scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuvių kalbos veiksmažodžių morfeminė struktūra

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuvių kalbos veiksmažodžių morfeminė struktūra

Author: Erika Rimkutė; Asta Kazlauskienė; Gailius Raškinis
Year: 2011
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/1005/1095
87s aipsniai / a icles
e ika iMku ė
Vy au o didžiojo uni e si e as
Di eções de pesquisas cien í icas: eks ynų and kompu e inė
ling is ika, au oma inė mo ologinė analizė i sin ezė, mo ologinis
plu ia eikšmiškumas e seu es ojimen o.
as a kaZLauskienė
Vy au o didžiojo uni e si e as
As di eções de pesquisas acadêmicas: expe imen al oné ica,
sinch oninė akcen ologija, dialek ologija, aplicomoji kalbo y a.
gaiLius aŠkinis
Vy au o didžiojo uni e si e as
As di eções de pesquisas acadêmicas: econhecimen o
mé odos, música e snekoos sinais de econhecimen o, compu ado inė e eks ynų ling is ica.
Lie uVių kaLbos
VeiksMaŽodŽių
Mo eMinė s uk ū a1 he Mo phemic s uc u e o Li huanian Ve bs ano acija kiekybiškai
mo eminė lie u ių kalbos žodžių s uk ū a ne y inė a. O obje i o des e es udo nu io
dêsningumus. analisa-se quase 93 mil. a igo eiksmažodžių. in es iga i o ma e ial a cons i ui á ias
ex ac os do Daba inė lie u ių kalbos eks yne acumul ų eks ų. ex ai mo ologicamen e
s a y i i ap ašy i lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminės s uk ū os modelius i jų ealiza-
ano ua e sužymė as mo emas. Veiksmažodžiai se di idi s y i em 116 modelos de es u u a
mo emís ica, cujos p odu i idade mui o di e sos: p odu iausio modelio (šaknis + galūnė)
eiksmažodžiai cons i uem quin adalį de odos i os exemplos, e a é 26 modelos êm po uma ou
dois exemplos. Veiksmažodžiai pode se de uma a é no ynių mo emų. As línguas Lie u ių
būdingiausi (89 pe cen .) são 24 mo emų eiksmažodžiai. 1 es udo oi inanciado pelo Conselho de
Ciência da Li uânia (su a ies n MiP-06/2010). esMiniai Pala Žias: eiksmažodis, šaknis, p iešdėlis,
p eesaga, galūnė, p iebalsis, balsis. keywo ds: e b, oo , p e ix, su ix, lexion, consonan , owel.
88 ac a Linguis ica Li huanica LXIVLXV embo a pad ões es u u ais de e minados mui os, mas
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
qua oadal deles (26 modelos) cons i uem a é 95 po cen o de odos analisua os eiksmazodžių.
Pa ys modelos mais ca ac e ís icos são: (p iešdėlis) + šak nis + šaknis + kai ybinė apesaga (11
pe cen .). Palab as Li uãs ge almen e usadas nep iesaginas, sem p e i ício ou com ele, uma ou
galūnė (33 p oc.), (p iešdėlis) + šaknis + kai ybinė p iesaga + galūnė (15 p oc.), (p iešdėlis) +
dois kai ybos a ixus con endo o mas de eiksmažodžių. i oje ma e ialha ečdalis (33 p oc.)
açõesmaodžių são simples, com um ou dois p e ixélia sob e 28 po cen o, com da ybine p e ixaga
sob e 15 po cen oų, com p e ixélia e da ybine p e ixaga 12 po cen oų, com p e idėlio e é
sang ąžinis sob e 6 po cen o. Veiksmažodžiai com ou as u binas de mo emas de doybá ios
cons i uem apenas um pe cen ą. Pas ebi ado, que línguas li uânicas nãobudingi eiksmažodžiai
com mais do que dois da ybiniais a iksais. embo a das línguas li uãs açõesmajodžių mo eminės
sanda os combinações a iedadeé g ande, mas a osenos b anduolį cons i ui 1015 modelos (apie
7585 p oc.) açõesmajodžiai.
anno a ion Ve bs ha e been g ouped in o 116 ca ego ies acco ding o hei mo phemic
he aim o his esea ch was o iden i y and o desc ibe he mo phemic s uc u e o Li hua-
nian e bs om he quan i a i e poin o iew. Quan i a i e analysis o he mo phemic s uc u e
o Li huanian e bs was no add essed by p e ious esea ch. he in es iga ion ma e ial con-
sis ed o all e b okens (nea ly 93 housand) om he specially selec ed subse o Li huanian
language co pus. all e bs wi hin his da a se ha e been mo phologically anno a ed, i.e. mo -
phemes ha e been iden i ied and hei bounda ies ha e been labeled.
s uc u e. Ve bs we e ound o be composed om one o nine mo phemes. howe e , he
majo i y o e bs (89 pe cen ) we e composed om wo o ou mo phemes.
