87s aipsniai / a icles
e ika iMku ė
Vy au o didžiojo uni e si e as
Di eções de pesquisas cien í icas: eks ynų and kompu e inė
ling is ika, au oma inė mo ologinė analizė i sin ezė, mo ologinis
plu ia eikšmiškumas e seu es ojimen o.
as a kaZLauskienė
Vy au o didžiojo uni e si e as
As di eções de pesquisas acadêmicas: expe imen al oné ica,
sinch oninė akcen ologija, dialek ologija, aplicomoji kalbo y a.
gaiLius aŠkinis
Vy au o didžiojo uni e si e as
As di eções de pesquisas acadêmicas: econhecimen o
mé odos, música e snekoos sinais de econhecimen o, compu ado inė e eks ynų ling is ica.
Lie uVių kaLbos
VeiksMaŽodŽių
Mo eMinė s uk ū a1 he Mo phemic s uc u e o Li huanian Ve bs ano acija kiekybiškai
mo eminė lie u ių kalbos žodžių s uk ū a ne y inė a. O obje i o des e es udo nu io
dêsningumus. analisa-se quase 93 mil. a igo eiksmažodžių. in es iga i o ma e ial a cons i ui á ias
ex ac os do Daba inė lie u ių kalbos eks yne acumul ų eks ų. ex ai mo ologicamen e
s a y i i ap ašy i lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminės s uk ū os modelius i jų ealiza-
ano ua e sužymė as mo emas. Veiksmažodžiai se di idi s y i em 116 modelos de es u u a
mo emís ica, cujos p odu i idade mui o di e sos: p odu iausio modelio (šaknis + galūnė)
eiksmažodžiai cons i uem quin adalį de odos i os exemplos, e a é 26 modelos êm po uma ou
dois exemplos. Veiksmažodžiai pode se de uma a é no ynių mo emų. As línguas Lie u ių
būdingiausi (89 pe cen .) são 24 mo emų eiksmažodžiai. 1 es udo oi inanciado pelo Conselho de
Ciência da Li uânia (su a ies n MiP-06/2010). esMiniai Pala Žias: eiksmažodis, šaknis, p iešdėlis,
p eesaga, galūnė, p iebalsis, balsis. keywo ds: e b, oo , p e ix, su ix, lexion, consonan , owel.
88 ac a Linguis ica Li huanica LXIVLXV embo a pad ões es u u ais de e minados mui os, mas
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
qua oadal deles (26 modelos) cons i uem a é 95 po cen o de odos analisua os eiksmazodžių.
Pa ys modelos mais ca ac e ís icos são: (p iešdėlis) + šak nis + šaknis + kai ybinė apesaga (11
pe cen .). Palab as Li uãs ge almen e usadas nep iesaginas, sem p e i ício ou com ele, uma ou
galūnė (33 p oc.), (p iešdėlis) + šaknis + kai ybinė p iesaga + galūnė (15 p oc.), (p iešdėlis) +
dois kai ybos a ixus con endo o mas de eiksmažodžių. i oje ma e ialha ečdalis (33 p oc.)
açõesmaodžių são simples, com um ou dois p e ixélia sob e 28 po cen o, com da ybine p e ixaga
sob e 15 po cen oų, com p e ixélia e da ybine p e ixaga 12 po cen oų, com p e idėlio e é
sang ąžinis sob e 6 po cen o. Veiksmažodžiai com ou as u binas de mo emas de doybá ios
cons i uem apenas um pe cen ą. Pas ebi ado, que línguas li uânicas nãobudingi eiksmažodžiai
com mais do que dois da ybiniais a iksais. embo a das línguas li uãs açõesmajodžių mo eminės
sanda os combinações a iedadeé g ande, mas a osenos b anduolį cons i ui 1015 modelos (apie
7585 p oc.) açõesmajodžiai.
anno a ion Ve bs ha e been g ouped in o 116 ca ego ies acco ding o hei mo phemic
he aim o his esea ch was o iden i y and o desc ibe he mo phemic s uc u e o Li hua-
nian e bs om he quan i a i e poin o iew. Quan i a i e analysis o he mo phemic s uc u e
o Li huanian e bs was no add essed by p e ious esea ch. he in es iga ion ma e ial con-
sis ed o all e b okens (nea ly 93 housand) om he specially selec ed subse o Li huanian
language co pus. all e bs wi hin his da a se ha e been mo phologically anno a ed, i.e. mo -
phemes ha e been iden i ied and hei bounda ies ha e been labeled.
s uc u e. Ve bs we e ound o be composed om one o nine mo phemes. howe e , he
majo i y o e bs (89 pe cen ) we e composed om wo o ou mo phemes.
