63s aipsniai / a icles
esMiniai ŽodŽiai: i onimas; Rubus; Ribes ub um; Vaccinium uliginasum, my illus, uligi-
nosum.
keyWo ds: phy onym; Rubus; Ribes ub um; Vaccinium uliginasum, my illus,
uliginosum.
oLandas k egŽdys
Lie u ių kalbos ins i u as
Mokslinių y imų k y p y s: compa ignamoji bal ų and ki ų
indoeu opiečių kalbų g ama ika, e imologija.
a les e baL es i oniMo AVIET
(RUBUS) Mo oLoginė aida
e e iMoLoginių sąsajų
P obLeMa ika
eas bal ic names o he aspbe y
(Rubus): mo phological analysis, e ie al
o he e ymological links o he phy onym
ano ação no a igo analisa-se y ų bal ų kalbų i onimo a ie ė (Rubus) da yba, c i icamen e
a alia-se ligšiolinė lie. a iẽ ė 2, dial. a ie 3b, a ė 1, a ė 2, a ė 3a, la. a ene e imologia, g įs a
zoonimines cono ação leksemų sąsaja. sem de alizuo a la ias língua a ie es denominações
mo ologicos a ian os es u u adas, ap esen am-se lie. dial. aš( )óklė, ašóklis, ašóklė, ašóklis,
aišóklis, aišókšlis, aiš óklis; lie. (dial.) ai ó as, dial. ą ó as, a ó as, la. (dial.) ài a i(2),
aî a i2, a a iņi, ài a iņi, ai a iņas, sin agmos la. dial. ài u uôgas desc ições de o igem.
anno a ion he phy onym Rubus. due o he p esen zoonymic a gumen a ion o o igin o he
he a icle deals wi h de i a ion and de elopmen peculia i ies o he eas bal ic names o
phy onym, la e -day e ymological e alua ion o he Li h. a iẽ ė 2, dial. a ie 3b, a ė 1, a ė 2,
a ė
3a, La . a ene is c i icized.
besides he de i a ional analysis o lexemes o he mul i o m La ian phy onym Rubus,
e ymological esea ch o he appa en mo phological o seman ic equi alen s o Li h. dial.
aš( )óklė, ašóklis, ašóklė, ašóklis, aišóklis, aišókšlis, aiš óklis, La . dial. ài u uôgas is also p esen ed.
64 ac a
oLandas k egŽdys
Linguis ica Li huanica LXIX
0. ĮVadas
Lie. a iẽ ė 2, dial. a ie 3b, a ė 1, a ė 2, a ė 3a (su ie > ė mono ongização
žemaičių dialek iniame plo e [ž . Zinke ičius 1966: 86]) ‘k ūminis plan a com
doces u as (Rubus); seu uoga (LkŽe), a ibuídos a dly iesiems y ų ca ne
bal ų p okalbės eldiniams (plg. Zinke ičius 1984: 336, 1987: 152), kilmę e ns-
as aenkelis (LeW 28), emdamasis anks esniais bal is ų eikalais (plg. būga
ii 20; Me i 232), g indžia, pasi elkdamas z o o n i m i n ę eikšminę kono -
aciją suponuojančiu bei da ybiškai panašiu ( . y. ediniu) lie. dial. aš( )óklė
‘se ben as’ (← subs . lie. aš a ‘kumelė; didesnė kumelė; didesnė eislinė kume-
lė’ [LkŽe])1, . y. eda šį i onimą iš subs . lie. a s 4 ‘gy ulys, laikomas ilnoms,
(ki u e ao lei e) e k . (dLkŽ5), o la. (dial.) a ene, -es ‘a ie ė, -ės; a iečių a bus o
com iais de subs . la. a s ‘a is (Me i 232). al e olução e imológica des es
i onimos pos ula-se e nos mais ecen es li os de o igem de pala as de
língua li uãs (LeŽ 38; aLeW).
Mencionado lie. a iẽ ė, a ie e la. a ene, -es in e p e ação de o igem, ma y ,
a ibuí inas liaudies e imologijai (plg. la. dial. ài u uôgas ‘a ie ės esp. a ių uogos2
Valka [LVda 74]), lėmė k azie imologických in e p e a ions adimąsi, plg.: 1) Václa
Machek (1961: 346) conside a ão sob e es e i onimo e gau uo o a ies, po causa de
uma p inokusia a ie ės pa simila idade com o sumo de ilão (da e Le a Ždb); 2)
Wojciecho smoczyńskio (LeŽ 38) aiškinimą, ne a a iečių uogos são semelhan es a
a eles; 3) kons an īno ka ulio (LeV i: 93), ma y , besi ėmusio ge manis ų iden išku
eiginiu sob e . Himbee e ‘a ie ė (dėl his z . далее) elnių amilia žinduolio danielius
mo y acija (plg. he modsson 1990: 79), econs ujama zooniminę cono áciu aces ui
plan , a gumen uojamu a ie ės lapų s amo a ių ėdesio e e en u.
