BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
EDITA LEDICHOVA
Lie u ių kalbos ins i u as
LABIALIZUOT BENDRINS LIETUVI TALOPS BALSI
EXPERIMENTINIS TYRIMAS es un g oupe d'é udes su la san é humaine.
ESMINIAI VOIRŽI: koa ikuliacija; labialisa ion; balsio quali é; alo onas.
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d de coopé a ion en ma iè e de d oi s de l'homme.
À p opos labialisa iona ion des Li uiniens pa lo y e commencée pa le enco e XX a. midu yie. Déjà alo s a é é
ema qué que les oix, a sidū ée à cô é lūpinių p iebalsių ou balsių, se ca ac é isen d'au es quali és
acous iques e a iculiacinées. Cependan aucune dé aillées expé iences de jusqu jusqu jusqu'ici n'a é é
emian is ik klausa a ba nedideliais ž algomojo pobūdžio y imais. Šis da bas – ienas iš pi mųjų bandymų
ekspe imen inio y imo būdu išsiaiškin i labializacijos po eikį lie u ių bend inės kalbos ilgiesiems i
e ec uée, obse a ions e conclusions on é é ai es aux umpie s o sie s. Labializués alophonés
quali a i es ca ac é is iques analysées en compa an des données na u elles e a i icielles de mo s balsies du
a imo a ec isoliuo ai p ononcés sons. Les ésul a s de l'é ude expé imen ale mon en que dis inc emen
di è en labializués alo ones oisième o man ée (F3) données. La seconde o man ée (F2) signi ica ions a iim
es égalemen ès endcing, cependan l'e e labialisa ion pou les oix de zach alinée e a an akinée angées
es di é en . Mêmes que les allophones labialisés e non labialisés, les alophones di è en de la p emiè e
o man e (F1) dans le spec e. Fo mančių F1, F2 e F3 é alua ions signi ica ions é élée, que selon
kompak iškumą (di uziškumą), bemoliškumą, onalumą e į empimą CpVCp posi ion alo onai quali ibemen aussi di è e des isoliuo ai é a és balsių a ian ų.
ĮVADAS
Dans les a aux de phoné ique des langues Li uanies non peu consac ée aux
expé imen a i s langues commun ines Li uanies e a mių balsių (Pake ys 1982;
1
Kaukėnienė 2002: 4159; 2003: 3547; 2004: 199
211; Gi denis 2003: 222; Ja osla ienė 2014: 6884; 2015; Ja osla ienė e k . 2019 e k .) ou con ebalsies
(Vai ke ičiū ė 2010: 7290; Mikalausė 1975; Kliukienė 1994: 4352; 1995: 5868; 2011; De eške ičiū ė 2008: 1519;
De eške ičiū ė, Kazlauskienė 2009: 98111; Amb aze ičius 2012: 510; U bana: 1318; U bana, Ind ičė 2016: 4677;
U bana: 4679; U bana ičienė e c. e k .) es des inée aux a icles acous ics e k , mais les é udes su les
mo s e les éc i s des communes de la langue li uanienne ou des éc i s son basées su la ie publique (ĮP
1
Bend ine kalba šiame s aipsnyje laikoma aisyklinga, žodyno, g ama ikos, ašybos i sky ybos no momis
2011).
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 2
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
coa icula ion du ai emen des phénomènes es enco e manquée. Iš i i e déc i e seulemen
2
quelques cas d'in e ac ion des sons (Vai ke ičiū ė: 207 1960; Gi denis, Kubiliū ė-Kliukienė 1982: 3038;
Kliukienė 2002: 3349; Ja osla ienė 2010: 133139; 152158; 2013: 105125; Ledicho a 2012: 7685; Kliukienė,
Raudžiū ė 2013: 111119; Amb aze ičius, Leskauskai ė 2014; Ja osla ienė e k . 2019 e e c.).
Habi uellemen , il es dis ingué deux cas de coa icula ion dans le cou an linguis ique: assimiliació
e akomodació (Pake ys 2003: 178179; Thomas 2010: 174, 293294). Assimilia ion o al ou pa iel
suppachachemen du son a ec d'au es sons du même ou adjacen mo , changean ce e aleu
phonologique (LKE 2008: 36). Pa exemple, p iebalsį [p] peu emplace p iebalsis [b]: lìpa ['ljɪp]:
lìpda o
3
['ljɪbdʋoː]. O akomoda ion elle combinaison de sons qui ne p o oque géné alemen pas de
changemen s phonémiques, n'appa aî que des lége s changemen s de son; le ésul a de ce
p ocessus des mêmes phonémes des a ian es, ou allophonai. La Rais e els changemen s de sons
géné alemen nea spein (Pake ys 2003: 189). Dans ce a icle es examiné l'un des ypes
d'accommoda ion labialisa ion. Labialisa ion (la . labialis lūpinis), ou lūpinemen , es dé inie comme
lūpiniu. Ją lemia ga so a imas papildomai a kišan lūpas į p iekį (Lade oged, Maddieson 2008: 356;
nelūpinium son i imas Lade oged, Johnson 2014: 245), de ce ai paillède bu nos e mė e pažemėja
son emb as (LKE 2008: 296), cependan , comme e dans ous les cas d'accommoda ion, ce n'es qu'un
pa iel ha monisa ion des sons, changean les signes di é enciés du son e la langue (ou a mi) de la
composi ion phoné ique. Bien que dans les a aux des che cheu s de langue Li uiniens, le e me
labialisa ion soi men ionné assez sou en , dé aillées des eche ches de sons labialisués ne l'es pas.
D oi e, Elžbie a Mikalauskai ė (1975: 12) e An anas Pake ys (2003: 192) dans leu s magasins de
phoné ique ziminen su le possible impac lūpinių p iebalsių su les oci, cependan plus la gemen
examine e de maniè e expé imen ales con i me dans cesž algų nesiem, e e dans d'au es
4
a aux de phoné ique de langue Li uaniennes déc i en seulemen commun iausios labializacijos pa icula i és.
2
Coa icula ion (angl. coa icula ion) dé inie comme la con luence de b ui s adjaçan s, s'ins au an pa la
olydaus ac us ocal pe si o ma ion à un au e b ui a i (Lade oged, Johnson 2014: 75).
3
Bend inės lie u ių kalbos i a mių one ikos a aux son géné alemen u ilisés des éc i s Li uiniens one inės abėcėlės,
cependan isan , que les ésul a s de l'é ude soi plus comp éhensibles e au es langues che cheu s, appliquée a icle
s anda diséa a uni e sali C éée pa l'Associa ion in e na ionale des phoné iques (TFA, angl. In e na ional des sons de la langue
Phone ic Alphabe [IPA], plačiau dėl TFA ašmenų ž . Ball i k . 2018: 155–164; dėl TFA simbolių aikymo bend inės
Li uanien ansmis pou possibili és oi Ja osla ienė 2017: 196218; Kazlauskienė 2018: 1819, 5455, 57, pou l'applica ion des
a miques aux sons pe duik i oi Bakšienė, Čepai ienė 2017: 105135). Dans la phoné ique in e na ionale abėcėlė habi uels signes de
ki čio ne son pas u ilisés, seulemen symbole ' ma qué p incipal ki is. Cependan , dans la langue li uanienne, il es nécessai e
di é emmen ma que i agaliquemen e i ap adiquemen ki čiuo us skiemenis, donc dans ce a ail on se é è e à
As os Kazlauskienės p oposé augaidžių ma ke ėjimu: 1' i ap adė, 2' i agalė p iegaidė (Kazlauskienė 2018: 19).
