iš es inį ND kū inį – Lie u ių kalbos naujažodžių a u ą, ku iame, naudojan elek oninio eks o
skai y u ą (lie u ių šnekos sin eza o ių), galima išgi s i, kaip a i i ki čiuo i naujai lie u ių kalboje a si adusius
žodžius (ž . h ps://liepa. as ija.l /Ta u as).
RITA MILIŪNAITĖ. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |18
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
NSDB – Naujųjų skolinių duomenų bazė, pa engė Lie u ių kalbos ins i u o Socioling is ikos
sky ius, ž . h p://nsdb.socioling is ika.l /.
LITERATŪRA
A be l A., M e y e C h. M. 2013: The dynamics ou side he pape : use con ibu ions o
online dic iona ies. P oceedings o eLex 2013, 179194. P ieiga in e ne :
h peki.ee/elex2013/p oceedings/eLex2013_13_Abel+Meye .pd ( isualizado
2018 09 12).
G ue a A. R. 2016: Dic iona ies o neologisms: a e iew and p oposals o i s
imp o emen . Open Linguis ics 2 (1), 528556.
K e e m a n s D. 2015: A Web o New Wo ds: A Co pus-Based S udy o he
Con en ionaliza ion P ocess o English Neologisms. English Co pus Linguis ics 15.
F ank u am Main: Pe e Lang.
K e e m a n s D., S eg m a y S., S chm id H. J. 2011: The NeoC awle : Iden i ying and
Re ie ing Neologisms om he In e ne and Moni o ing Ongoing Change. Cu en
me hods in his o ical seman ics. K. Allan, J. Robinson (eds.). De G uy e
Mou on, 5996.
L i u k e i č ie nė D., M u m u l a i y ė D. 2015: Desde Daba inės p ie Bend inės
lie u ių kalbos žodino. Lexicog a ia e lexicologia 5, 83146. M il i ū n a i pai R. 2014:
Naujieji kon aminaciniai da iniai lie u ių kalboje. Ac a
Linguis ica Li huanica, 71, 246264.
M il i ū n a i pai R. 2015: Naujažodžių a anca e pa eikimas Li u ias linguagem naujažodžių
duomenyne. Lexicog a ia e lexicologia 5, 161184. M u m u l ai y ė D. 2014: P iesagos -iklis
no osda os de inições sis emiškumas. Bend inė ala 87, 117. P ieiga na in e ne :
h pwww.bend inekalba.l /S aipsniai///Mu mulai y e_BK_87_s aipsnis.pd M u m u l a i
y ė D. 2016a: Naujieji nomes de pessoas da ybos e seman iniu aspek u. Li uânia ala 10,
122. P ieiga na in e ne :
h pwww.lie u iukalba.l index.php://lie u iu-kalba/a icle/ iew/200 M u m u l ai y ė D.
2016b: Naujažodžių duomenyno leksika pake ui em Bend inės lie u ių
kalbos žodyną. – Ac a Linguis ica Li huanica 75, 46–66.
RITA MILIŪNAIT. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |19
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
M u m u l ai y ė D . 2016c: Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas i naujada ų y imų
pe spec i as. Bend inė ala 89, 127. P ieiga in e ne :
h pwww.bend inekalba.l /S aipsniai/89://Mu mulai y e_BK_89_s aipsnis.pd M u m u l ai y ė D. 2018:
Kon aminação e no osada a da língua li uanas. Linguagem e con ex os 8(1), 6070.
i R e a P as o R. e al. 2017: Kalbų lygybė skai meniniame amžiuje. Gim osios
p oje o de linguagem. B uxelas: Se iço de pesquisas do Pa lamen o Eu opeu.
Accesso à in e ne :
h pwww.eu opa l.eu opa.eu/RegDa a/e udes://STUD2017/598621/EPRS_STU(
2017)598621_LT.pd . Ve sija em inglês ala: R i e a R. e al. 2017: Language equali y in
Pa liamen a y Resea ch Se ice. P ieiga in e ne e:
he digi al age: Towa ds a Human language P ojec . B ussels: Eu opean h pwww.eu opa l.eu opa.eu/RegDa a/e udes://STUD/2017/598621/EPRS_STU(
2017)598621_EN.pd ( isualizado 2018 11 26).