Zooniminei hipó ese de o igem da pala a as is, ma y , in luência e e comple amen e de ou o
da ybos modelio3 okiečių kalbos a pu uṣa ipo ais mesmo seman ines aiškos kompo1 alguns
pesquisado es lie. dial. aš( )óklė mėgina sie i com lie. aš enis 1 (sm.), aš ienỹs 3b ‘da binis a klys
(LkŽe) (plačiau ž . Wod ko, i slinge , schneide 2008: 233). (LVda 74) ka la. a i iņa, a e iņa ‘a elė (Me i
2 . y. e lek uojama pseudoe imologinė sin agma, suponuo a homonimų la. dial. a iê enes ‘a ie ės’ bils-
232), ainda plg. la. dial. a e ene ‘a ie ė Mazsalaca la. dial. a na ‘a elė uca a (eh i: 190).
3 . y. não edinių, mas dū inių, plg. kazimie o būgos ( ii 20) indicada i onimo lie. aš klė ‘se ben as
mo ologicamen e al e nan ą . Bocksbee e ‘juodasis se ben as (Ribes nig um) esp. ožio uoga, e a e iologia
do úl imo ienų g įs a odo onimine mo y acija (pa yりに, icha das Loewe [1913: 131] eigia juo-
dųjų se ben ų k ūmo d okian į k apą esan į panašų į ožio sma ę), ki ų aiškinama ėly a senųjų s uk-
ū inių elemen ų kai a, nulem a liaudies e imologijos (plačiau ž . P okosch 1916: 292–293).
y ų bal ų i onimo a ie ė ( ubus) mo ologinė aida
i e imologinių sąsajų p oblema ika
65s aipsniai a icles zi as . Himbee e ‘danieliaus uoga esp. a ie ė (Rubus idaeus) < . Hinde
‘danielius (Ce us dama) / danieliaus pa elė + . Bee e ‘uoga ( isch 1741: 454; kluge 2002: 412), cujo
mo i ação4 é ligada com os agais des e animal (Loewe 1913: 131, 161). em que lamen es a-se que
zoonimines cono ação i onimen os composi ão es u u a analisada pesquisado es nãoa ibuí a
a enção em bas an e impo an es dialec isms li uanos ca ac e ís ico pejo a i io signi icminio
e lexal , se um seu sandų e lek uja animal in oduzi im: lie. dial. kãčuogė 1 ‘(bo .) a ie ė ka uogė
(Rubus saxa ilis); sua uoga subs . lie. ka 4, kã ė 2 ‘(zool.) naminis animaisus de plėš iųjų amília (Felis
domes ica) lie /. dial. šùnuogė 1 ‘(bo .) ka uogė (Rubus saxa ilis); ka uogés uoga subs . lie. šu, šu à 4
‘(zool.) animaisul, man idos em casas pa a gua da , caça e k . (LkŽe) e k . (mais exemplos de e
g i ėnienė 2006: 133) As u as des a plan a não são colhidas e usadas pa a a comida, ma am são
ūgščios e coulingos (g i ėnienė 2006: 134). Pombėž ina, que sem zooniminio sando, al signi icado
abo da am i onimui não ca ac e ís ica esp. e lek uá el i ualusis e e en as a ie ė, plg. la.
dial. a eņuôgas2, a èņuógas2 ‘a ie ės, a ojamus Vidžemėje, ku žemėje e Žiemgaloje, naukšėnuose
za iksuo ą la. dial. a esenuogas ‘ . p. (LVda 73 [ž . mais]). aigi al in e p e ação é con adadikcinis
seman inas mencionadas y ų bal ų i onimų aiškos, e lek uojančios i ualųjį deno a ą uoga, be
pejo a i es cono ações, aspek u. Mo ologinis, ne a doybinio lie. a iẽ ė, a ie a i ikmens ( esp.
edinio), a é ago a seman iicamen e nemo i uo o lie. dial. aš( )óklė ‘se ben as, s a usas (da z .
aLeW), spė ina, é comple amen e di e en e, do que en ama aiškin i a é šiol (plg. blažek 2010: 14), i. i. ele
g įs inas e e en o zoon s uc u iais peculia idadesis, e não zoonimine mo y acija. pode se
cau elosamen e apon ada, que lie. dial. ašóklis 1 ‘(bo .) ašoklis, se ben as (k ūmas e uoga) (Ribes
ub um) (LkŽe) lie /. dial. ašóklė5 1 ‘ . p. lie. dial. aš óklis 1 ‘ . p. lie. / aš klė 2 ‘ . p. i lie. dial. aš okšlė ‘ .