4
Le e me labialisa ion es assez sou en u ilisé dans les a aux des che cheu s a miques, elle es
ca ac é is ique anykš ėnams e kupiškėnams (Salys 1992: 119120; Zinke ičius 1994: 6889; 2006: 8669; LKTCh 2004: 142, 152;
Ma ke ičienė: 305; Balčiūnienė e k . 2017: 47), mais ce n'es pas une a ec a ion des au es sons de la koulu, ce qui
n'appa ien pas aux eche ches de Gi denis, Riaubišky ė, 1992: 92; Zinke ičius 1994: 122; LKTCh 2004: 272; 2008: 29).
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 3
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Dans les a aux de langue é ango y os p incipaux p incipes de labialisa ion on déjà assez dé aillé
d'examine e déc i e. Les plus impo an s ai s quali a i s des osiés labialisés son considé és la
(F3) o mančių eikšmių ki imas. Nus a y as labai yškus p iešakinės eilės balsių F2 eikšmių
seconde (F2 ) e la oisième diminu ion, leu é an a soū s à cô é des lèpins p iebalsiés, e les oix de
a iè e angées en aison de labialisa ion enden plus sou en en a an aké ieu e a icula ion, i. i. leu
F2 plus sou en ésonne dans la zone de équences plus éle ées; sans cela, pa mi les lūpinių p iebalsiés
p ésen s des osiés F3 signi ica ions son des emmesnių (S e ens, House 1963: 111128; Ohde, Sha
1975: 923927; S ange e k . 1976: 213224; Hillenb and e k . 2001: 748763; Flemming 2002: 22; S einlen 2005: 8791,
101106, 118122; 2011: 49; Thomas Fle che , Buche 2014: 98; Renwick 2014: 186; Sylak-Glassman 2014: 1738;
Beeley 2015 e k .). Ryškesnio p emiè e p emiè e o man ée quali a i du change, lié à la labialisa ion,
expé imen a i s eche ches nonž ixée.
L'objec i de ce a ail mé hode d'é ude expé imen ale é udie de maniè e cohé en e e dé aillée
e déc i e l'e e labialisa ion des Li uaniennes bend ines langues longs [ɑː, oː, uː, æː, eː, iː] e
5
cou s [, ɔ, , ɪ, ɛ] balsi des ca ac é is iques de quali é. Les âches enle ées: 1) cons i ue une base
6
de mo s de eche che; 2) ou e des dic o ies app op iés e en egis e les mo s d'enquê e; 3)
des p og ammes spéciaux e ec ue des eche ches expé imen ales allophonų quali é; 4) compa e
e déc i e labializués e isoliués balsiés a ian s acous iques
požymius.
1. TYRIMO METODIKA
L'enquê e cons i ue deux pa ies. Tou d'abo d on é é é udiés des na u els mo s de la langue Li uanienne,
7
p incipalemen diskiemenies, balsies: [ɑː] bãbą [2'bɑːbɑː], pãpadę [2'pɑːpdjæː]; [oː] bbos [1'boːboːs], põpo [2'poːpoː];
[uː] būbų [2'buːbuː], pūpso [2'puːpsoː]; [æː] bbę [2'bjæːbjæː], pplę [2'pjæːpjljæː]; [eː] bėbė [2'bjeːbjeː], pėpė
[2'pjeːpjeː]; [iː] iebbė [ jɪɛ1'bjiːbjeː], ppė [2'pjiːpjeː]; [] bàbsi ['bpjsjɪ], pàpsi
5
Ti as l'e e de labialisa ion su les balsi qui se ou en en e lūpinių p iebalsių [p], [b] (g a iquemen la
posi ion é udiamoji signi ie CpVCp).
6
Dans la con empo aine des langues li uaniennes, on main ien l'opinion que queɪɛ/ e i uɔ/ pa len onc ionne comme les longues
oix (Bace ičiū ė 2002: 517; Gi denis 2003: 102104; 2009: 213242), mais ces a ian s de haussemen des sons e la mé hodologie de
desc ip ion di è en du cons an de l'é ude e de la mé hodologie de l'a icula ion des sons, donc ils n'on pas é é inclus dans
l'é ude expé imen ale.
7
S'é an composés des enquê és na u els de la langue li uanienne base de mo s e isan au an exacles ésul a s d'enquê e
expé imen ale, s'e o ce que au an de mo s enquê és soien d iskiemennes e , si seulemen possible, les enquê és oix
se aien u ilisés en e la même a icula ion lieu p iebalsies e au aien la même ( i agalę) p iegaidę. Cependan idéalis
one ines sąlygas dažnai būna sudė inga, aigi į y imą eko į auk i ieną ki ą iskiemenį a i ap adę p iegaidę u in į
cons i uen le mo .
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 4
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
['ppjsjɪ]; [ɔ] bòbo ['bɔboː], pòpo ['pɔpoː]; [] bùbų ['bbuː], pùpų ['ppuː]; [ɪ] bìblija ['bjɪbjljɪjɛ], pìpkį
['pjɪpjkjiː]; [] bèby i ['bjɛbjiː jɪ], pèpsi ['pjɛpjsjɪɛ]. La seconde pa ie de l'é ude cons i ue des mo s
8
a i iciels, . i. comp e enu des ca ac é is iques de la s uc u e des mo s de la langue li uanienne
a i iciellemen cons i uɑy ų, mais des mo s des li uaniens nèsan s, oix: [ɑː] baba [bɑːbɑː], papa
[pɑːpɑː]; [oː] bobo [boːboː], popo [poːpoː];
9
[uː] būbū [buːbuː], pūpū [puːpuː]; [æː] bebe [bjæːbjæː], pepe [pjæːpjæː]; [eː] bėbė [bjeːbjeː], pėpė
[pjeːpjeː]; [iː] byby [bjiːbjiː], pypy [pjiːpjiː]; [] baba [bb], papa [pp]; [ɔ] bobo [bɔbɔ], popo [pɔpɔ]; [] bubu
[bb], pupu [pp]; [ɪ] bibi [bjɪbjɪ], pipi [pjɪpjɪ]; [] bebe [bjɛbjɛ], pepe [pjɛpjɛ]. Ces mo s co esponden
idéaliuosius d'é ude expé imen ale, ca pe me compa a i emen maniè e Na ū alių e a i iciels
nag inė i balsius, a ojamus a p os pačios a ikuliacijos ie os p iebalsių.
mo s balsiniai alophonai de compa e a ec isoliuo ai des a es balsies de quali é signes. Isoliuo ai, . i.
10
sans aucun con ex e, p ononcés le son e lè e na u alię a ikuliację. En les a ian a si ée de
l'in luence des oi s adjacen ainsi d'au es ac eu s, ayan signi ica ions changemen s des
pa amè es de quali é, donc un el oix es le plus p oche acus inium é alonui. En ou e, isoliuo s e du
langage lux de compa a ion des osies é a ées pe me de dé e mine alo ones des quali és signes
di é ences. Isoliuo la oix a é é p ésen é en cou e cons a ojamosios in ona ion sen inie, pa
exemple, aš a iu ilgąjį [ɑː], aš a iu ilgąjį [iː] e k . Dik o ių demandée des ph ases à eli e no maleu
empo, ien spécialemen n'ab éçan e nepailginan , a an ex i pan le o e d'enquê e ai e nedidelée
pause. Dans beaucoup de a aux de phoné ique expé imen ale li uaniennes, les signi ica ions des
balsies o mances son calculées en p enan ou le son é udié la moyenne des signi ica ions
o mances (A kočai y ė 2002; Kazlauskai ė 2002a; Bace ičiū ė 2004; Kaukėnienė 2004; Leskauskai ė 2004;
T umpa 2005; Mu inienė 2007), ainsi déc i es non seulemen pa le son s a ionnai e, mais aussi pa les
segmen s ini iales e inales de la pa ie ansiklées, p incipalemen é i iés pa des coa icula ions
a ec g e imes sono es. Pa conséquen , en e ec uan ce e é ude les aleu s o man es des sons
calculées di é emmen : allophone a é é di isé en 3 pa ies e calculées segmen du débu (I posi ion),
de la s a iona iose pa ie du milieu (II posi ion) e de la in
8
Selon une elle mé hodikà d'é ude, un ce ain nomb e de eche ches expé imen ales de sons d'in e ac ion
e ec uée à l'é ange (p z. : Whalen 1990: 149176; Ma chal, Ha dcas le 1993: 137153; Boyce, Epsy-Wilson 1997: 37413753;
He ick 2007: 231254; S ange e k . 76 2007: 11111129; Maxwell e k . 2015; Zellou, Pycha, 2018: 124), d'en e elles es
e ec uée e su base des données phoné iques de la langue li uanienne (Ledicho a 2012:85; G igo je s, Ja osla ienė 2014: 3549).