ĮVadas
Lie u ių kalbos žodžių mo eminę s uk ū ą ap a ė Monika kuosienė knygoje
Mo eminė analizė (1986) i s asys keinys knygoje Bend inės lie u ių kalbos mo e-
mika (2009). ačiau šiuose da buose nė a kiekybinės lie u ių kalbos žodžių mo -
eminės s uk ū os analizės. g ama ikose, ado ėliuose pap as ai pa eikiami ik
bend o pobūdžio eiginiai apie lie u ių kalbos mo emas. Šiame y ime emiama-
si gausia ma e ial da a ual das línguas li uãs, po an o espe a-se e ela
impo an esesnius das línguas li uãs açõesmažodžių mo eminės pala as de
composição dėsningumus. Veiksmažodžių, pa eik ų žodyne, šaknies es u u a mui o
de alhadamen e desc i a (k uopienė: 2000; 2001; 2002; 2005). mui os aiz de e bom de aiz
mo onológica sanda os aspec os ap esen ada em ex ao dina iamen e de alhada
monog a ia aud onės kaukienės his ó ia de e bom da língua Li uânia (19942002). sob e
bend inês língua li uânica a dažodžio šaknies ono ac ina es u u a ambém é
esc e usi Vida Zi a ka osienė (2004). A mo onológica kai a šaknyse, mo emų sandū oje
dedicada alguns g ažinas akelai ienės abalhos: li o Mo onologické balsiů kai os
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
89s aipsniai / a icles
Šaknies balsių kai a: mo emų modelia i s uk u alni šaknies ipai (2001), P iebalsine
p išagas u inčių iš es inių a dažodžių šaknies balsių kai a (2008). não conseguiu
encon a de alhados abalhos sob e es u u a s uc u almen e a imos la ias
pala as es u u a mo emina. as uose abalhos (ugis sa kans Mo phemic and
Mo phological analysis o he La ian Language (1996), k is īne Le āne, and ejs
spek o s Mo phemic analysis and Mo phological agging o La ian co pus (2000),
Pē e is Paikens Lexicon-based Mo phological analysis o La ian Language (2007))
quan i ybiškai neap ašy a mo eminė s uk ū a; nelas discu iu, como in o mação
sob e pala as la ias es u u a mo emina pode se in oduzida no
mo ologológico ano a o iue. A unção de de e minação mo emís ica da pala a
da i uo, kad padeda a pažin i naujus daba inės la ių kalbos žodžius.
Le āne i spek o s s aipsnyje (2000) pa eik a labai apibend in a la ių kalbos
impo an e es u u a mo emís ica de pala as: umašaknių pala as de *p iešdėlis
+ šaknis + *p iesaga + (galūnė); sudu inos pala as de *p iešdėlis + šaknis +
lis) + šaknis + *p iesaga + (galūnė)2 .
Minė ame s aipsnyje ap ašy a la ių kalbai suku a bandomoji mo eminio skai-
*p iesaga + (galūnė) + (p iešdėdymo sis ema3. e dade, mo emas mais
de alhadamen e não desc e em. Es e sis ema ambém mo ologicamen e analisa la ias pala as da língua, pode susin e iza ou o da indicada pala a
kai ybines o mas.
s aipsnio au o iai ne ado išsamios in o macijos apie usų kalbos mo eminę
slo ých da yboje (1996), a igos es u u a quan i a i amen e, po an o a in o mação
abaixo ap esen ada de e ia se a aliada bas an e cau elosamen e4. nas usas aladas mais equen es o mas de pala as, que cons i uem en e dois a é
ke u ių mo emų. galimi okie modeliai:
:
шоссе, около, вдруг
;
х : x:
ни-где, от-ныне
;
хорош-о, вод-а
;
х х:
по-утр-у, при-город-ы
;
хрхх:
в-пят-ер-ом, за-город-н-ый
;
ххх:
тк-ач-их-а, труд-и-ть-ся
;
хххх:
рыб-ач-и-вш-ий
;
хх ххх:
пере-во-оруж-и-вш-ий
;
ххрхххх:
по-на-вы-пис-ыва-л-и
;
ххрххххх:
по-на-вы-дёрг-ива-л-о-сь5.
2 As e i ê signi ica que a ikso pode não ha e ou pode ha e á ios a iksa; os skliaus os inclui a ixas é
necessá io.