p. (com spo adiniu epen eziniu esp. nee imologiniu an uoju -ш-) es inas, con a iamen e kazimie o
būgos ( ii 20) spėjimui (ž . anksčiau), из lie. ašóklis 1 ‘(bo .) se ben as com e melhonhas, ama elas
ou p e as u as (Ribes); des e aisk ūmio ou o; e meloku o ou la ei a; shulinio s i ies ka is com
ohoio kibi ao apanha ; gembė, agis; d išakas supo e, cablis de madei a panços e co d iais y i;
a eklis i k . (LkŽe), e lexionando e e en á ‘pagalys ka is com kabliu isso, que kabo nus i ęs,
igual 4 ji a gumen ada liaudies e imologia p óp ia ak og a ija (plačiau ž . he modsson 1990: 8283).
nasis se ben as (Ribes ub um); šio aisk ūmio uoga’ (LkŽe) < subs . lie. šas 4
‘kablys (pp . an ka ies, ielos a g andinės) ka ilui pakabin i, e dan an ugnia-
5 com começo a e eze sob e o gên io * aš oklis (su an iniu - - [plg. Zinke ičius 1966: 199])
*( -)aš oklis analogiško p ocesa des a gên ia nykimas dėsningas po dois ... (plg. endzelīns
1961: 7; Me iV 654655) e dialek ních peculia idades e p imei o izjo sando undamen al da endência
de ki imo (plg. Zinke ičius 1966: 177178) mo ologimo.
66 ac a Linguis ica Li huanica LXIX pad il; segundoys ka is, sob e cuja algo
oLandas k egŽdys
p ikabin a + (an inis) su . lie. -kl- (dėl dele z . ska džius i 198). Tendo em is a, es e
i onimas pode ia se a ibuído aso cia i ams, sua seman inė cono ação
mo y uo ina se ben ų uog inių kekių, s y ančių abaixo de um a b o xakų lyg ka čių
ou pagaliukų, aplipusių uo gomis, o ma.
sem šaknies aš-, línguas li uanas šnek ose u ilizados da mesma o igem šaknies
aiš- (← lie. dial. ašas 4 ‘šiaip kablys o į ankis su kabliu [LkŽe]) ediniai, plg. lie.
dial. aišóklis 1 ‘ audonasis se ben as (Ribes ub um); des e aisk ūmio uoga lie.
dial. aiš uokliai ‘ . p. lie. dial. aišókšlis 1 ‘ . p. // lie. dial. aiš óklis 1
‘ audonasis se ben as (Ribes ub um); des e aisk ūmio uoga lie. dial. aiš ókšlis 1
‘ . p. (LkŽe), suponuojan es des e i onimo hipe no malizmų (apie eles plačiau ž .
Vi kauskas 1994: 107 .; u bu is 1998: 55, 2009: 146, 241; kabašinskai ė 1998: 50) da ybinę
g upę.
i onimo o ma com šaknies -ą- ( esp. au osilabiniu *an, plg. lie. dial. anšas ‘ ąšas
[LeW 1207]), ma y , nunyko po causa hipe nomalizmų one inių a ian ų gausos (alguns
onde baixos šnek ose e po ą > , ū ki imo po causa dele nyko e da pala a de início -
[ž . Zinke ičius: 176; LeW ibd.]), lėmusios unda a neu alização seman ina do e bo,
ilgaini pode implici u olkudies. lie. eš i, ẽša ( ẽši, -ja), -jo ‘ge ai c esce i, a p i e
k . subs . lie. dial. en eà 4 ‘ ešlumas, bom augimas ( subs . lie. ašà 4 ‘ ešėjimas,
ešimas, augimas e k . [LkŽe]) (plg. kabašinskai ė 1998: 32), . i. e. elemen o da ob a de
ação (i daik a a džio) en eas), adimasis podia suponuo i -ą- (< an) eliminação (plg.
u bu is: 1981 10 plg. subs . lie. dial. ešklė 2 (pp . pl.) ‘(bo .) ašoklis, se ben as (k ūmas e
uoga) (Ribes ub um) (LkŽe).
1.Vių kaLbos aVie ės PaVadiniMų
Mo oLoginių Va ian ų
s uk ū inė skLaida
Lie. a iẽ ė, a ie (dial. a ė, a ė, a ė ) o igem não pode se explicada sky ium do la ians lingua
dialek inių kon aminan ų, e ek uojančių šaknį ai -6, plg. la. dial. a iêks enes Vecpiebalga (LVda 72;
ainda ž . Me i 14) ← (*ai -ie -es ‘a ie ės, po causa con aminação com: 1. la. (dial.) a -enes ‘a ie ės (com
plg. la. dial. a iẽ es i k . [ž . oliau]) *ai - + su . -ie - (ž . endzelīns 1951: 389)
su . la. - [ž . endzelīns 6 Zooniminės mo y acijos šalininkai, ma enes, ją se ia linkę kildin i iš la. ài a
‘a is (Me i 14), po ém ly is com šaknies dan iniu baigmeniu - nė a зафиксирована.
y ų bal ų i onimo a ie ė ( ubus) mo ologinė aida
i e imologinių sąsajų p oblema ika
67s aipsniai a icles /
1951: 298]) e des es dois con aminan u 1a. la. dial. a iẽ enes (a e enes, a iê enes,
a iê enes2 [LVda 74]); 2. la. dial. a išķes ‘ . p. ( la. dial. a išķas [LVda 74]) com su . la.