9
Les mo s a i iciels ki čio ou p iegaidės n'on , donc skiemuo, qui les in o man s de aien accen ue , a
é é pab auk as.
10
Isoliuo ai is a ų balsių ne eikia sekound wi h Joneso ka dinaliniais balsiiais uni e sellemen econnusis balsių kokybės
e alonais, qui son u ilisés comme héo iques cons uc es ce ains langues ou a mių balsynui déc i e, mais ne coïnciden
a ec ealiaisiais quelle que soi conc è es balsijas kalbos (plačiau oi . Ja osla ienė, Kaukėnienė 2004: 2538; su sépa és Li uans
šnek ų isoliuo ai p é endus balsies acus inai es e a iculiacinių ca ac é is iques compa able a ec Joneso ca dinalines oix
oi . : Mu inienė 1998: 91−105; Bace ičiū ė 2000: 13−17; Leskauskai ė 2000: 83−94; Kazlauskai ė 2002b: 61−78;
U bana ičienė 2004: 65−80 e k . ).
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
(III posi ion), . y. 1/3 de la oix, o man ies signi ica ions. Du o al ép ou ées 1056 labializués
alo onés éalisa ions.
Ma é iaga pou expé ience ecueillie Vilniaus ille. Les échan illons des inés à l'é ude en e iennen
deux dik o iai hommes: A. S. (23 m.) e K. B. (22 m.), kilé de aka ų aukš aičių a mės plo o, ayan une bonne
langue de langue communau ai e Li uiniens e ac i emen la communiujan s dans la ie quo idienne.
C'es les ep ésen an s de ce e supe icie a mique qui conse en le mieux longueu des osiés, e la
p op e a mie phe ine sys ème e g amma icine sanda a es p esque la même que commun ines des
langues Li uaniennes (LKE 2008: 310). Ti iamosios ma é iel au momen de l'en egis emen les deux
dic o ions é aien académie de Musique du cou s III de la spéciali é du meis ialisme ac o inien. Jų
a ikuliacija be pas ebimų ūkumų, a is épond aux no mes de la langue commun ines Li uaniennes.
Pou que les dic eu s ne soien clai s bu de l'é ude e ils ne pou aien in luence les ésul a s de
l'expé ience, les mo s é udiés on é é donnés au hasa dine o d e, en plus, inse e à l'é ude des
s uc u es analogiques de mo s. Ti iamoji ma é iau incluseu en main enan habi uelle, na u al des
langues empo, uneoda, émociellemen neu alia nomina y ine in onacija, mo au bou nenuleidissan
oix. chaque in o man indiqué les mo s ois ois. Les en egis emen s segmen e e spec ine
analyse e ec ués u ilisezine compu e ine des scien i iques de l'Uni e si é d'Ams e dam Paulio
Boe smos e Da ido Weeninko c éée p og amme de ai emen e analyse des sons PRAAT. En l'appliquan , calculées des p emie s qua e des o mances (F1, F2, F3, F4) signi ica ions he cais
(Hz), o man ée signi ica ion a ail enues 10 he cés p écision su e illée du son du débu , de la
s a iona iosios pa ie (midu io) e de la in o man ée.
Dans le bu de déc i e plus p écisémen les appo s quali a i s des allophones analysés, selon les
posi ions d'a icula ion ini iale, s a iona ienne e a iè e de la p emiè e, de la deuxième e de la oisième
o mances aleu s (Hz) calcule les sui an s pa amè es acous iques des sons: compac iali é (C),
onali é (T), bemoliali é (b), di uziali é (d ) e en enimo (į ). A i me iniai ac ions e ec uées des
p og ammes paque Mic oso O ice élec onique calculieokle Excel, qui, selon Raimundo G. Pio o skio
(Пиотровский 1960: 2438) c éée la mé hode d'enquê e calculai i és segmen s indices. Les ésul a s
eçus aiden à é alue , commen chan a alophone quali é le disan isoliuo e e join e a ec p iebalsies,
ainsi que laquelle segmen du suje pa ie commencemen , s a iona ioji pa ie ( idu ys) ou pabaiga le plus
é iée koa icula ion. Selon Bladon e Fan o o mule (Bladon, Fan 1978: 23) addi ionnellemen calculée la
signi ica ion de la di e e icace iose secondai e o man ées (F2').

EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
c es calculée en considé an que B2 = 67 Hz, e K( ) = 12 · F2/1400, selon ce e
o mule: À ba kus les ésul a s son con e is selon la o mule de T aunmülle (T aunmülle 1988: 97).
Ba k = 26,81/ (1 + (1960/ )) 0,53.
G aphiquemen compa és des a ian s de balsies les ela ions son ep ésen ées psychoacus inai e
F2' F1 espaceée. Elle y é udie les allophones ma qués 1 ba ko aille (z) diamè e ci conci cums ances,
e les dis ances en e les ci conci cums ances indiquen le deg é de di é en iali é de la quali é
pe çue: plus les ci conci cums ances éloignées les unes des au es, le plus o emen di è en quali a i emen les sons (Ja osla ienė 2015: 5). Il es a i mé que elle image des ela ions balsies
iksliau pe eikia klausos ypa umus, nes a siž elgiama į loga i minę su okimo p igim į (G igo je s
2013: 303).
2.MABIALIZOOTH LongUJES ET TREMPEUJES BALSIES KOKYBES CORRÉSTALISATIONS DES RESULTS Les ésul a s de l'examen son les sui an s: a) le ésul a du sc u in es le ésul a du sc u in; b) le ésul a du sc u in es le ésul a du sc u in; c) le ésul a du sc u in es le ésul a du sc u in.
L'é alua ion des balsiés labialisés es e ec uée en compa an leu commencemen , la pa ie s aciona iée
(midu io) e la in des p emie s ois o mances (F1, F2 e F3) signi ica ions a ec les co espondan es
isoliuo ai is a es balsiés o mances signi icmés on aiškinamasi, laquelle pa ie allophonique i iamojo es
le plus in luencée pa le p iebalsio de lūpinio. Dans la li é a u e scien i ique (p.ex.: Lade oged 2008: 440;
K ug, Schlü e 2013: 234; Ca ignan e k . 2017: 363; Wayland 2019: 170) il es a i mé que la p emiè e o man é
F1 es a e semen p opo ionna le ongu io pakilimui, i. e. plus ce e o man é es in é ieu e, le languis
haussé pakilès e le son plus e mé; la deuxième o man é F2 es liée a ec le langue ho izon alaliu
mou emen ėjim, i. i. plus ce e o man é supé ieu e, le son con eakesnis. On pense que déc i an
acous iques des ca ac é is iques des oix su i F1 e F2 signi ica ions, au es signi ica ions ansme en géné alemen seulemen exp essy iné in o ma ions ou indi idualias ca ac é is iques de oix (plg.