3 ela pode se
encon ada:
h p://ekspe imen i.ailab.l /mo o/.
4 in o mação da página web h p://www.langus . u/ us_g am/ us_g 03.sh ml.
5 R deno a shaknį, х mas kokį a iksą.
90 ac a Linguis ica Li huanica
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
LXIVLXV a i ma-se que possí eis
a é 11 mo emų da iniai, например.,
пыл-е-влаг-о-не-про-
ниц-а-ем-ость
( x xx xxxx).
ana oliy a. Polika po nos a igos Menze a hs Law o Mo phemic s uc u es o
wo ds: a hypo hesis o he e olu iona y Mechanism o i s a ising and i s es ing
(2000a) e ch onological Mo phemic and wo d- o ma ional dic iona y o ussian: some
sys em egula i ies o Mo phemic s uc u es and uni s (2000b), baseado no
c onologico usso de mo emas e pala as o man as6, compos de mais de 180 000
pala as, analisa e aplica Menze a h dneses7. os a igos desc e e am á ias
endências: no as pala as o mam-se com no as mo emas; quan o mais an igas as
pala as, an o ilgesenês seus mo emes; médio (p. ex., quan o mais longe da aiz
mo emos ilgis y a a i kščiai p opo cingas a s umui nuo šaknies iki mo emos
es i e a apêndice, an o mais cu a aquela apêndice); Quan o ilgese mo emas,
quan o menos deles em pala a; quan o mais mo em de uma pala a, an o elas mais
cu as. Es es dêsningumos es abelece baseados dados da língua usas. pode aze
p essupos à, que semelhan es endências de e ia em yškė i e em línguas Li uães,
mas isso já se ia ou o obje o de in es igação.
i iaMoji MedŽiaga ma e ial in es igado é compos o de á ios echos de
Daba inės lie u ių kalbos eks yne (h p:// eks ynas. du.l ) acumulados de es ilo
cien í ico publicações, publicis inių eks ų, lie u ių au o ių omanų, adminis a i ų
dokumen ų (įsakymų, nu a imų, p o okolų, įs a ų). in es igação u iliza pa a e
Saky inės kalbos į ašų bazės ( h p://donelai is.
du.l /ga synas/
) agmen os. ma e ial in es igá el a cons i ui sob e 430 mil. pala as (beques 80 mil.
di e en es o mas). ex osi mo ologicamen e ano oados, de manei a manual
co igidas e os do ano a o io mo ológico, de e minada múl iia eikšmių pala as
signi icado, ejees os mo ologicas sampikos8. uma ez que abalho analisados dados
a osenos (não ocodyno), usa-se o e mo equênciaas, e não p odu i idade.
es abelecendo as on ei as mo emás obedece-se a p incípios eó icos, que mui o ap op iadamen e
o mula-lo Vinco u bučio (2009: 165166). Pala as se di idi em em an o mo emų (mažiausių 6 a igos
ap esen ado al nomeamen o: Ch onological Mo phemic and Wo d-Fo ma ional Dic iona y o Russian
Language.
7 Menze a h dėsnis a i ma que quan o mais longa a unidade, mais cu as suas pa es. em inglês es e dênis
o mulado assim: he longe some cons uc ( he whole) he sho e should be i s componen s (pa s)
(Polika po 2000a; 2000b).
8 Mo ologicas samplaicas ge almen e de á ias nekai omas pala as compos os da iniai, u in ys
comum signi icado e execu an es a mesma sin aksina unção, exemplo.: wi hou abejo, na e dade, mas onde.
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
91s ailsniai a icles signi ican-dos pa es da pala a), quan o a pon o de is a da
linguagem a ual eles podem de e mina 9. / dis inguí el pa e da pala a conside ada
mo ema: a) se ambas (ou odas) as pa es da pala a (spėjamos mo emos) se
epe em em ou as pala as (pgs.: nam-el-is namas, naminis e s alelis, aikelis); b) nos
casos em que apenas uma qualque pa e de pala a aiz ou a ixas se epe e em
ou as pala as (p.g.: dile -an -as debiu an , p a ican e). a maio ia oi ealizada
mo em complexa análise quando oco eu con acção, eliminação, degeminação casos,
ex: neš- + -siu (plg. neša) = nešiu; lūž- + -s a (plg. lūžo) = lūž a; i z- + -s a (plg. i zo) = i z a,
ne- + -esu = nesu. al som consilhecido pe ence a ambos os mo em. Mo eminei análise
isso não em esminês in luência, se mo ema em e mais sons. isso po ém casos,
quando mo emão cons i ui só aquele único som e ele se con e gem, do p incípio
mo emos nãoelieka. po an o é escolhida a seguin e ma cação simbólica: nešiu ( 10
es u u a), lūž a, i z a ( s ), nesu (P ). al escolha al ez discu uo inas, po ém delas
não há mui os (suda o sob e 2 p oc.) e comuns mo emínicas es u u a de
dėsningumus pode se de e minado. no u u o in en a-se es es casos ( i iamojoje
ma e ialhe eles ma cados especialu simboliu) panag ina pa a mais de alhe.