-išķ-ē- (< -isk- [plg. endzelīns 1951: 365368] e la. dial. a iškas [LVda ibd.] -šķ- > -šk- [ž .
endzelīns 1951: 186, 367; sob e um des e ki imo e iologijos aiškinimą ž . udzī e
1993: 338]), 2a. la. dial. a îkšas ‘ . p. (← la. dial. a -ie-kšas [LVda 73] esp. -ie- > -î-
[plačiau endzelīns 1951: 137138; udzī e 1993: 243], e lek uojančiu s uk inių
elemen ų -šk- > -kšme a ezę [plg. endzel 1951: 234; s . i.2.1. ipimu; da Meīns iii 524525
(s. . iksis)]), . y. exclusi amen e 3 p incipais la ias e seus i onimos de dialec os
a ie , ao qual as ca ac e ís icas onomo ologicas são pa icula men e comuns,
šaknų la. a - ai da ybos modelos ( ambém z . schemą /):
I. su . la. - edie iniai, plg. ē kam. ( em.): a iẽ es, a iê es, a iê es2, a e es2
a î es (su -ī- < -ie- [ž . i.1.2. ipą]) (LVda 74); pa a. (masc.) (s) la. (dial.) a ieši (Me i
232; LVda 74) (< la. *a ie īs [ž . i.2.1.1. ipą] lie. dial. a ie ỹs 3b [sm.] ‘k ūminis
plan a de u os doces (Rubus); uoga [LkŽe]) > ē ā kam. ( em.) la. dial. a iêčas2,
a iečes Žemgaloje (LVda 73) com - j- > -č- (ž . udzī e 1993: 288) e suas
a ian es (kon aminan ai): I.1. su . la. -ie - + su . la. -ene, plg. la. dial.
a iẽ enes, a e enes, a iê enes2, a ie enes a i enes com -ie- > -ī- > -kai em
(LVda 74; e i.1.2. ipą);
I.1.1. su . la. dial. -e - (< su . la. -ie - [LVda 73]) + su . la. -ene, plg. la.
dial. a e enes (LVda 73);
I.1.1.1. com elemen o es u u al p imei ojo -eabso bção, plg. la. dial. a ene (Me i 232;
LVda 74) ← la. dial. a -e- ene(s) (ž . i.1.1. ipą); I.1.1.2. com elemen o es u u a
-ie abso bção, plg. la. a (ie )enes (Me i 230); I.1.2. su . la. dial. -ī - (< su . la. -ie - [plg.
udzī e 1993: 243]) + su . la. -ene, plg. la. dial. a i enes (LVda 74) com -- < -īkai a (plg.
udzī e 1993: 128); I.2. su . la. -ie - + iii ipo su . la. dial. -šķ- (> -išk- [ž . anksčiau]), plg.
la. dial. a iêškas, a iéškas, a eškas2ê a iêšķi (LVda 74) a eškas (su -e- < -ie- [LVda 73])
com - iabso bcija ( esp. *a -ie-[ i]-šķi /); I.2.1. su . la. -ie - + me a ezino (dėl
- iabso bcijos [ž . i.2. ipą]) -kš- (< -šk- [ž . anksčiau]), plg. la. dial. ài iêkšas2, ài iékšas2
a iẽkšas, a iêkšas, a iêkšas2, a iékšas, a ekšas2, a iẽkšes, a ekšes2, a iêkši, a ekši2
la /. dial. a ēkša, a êkšas [Me i 232; LVda 73] com -e- < ie- [ž . i.1.1. ipą]) la. dial. ài îkšas2,
a îkšas, a kšas (LVda 74) com -ī- < -ie- (plg. i.1.2. ipą); I.2.1.1. com nunykusiu -k-, plg. la.
dial. a iêšas, a iêšas2 a iêši, a iêši2, a îši [< su -ī- < -ie- (ž . i.1.2. ipą)] [LVda 73, 74]
a iê-k-šas, a iê-k-šas2 ← a iê-kši, a e-k-ši2 [ž . i.2.1., i.2.2.1. ipus; plg. eneldzīns 1951:
226, 224 230 338, 1993: 224 354]; e dade, jānis endzelīnas (1951: 389) la. a ieši (masc.) liga
com lie. a iečia (pl. masc.), . y. supõe-se p ala. *a ei - ‘a ie ė (masc.), embo a menė as

68
oLandas k egŽdys
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
o mas com -ki sem ele u ilizadas g e imai, plg. la. dial. a iêkši Mal a a iêši
kauna a (LVda 73, 74); po an o pode spė i bu us 2-ų homo onų: la. a ieši, minimo
e elhos esc i os (plg. aweeschi Madbee n XVi 325 [ ennell 1989: 10]),
su an iniu su . la. -ie ŏ-, i dialek inio da inio su abso buo u -k- esp. la. dial.