(1)
(2)
(3)
;
.
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Gi denis 2003: 221–222; Lade oged 2008: 48). Tačiau, kaip a skleis šio y imo ezul a ai, kai ku iais
oisième o man ée F3 des cas peu en ê e pa iculiè emen impo an s di é encian les balsins allophones.
2.1. Na ū alių mo s des longues oix
Tou d'abo d analysées dans les mo s na u els é a ées longues labializués alophonés spec ales
cha ak e is ikos, o ada ezul a ai lyginami su di b inių žodžių y imo duomenimis. Analogiškai
déc i es e cou es labializués ainsi isoliuo ai é a ées osies ca ac é is iques. 1 LENTEL.
Na ū alių mo s de labializués e isoliuo ai is a es longs des balsies [ɑː], [oː], [uː], [æː], [eː], [iː]
quali é signes
Ga sas
1180 1180
1180 1180
Pozicija
F1 F2 F3 C
b T d
2010 II 1100
800 2490
91590 550
500 [ɑː]
810 1250 70
26 26 923
1180 1180
Cp[ɑː]Cp
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
440 141 730
730 I 800
500 860 860
860 870 870
870 880
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
III 790 1290
2470 915
106 69 500
530
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
Cp[oː]Cp
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
Cp[uː]Cp
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
Cp[æː]Cp
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
Cp[eː]Cp
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
Cp[iː]Cp
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
1180 1180
Rema ques: I balsio débu , II milieu, III inale; lauž inai es skliaus ues indiquen isoliuo ai p ononcé balsio o mančių
e leu s signi ica ions d'é alua ion.
Išanaliza us des mo s na u els des endances de changemen de signi ica ions o man des oix
longues labializuées, e ec ués une é alua ion des pa amè es quali a i s (ž . 1 ableelę) e ob enus
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ésul a s compa és a ec isoliuo ai des o sies, il es possible de ai e quelques p emiè es conclusions
(elles pe eikia Fig. 1). Les di é ences de signi ica ions de la p emiè e o man ée (F1) des balsiés
labialisés se son en egis ées seulemen du moyen de l'ascension des balsiés [oː] e [eː] en e lūpinių
p iebalsių esančių alo onų F1 légè emen plus éle ée que la co espondan e isoliuo ai iš a ų balsių
o man ė, donc elles de aien ê e un peu plus ou e es. S ip esnė coa icula ion in luence
labializua o [oː] F1 signi ica ions dé e minées en é aluan s a iona iée e galine a icula ion posi ions
(plg. Cp[oː]Cp F1 = 550 Hz, 440 Hz e [oː] F1 = 470 Hz; enco e plg. 500 Hz e 470 Hz), e labializua o [eː] ou es
ois posi ions subissaien une ès similai e g e des con ebalsies in luence (plg. Cp[eː]Cp F1 = 450 Hz,
450 Hz, 560 Hz e [eː] F1 = 390 Hz). D'au es i es des balsins alophonés ésul a s d'aucun signi ica i
quali a i p emiè e p emiè e o man ée au e spec e ne mon en . Beaucoup plus i es labializués
e nonabializués alo ones secondes o man ées signi ica ions di é umes. Ils, comme on peu
ema que , liés a ec les balsies a imo eile. Longs a iè e-linées labializués balsiés [ɑː], [oː], [uː] alo on
de F2 son plus hau es équences, donc ces alophonées de aien ê e app éciées comme p éaki ées
a icula ion que isoliuo ai p ononce [p], [b], en e lesquelles on é é labialisées les oix, aussi
a iculiées a an akine pa une pa ie bu nos lūudusis o moma abiem clipū om, o emen a achan
une au e. En disan de els p iebalsius, un peu en a an pasisle e languežu is. Donc na u el que ap ès
balsiai. Tai iš ik ųjų labai ikė ina, nes p iebalsiai
ce disan balsį langues pada gai nespėja e ou ni en zazakalinę padė į e zazakalinės eilės oix à di es
combien p iešakesni. Labializuo es a an akinée lignes [æː], [eː] e [iː] alo ones F2 signi ica ions plus
pe i es que isoliuo ai p é endus balsies a ian s.
Au ega d de l'a icula ion ce appo de ai
ê e in e p é é ainsi: la langue aîneasi en
a iè e e s le ige ojo gomu io e p é end la oixis zainakalėja.
Nus a y a, kad koa ikuliacija s ip iau eikia
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 9
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
p adinée ou (i ) la galine du segmen é udié pa ie, cependan e ou lūpinių p iebalsių [p], [b]
exe quiamas alophon quybiquemen ès di è e du isoliuo ai p é endu balsio a ian e.
T eisième o man ée signi ica ions de change di ec ion de aussi ès endcinga dans ous les
cas e de ous i iable labializuo o balsio a icula ion des posi ions F3 ge okai emesnių dažnių.
les ésul a s signi ica i s de l'é ude expé imen ale con i men des che cheu s de phoné ique é ange s
(S e ens, House 1963: 111128; Ohde, Sha 1975: 923927; Hillenb and e k . 2001: 748763; Cole e Pi 2010: 167184;
Paille eau enco e i és conclusion su les endances de changemen des signi ica ions de la deuxième
o man e, aussi pa emia Edwa d Fleming (2002: k 22), E iko R. Thomas (2011: 49), Helen Beeley e And ew
Buche io, Jane os (2014: 98) la pensée que la labialisa ion es le plus liée à la diminu ion des consécu i s de la
oisième o man e. A en ionnable, que la p emiè e o man ée signi ica i s changeim ès blankus e ,
comme on peu soupçonne , peu esusijęs a ec labialisa ion. À p opos yškesnius F1 ski ums ne ašo e
é ange s spécialis es de phone ica. Fo man i s ésul a s d'é alua ion signi ica ions pe me égalemen
ai e ce aines p emiè es conclusions, des changemen s de quali és le mieux e lè en kompak ičnos i
iesa, nus a y os endencijos i gi y a glaudžiai susijusios su p igim inėmis balsių akus inėmis
sa ybėmis. Žemu inio pakilimo balsiai iš p igim ies y a kompak iniai, odėl jų alo onų akus inių
indeksai. En e lūpinių p iebalsių [p], [b] é an du basu inium [ɑː] es plus pe i kompak iškumo que
isoliuo as [ɑː] (plg. Cp[ɑː]Cp C = 908, 915 e [ɑː] C = 923), e du basu inium [æː] a iculisé labi alophone
kompak iškumo indekso signi ica ions de ou es les ois posi ions de didulia (plg. Cp[æː]Cp Cp C = 869, 874,
876 e [æː] C = 866). Didesnées e labializué moyen de l'ascension balsio [eː] kompak iškumo indekso
signi icmes (plg. Cp[eː]Cp C = 784, 786, 791 e [eː] C = 763). Le plus impo an pou les oix d'ascension
hau eu es l'indice de di uziali é CpVCp posi ion allophonai ini ialemen , s aciona iojoje e galé ale
a icula ion posi ions son d'un moind e di uziali é que isoliuo ai p ononce des balsies a ian es (plg.