ĮVadas
Lie u ių kalbos žodžių mo eminę s uk ū ą ap a ė Monika kuosienė knygoje
Mo eminė analizė (1986) i s asys keinys knygoje Bend inės lie u ių kalbos mo e-
mika (2009). ačiau šiuose da buose nė a kiekybinės lie u ių kalbos žodžių mo -
eminės s uk ū os analizės. g ama ikose, ado ėliuose pap as ai pa eikiami ik
bend o pobūdžio eiginiai apie lie u ių kalbos mo emas. Šiame y ime emiama-
si gausia ma e ial da a ual das línguas li uãs, po an o espe a-se e ela
impo an esesnius das línguas li uãs açõesmažodžių mo eminės pala as de
composição dėsningumus. Veiksmažodžių, pa eik ų žodyne, šaknies es u u a mui o
de alhadamen e desc i a (k uopienė: 2000; 2001; 2002; 2005). mui os aiz de e bom de aiz
mo onológica sanda os aspec os ap esen ada em ex ao dina iamen e de alhada
monog a ia aud onės kaukienės his ó ia de e bom da língua Li uânia (19942002). sob e
bend inês língua li uânica a dažodžio šaknies ono ac ina es u u a ambém é
esc e usi Vida Zi a ka osienė (2004). A mo onológica kai a šaknyse, mo emų sandū oje
dedicada alguns g ažinas akelai ienės abalhos: li o Mo onologické balsiů kai os
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
89s aipsniai / a icles
Šaknies balsių kai a: mo emų modelia i s uk u alni šaknies ipai (2001), P iebalsine
p išagas u inčių iš es inių a dažodžių šaknies balsių kai a (2008). não conseguiu
encon a de alhados abalhos sob e es u u a s uc u almen e a imos la ias
pala as es u u a mo emina. as uose abalhos (ugis sa kans Mo phemic and
Mo phological analysis o he La ian Language (1996), k is īne Le āne, and ejs
spek o s Mo phemic analysis and Mo phological agging o La ian co pus (2000),
Pē e is Paikens Lexicon-based Mo phological analysis o La ian Language (2007))
quan i ybiškai neap ašy a mo eminė s uk ū a; nelas discu iu, como in o mação
sob e pala as la ias es u u a mo emina pode se in oduzida no
mo ologológico ano a o iue. A unção de de e minação mo emís ica da pala a
da i uo, kad padeda a pažin i naujus daba inės la ių kalbos žodžius.
Le āne i spek o s s aipsnyje (2000) pa eik a labai apibend in a la ių kalbos
impo an e es u u a mo emís ica de pala as: umašaknių pala as de *p iešdėlis
+ šaknis + *p iesaga + (galūnė); sudu inos pala as de *p iešdėlis + šaknis +
lis) + šaknis + *p iesaga + (galūnė)2 .
Minė ame s aipsnyje ap ašy a la ių kalbai suku a bandomoji mo eminio skai-
*p iesaga + (galūnė) + (p iešdėdymo sis ema3. e dade, mo emas mais
de alhadamen e não desc e em. Es e sis ema ambém mo ologicamen e analisa la ias pala as da língua, pode susin e iza ou o da indicada pala a
kai ybines o mas.
s aipsnio au o iai ne ado išsamios in o macijos apie usų kalbos mo eminę
slo ých da yboje (1996), a igos es u u a quan i a i amen e, po an o a in o mação
abaixo ap esen ada de e ia se a aliada bas an e cau elosamen e4. nas usas aladas mais equen es o mas de pala as, que cons i uem en e dois a é
ke u ių mo emų. galimi okie modeliai:
:
шоссе, около, вдруг
;
х : x:
ни-где, от-ныне
;
хорош-о, вод-а
;
х х:
по-утр-у, при-город-ы
;
хрхх:
в-пят-ер-ом, за-город-н-ый
;
ххх:
тк-ач-их-а, труд-и-ть-ся
;
хххх:
рыб-ач-и-вш-ий
;
хх ххх:
пере-во-оруж-и-вш-ий
;
ххрхххх:
по-на-вы-пис-ыва-л-и
;
ххрххххх:
по-на-вы-дёрг-ива-л-о-сь5.
2 As e i ê signi ica que a ikso pode não ha e ou pode ha e á ios a iksa; os skliaus os inclui a ixas é
necessá io.
3 ela pode se
encon ada:
h p://ekspe imen i.ailab.l /mo o/.
4 in o mação da página web h p://www.langus . u/ us_g am/ us_g 03.sh ml.