P iesagų a ian es conside adas ilgesnės eiksmažodžių p e ea u as, например.: -ė i
a ian es -alė i, -elė i, -dė i, -lė i, -nė i, -sė i, - ė i; -o i a ian es -io i, -čio i, -l(i)o i,
-n(i)o i, -sno i, -šno i, -al(i)o i, -ailio i, -elio i, -sčio i, -slio i, -en(i)o i, -a o i, - o i k .
P iebalsias j, n, de alguns es udiosos (keinys 2009: 25) chamam mo emos
expanss ukais, po que eles são inse idos en e dois alsias anihilando hia á, ex.: jo- i,
joj-a, joj-o; au- i, aun-a, a -ė, kliū- i, kliū -a, kliu -a. Daba ines da língua li uanas
g ama ikoje (1996: 327) eles são chamados in a pais. p epa ando ma e ialá pesquisa
es es elemen os ma cados, mas em desc i end in ues modelos es u u acionais
nea spei am. eles (como e á ios mo emos sandū os mudanças de sons) in en ima no
u u o examina mais de alhado. Pala as nas pala as qua en a, in a, dia iamen e,
kelin ąka , ki ąsyk, hoje, semp e e k . pa yškin os pa es diach oniniu pon o de is a
são galūnės. uma ez que ago a elas execu a jungiamojo som unção, po isso nes e
es udo ma cês as como jungiamieji sons.
obje o do es udo mo eminė pala as analė, po an o ebe-, nebelaiky i d iem p iešdėliais. Į a džiuo inės
galūnės sinch oniškai não di idem (keinys 2009: 5556). Veiksmažodžių p eesagens nes e abalho são
classi icadas em da ybine e kai ybine. Do pon o de is a Mo emíne análise isso não é impo an e. po ém
sem es a di isão não se ia possí el de e mina , quan o há p imei os de açõesmažodžių, quan o edinių. 9
No en an o, é p eciso econhece que, mo emiicamen e analisando pala as, a on ei a en e sinc onia
e diac onia não semp e é ácil nub ėži . po isso apascou pala as, po causa das quais es u u as
mo emís icas oi mui o longos s a s oma (pgs.: iešpa au i, die ago is). 10 usa símbolos explicados no
inal des e capí ulo.

92
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
ac a Linguis ica Li huanica LXIV–LXV
s aipsnyje mo emos žymimos šiais simboliais: – šaknis, P – p iešdėlis, –
galūnė, d sang ąžos dalely ė, c jungiamieji somsai, sd da ybinė p iesaga, sk
kai ybinė p iesaga, k kon akcija, ma cam sujliejusius mo emes, quando de uma
delas nãoikę (p.g.: u u o empo ou liepiamosios p ecipaca o ma nešiu, auk). ais
a ejai pa eikiami ik pi moje len elėje.
Pag indiniai VeiksMaŽodŽių
Mo eMinas es u u as ModeLiai in es igada no ma e ialja pa a o a quase
93 mil. (92 468) eiksmažodžių (ish eiksmažodžių).
jų 29 878 ski ingi). jų mo eminės s uk ū os į ai o ė didžiulė: ne 116 s uk ū-
inių modelių. iesa, modelių a osenos dažnumas labai ski iasi (nuo 1 iki 18 377
Veiksmažodžiai pode se da uma (p z., spon anines kalbos eik) a é de ynių (p z.,
neįsipa eigoki e) mo emų. po ém monmo emias e ilgesni do que dos cinco
mo emas o ma eiksmajodžiai a . adosenos b anduolį (ne 89 pe cen .)
cons i ui 24 mo emos eiksmažodžiai. em si en endida, quan o menos mo emas,
an o meno suas combinações di e sidade. a maio ia (nem 69, ce ca de 40 p oc. de
odos os modelos) de modelos es u u ais são 56 mo emas em g upo (ž . Fig. 1). 1
PaV. a iedade de modelos es u u ais e mo emá quan idade
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
93s aipsniai a icles /
Vienmo emias açõesmažodžių mui o pouco. al encon ado no ma e ial in es igado
em linguagem espon âneas eik. A es e g upo pe ence iam e do u u o empo do
e cei o pessoa e liepiamosios nuosakos do segundo pessoa o mas: g įš, leis, bėk,
dink. po ém, como já oi mencionado, po causa delas mo emíneas es u u as pode
dispu a -se, po que aqui con e ge o úl imo aiz p iebalsis e liepiamosios sedacos ou
p eessaga do u u o empo. D imo emias compõem a é qua oadal (ce ca 25 p oc.)