З аб о т к ин а В . И . 1989: Новая лексика современного английского языка. Москва:
Высшая школа.
Į eik a 2018 12 15
Adop ado 2018 12 30
RITA MILIŪNAITĖ. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |20
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
NEOLOGISM PRESENTATION AND SEARCH POSSIBILITIES
IN THE DATABASE OF LITHUANIAN NEOLOGISMS (NEOLOGISM PRESENTATION AND SEARCH POSSIBILITIES IN THE DATABASE OF LITHUANIAN NEOLOGISMS) This Regula ion shall en e in o o ce on he wen ie h day ollowing ha o he day, and he ollowing day he ea e .
S u m m a y
The language echnologies ha a e seeing apid de elopmen all o e he wo ld a e g ounded on
digi al language esou ces: a ious dic iona ies, da abases, co puses, and simila compila ions
o s uc u ed and scien i ically desc ibed language da a. The digi al esou ces o he
Li huanian language a e also unde going an inc easing deg ee o in eg a ion in gene al
da abases (see h p://lkiis.lki.l , h ps://www. aš ija.l ) and p epa a ion o he digi al global
ma ke o languages. These esou ces a e used o he de elopmen o digi al ools and
se ices (such as online sea ch engines, machine ansla ion ools, seman ic wo dne s, and
inally, a i icial in elligence).
The a icle o e s an in oduc ion in o a digi al compila ion o neological da a he online
Da abase o Li huanian Neologisms ha has been unde de elopmen by he Ins i u e o he
Li huanian Language since 2011 and is now subjec o ongoing upda es (ND,
h p://naujazodziai.lki.l ). Designed o cap u e Li huanian neologisms o he ea ly 21s cen u y, i
mi o s he changes in he ocabula y o he Li huanian language and i s seman ic, mo phemic,
o ma ional s uc u e. As o la e 2018, he ND con ains nea ly 5,000 neologisms and abou 19,000
usage examples. O p opósi o do a igo é desc e e as possibilidades de olling o da a o be
included in he ND and he di ec ions in which hey could expand, based on he seman ic,
s uc u al, and unc ional a ibu es o he mode n-day Li huanian language. The i s segmen
deals wi h he e m neologism ha has been adop ed in he ND, ha he da abase can bene i
he p inciples o p esen ing he da a, and he p oblems wi h neologism desc ip ions. I shows
bo h neological esea che s and language use s. O second segmen examina he de elopmen o
he ND sea ch engine based on he abo e equi emen s.
Neologisms in he ND a e desc ibed ollowing p inciples ha esemble hose o he
es ablished p ac ice o o eign neologism dic iona ies. The in o ma ion on each neologism in
he ND is p esen ed in wo blocks:
(1) gene al in o ma ion on he neologism (a heading, i s accen ua ion; neologism classi ica ion
based on he cha ac e is ics o i s o m; g amma ical a ibu es; a ia ions o o m; neologism
o igin, o iginal o m; o ma ional p ope ies o neologisms; kind ed wo ds);
RITA MILIŪNAIT. Naujažodžių pa eikimas i paieškos galimybės Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyne |21 (2)
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
he meaning(s) and usage o he neologism (neologism de ini ion; he ela ionship be ween he neologism and
he no m o he s anda d language; hema ic ields o use; unc ional and exp essi e shades; o he
a ia ions; seman ic ies wi h o he neologisms in he ND; usage examples and da ed sou ces and au ho s
he eo ). O mo o de busca ND es á sendo desen ol ido com base nos a ibu os acima de neologismos,
conside ando os equisi os de neological esea che s and use s o he language (po exemplo, o ND em a
b oad applica ion in he p ocess o eaching he Li huanian language a schools o gene al and e ia y
educa ion). The s uc u ing and ini ial s udies o neologisms e eal hei p ope ies ha d i e wide
in es iga ion o he new ocabula y and de elopmen o new models o desc ibe hem. KEYWORDS:
lexicog aphy, neologism, digi al linguis ic ecou ses, language echnologies.
RITA MILIŪNAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]