5 R deno a shaknį, х mas kokį a iksą.
90 ac a Linguis ica Li huanica
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
LXIVLXV a i ma-se que possí eis
a é 11 mo emų da iniai, например.,
пыл-е-влаг-о-не-про-
ниц-а-ем-ость
( x xx xxxx).
ana oliy a. Polika po nos a igos Menze a hs Law o Mo phemic s uc u es o
wo ds: a hypo hesis o he e olu iona y Mechanism o i s a ising and i s es ing
(2000a) e ch onological Mo phemic and wo d- o ma ional dic iona y o ussian: some
sys em egula i ies o Mo phemic s uc u es and uni s (2000b), baseado no
c onologico usso de mo emas e pala as o man as6, compos de mais de 180 000
pala as, analisa e aplica Menze a h dneses7. os a igos desc e e am á ias
endências: no as pala as o mam-se com no as mo emas; quan o mais an igas as
pala as, an o ilgesenês seus mo emes; médio (p. ex., quan o mais longe da aiz
mo emos ilgis y a a i kščiai p opo cingas a s umui nuo šaknies iki mo emos
es i e a apêndice, an o mais cu a aquela apêndice); Quan o ilgese mo emas,
quan o menos deles em pala a; quan o mais mo em de uma pala a, an o elas mais
cu as. Es es dêsningumos es abelece baseados dados da língua usas. pode aze
p essupos à, que semelhan es endências de e ia em yškė i e em línguas Li uães,
mas isso já se ia ou o obje o de in es igação.
i iaMoji MedŽiaga ma e ial in es igado é compos o de á ios echos de
Daba inės lie u ių kalbos eks yne (h p:// eks ynas. du.l ) acumulados de es ilo
cien í ico publicações, publicis inių eks ų, lie u ių au o ių omanų, adminis a i ų
dokumen ų (įsakymų, nu a imų, p o okolų, įs a ų). in es igação u iliza pa a e
Saky inės kalbos į ašų bazės ( h p://donelai is.
du.l /ga synas/
) agmen os. ma e ial in es igá el a cons i ui sob e 430 mil. pala as (beques 80 mil.
di e en es o mas). ex osi mo ologicamen e ano oados, de manei a manual
co igidas e os do ano a o io mo ológico, de e minada múl iia eikšmių pala as
signi icado, ejees os mo ologicas sampikos8. uma ez que abalho analisados dados
a osenos (não ocodyno), usa-se o e mo equênciaas, e não p odu i idade.
es abelecendo as on ei as mo emás obedece-se a p incípios eó icos, que mui o ap op iadamen e
o mula-lo Vinco u bučio (2009: 165166). Pala as se di idi em em an o mo emų (mažiausių 6 a igos
ap esen ado al nomeamen o: Ch onological Mo phemic and Wo d-Fo ma ional Dic iona y o Russian
Language.
7 Menze a h dėsnis a i ma que quan o mais longa a unidade, mais cu as suas pa es. em inglês es e dênis
o mulado assim: he longe some cons uc ( he whole) he sho e should be i s componen s (pa s)
(Polika po 2000a; 2000b).
8 Mo ologicas samplaicas ge almen e de á ias nekai omas pala as compos os da iniai, u in ys
comum signi icado e execu an es a mesma sin aksina unção, exemplo.: wi hou abejo, na e dade, mas onde.
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
91s ailsniai a icles signi ican-dos pa es da pala a), quan o a pon o de is a da
linguagem a ual eles podem de e mina 9. / dis inguí el pa e da pala a conside ada
mo ema: a) se ambas (ou odas) as pa es da pala a (spėjamos mo emos) se
epe em em ou as pala as (pgs.: nam-el-is namas, naminis e s alelis, aikelis); b) nos
casos em que apenas uma qualque pa e de pala a aiz ou a ixas se epe e em
ou as pala as (p.g.: dile -an -as debiu an , p a ican e). a maio ia oi ealizada
mo em complexa análise quando oco eu con acção, eliminação, degeminação casos,
ex: neš- + -siu (plg. neša) = nešiu; lūž- + -s a (plg. lūžo) = lūž a; i z- + -s a (plg. i zo) = i z a,
ne- + -esu = nesu. al som consilhecido pe ence a ambos os mo em. Mo eminei análise
isso não em esminês in luência, se mo ema em e mais sons. isso po ém casos,
quando mo emão cons i ui só aquele único som e ele se con e gem, do p incípio
mo emos nãoelieka. po an o é escolhida a seguin e ma cação simbólica: nešiu ( 10
es u u a), lūž a, i z a ( s ), nesu (P ). al escolha al ez discu uo inas, po ém delas
não há mui os (suda o sob e 2 p oc.) e comuns mo emínicas es u u a de
dėsningumus pode se de e minado. no u u o in en a-se es es casos ( i iamojoje
ma e ialhe eles ma cados especialu simboliu) panag ina pa a mais de alhe.