de odos os agen esmažodžių da subs ância es udamó ia. doisimo emias modelos
di e sidade não pode se g ande (z . 1 len .). são açõesmaodzes, comendo shaknį e
galūnę ( , o mas pessoaisamsias e pa icipan es, ex.: oi, pode, sido, esąs)11, shaknį
e kai ybinę p eesagą ( sk, o mas pessoaisamsias, compan a is, padeli is, ex.: se á,
eik, быть, работать, esan , siekian ) e pa ilhões açõesmaodzes, comin ys só p e ixio e shaknį (P , só spon âne Kal-
boje pa a o as ne eik).
T imo emiai açõesmajodžiai (jas são um pouco mais do que ečdalis, ce ca de 37 po
cen o.) podem se cons i uídas de á ias šaknia, doybinė ou kai ybinės p ecegação,
nės i sang ąžos a ikso kombinacijų. imo emiai y a de yni modeliai: P (as-
galūmenuojamosios o mas elacionado e pa icipan es, ex.: não, pa ece,); sk ( o mas
com galūnas, ex: se ia, osse, possí el, cla o, sendo, sendo); P sk ( o mos sem galūnių,
ex: não, i á, ealiza , ajuda , excep o, o mando); sd ( o mas peni p o ecamosios e
pa icipan es, eg: inha, i e, galėjęs, u ėjęs); sdSk (a maio pa e dessas
açõesmaodzes cons i uem compan a is, ex.: aze , ala , mas há e de uniliões e pesso
P o ecionais o mas, ex.: sabe ok, p ecisa á, usando, execu ando); d ( o mas peni
p o ec amosios e á ios pa icipan es, ej.: di e encia, man osi, mušęsis, lankęsis);
skd ( aquilas es u u as são comunica i os e um ou o o ma pessoalizada de ação e
padeli is, ex.: elg is, k eip is, baigsis, uoškis, base, laikan is). imo emias são e
a amen e eiksmažodžiai kone eik i ( Sk), būsian ( SkSk). Todos os ou os modelos de ação-
mažodžiai gana dažni.
1 Len eLė. Veiksmažodžių mo eminės s uk ū os modeliai12
Mo emų
kiekis Modelis bend-
a is
da-
ly is
Pada-
ly is
Pusda-
ly is
asmen.
o mos
P o-
cen ai
2 19,874
Sk ( Skk) 5,459
P 0,003
11 Em odos os casos, se ão ap esen ados os mesmos exemplos mais equen es des e es udo. 12
Tí el nes a não odos os modelos po causa da g ande ex ensão, mas só ca ac e ingeses. Aqui não ilgesnių do que seis
mo emų i pa ienių umpesnių modelių. Š iesiausiai pažymė os o mos, ku ių pa a o a nuo 1 iki
100, amsiau – nuo 101 iki 500, amsiausiai – 501 i daugiau ka ų.
94
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
ac a Linguis ica Li huanica LXIV–LXV
Mo emų
kiekis Modelis bend-
a is
da-
ly is
Pada-
ly is
Pusda-
ly is
asmen.