Cp[uː]Cp d = 86 930 e [uː] d = 990; Cp[iː]Cp d = 1950, 2000, 2010 e [iː] d = 2100). Majesnées di uziali é indice
signi ica ions se ca ac é ise e ou es ois labializué moyen de l'ascension [oː] a icula ion de posi ions
(plg. Cp[oː]Cp d = 640, 610 e [oː] d = 780). Bemoliali é des di é ences en e labializués e isoliuo ai
is a es balsiés a ian s de cap ée seulemen é udian [æː], [iː] e [uː]. Ta p lūpinių p iebalsių esan ys
p iešakinės eilės [æː] e [iː] son bemoliškesni (plg. Cp[æː]Cp b = 106 e [æː] b = 105; Cp[iː]Cp b = 108 e [iː] b =
107) a iculan les lūp ac i i ies de ai ê e ac i esnée que en disan une oix isolée. On s'a end à ce que
bemoliali é indeksai a skleis e lūpinio balsio [uː] labialisa ion deg é, cependan lūpiniai p iebalsiai
nepa yškina ce osiui ipiško 1 PAV. Na ū alių mo s de labializuo ų (___) e isoliuo ų (....) longs balsies spec ai
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 16
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Tan des na u els que des a i iciels mo s des cou es oix de l'enquê e ésul a s é èlen les
kokybinių pa ame ų ki imo endencijas, odėl oliau umpųjų balsių y imo duomenys ap a iami
mêmes ensemble, en éluçan les plus commun iaux dėsningums ou en discu an ce ains cas qui
s'éca en . 3 LENTEL. Na ū alių mo s de labializués e isoliuo ai is a es cou s des balsies [],
[ɔ], [], [ɪ], [ɛ] quali é signes
Ga sas
10 10 10 10
10 10 10 10
Pozicija
F1 F2 F3 C
b T d In
II 650 1330
2420 883
510 680 400
[] 740 107
1290 2690
904 106 78
10 10 10 10
Cp[]Cp
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
650 650 650
6060 6070
6070 7070
107 107 107
107 107 107
107 107 107
107 107 107
107 107 107
107 107 107
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
107 107 107
107 107 107
107 107 107
107 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
10 10 10 10
Cp[ɔ]Cp
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
I 410 900
Cp[]Cp
2520 860
112 106 690
710 III 380
1990 2560
772 107 610
1610 670
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
Cp[ɪ]Cp
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
Cp[ɛ]Cp
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
4 LENTEL. Des mo s a i iciels labializués e isoliuo ai is a es cou s des balsies [], [ɔ], [], [ɪ],
[ɛ] signes de quali é
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
Cp[]Cp
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
110 110 110
Cp[ɔ]Cp
110 110 110
110 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10
10 10 10 10

EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 17
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
[] 580 580
890 820 918
299 910 II
850 875 112
190 720 820
[] 420 260
810 2620
878 112 225
770 890 II
400 400 400
Cp[]Cp
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
107 380 380
632 1710
890 580 980
750 870 I 8
106 330 360
1170 300
300 300 300
350 350 250
250 250 250
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
250 250 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
Cp[ɪ]Cp
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
Cp[ɛ]Cp
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400
400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400 400
En analysan an des na u els (ž . 3 len . e 5 igu e), que des a i iciels (ž . 4 len . e 6 igu e.)
ésul a s de la pa ole, on a ema qué que plus ma qué de di é ence des signi ica ions de la p emiè e
o man ès se ca ac é ise les oix de l'élé a ion in u ile [], [ɛ] en e lūpinių p iebalsių [p], [b] esančių [ɛ], []
alo onų ini ial, s aciona iosios e galinės a ikulia posi ions F1 son des zo asnių de couleu s que des
a ian ų (plg. Cp[ɐ]Cp F1 = 670 Hz, 650 Hz, 640 Hz i [ɐ] F1 = 740 Hz; Cp[ɛ]Cp F1 = 500 Hz, 510 Hz
i [ɛ] F1 = 650 Hz (na ū alių žodžių duomenys); Cp[ɐ]Cp F1 = 640 Hz, 690 Hz, 670 Hz i [ɐ] F1 = 740
iz a es de balss; Cp[ɛ]Cp F1 = 580 Hz, 610 Hz, 600 Hz e [ɛ] F1 = 650 Hz (données de mo s a i iciels)), donc
on peu suppose que a iculiuojan labializuo us alophonus la lè ée de la langue es plus g ande e ils se
e men . Labializuo s [ɔ], [] e [ɪ] a ian es F1 signi ica ions é udian na u ales ou a i iciels mo sz
d'aucune clai e di é ence quali a i e neiš yškina 1020 Hz la di é ence en e lygin ų posi ions peu
ê e considé ée ou i ele an šmingu.
La signi ica ion de la seconde o man e i a gana endcingai, de plus, la ela ion analogique déjà
discu és des mo s na u els de longs balsiés ésul a s (plg. 1 e 2 len .): des a iè e-lignes
labializuées [], [ɔ], [] alo ones F2 signi ica ions plus g andes, donc ous ils de aien ê e considé és
comme a an ak e i a icula ion que p ononc i isoliuo ai, e des oix labialisées [akin], pou ] F2 son
a an l'a de l'hémisphè e, au an qu'il es possible de pense que les a iculan la langue plus pas
s'il s'en a. Ap issable ai ypique an des na u els que des a i iciels mo s des ésul a s de
l'é ude. Il es nécessai e d'a i e l'a en ion que les données des signi ica ions o man es des
cou es oix
EDITA LEDICHOVA. Labializuo es commun ines Li uiniens langues balsies expé imen al é ude | 18
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
é èle ne el i es quali a i di é endum comme longs balsies, cependan F2 ki im ès
cons an o us e pe me p é end e que ce n'es pas acciden inumas, a neabejo ina lūpinių p iebalsių [p], [b] en aka.
Nuosecliauses, ou e é udiées alo ones oisième
g upei bend us kokybinius ezul a us odo
o man ée données ois labializuo s [], [ɛ], [], [ɪ], []
alo ones a icula ion des posi ions F3 in é ieu e que
isoliuo ai des a ian de balsies so a es.
Tou e é ude expé imen ale a éclai ci une
endance, cons a ée e de nomb eux
spécialis es de phoné ique é ange s (Flemming
2002: 22; Thomas 2011: 49; Fle che , Buche 2014: 98;
Beeley 2015), pe me audace d'a i me que
iškūs F3 ésul a s des di é ences son liés à
l'e e de labialisa ion.
A en ion es A achée que du plus g and di é ences de signi ica ions o man es en e la ini iale, la
s a iona iose e la inale posi ions d'a icula ion než ixée semblables lūpinių p iebalsių in luence aux
ésul a s de quali é ixée dans ou es les ijose alo onų a imo azėse. L'ampleu de la di é ence
signi ica i es en e F1, F2 e F3 des mo s na u els e a i iciels ésul a s de l'é ude n'a pas é é é ablie
l'in luence labialisa ion des a ian es des oix cou es é udiées dans les deux cas ès
panaši.