P iesagų a ian es conside adas ilgesnės eiksmažodžių p e ea u as, например.: -ė i
a ian es -alė i, -elė i, -dė i, -lė i, -nė i, -sė i, - ė i; -o i a ian es -io i, -čio i, -l(i)o i,
-n(i)o i, -sno i, -šno i, -al(i)o i, -ailio i, -elio i, -sčio i, -slio i, -en(i)o i, -a o i, - o i k .
P iebalsias j, n, de alguns es udiosos (keinys 2009: 25) chamam mo emos
expanss ukais, po que eles são inse idos en e dois alsias anihilando hia á, ex.: jo- i,
joj-a, joj-o; au- i, aun-a, a -ė, kliū- i, kliū -a, kliu -a. Daba ines da língua li uanas
g ama ikoje (1996: 327) eles são chamados in a pais. p epa ando ma e ialá pesquisa
es es elemen os ma cados, mas em desc i end in ues modelos es u u acionais
nea spei am. eles (como e á ios mo emos sandū os mudanças de sons) in en ima no
u u o examina mais de alhado. Pala as nas pala as qua en a, in a, dia iamen e,
kelin ąka , ki ąsyk, hoje, semp e e k . pa yškin os pa es diach oniniu pon o de is a
são galūnės. uma ez que ago a elas execu a jungiamojo som unção, po isso nes e
es udo ma cês as como jungiamieji sons.
obje o do es udo mo eminė pala as analė, po an o ebe-, nebelaiky i d iem p iešdėliais. Į a džiuo inės
galūnės sinch oniškai não di idem (keinys 2009: 5556). Veiksmažodžių p eesagens nes e abalho são
classi icadas em da ybine e kai ybine. Do pon o de is a Mo emíne análise isso não é impo an e. po ém
sem es a di isão não se ia possí el de e mina , quan o há p imei os de açõesmažodžių, quan o edinių. 9
No en an o, é p eciso econhece que, mo emiicamen e analisando pala as, a on ei a en e sinc onia
e diac onia não semp e é ácil nub ėži . po isso apascou pala as, po causa das quais es u u as
mo emís icas oi mui o longos s a s oma (pgs.: iešpa au i, die ago is). 10 usa símbolos explicados no
inal des e capí ulo.
92
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
ac a Linguis ica Li huanica LXIV–LXV
s aipsnyje mo emos žymimos šiais simboliais: – šaknis, P – p iešdėlis, –
galūnė, d sang ąžos dalely ė, c jungiamieji somsai, sd da ybinė p iesaga, sk
kai ybinė p iesaga, k kon akcija, ma cam sujliejusius mo emes, quando de uma
delas nãoikę (p.g.: u u o empo ou liepiamosios p ecipaca o ma nešiu, auk). ais
a ejai pa eikiami ik pi moje len elėje.
Pag indiniai VeiksMaŽodŽių
Mo eMinas es u u as ModeLiai in es igada no ma e ialja pa a o a quase
93 mil. (92 468) eiksmažodžių (ish eiksmažodžių).
jų 29 878 ski ingi). jų mo eminės s uk ū os į ai o ė didžiulė: ne 116 s uk ū-
inių modelių. iesa, modelių a osenos dažnumas labai ski iasi (nuo 1 iki 18 377
Veiksmažodžiai pode se da uma (p z., spon anines kalbos eik) a é de ynių (p z.,
neįsipa eigoki e) mo emų. po ém monmo emias e ilgesni do que dos cinco
mo emas o ma eiksmajodžiai a . adosenos b anduolį (ne 89 pe cen .)
cons i ui 24 mo emos eiksmažodžiai. em si en endida, quan o menos mo emas,
an o meno suas combinações di e sidade. a maio ia (nem 69, ce ca de 40 p oc. de
odos os modelos) de modelos es u u ais são 56 mo emas em g upo (ž . Fig. 1). 1
PaV. a iedade de modelos es u u ais e mo emá quan idade
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
93s aipsniai a icles /
Vienmo emias açõesmažodžių mui o pouco. al encon ado no ma e ial in es igado
em linguagem espon âneas eik. A es e g upo pe ence iam e do u u o empo do
e cei o pessoa e liepiamosios nuosakos do segundo pessoa o mas: g įš, leis, bėk,
dink. po ém, como já oi mencionado, po causa delas mo emíneas es u u as pode
dispu a -se, po que aqui con e ge o úl imo aiz p iebalsis e liepiamosios sedacos ou
p eessaga do u u o empo. D imo emias compõem a é qua oadal (ce ca 25 p oc.)