o mos
P o-
cen ai
3P 13,040 Sk
( skk ) 7,825
P sk (P skk) 5,261
Sd 4,607
SdSk4,497 d
1,423 Skd ( skkd)
0,550
Ou os 0,003
4P sk (P skk ) 7,232
SdSk 4,716
P sdSk3,791
Pd 3,207
P sd 2,614
Pd sk (Pd skk) 1,182
PP 1,134 SdSd
0,545 Sd d 0,530
SdSkd 0,481
SdSdSk0,320 Sk d
( skk d) 0,287
PP sk (PP skk) 0,258
Ki i 0,077
5P sdSk 4,382
Pd sk (Pd skk ) 0,954
PsdSk0,795
PP sk (PP skk ) 0,734
Pd sd 0,626
SdSdSk 0,505
Ou os 1,509
6Pd sdSk 0,488
PP sdSk 0,335
P sdSdSk 0,235
Ou os 0,391
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
95s aipsniai a icles /
Que u ios mo emos eiksmažodžiai (jams sob e 26 p oc.) são 16 es u u as de
modelos. deles apenas ês modelos são a os a osenos. isso d išakniai
eiksmažodžiai, например.: pus yčia o ( Sd ), senbe niau i ( SdSk), e keliasdešim
skSk modelio eikiamosios ūšies daly ių, например.: ūk elėjęs, pyk elėjęs. mais
comuns qua o dos mo emados modelos são: P sk , sdSk (mais p incipalmen e
pa icipan es, ex.: não, possí el, usados, usados), P sdSk (ypač mui os comunica i os,
ex.: es abelece , dize , aze ), Pd (p z.: apa eceu, pas eiko, apa eceu), P sd (p z.:
não podia, con ou, não inha). modelos ou os são mais a os, mas eles ce amen e não
são pe i e ia da linguagem, isso é es emunhado po seus exemplos: Pd sd (pgs.:
escolhe , adqui i , endo em con a), PP (p z.: não ha ia, não conseguiu, não en endeu),
SdSd (p z.: a i ma, exigem, pa icipa), sd d (p z.: adinasi, cuida, o maojasi),
sdSkd (p z.: es uda , segui ), sdSd (p z.: usa , insis i , exigi ), sk d (p z.: da k i ,
melski), pp sk (p z.: nebus, dė yks, neu).
Cinquias mo emų eiksmažodžių são apenas dezadalis (9,5 p oc.), mas eles se
ca ac e izam de pad ões es u u ais gausa (ne 34). e isso já de si mesmo decida pouca
equência de consumo de modelos. Seis modelos mais equen es compõem a é dois
eçdalios de odos es e g upo eiksmažodžių (8 po cen o. de odos eiksmažodžių):
P sdSk (pgs.: de e minada, ep esen ando, esc i o); Pd sk (pgs.: su gida, su gidas,
eunidos); Psd dSk (pgs.: enuncia , escla eškin i, imagina a ); PP sk (pgs: impossí el,
não possí el, não e i á el); Pd sd (pgs: imaginas, imagina, adqui e); SdSdSk (pgs.:
compu ado izuojamo, a i ma-se, pa icipando). Sešių mo emų eiksmažodžiai em o mais
de modelos es u u ais a é mesmo 35, mas eles odos jun os esuda o apenas de um po
cen o e meio de odos os eiksmažodžių, dos quais um po cen o são ês modelos mais
equen es: Pd sdSk (p z. desen ol idos, assinado, imaginá el), PP sdSk (p z.: não
con encí el, não zuma , nãoaka ojamos), P sdSdSk (p z. con i ma , con i mada,
implemen ada). doze. isso ge almen e o mas e pa icipan es de p o eção pessoal,
Sep ynių mo emų eiksmažodžių nė a nė šim o (0,09 p oc.), o modelių ne
u in ys um ou dois an ecedências, a leas pa ą p eesagų, mui as e sang ąžiniai,
например.: nep isigal oda o, supap as in ą, i meinusa, neišpasakosi, įsipa eigoja,
a sipalaiduo ų, p isis a inėda usi, nebesišypsojo, nebepasė i ik, заhipno izuo ų. Nes e
g upoé há e pa d išaknių eiksmažodžių, например.: keliaklupsčiaujančių,
ne uščiažodžiaudamas. Aš uonių mo emų são apenas dez pala as (0,01%). ais são á ios
pa icipan es, semdeli is, um pa de o mas de p o eção pessoal, con endo dois ou a é
ês p é-dėlios, dois ou ês doybines ou kai ybines p ecei os: comp ome usiais,
neįsisąmonin as, nesusiluoksnia usių, nebepasi odysiu. encon ado só um dos no enių
mo emá compos o a pala a: nãosipa eigoki e.
102 ac a Linguis ica Li huanica LXIVLXV p eesagą, alguns ainda e p iešdėlį a es i
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
sang ąžiniai. Es as açõesmajodões es u u ais êm uma di e sidade nemaža (24
modelos), mas os modelos não p odu i os, ex.: colabo a ( c SdSk), senbe niau i
( SdSk), nu o og a a , não pic naudžiaujan , pad igubėjus (P sd), pus yčia o,
badmi iauja, iešpada a ( Sd ), nu o og a ha a (SkSkd ), coope udamas, dujkja,
keliš a uj ( c upsSd ), coope ujan ( c SdSk), ne ušiažod (P c sd ), sudaik a a d
(P c sd ).
iŠVados examina 93 mil. eiksmažodžių suski s y i em 116 modelos de es u u a
mo emína, cujos p odu i idade mui o di e sosos: p odu iusio modelo ( )
eiksmažodžiai cons i uem quin adalį de odos i os exemplos, e a é 26 modelos
êm po uma ou dois exemplos.