L'é alua ion des signi ica ions o mman ies pe me
enco e plus p écisémen déc i e les cou es
labializuées e isoliuo ai é a ées alophonus
pa icula i és. En ep lūpinių p iebalsių si uées des
ois i es a icula ion des posi ions du basu ine
élé a ion [], [ɛ] a ian s les kompak iškumas es in é ieu (plg. Cp[]Cp C = 891, 883, 878 e [] C =
904; Cp[ɛ]Cp C = 818, 823, 818 e [ɛ] C = 849
(données de mo s na ū ales) e Cp[]Cp C = 881,
892, 890 e [] C = 904; Cp[ɛ]Cp C = 839, 844 e [ɛ] C =
849 (données de mo s a i iciels)). Essen iel
5 PAV. Na ū alių mo s de (___) labializuo s
e isoliuo s (....) cou s balsių spek ai
6 PAV. Des mo s a i iciels (___) labializués e isoliuo s (....) cou s balsiés spec ai a i i a en ion, que en
i ian les ilguosius balsius dé e minées labializuo o du basu inium pakilimo [æː] kompak iškumo
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 19
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
signi ica ions plus g andes que les signi ica ions, dé e miné en i ian isoliuo ai iz a ą balsio a ian ą,
e déjà ap a am labializuo am umpajam balsio [ɛ] a ian ca ac é is ique un plus pe i
kompak iškumas. Du hau š u inio d'élé a ion [], [ɪ] e du moyen d'élé a ion [ɔ] di uziškumo signi ica ions
upu į a ien , cependan insé e ce aines endances géné ales possible. Na ū ales mo s labialisés [],
[ɪ], [ɔ] alophonai ini ial, s aciona iojoje e galines posi ions d'a icula ion ne els di uziški comme
isoliuo ai p ononce leu s a ian es (plg. Cp[]Cp d = 690, 720 e [] d = 770; Cp[ɪ]Cp d = 1600, 1630, 1610 e [ɔ]
d = 1690; Cp[ɔ]Cp d = 480, 490, 500 e [ɪ] d = 530). Des ésul a s de mo s a i iciels mon en que en e
lūpinių p iebalsių exis an [] ijose i es posi ions d'a icula ion (plg. Cp[]Cp d = 730, 720, 760 e [] d =
770), [ɪ] s aciona iojoje e galinėje (plg. Cp[ɪ]Cp d = 1680, 1670 e [ɪ] d = 1690), [ɔ] P adinėje e
s aciona iojoj (plg. Cp[ɔ]Cp d = 500, p ononcées a ian es; neap i es dans les phases de a imo
labializua o a ian le deg é de di uziali é supé ieu . [] e [ɛ] allophones ca ac é isen ac i esnė lūpų
ac i i é que isoliuo ai p ononcés de leu s a ian es (plg. Cp[]Cp b = 107 e [] b = 106; Cp[ɛ]Cp b = 108 e [ɛ] b =
107 (na ū alių žodžių duomenys); Cp[]Cp b = 107 e [] b = 106; Cp[ɛ]Cp b = 106 e [ɛ] b = 105 (di b inių žodžių
520 i [ɔ] d = 530) ne oks di uziškas kaip izoliuo ai
duomenys)). D oi e, bemoliali é indekso di é ences de signi ica ions en e ilgojo labializuo o e isoliuo ai
p ononcé o [ɑː] než iksuo a. A en ion es à po e , que seulemen des mo s a i iciels [ɔ], a am
Bemoliškumo indeksas odo, kad labializuo iems
en e lūpinių p iebalsių, ca ac é is ique supé ieu bemoliškumo index (plg. Cp[ɔ]Cp b = 110 e [] b 109); des
mo s na u els [ɔ] bemoliali é indekso signi ica ions ki imo ne iksuée. Reminde a que selon la seconde
o man é signi ica ions clai emen se son dis ingués deux osies de g oupes: labialisées zachalines
angées oix, don F2 signi ica ions plus g andes, e a an akines angées oix leu s F2 signi ica ions plus
pe i es. Cependan en analysan les pa amè es onali é, une au e ela ion a é é cons a ée: ou es
en e lūpinių p iebalsių si uées a iè e linées e
EDITA LEDICHOVA. Labializuo es commun ines des balsies de la langue li uanienne é ude expé imen ale |
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
20 a an akinée de lignes cou es [], [ɔ], [], [ɪ] e [ɛ], i es ijose a icula ion dans des posi ions,
12
onali és signi ica i es plus g andes que isoliuo ai is a es ces a ian s de balsies onali és
signi ica i es, donc labializés alophonai de ai ê e é alués comme hau ėlesnio emb o (plg. Cp[]Cp T =
11, 51, 67 e [] T = 78; Cp[ɔ]Cp T 264, 257, 247 e [ɔ] T = 299; Cp[]Cp T = 106, 140, 144 e [] T = 225; Cp[ɪ]Cp T = i [ɪ]
T = 593; Cp[ɛ]Cp T = 3752, 415, 252 e [ɛ] T = 375 [60] (données de mo s); Cp[]Cp T = 22, 1, 18 e [] T = 78; Cp[ɔ]Cp
T = 220, 249, 284 e [ɛ] T = 299; Cp[]Cp T = 195, 190, 211 e [] T = 225; Cp[ɪ]Cp T = 616, 614 e [ɪ] T = 593; Cp[ɛ]Cp T
= 330, 325, 322 e 252 [] T = [ i es] (di ec des mo s). Publiée, que conséquemmen a ian pa amè e de
quali é es dans en ion ous an des na u els, que des a i iciels mo s labialisés cou es des balsies
alophonai son p é endus moins dans en ais langue pada gais que isole leu s a ian es. Qu'en e
lūpinių p iebalsių alophones moins en e iens, ema quée en é udian ous les balsių g oupes.
12
Quelque in é ieu seulemen i iamojo labializuo o [ɪ] ini iales a icula ion de posi ion onalum pa amè e (plg. Cp[ɪ]Cp T
= 592 e [ɪ] T = 593).
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 21
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Balsiés Analysis des ela ions (ž . 7 e 8 Fig.) é èle que an des na u els, an des a i iciels mo s dans
žemu inio pakilimo umpieji labializuo i i izoliuo ai iš a i [ɐ] i [ɛ] a ian ai psichoakus inėje
l'espace éclaiskine la plus g ande di é ence leu s compa an les ce cles ci consc ip ions ès
A s umai neabejo inai leidžia eig i, kad alo onai su okiami kaip iš esmės kokybiškai ski ingi ga sai.
clai emen u olée l'un de l'au e. Ti ieji balsio [ɪ] a ian s de aien égalemen ê e pe çus comme
quali biquemen di é en s, cependan leu s compa éamieji apsk i imai quelque moins u olę que [], [ɛ]
alo onų. De même peu ê e pe çus e [] a ian s, seulemen nécessai e de a i e l'a en ion que les
na u els mo s des a ian s balsiens di é en quali a i emen plus (apsk i imai ne ouchen pas l'un
l'au e) que des a i iciels mo s des a ian s balsiens (apsk i imai légè emen ouchen les bo dis imes).
Mêmes le moins psychoacus inai e espaceée di è e labialize e isoliuo ai p ononce [ɔ] a ian es
apsk i imai ečdaliu e plus dengia l'un l'au e, ce qui signi ie que allophonai de ai ê e pe çus comme
ès semblables, mais ne apačios kokybės. Tou es labialisées les oix cou es, sau des mo s na u els [ɔ],
pasislinkę ačiau psichoacus ines espaces cen o, e isolées ces a ian es de balsies occupe pé ie iškesnę
padė į. Tokia endance é ablie e en analysan longs a ian s des oix de si ua ion dans l'espace psychoacus ique di é ences.
7 PAV. Na ū alių žodžių labializuo ų (žali
окрутимы) e isoliu окрутаи из a ных
(gel oni окрутимы) b eųjų balsių
appo s dans la psichoakus inėje e d ėje
8 PAV. Des mo s a i iciels labializués
(žalia apsk i imai) e isoliuo ai iš a ų
(gel oni apsk i imai) cou s des balsių
appo s dans psichoakus inėje e d ėje

EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 22
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
IŠVADOS
En é udan en dé ail des mo s na u els e a i iciels labialisués des pa amè es de quali é longs
e des cou s alophons e en compa an les a ec isoliuo ai des données de o sies, dé e minés
elles ca ac é is iques des a ian s des o sies:
1. Plus ne emen e plus cons ammen dans ous les g oupes de balsies di è e la oisième
o man ée F3 données des mo s na u els e a i iciels labializués des longs e des cou s
alophonés de ous i es a icula ion des posi ions, . i. ini iales, s aciona iennes e galines, F3 signi ica ions son de lemes équences.