de odos os agen esmažodžių da subs ância es udamó ia. doisimo emias modelos
di e sidade não pode se g ande (z . 1 len .). são açõesmaodzes, comendo shaknį e
galūnę ( , o mas pessoaisamsias e pa icipan es, ex.: oi, pode, sido, esąs)11, shaknį
e kai ybinę p eesagą ( sk, o mas pessoaisamsias, compan a is, padeli is, ex.: se á,
eik, быть, работать, esan , siekian ) e pa ilhões açõesmaodzes, comin ys só p e ixio e shaknį (P , só spon âne Kal-
boje pa a o as ne eik).
T imo emiai açõesmajodžiai (jas são um pouco mais do que ečdalis, ce ca de 37 po
cen o.) podem se cons i uídas de á ias šaknia, doybinė ou kai ybinės p ecegação,
nės i sang ąžos a ikso kombinacijų. imo emiai y a de yni modeliai: P (as-
galūmenuojamosios o mas elacionado e pa icipan es, ex.: não, pa ece,); sk ( o mas
com galūnas, ex: se ia, osse, possí el, cla o, sendo, sendo); P sk ( o mos sem galūnių,
ex: não, i á, ealiza , ajuda , excep o, o mando); sd ( o mas peni p o ecamosios e
pa icipan es, eg: inha, i e, galėjęs, u ėjęs); sdSk (a maio pa e dessas
açõesmaodzes cons i uem compan a is, ex.: aze , ala , mas há e de uniliões e pesso
P o ecionais o mas, ex.: sabe ok, p ecisa á, usando, execu ando); d ( o mas peni
p o ec amosios e á ios pa icipan es, ej.: di e encia, man osi, mušęsis, lankęsis);
skd ( aquilas es u u as são comunica i os e um ou o o ma pessoalizada de ação e
padeli is, ex.: elg is, k eip is, baigsis, uoškis, base, laikan is). imo emias são e
a amen e eiksmažodžiai kone eik i ( Sk), būsian ( SkSk). Todos os ou os modelos de ação-
mažodžiai gana dažni.
1 Len eLė. Veiksmažodžių mo eminės s uk ū os modeliai12
Mo emų
kiekis Modelis bend-
a is
da-
ly is
Pada-
ly is
Pusda-
ly is
asmen.
o mos
P o-
cen ai
2 19,874
Sk ( Skk) 5,459
P 0,003
11 Em odos os casos, se ão ap esen ados os mesmos exemplos mais equen es des e es udo. 12
Tí el nes a não odos os modelos po causa da g ande ex ensão, mas só ca ac e ingeses. Aqui não ilgesnių do que seis
mo emų i pa ienių umpesnių modelių. Š iesiausiai pažymė os o mos, ku ių pa a o a nuo 1 iki
100, amsiau – nuo 101 iki 500, amsiausiai – 501 i daugiau ka ų.
94
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
ac a Linguis ica Li huanica LXIV–LXV
Mo emų
kiekis Modelis bend-
a is
da-
ly is
Pada-
ly is
Pusda-
ly is
asmen.
o mos
P o-
cen ai
3P 13,040 Sk
( skk ) 7,825
P sk (P skk) 5,261
Sd 4,607
SdSk4,497 d
1,423 Skd ( skkd)
0,550
Ou os 0,003
4P sk (P skk ) 7,232
SdSk 4,716
P sdSk3,791
Pd 3,207
P sd 2,614
Pd sk (Pd skk) 1,182
PP 1,134 SdSd
0,545 Sd d 0,530
SdSkd 0,481
SdSdSk0,320 Sk d
( skk d) 0,287
PP sk (PP skk) 0,258
Ki i 0,077
5P sdSk 4,382
Pd sk (Pd skk ) 0,954
PsdSk0,795
PP sk (PP skk ) 0,734
Pd sd 0,626
SdSdSk 0,505
Ou os 1,509
6Pd sdSk 0,488
PP sdSk 0,335
P sdSdSk 0,235
Ou os 0,391
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
95s aipsniai a icles /
Que u ios mo emos eiksmažodžiai (jams sob e 26 p oc.) são 16 es u u as de
modelos. deles apenas ês modelos são a os a osenos. isso d išakniai
eiksmažodžiai, например.: pus yčia o ( Sd ), senbe niau i ( SdSk), e keliasdešim
skSk modelio eikiamosios ūšies daly ių, например.: ūk elėjęs, pyk elėjęs. mais
comuns qua o dos mo emados modelos são: P sk , sdSk (mais p incipalmen e
pa icipan es, ex.: não, possí el, usados, usados), P sdSk (ypač mui os comunica i os,
ex.: es abelece , dize , aze ), Pd (p z.: apa eceu, pas eiko, apa eceu), P sd (p z.:
não podia, con ou, não inha). modelos ou os são mais a os, mas eles ce amen e não
são pe i e ia da linguagem, isso é es emunhado po seus exemplos: Pd sd (pgs.:
escolhe , adqui i , endo em con a), PP (p z.: não ha ia, não conseguiu, não en endeu),
SdSd (p z.: a i ma, exigem, pa icipa), sd d (p z.: adinasi, cuida, o maojasi),
sdSkd (p z.: es uda , segui ), sdSd (p z.: usa , insis i , exigi ), sk d (p z.: da k i ,
melski), pp sk (p z.: nebus, dė yks, neu).