a ie(k)ši (ž . i.2.1. ipą);
I.2.1.2. com es u u ais elemen s -kš- > -žkai a (dėl jos plačiau ž . endzelīns 1951:
251), plg. la. dial. a iêžas (LVda 74) ← a iê-kš-as (ž . i.2.1 ipą); I.2.1.3. com epen eziniu
esp. nee imologiniu - -, plg. la. dial. a iẽ kšas, a ikšas (su -- < -ī- < -iekai omis [ž .
i.2.1. ipą]) (LVda 73, 74); I2. su . la. -ie - (> -ī - [su - i -k anspozição i ou
- abso bcia]) + su . la. -isk- + su . la. -ene (dėl iplexinio a ikso s uk ū a imo
ainda z . amba ekšenes, a îkšines (LVda 72, 73, 74) com su . -ine < -ene (ž .
azas 1993: 184), . y. la. dial. a iêks enes, ài iêks enes, ài iéks enes2, ài eks enes2,
ài ieks enes2 / a iẽks enes, a iêks enes, a iéks enes, a eks enes2, a ieks enes / a īks-
enes, a ks enes2 // ài iêks ines2, ài ieks ines2 / a iêks ines, a iéks ines, a eks ines2 /
endzelīns 1951: 300; ž . ii.1. ipą) e -ie- > -ī- -ie- > -ebei -šķ- > -škkai omis ( odėl i š <
s [plg. udzī e 1993: 291]) ← la. dial. a iẽ enes e k . a i enes (ž . i.1., i.1.2. ipos),
con aminando com i.2.1. ipo leksemomis; I2.2.1. com elemen o es u u -šķ- (< -s j-
[plačiau ž . endzelīns 1951: 178 179; udzī e 1993: 286, 308]), plg. la. dial. a iêkšķenes
(LVda 73) ← la. dial. a iêks enes (ž . i.2.2. ipą) com -kšķpagal analogia com la. dial.
(gen. pl.)? *a iekšķu (plg. udzī e 1993: 309) ← la. dial. a iẽks es, a iêks es,
a iéks es, a eks es2
(ž . i.2.2.4.c. ipą);
I.2.2.2. su s uk ū inio elemen o -k- abso bcija, plg. la. dial. ài iés enes2 /
a es enes2, a ies enes ← la. dial. a e-k-s enes2 (LVda 73); I2.2.3. com elemen os es u u ais -k-,
- abso bção e šaknies -e- < -ie- (ž . i.1.1. ipą) kai a ou sem ela, plg. la. dial. a êsenes, a èsenes,
a êsenes2, a esenes a iẽsenes, a iêsenes, a iêsenes2, a esenes, a esenes2 ← a iêšenes,
a iêšenes2, a isenes (su -- < -ī- < -iekai ) (Me i: 23; LV 73, 72) dial. a -ie-k-s- -enes (ž . i.2.2. ipą);
I2.2.4. com elemen o es u u al -neabso bção: (a) i.2.2.3. ipo da inių, plg. la.
dial. a iẽses, a iêses2, a eses2 ← la. dial. a ies-en-es (ž . i.2.2.3. ipą); (b) i.2.2.1.
ipo da inių, plg. la. dial. a ekšķes (LVda 73) su -e- < -ie- (ž . i.1.1. ipą) ← la.
dial. a iêkšķe-ne-s (ž . i.2.2.1. ipą); (c) i.2.2. ipo da inių, plg. la. dial. ài iêks es2,
ài iéks es2, ài îks es2 a iẽks es, a iêks es, a iéks es, a eks es2 (LVda 72, 73) ← la.
dial. ài iêks -en-es, ài iéks -en-es2 a iẽks -en-es, a iêks -en-es, a iéks -en-es,
a eks -en-es2 (ž . i.2. ipą);
I.2.2.5. su s uk ū inio elemen o -e- abso bcija: a) i.2.2.3. ipo da inių, plg. la.
dial. a esnes2 ← la. dial. a es-e-nes (ž . i.2.2.3. ipą); b) i.2.2. ipo da inių, plg.