Taigi many ina, jog spek e aiškiausiai iš yškėjan ys ga so labializacijos požymiai pi miausia sie ini
su ečiosios o man ės žemėjimu.
2. La seconde o man ée changemen s signi ica i s al im aussi ès yškus e endcing, cependan ses
changemen s liés a ec na u elle balsies a imo eile. Na ū ales e a i icielles mo s labializués longues e
cou es a iè e-lignes [ɑː], [], [oː], [ɔ], [uː], [] alo ones F2 signi ica ions plus hau es équences que
isoliuo ai is a es osies, donc ous ils de aien ê e quelque a an aké ieu e a icula ion; labializués
a an akinée lignes [æː], [ɛ], [eː], [iː], [ɪ] a ian s de F2 ezonuoja lemesnių équnių diapazone, donc ils
leu g eičiausiai ca ac é is e zapakalesnė a ikuliacija. On cons a e une quelque plus ne e di é ence
de signi ica ions de la queue a iè e des oix o man e F2 de la seconde, de so e supposen que ces
oix subissen plus o emen con ebalsies [p], [b] e e s; a an akinée angée des osiés change
di ec ionn un peu blankesnè, cependan la endance géné ale es main enue dans ous les i es
g oupes des osiés. 3. L'e e labialisa ion de la p emiè e o man ée F1 signi ica ions es lié a ec les
ballsies é udiées pakilim seulemen les longues oix de moyenne pakilim [oː] e [eː] ainsi que les cou es
oix du basulim pakilim [] e [kiusɛ] mon en des yškius F1 poslin spec e, cependan leu s quali és
inégaudes. En ep lūpinių p iebalsių esančių [oː], [eː] alo onų F1 signi ica ions plus g andes, donc ils
de aien ê e plus ou e s que isoliuo ai p ononcés a ian es, e labializuo ų [] e [ɛ] la p emiè e
o man ė in é ieu e que isoliuo ų balsių, aigi allophonai de aien ê e considé és comme closes.
D'au es longues e cou es oix ne mon en aucun plus b illan p emiè e o man ée posi ion du au e spec e.
4. Les ésul a s de l'é alua ion des signi ica ions o mman ies peu en ê e ésumés comme sui :
4.1. CpVCp pozicijoje esančių žemu inio pakilimo [ɑː], [ɐ], [ɛ] i idu inio pakilimo [eː]
alo onų kompak iškumas mažesnis nei izoliuo ai iš a ų jų a ian ų, labializuo o žemu inio pakilimo
[æː] ou es ois posi ions d'a icula ion des aleu s du a ian kompak ičnos i indeks plus g andes;
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 23
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
hau u inium pakilim [uː], [], [iː], [ɪ] e moyen pakilim [oː], [ɔ] allophonai é èle combien ki okį san ykį
labializée des a ian es des ballsies é udiées ini ialemen , s aciona ioie e galé ale a icula ion posi ions
enden à ê e moins di uziški que isoliuo ai é al i a ian es.
4.2 Conce nan la onali é, il es possible de dis ingue les g oupes sui an s de oix é udiables:
ilguosius labializuo us a iè e angées [ɑː], [oː], [uː] alophonus, se ca ac é isan d'un plus g and
deg é de onali é, aige e hau ėles plus emb e, e ilguosius labializuo us a an angées [æakin],
[eː], [iː] a ian s, don le onali é CpVCp posi ion es in é ieu , aige e imb e bas; les cou es
labialisées zach alinées e a an akinée des lignes oix [], [ɔ], [], [ɛ], [ɪ] de aien ê e é alués
comme hau ėlesnio emb o.
4.3. Bemoliali é des di é ences en e les labialisués e isoliuo ai is a es alophonses en egis ée
seulemen en é udian [ɛ], [æː], [iː], [iː] e [uː]: CpVCp posi ions esan ys a iculai es con eakines de
lignes [æː], [ɛ], [iː] e zapakalines de lignes [] son les a icoliškesni bemoliuan les lèpes que si ac i es en
disan iso us ces a ian es de oix de aien ê e; en e lūpinių p iebalsių se ou an zazakalinės eilės
[uː] alophon se ca ac é ise pe i es a ec bemoliškumo signi icmées.
4.4. Commune labializuo us e isoliuo ai é a us a ian s de balsies dis inguan
požymis y a į empimas – isi CpVCp pozicijoje esan ys alo onai a ikuliuojami mažiau į emp ais
quali inis du langage pada gais.
5. Labialisa ion combien plus o agi p adinée ou p adinée e galine longs alo onés a icula ion des
posi ions. Dans le g oupe des umps de o sies d'une plus g ande di é ence en e les compa és
ini iale, s a iona iose e a iè e posi ions nonž ixée semblables lūpinių p iebalsies in luence aux
ésul a s de quali é é ablie dans ou es les pa ies de umpojo allophone. 6. D'une plus g ande
di é ence quali a i es en e les signi ica ions na u elles e a i icielles n'a pas é é é ablie
labialisa ion ès similai emen agi an au na u el cou an du langage a oja s, an
a i iciellemen cons i ue ai les mo s ca ac é is iques, i. i. dans ous les cas main ien la même
di ec ion de changemen de signi ica ions de quali é. 7.La plupa i es labializués e isoliuo ai
is a es balsiés psychoacus inai e acus inai e esp ée mon en aiškius di é ums. En pa iculie cela
au di e su les longs [oː], [uː], [æː], [eː] e cou s [], [ɛ] balsiés a ian s les dis ances en e labializués
e isoliuo s alophonés sk i uls dans l'espace psychoacus ique mon en ès clai emen que ces
balsiés a ian s de aien ê e pe çus comme quali biquemen di é en s sons; le plus su apo ilgojo
[iː] e umpojo [ɔ] a ian s des compa ugamieji sk i uliai, aii la di é ence quali a i e en e leu s alo onų es lége .
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen al y imas | 24
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
8.Labialisés aux oix es ca ac é isé da an age ou moind e poslinkis e s cen e de l'espace
psychoacus ique, e isolés a ian es links a occupe pé ie iškesnę pa ė į, i. i. ésidés o sys ème
de coo données quwa ius pe aščiuose.
LITERATŪRA
A m b a z e i č i u s R y is 2010: Di e en ial Acous ical Cues o Pala alized s Nonpala alized
P e ocalic Sonan s in Li huanian. – Žmogus i žodis 12(1), 5–10.
A m b a z e i č i u s R y i s 2012: Loci o Pala alized s Nonpala alized P e ocalic Plosi es in
Li huanian. – Žmogus i žodis 14(1), 13–18.
A m b a z e i č i u s R y is , L e s k a u s k a i ė A s a 2014: P iebalsių akus inės ypa ybės:
pala alizacija i balsingumas, Kaunas: Technologija.
A k o č a i y ė D a i a 2002: Pie ų žemaičių aseiniškių p ozodija i okalizmas, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.
B a c e i č i ū ė R i ma 2000: Lukšių šnek os izoliuo ų balsių y imas. – Kalbo y a 48(1)–49(1),
5–18.
B a c e i č i ū ė R i ma 2002: Lie u ių kalbos kin amųjų ga sų [ie], [uo] ekspe imen inė analizė. –
Kalbo y a 51(1), 5–17.
B a c e i č i ū ė R i ma 2004: Šakių šnek os p ozodija i okalizmas, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o leidykla.