Cinquias mo emų eiksmažodžių são apenas dezadalis (9,5 p oc.), mas eles se
ca ac e izam de pad ões es u u ais gausa (ne 34). e isso já de si mesmo decida pouca
equência de consumo de modelos. Seis modelos mais equen es compõem a é dois
eçdalios de odos es e g upo eiksmažodžių (8 po cen o. de odos eiksmažodžių):
P sdSk (pgs.: de e minada, ep esen ando, esc i o); Pd sk (pgs.: su gida, su gidas,
eunidos); Psd dSk (pgs.: enuncia , escla eškin i, imagina a ); PP sk (pgs: impossí el,
não possí el, não e i á el); Pd sd (pgs: imaginas, imagina, adqui e); SdSdSk (pgs.:
compu ado izuojamo, a i ma-se, pa icipando). Sešių mo emų eiksmažodžiai em o mais
de modelos es u u ais a é mesmo 35, mas eles odos jun os esuda o apenas de um po
cen o e meio de odos os eiksmažodžių, dos quais um po cen o são ês modelos mais
equen es: Pd sdSk (p z. desen ol idos, assinado, imaginá el), PP sdSk (p z.: não
con encí el, não zuma , nãoaka ojamos), P sdSdSk (p z. con i ma , con i mada,
implemen ada). doze. isso ge almen e o mas e pa icipan es de p o eção pessoal,
Sep ynių mo emų eiksmažodžių nė a nė šim o (0,09 p oc.), o modelių ne
u in ys um ou dois an ecedências, a leas pa ą p eesagų, mui as e sang ąžiniai,
например.: nep isigal oda o, supap as in ą, i meinusa, neišpasakosi, įsipa eigoja,
a sipalaiduo ų, p isis a inėda usi, nebesišypsojo, nebepasė i ik, заhipno izuo ų. Nes e
g upoé há e pa d išaknių eiksmažodžių, например.: keliaklupsčiaujančių,
ne uščiažodžiaudamas. Aš uonių mo emų são apenas dez pala as (0,01%). ais são á ios
pa icipan es, semdeli is, um pa de o mas de p o eção pessoal, con endo dois ou a é
ês p é-dėlios, dois ou ês doybines ou kai ybines p ecei os: comp ome usiais,
neįsisąmonin as, nesusiluoksnia usių, nebepasi odysiu. encon ado só um dos no enių
mo emá compos o a pala a: nãosipa eigoki e.
102 ac a Linguis ica Li huanica LXIVLXV p eesagą, alguns ainda e p iešdėlį a es i
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
sang ąžiniai. Es as açõesmajodões es u u ais êm uma di e sidade nemaža (24
modelos), mas os modelos não p odu i os, ex.: colabo a ( c SdSk), senbe niau i
( SdSk), nu o og a a , não pic naudžiaujan , pad igubėjus (P sd), pus yčia o,
badmi iauja, iešpada a ( Sd ), nu o og a ha a (SkSkd ), coope udamas, dujkja,
keliš a uj ( c upsSd ), coope ujan ( c SdSk), ne ušiažod (P c sd ), sudaik a a d
(P c sd ).
iŠVados examina 93 mil. eiksmažodžių suski s y i em 116 modelos de es u u a
mo emína, cujos p odu i idade mui o di e sosos: p odu iusio modelo ( )
eiksmažodžiai cons i uem quin adalį de odos i os exemplos, e a é 26 modelos
êm po uma ou dois exemplos.
Veiksmažodžiai pode se de uma a é no ynių mo emų. Vienmo emiai e ilgesni
do que penkių mo emų eiksmažodžiai a . ad das línguas Li uãs būdingiausi
(ne 89 pe cen .) 24 mo emų eiksmažodžiai.