la. dial. a iẽkšnes (ap ) ↔ la. dial. a ekšenes (ž . i.2.2. ipą);
y ų bal ų i onimo a ie ė ( ubus) mo ologinė aida
i e imologinių sąsajų p oblema ika
69s aipsniai / a icles
I.2.2.6. I.2.2.6. I.2.2.6. I.2.2.6. I.2.2.6. I.2.2.6. com eg y ine elemen o es u u al - - > -ndisimiliação,
plg. la. a iesnenes, a ieksnenes (Lange 1773: 44; LVda 74) ← la. dial. a es- -enes2 ← la. dial.
a eks- -enes ( ambém ê i.2.2.2. ipą); I.2.2.7. com - - - eabso bção de elemen os es u u ais,
plg. la /. dial. ài iêkšines2 (LVda 73) ← la. dial. ài iêks- -ines2, ài ieks- -ines2; la. dial. a iêksenes,
a ieksenes (LVda ibd.) ← la. dial. a iêks- -enes; la. dial. a iêksnes (LVda ibd.) ← la. dial. a iêks-
- e-nes; la. dial. a iéksnes (LVda ibd.) ← la. dial. a iéks- e-nes (ž . i.2.2. ipą); II. su . la. -ene
ediniai, plg. ē kam. la. (dial.) a enes ( em.), a eņi (masc.) (LVda 73) e seus kon aminaciniai
a ian es com su . -ie - (ž . anksčiau): II.1. com su . -ene > -ine kai a, plg. la. dial. a ines (LVda
74; eja i.2.2. ipą); III. su . -šķē ediniai (apie su . la. -sk-, -išķ- [< *-sk-] ainda ž . amb azas
2000: 183), plg. la. dial. a iškas (su -šk- < -šķ- [Me i 232]), a išķes, a išķas (LVda 74); pensa , que
essas ly ys pode iam se edadas de la. dial. a iêškas, a iéškas, a eškas2 ← a iêšķi (ž . i.2.
ipą) esp. suponuo i seką: a --škas *a -ī-škas.1. *a -ie-škas (ž . i.2.2., i.2. ypes),
apa en emen e, não pode po causa iii.1. ipo exemplos: III.1. com su . la. dial. -išk- > -uškkai a
(aukšzemniekų dialek inė ypa ybė [ž . endzelīns 1951: 366]), plg. la. dial. a uôškas (LVda 74), . y.
-ŭ-šk- > -ū-šk- (sposcheMa. Fi onimo la ių a ie ė daybinių elemen ų i ono ak inių g andžių
kai ų sklaida
70 ac a Linguis ica Li huanica LXIX adinis acele ação, ca ac e ís ica
oLandas k egŽdys
La galos šnek oms [ž . b eidaks i 371, ii 243]) >
-uo-šk- (plg. b eidaks ii 325);
III.1.1. com su . la. -ene, plg. la. dial. a uôšķenes (LVda 74); III.1.2. com
elemen o es u ínio -kabso bcija, plg. la. a uoši (masc.) esp. Awohschi
(depkin 1704 i: 89) la. dial. a uôš-k-as ( em.) (ž . iii.1. ipą); ou 2-ojo -knykimo
III.2. su s uk ū inio elemen o -i- abso bcija, plg. la. dial. aûšķenes (← *a -i-šķ- +
su . la. -ene [Me i 230; LVda 72]);
III.2.1. su epen eziniu -k-, plg. la. dial. aûkšķenes (LVda 73) ← la. dial. aûšķenes
( ai neįp as as ki imas, ma aukšzemniekų šnek oms būdinga sekos -kšk- 1-ojo
endência [ž . udzī e 1993: 336]); III.2.2. - sušk- (< -šķ- [ž . anksčiau]) >
-kšme a eze, plg. la. dial. aûkšenes (LVda 73) ← la. dial. aû-šķ-enes (ž . iii.2.
ipą); III.2.3. - sukabso bcija, plg. la. dial. aušenes (Me i 230) ← la. dial.
aû-k-šenes
(ž . iii.2.1. ipą).
Conside a-se que la ians šnek os šaknies ai i onimo a ie ė in oduzi ijimas
são ino aciniai esp. ak uo ini como epen ezinio (nee imologinio) -i e leksijos
(plg. lie. dial. mé-i-linkas 1 ‘malūnininkas lie. mélninkas [-nykas] 1 [< bl . meélniq ‘ . p.]