Veiksmažodžiai pode se de uma a é no ynių mo emų. Vienmo emiai e ilgesni
do que penkių mo emų eiksmažodžiai a . ad das línguas Li uãs būdingiausi
(ne 89 pe cen .) 24 mo emų eiksmažodžiai.
Veiksmažodžių o mas mo eminei es u u au a em in luência da pačių o mas
da yba: bend a is e padeli is pode inig is só kai ybine p eesaga, pa icipan es e
semdeli iai kai ybine p eesaga e galūne. maio di e sidade pode se só de o mas de
p o eção pessoal. nekai ybinesa pa e das açõesmaodzes da es u u a mo emá ica
exp esso a análise indica que cinco ca ac e ingiausi modelos cons i uem a é 86 p oc.
casos de pa a ojamen o: 33 p oc., P 25 p oc., sd 14 p oc., P sd 11 p oc., Pd 3 p oc.
embo a es u u as es u u ais mui o de e minada, mas qua oadal (26 deles modelos)
cons i uem a é 95 pe cen os de odos analisados açõesmaodzes. Pa ys
ca ac e ingíssimos modelos são os seguin es: (P) sob e 33 po cen o, (P) sk sob e
15 po cen o, (P) sk sob e 11 po cen o. ad ala eis li uâneas mais equen emen e
usadas nep iesaginas, sem an ecedeli ou com ele, uma ou dois kai ybos a ixus con endo
o mas de ações. i oje ma e ialha ečdalis (33 po cen o) eiksmažodžių são simples,
a d iem (ge okai ečiau) p iešdėliais – apie 28 p oc., su da ybine p iesaga – apie
com um 15 po cen o., com p e idélias e da ybine p ésaga 12 po cen o., com p e idėlio e
é sang ąžinis sob e 6 po cen o. Veiksmažodžiai com ou as u binas de mo emas de
doybá ios cons i uem apenas um pe cen ą. Pas ebi ado, que línguas li uânicas
nãobudingi eiksmažodžiai com mais do que dois da ybiniais a iksais. esumindo pode
dize -se que das línguas li uanas açõesmajodžių mo eminės sanda os combinações
a iedadeé g ande, mas a osenos b anduolį cons i ui 1015 modelių (a i ipamamen e
sob e 75 e 85 p oc.) 24 mo emų eiksmajodžiai.

Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
103s aipsniai / a icles
Li e a ū a i ŠaL iniai
akelai ienė g ažina 1996: Mo onologικές balsių kai os pala as de da yboje. Vilnius:
Vilniaus uni e si á io pedagógico publicação. akelai ienė g ažin a 2001: Šaknies balsių
kai a: mo emų modeliai i s uk u ū iniai akelai ienė g ažina 2008: P iebalsines
šaknies ipai. – Žmogus i žodis. Didak inė ling is ika 1(3), 3–9. P ieiga in e ne e: h p://
www.biblio eka. pu.l /zmogusi zodis/Pd /didak ineling is ika/2001/akel3-9.pd .
p iesagas u inčių iš es inių a dažodžių šaknies balsių kai a. O homem e a pala a.
Didac ina linguís ica 10(1), 59. acessão na in e ne : e enciclopedijas publicação
h p://www.min oli .l /a ch/14001/14402.pd
.
amb azas Vy au as, ed., 1996: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Vilnius: Mokslo
ins i u o.
Ago ao inas ex os da língua li uanas. P ieiga na in e ne : h p:// eks ynas. du.l .
ka osienė Vida Zi a 2004: Bend inės lie u ių kalbos a dažodžio šaknies s uk ū a.
Vilnius: Vilniaus uni e si á ia edi o a. kaukienė aud onė 19942002: His ó ia de
açõesmažodžio da língua Li uânia 12. klaipėda: klaipėdos uni e sidade.
keinys s asys 2009: Bend inės lie u ių kalbos mo emika. Vilnius: Vilniaus uni e si á io
pedagógico publicação.
k uopienė i ena 2000: Bend inės lie u ių kalbos eiksmažodžio šaknies s uk ū a. dak-
a o disse ação. Vilnius: Vilniaus uni e sidade. k ien ė i ena 2000: es u u a de aiz de
um cen o es abilio de eiksmažodžių. Kalbo y a 48(1), 7182.
k uopien ė i ena 2001: P adinių i galinių p iebalsių de inação eiksmažodžio šaknyse.