Veiksmažodžių o mas mo eminei es u u au a em in luência da pačių o mas
da yba: bend a is e padeli is pode inig is só kai ybine p eesaga, pa icipan es e
semdeli iai kai ybine p eesaga e galūne. maio di e sidade pode se só de o mas de
p o eção pessoal. nekai ybinesa pa e das açõesmaodzes da es u u a mo emá ica
exp esso a análise indica que cinco ca ac e ingiausi modelos cons i uem a é 86 p oc.
casos de pa a ojamen o: 33 p oc., P 25 p oc., sd 14 p oc., P sd 11 p oc., Pd 3 p oc.
embo a es u u as es u u ais mui o de e minada, mas qua oadal (26 deles modelos)
cons i uem a é 95 pe cen os de odos analisados açõesmaodzes. Pa ys
ca ac e ingíssimos modelos são os seguin es: (P) sob e 33 po cen o, (P) sk sob e
15 po cen o, (P) sk sob e 11 po cen o. ad ala eis li uâneas mais equen emen e
usadas nep iesaginas, sem an ecedeli ou com ele, uma ou dois kai ybos a ixus con endo
o mas de ações. i oje ma e ialha ečdalis (33 po cen o) eiksmažodžių são simples,
a d iem (ge okai ečiau) p iešdėliais – apie 28 p oc., su da ybine p iesaga – apie
com um 15 po cen o., com p e idélias e da ybine p ésaga 12 po cen o., com p e idėlio e
é sang ąžinis sob e 6 po cen o. Veiksmažodžiai com ou as u binas de mo emas de
doybá ios cons i uem apenas um pe cen ą. Pas ebi ado, que línguas li uânicas
nãobudingi eiksmažodžiai com mais do que dois da ybiniais a iksais. esumindo pode
dize -se que das línguas li uanas açõesmajodžių mo eminės sanda os combinações
a iedadeé g ande, mas a osenos b anduolį cons i ui 1015 modelių (a i ipamamen e
sob e 75 e 85 p oc.) 24 mo emų eiksmajodžiai.
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
103s aipsniai / a icles
Li e a ū a i ŠaL iniai
akelai ienė g ažina 1996: Mo onologικές balsių kai os pala as de da yboje. Vilnius:
Vilniaus uni e si á io pedagógico publicação. akelai ienė g ažin a 2001: Šaknies balsių
kai a: mo emų modeliai i s uk u ū iniai akelai ienė g ažina 2008: P iebalsines
šaknies ipai. – Žmogus i žodis. Didak inė ling is ika 1(3), 3–9. P ieiga in e ne e: h p://
www.biblio eka. pu.l /zmogusi zodis/Pd /didak ineling is ika/2001/akel3-9.pd .
p iesagas u inčių iš es inių a dažodžių šaknies balsių kai a. O homem e a pala a.
Didac ina linguís ica 10(1), 59. acessão na in e ne : e enciclopedijas publicação
h p://www.min oli .l /a ch/14001/14402.pd
.
amb azas Vy au as, ed., 1996: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Vilnius: Mokslo
ins i u o.
Ago ao inas ex os da língua li uanas. P ieiga na in e ne : h p:// eks ynas. du.l .
ka osienė Vida Zi a 2004: Bend inės lie u ių kalbos a dažodžio šaknies s uk ū a.
Vilnius: Vilniaus uni e si á ia edi o a. kaukienė aud onė 19942002: His ó ia de
açõesmažodžio da língua Li uânia 12. klaipėda: klaipėdos uni e sidade.
keinys s asys 2009: Bend inės lie u ių kalbos mo emika. Vilnius: Vilniaus uni e si á io
pedagógico publicação.
k uopienė i ena 2000: Bend inės lie u ių kalbos eiksmažodžio šaknies s uk ū a. dak-
a o disse ação. Vilnius: Vilniaus uni e sidade. k ien ė i ena 2000: es u u a de aiz de
um cen o es abilio de eiksmažodžių. Kalbo y a 48(1), 7182.
k uopien ė i ena 2001: P adinių i galinių p iebalsių de inação eiksmažodžio šaknyse.
Kalbo y a 50(1), 6782.
k uopien ė i ena 2002: Veiksmažodžio in amojo cen o šaknų es u u a. Kalbo y a k
51(1), 89–97.
uopien ė i ena 2005: Veiksmažodžio šaknies ina ės inicialės ypa umai. Kalbo y a. 54(1),
73–82.
kuosienė Monika 1986: Mo eminė analizė. Šiauliai: Šiaulių kazio P eikšo pedagógico
ins i u o.