‘ . p. e k . [LkŽe]; op. lie. dial. A-i- iógala op. lie. A iógala ‘mies elio aseinių .
nomeamen o [būga iii 333; Zinke ičius 1966: 136; kabašinskai ė 1998: 33 34]) não pode
não só po causa do mencionado enômeno one ino de limi ação posicional
(-ilie u ių, como e la ių, a miniuose pala as inse ido en e balsio e nossio ou
sklandsio p iebalīns [ž . Zinke ičius ibd.; enzeldz 1951: 152153]), mas ambém po
causa ex emamen e pouca disseminação geog á ica. La ians a mėse ly is com
šaknimi ai už iksuo a em múl iple Vidžemės bei La galos šnek ų (ž . LVda 7273).
pelo que sua his o iškumu duejo i, pa ê, não ale ia.
endzelīnas (1961: 7), en ando es abelece oponímos e hid onímos la. ai ieks a s.
sā iena, ài ieks e2 s., up. Mei āni, ei ieks s up. Lī āni (pas a ojo ei- < ai esp.a/ com
pala alinho elemen o [apie al ki imą plačiau ž . di iii1 534; udzī e 1993: 241]) kilmę,
econs ói p oly ę * ai- ieks i abejodamas sua p imi i a o mą nu odo la. iẽks a ‘gili
i e s luga (Me iV 654655). spėjimu, cla o, é possí el se ia ac edi a sem condições, se
po ele osse in oduzidos apenas hid onimas, mas só oponimas ( esp. sem
anden a dinio al e nan o) la. ai ieks a s. sā iena podem e lek ua e la. dial.
ài iéks es2 ‘a ie ės Vīpe (esse šnek as dis ingue só Mednių a minis á ea). Henceasi,
menė ų la ians anden a džių deno a as pode se *‘a ie ėmis apaugusi, зажёлusi
ie a (jas equen emen e eši upių šlai uose), plg. lie. A ie nė mš. b., A ie inė g .,
A ie ỹnė mš. / b. e k ., kildinamus de lie. a iẽ ė, a ie (LVŽ i 242243). se al conjec u a é
co e a, endzelīno econs uída ly is * ai- ieks suponuo ų inicia i as a e ezę (apie
es e enômeno mais amplamen e e Vanagas 1981: 379).
y ų bal ų i onimo a ie ė ( ubus) mo ologinė aida
i e imologinių sąsajų p oblema ika
71s aipsniai a icles /
2.e iMoLoginė y ų baL ų i oniMo RUBUS RAIDA baseado na in odução e 1 subky ie
expos os a gumen os, pode-se cau elosamen e ado a que lie. a iẽ ė, a ie , la. dial.
a iẽ es e k . (ž . anksčiau) sie ini ne su s e m a n i š k a i di e en iniu zoonimu lie. a s, la.
a s, mas com i onimais lie. ai ó as 1 ‘(bo .) gi uoklė (Vaccinium uliginasum); sua u a;
mėlynė (Vaccinium my illus); buodoji a nauogė (Empa um nig um); ais inė agu klė
(Bo ago o icinalis) a ó as 1 ‘(bo .) gi uoklė (Vaccinium uliginasum); sua uoga (LkŽe); la.
ai a i(2), aî a i2, da mesma šaknies ( )ai - ( )a su su . lie. -o a- (apie ele mais
amplamen e s . ska džius i 307; plg. LeŽ 714) e su . la. -a - (apie ele ž . endzelīns 1951: 339).
a a iņi, ài a iņi, ai a iņas i k . ‘gailiai (Ledum)’ (Me iV 444–445), pasida y ais
e dade, a é šiol menė i i onimai adicionalmen e a ibuíam eduplikaciniams
da iniams (būga ii 323; ska džius i 24; endzelīns 1951: 265; bui ydienė 2006: 333), cujos da yba
a gumen a-se e imologine sąsaja com lie. ai ó ykš is 1, ai o ýkš is 1 ‘į ai iaspal ė
lanko pa idalo ios a, su gandan e lūž an aios do sol dos pluus lašuose, laumės juos a e
k . (LkŽe), edamu ou de bal . dial. *- ā * e - ‘žyd as, mėlynas, ou comple amen e ou as
cono ações eiksmažodinės ide. ly ies (ž . con inua ), plg. lie. o e ýkš is 1 ‘ ai o ykš ė
(LkŽe; būga ii 323; ska džius i 373, 404). Lyčių * ā - * e ekons ukciju baseadoi
suk i ika o endzelīnas (di iii1 /
495496; ambém c . LeŽdb), alegando que balsių ā e kai a di icilmen e p o aoma. po isso
ele menė ų Li uães šilauogės (Vaccinium uliginosum) esp. gi uoklės e la ians gailių
į a dijimų kilmę g indžia ne a essas plan as ienijančia unkcine a ibu ika esp.
s aigulio sukėlimu, . y. suponuoja eduplikan ą la. * a a i ligina com č. á o a i
‘s i duliu, s y inė i < ide. *u - ‘suk i, lenk i ( ambém z di III1 494496; LeW 1185; LeV ii 486;
Laumane 2005: 236). desg a, es a in e p e ação ambém c ia dú idas, ma šilauogių
unkcinė kono acija nulem a não des e plan a p op iedades s aigin i ( esp. seus
p i algius s y uo i), mas seus uogų kolo is inių peculia idades, plg. Muno mão lig ão
azuela como só ai ó as Va n; Olhos azuis como ai o ai aleg mai blizgėjo (LkŽe; ž . s. .