Kalbo y a 50(1), 6782.
k uopien ė i ena 2002: Veiksmažodžio in amojo cen o šaknų es u u a. Kalbo y a k
51(1), 89–97.
uopien ė i ena 2005: Veiksmažodžio šaknies ina ės inicialės ypa umai. Kalbo y a. 54(1),
73–82.
kuosienė Monika 1986: Mo eminė analizė. Šiauliai: Šiaulių kazio P eikšo pedagógico
ins i u o.
Le āne k is īne, s pek o s and ejs 2000: Mo phemic analysis and
gical agging o La ian co pus. – LREC2000 P oceedings, 1095–1098. P ieiga in e ne e:
Mo pholoh p://gandal .aksis.uib.no/non/l ec2000pd /107.pd .
104 ac a Linguis ica Li huanica LXIVLXV Paikens Pē e is 2007: Lexicon-based Mo phological
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
analysis o La ian Language. P oceedings o he 3 d Bal ic Con e ence on Human Language
Technologies, 235240. Polika p o ana o l i y a. 2000a: Menze a hs Law o Mo phemic
s uc u es o wo ds: a hypo hesis o he e olu iona y Mechanism o i s a ising and i s
es ing. An abs ac o a pape o p esen ing a Qualico2000 Quan i a i e Linguis ics
Con e ence. P óxima à in e ne : h pwww.philol.msu. u/~humlang://a icles/menz_law.h m.
Polika po an a oliy a. 2000b: ch onological Mo phemic and wo d- o ma ional dic iona y o
ussian: some sys em egula i ies o Mo phemic s uc u es and uni s. Linguis ische
A bei s Be ich e 5. Leipzig, 201212.
Saky inės kalbos į ašų bazė. P ieiga in e ne e:
h p://donelai is. du.l /ga synas/
.
sa kans ug i s 1996: Mo phemic and Mo phological analysis o he La ian Langua-
ge. – P oceedings o he Fo h con e ence on Compu a ional Lexicog aphy and Tex Resea ch,
219–225. P ieiga in e ne e: h p://www.ailab.l /use s/usa kans/complex.h ml.
u bu is Vincas 2009: Žodžių da ybos eo ija. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as.
he Mo phemic s uc u e o Li huanian Ve bs suMMa y Ve bs ha e been g ouped in o 116
ca ego ies acco ding o hei mo phemic s uc u e. equencies o hese ca ego ies we e ound
o be e y di e en . he mos equen ca ego y was he oo -su ix model which ep esen ed
he aim o his esea ch was o iden i y and o desc ibe he mo phemic s uc u e o Li hua-
nian e bs om he quan i a i e poin o iew. Quan i a i e analysis o he mo phemic s uc u e
o Li huanian e bs was no add essed by p e ious esea ch. he in es iga ion ma e ial con-
sis ed o all e b okens (nea ly 93 housand) om he specially selec ed subse o Li huanian
language co pus. all e bs wi hin his da a se ha e been mo phologically anno a ed, i.e. mo -
phemes ha e been iden i ied and hei bounda ies ha e been labeled.
one i h o all e b occu ences, whe eas 26 leas equen models each co e ed jus one o wo
e bs. Ve bs we e ound o be composed om one o nine mo phemes. howe e , he majo i y o
e bs (89 pe cen ) we e composed om wo o ou mo phemes. despi e he g ea e numbe o
models o mo phemic s uc u e, one qua e o hem (26 models) was enough o co e 95 pe cen o
all analyzed e bs. he mos ypical models we e: (p e ix)- oo - lexion (33 pe cen ),
(p e ix)- oo -su ix- lexion (15 pe cen ), (p e ix)- oo -su ix in es iga ions showed ha p ima y
e bs amoun o one hi d o all e bs, e bs wi h one o wo p e ixes amoun o 28 pe cen , e bs
wi h a su ix amoun o 15 pe cen , e bs wi h p e ixes and a su ix amoun o 12 pe cen o all
e bs. in gene al e bs ha e no mo e han wo composi ional a ixes.
(11 pe cen ). in summa y, he non-su ix bo h p e ixed and non-p e ixed e b o ms composed
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
105s aipsniai a icles o one o wo in lec ional a ixes we e he mos common models o
mo phemic s uc u e o /
Li huanian e bs.
embo a he di e si y o mo phemic s uc u es o Li huanian e b is g ea , he co e o he
usage is co e ed by 10 o 15 models (75 and 85 pe cen co e age espec i ely).
In oducida m. 20 de ab il de 2011
e ika iMku ė
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, LT-44248 Kaunas, Li uânia
[email p o ec ed]
as a kaZLauskienė
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, LT-44248 Kaunas, Li uânia
[email p o ec ed]
gaiLius aŠkinis
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, LT-44248 Kaunas, Li uânia
[email p o ec ed]