B a k š i e n ė R i m a , Č e p a i i e n ė A g n ė 2017: Ta p au inės one inės abėcėlės aikymo
lie u ių a mių ga sams galimybės. – Bal is ica 52(1), 105–135. DOI:
10.15388/Bal is ica.52.1.2303.
Ba l č i ū n i e n ė A s a , R i n k a u s k i e n ė R e g i n a , M e i l i ū n a i ė V io le a 2017:
Kupiškėnų i u eniškių pa ibio šnek ų one inė kai a XXI a.: Vabalninko, Da šiškių i
Salamiesčio punk ų a ejis. – Li uanis ica 63, 38–60.
Ba l l M a in J., H o w a d S a a J., M i l le K i k 2018: Re isions o he ex IPA
Cha . – Jou nal o he In e na ional Phone ic Associa ion 48(2), 155–164. DOI:
10.1017/S0025100317000147.
Be e le y H e le n a 2015: B i ish English [kw], [k], and [w] Dis inc ion in Back Round Vowel
Con ex s. – ICPhS. P ieiga in e ne e:
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 25
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
h ps://www.academia.edu/14852799/B i ish_English_kw_k_and_w_dis inc ion_in_back_
ound_ owel_con ex s.
B la d o n A n ho n y, Fa n G u n na 1978: A Two- o man Model and he Ca dinal Vowels. –
Speech T ansmission Labo a o y – Qua e ly P og ess and S a us Repo 1, S ockholm:
KTH, 1–8.
Bo yc e S u z a n n e , E sp y- W i lso n C a o l Y . 1997: Coa icula o y S abili y in Ame ican
English / /. – Jou nal o he Acous ical Socie y o Ame ica 101(6), 3741–3753.
Bu c h e A n d e w , F le c he J a n e 2014: Sound Pa e ns o Aus alian Languages. –
The Languages and Linguis ics o Aus alia. The Wo ld o Linguis ics 3, De G uy e Mou on,
Be lin, Ge many, 89–136.
Ca ig n a n C h is o p h e , X i me n e s A w e n B., S h a w J a s o n A. 2017: A
Compa ison o Acous ic and A icula o y Me hods o Analysing Vowel Di e ences ac oss
Dialec s: Da a om Ame ican and Aus alian English. – Jou nal o he Acous ical Socie y o
Ame ica 142, 363–377.
Co le J e n n i e S . , L i n e b a u g h G a y, Mu n s o n C h e ye n n e , M c M u a y B ob
2010: Unmasking he Acous ic E ec s o Vowel- o- owel Coa icula ion: A S a is ical
Modeling App oach. – Jou nal o Phone ics 38(2), 167–184.
D e e š k e i č i ū ė S ig i a 2008: Dėl lie u ių kalbos sklandžiųjų p iebalsių kiekybės. – Žmogus
i žodis 10(1), 15–19.
De e š k e i č i ū ė S i g i a , K a z l a u s k i e n ė A s a 2009: Dusliųjų sp ogs amųjų
p iebalsių spek inė analizė i jų sp ogimo ukmė. – Ga sas i jo y imo aspek ai:
me odologija i p ak ika, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 98–111.
F le m m i n g E d w a d 2002: Audi o y Rep esen a ions in Phonology, Rou ledge, New Yo k.
G i d e n is A le k s a s 2003: Teo iniai lie u ių onologijos pag indai, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
G i d e n is A le k s a s 2009: Vadinamųjų su ap inių d ibalsių [ie uo] ga sinė i onologinė
sudė is. – Bal is ica 44(2), 213–242.
G i d e n is A le k s a s , K u b i l i ū ė -K l i u k i e n ė R e g in a 1982: Reg esy inis p iebalsių
pala alizacijos po eikis balsių spek ui šiau ės žemaičių a mėje. – Kalbo y a 33(1), 30–38.
G i d e n is A le k s a s , R i a u b i š k y ė S a j o n ė 1981: Viena šiau ės žemaičių i p ūsų
one ikos pa alelė. – Bal is ica 17(1), 92–95.
EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 32
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
pou déc i e be e he quali a i e a ios o he analyzed allophones, he ollowing acous ic pa ame e s
o he beginning, he middle pa and he end o he segmen a icula ion posi ions we e calculed acco ding
o he i s , second and hi d o man alues (Hz): compac ness (C), onali y (T), la ness (b), di usi i y
(d ) and ension (i ). Les ela ions o he g aphically compa ed owel a ian s a e ep esen ed in he
psychoacous ic F2'/F1 space, in which he esea ched allophones a e ma ked by ci cles o 1 ba k size (z) in
diame e , and he dis ances be ween hem indica e he deg ee o di e ence in pe cei ed quali y: he
a he he ci cles a e om each o he , he mo e quali a i ely hose sounds di e .
A e a de ailed s udy o he quali a i e cha ac e is ics o labialized owels o he Li huanian s anda d
language and hei compa ison wi h he da a o isola ed owels, he ollowing gene al ends we e
iden i ied. Labialized allophones a e mos e iden ly and s ably cha ac e ized by he da a o he hi d
o man F3 in all a icula ion posi ions, i. e., in he beginning, he middle pa , and he end o he segmen ,
hey a e cha ac e ized by lowe - equency F3 alues. Thus, il es considé é que he mos ob ious signs o
sound labializa ion in he spec um a e p ima ily ela ed o he deg ada ion o he hi d o man . The
change in he alues o he second o man F2 o labialized owels is also g ea ly p onounced and
enden ious, bu i s changes a e ela ed o he p onuncia ion o owels. The labialized allophones o back
owels [ɑː], [], [oː], [ɔ], [uː], [] o all he s udied g oups mo e o en ha e highe equency F2 alues, so hey
should be sligh ly mo e on a icula ion han p onounced in isola ion. The co esponding a ian s o he
on owels [æː], [ɛ], [eː], [iː], [ɪ] ha e a esonan F2 in he lowe equency ange, so hey a e likely o ha e
a sligh ly mo e back a icula ion. The e ec o labializa ion on he alues o he i s o man F1 is no
sys ema ic. The e alua ion o labialized allophone o man alues has shown ha consis en ends we e
ound by analysing he alues o compac ness/di usion, onali y, la ness and s ess indices, bu
sys ema ic di e ences we e no eco ded in all g oups o owels.
The analysis o he ela ions o owel a ian s in psychoacous ic space has shown ha in many
cases, he allophones p onounced in di e en posi ions a e pe cei ed as sounds o unequal quali y.
L'a en ion a é é a i ée au ai que no g ea e quali a i e di e ence was obse ed be ween he
wo ds ha a e ac ually used in speech and a i icially cons uc ed ones labializa ion has a e y simila
e ec on hei acous ic cha ac e is ics.

EDITA LEDICHOVA. Labializuo ų bend inės lie u ių kalbos balsių ekspe imen inis y imas | 33
doi.o g/10.35321/bkalba.2020.93.03
BENDRINĖ KALBA 93 (2020) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
The s eng h o coa icula ion in luence on he quali y cha ac e is ics o labialized owels depends
p ima ily on he leng h o he owel. Long allophones a e mo e likely o expe ience a s onge in luence o
adjacen consonan s in he beginning o in he beginning and he end o he segmen a icula ion posi ions.
Sho owel a ian s expe ience a s onge e ec o ull-sound coa icula ion because no mo e
p onounced di e ences we e ound be ween he measu ed a icula ion posi ions all allophonic phases
ecei e a simila e ec o adjacen consonan s. KEYWORDS: labializa ion; coa icula ion; quali y; allophone.
EDITA LEDICHOVA
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
ledicho a.edi [email protected]