Le āne k is īne, s pek o s and ejs 2000: Mo phemic analysis and
gical agging o La ian co pus. – LREC2000 P oceedings, 1095–1098. P ieiga in e ne e:
Mo pholoh p://gandal .aksis.uib.no/non/l ec2000pd /107.pd .
104 ac a Linguis ica Li huanica LXIVLXV Paikens Pē e is 2007: Lexicon-based Mo phological
e ika iMku ė, as a kaZLauskienė, gaiLius aŠkinis
analysis o La ian Language. P oceedings o he 3 d Bal ic Con e ence on Human Language
Technologies, 235240. Polika p o ana o l i y a. 2000a: Menze a hs Law o Mo phemic
s uc u es o wo ds: a hypo hesis o he e olu iona y Mechanism o i s a ising and i s
es ing. An abs ac o a pape o p esen ing a Qualico2000 Quan i a i e Linguis ics
Con e ence. P óxima à in e ne : h pwww.philol.msu. u/~humlang://a icles/menz_law.h m.
Polika po an a oliy a. 2000b: ch onological Mo phemic and wo d- o ma ional dic iona y o
ussian: some sys em egula i ies o Mo phemic s uc u es and uni s. Linguis ische
A bei s Be ich e 5. Leipzig, 201212.
Saky inės kalbos į ašų bazė. P ieiga in e ne e:
h p://donelai is. du.l /ga synas/
.
sa kans ug i s 1996: Mo phemic and Mo phological analysis o he La ian Langua-
ge. – P oceedings o he Fo h con e ence on Compu a ional Lexicog aphy and Tex Resea ch,
219–225. P ieiga in e ne e: h p://www.ailab.l /use s/usa kans/complex.h ml.
u bu is Vincas 2009: Žodžių da ybos eo ija. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as.
he Mo phemic s uc u e o Li huanian Ve bs suMMa y Ve bs ha e been g ouped in o 116
ca ego ies acco ding o hei mo phemic s uc u e. equencies o hese ca ego ies we e ound
o be e y di e en . he mos equen ca ego y was he oo -su ix model which ep esen ed
he aim o his esea ch was o iden i y and o desc ibe he mo phemic s uc u e o Li hua-
nian e bs om he quan i a i e poin o iew. Quan i a i e analysis o he mo phemic s uc u e
o Li huanian e bs was no add essed by p e ious esea ch. he in es iga ion ma e ial con-
sis ed o all e b okens (nea ly 93 housand) om he specially selec ed subse o Li huanian
language co pus. all e bs wi hin his da a se ha e been mo phologically anno a ed, i.e. mo -
phemes ha e been iden i ied and hei bounda ies ha e been labeled.
one i h o all e b occu ences, whe eas 26 leas equen models each co e ed jus one o wo
e bs. Ve bs we e ound o be composed om one o nine mo phemes. howe e , he majo i y o
e bs (89 pe cen ) we e composed om wo o ou mo phemes. despi e he g ea e numbe o
models o mo phemic s uc u e, one qua e o hem (26 models) was enough o co e 95 pe cen o
all analyzed e bs. he mos ypical models we e: (p e ix)- oo - lexion (33 pe cen ),
(p e ix)- oo -su ix- lexion (15 pe cen ), (p e ix)- oo -su ix in es iga ions showed ha p ima y
e bs amoun o one hi d o all e bs, e bs wi h one o wo p e ixes amoun o 28 pe cen , e bs
wi h a su ix amoun o 15 pe cen , e bs wi h p e ixes and a su ix amoun o 12 pe cen o all
e bs. in gene al e bs ha e no mo e han wo composi ional a ixes.
(11 pe cen ). in summa y, he non-su ix bo h p e ixed and non-p e ixed e b o ms composed
Lie u ių kalbos eiksmažodžių mo eminė s uk ū a
105s aipsniai a icles o one o wo in lec ional a ixes we e he mos common models o
mo phemic s uc u e o /
Li huanian e bs.
embo a he di e si y o mo phemic s uc u es o Li huanian e b is g ea , he co e o he
usage is co e ed by 10 o 15 models (75 and 85 pe cen co e age espec i ely).
In oducida m. 20 de ab il de 2011
e ika iMku ė
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, LT-44248 Kaunas, Li uânia
[email p o ec ed]
as a kaZLauskienė
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, LT-44248 Kaunas, Li uânia
[email p o ec ed]
gaiLius aŠkinis
Vy au o Didžiojo uni e si e as
K. Donelaičio g. 58, LT-44248 Kaunas, Li uânia
[email p o ec ed]