ai ó as). Apa en amen o gi uoklė suponho exa amen e da mesma uzemes mėlyna
uoga, ma pessoas que bebem o os o ica papu ęs, pamėlyna ęs, plg. Pamėlenuo(ja)
(gi uokliai) como ai ó ai i mi š a dn (LkŽe; ž . s. . ai ó as). po causa des a
asocia i esa cono ação e ai o ų e gailių da mesma luga de c escimen o, ma y ,
paki o e la. ài a i(2), aî a i2 ‘gailiai (← *‘šilauogė gi uoklė) signi icado, plg. / Vai ó os
mui o in adec, es a ás como b a a klp ← Nu ai ó os só não nepasige si, que gailias
não es a á pe o g; Vai ó ai são ap auk i (apsuk i) com gailiais sn (LkŽe; ž . s. .
ai ó as). de e dade, būgos ( ii 322) en ingima susie i lie. ai ó as com lie.
ai o ýkš is, p esun amen e, é comple amen e co e o. só hipó eses au ó io,
in uj algiai paneigês adj. lie.
78 ac a Linguis ica Li huanica LXIX bui ydienė ū a 2006: po alguns a os nomes
oLandas k egŽdys
liaudinių ai o ykš ės. Bal is ica 41(2), 333337.
endzelīns jānis 1951: La iešu alodas g ama ika. : La ijas als s izde niecība. ennell e o
endzelīns jānis 1961: La ijas PSR ie ā di. i daļa. 2 sējums (k–Ō). īga: La ijas
Ps zina ņu akadēmijas izde niecība.
ga h 1989: A La ian-Ge man Re ision o G. Mancelius Ph aseologia Le ica (1638). Melbou ne:
La ian e ia y commi ee. isch j. L. 1741: Teu sch-La einisches Wö e -Buch Da innen Nich
nu die u sp ünglichen, nebs denen da on he gelei e en und zusammengese z en allgemein
geb äuchlichen Wö e ; Sonde n auch die bey den meis en Küns en und Handwe ken, bey
Be gund Sal zwe ken, Fische eyen, Jagd-, Fo s und Hauß-Wesen, u.a.m. gewöhnliche eu sche
Benennungen be indlich... Mi allem Fleiß iel Jah übe zusammenge agen... Nebs einem
Regis e de La inischen
Wö e . be lin: geo g olms Ve lag.
g ina eckis Vladas 1973: His ó ia dos a men os Zemaičių. Vilnius: Min is. g i ėnienė
au elija 2006: Augalų pa adinimų mo y acija šiau ės pane ėžiškių pa a mėje.
Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs.
he modsson La s 1990: P lanzennamen und e schollenes Wo gu . Zu deu ung on
Himbee e, Hi schbee e, Hindläu e, Hindlaub. S udia Neophilologica 62(1). s ockholm:
ou ledge, 79-84
kabašinskai ė bi u ė 1998: Lie u ių kalbos liaudies e imologija i a imi eiškiniai. Vilnius:
Mokslo e enciklopedijas ins i u o de publicação. kluge ied ich 2002: E ymologisches
Wö e buch de deu schen Sp ache. 24 au l. bea b. on elma seebold. be lin & new yo k:
Wal e de g uy e . k egždys olandas 2012: Bal ų mi ologemų e imologijos žodynas I:
K is bu go su a is. Vilnius: Ins i u o de pesquisas cul u ais da Li uânia. ku yłowicz
je zy 1964: The in lec ional Ca ego ies o Indo-Eu opean. heidelbe g: ca l
Win e & uni e si ä s e lag.
ku yłowicz je zy 1987: o de alguns właściwościach imion sk óconych. S udia
językoznawcze. Wa szawa: PWn, 213218.
Lange 1773: Le isch-Deu sche Theil des ols ändigen Le ischen Lexici, da innen nich nu
säm liche S ammwö e diese Sp ache sam ih en Abs ämlingen, sonde n auch die sel ene, nu in
gewißen Gegenden geb äuchliche Wö e , zum Nachschlagen, angezeig we den. schloß obe //
Pahlen.
Laumane beni a 2005: Smalki lija zel a lie us. Dabas pa ādību nosaukumi la iešu
alodā 1. Liepāja: Liepājas Pedagoģijas akademija.

y ų bal ų i onimo a ie ė ( ubus) mo ologinė aida
i e imologinių sąsajų p oblema ika
79s aipsniai a icles /
Loewe icha d 1913: Ge manische P lanzennamen. E ymologische Un e suchungen übe
Hi schbee e, Hindebee e, Rehbockbee e und ih e Ve wand en (ge manische biblio hek,
ausgegeben on W. s ei be g, ii 6). heidelbe g: Win e .
Machek Václa 1961: Zum Wo scha z des Li auischen. eil 2. – Zei sch i ü sla i-
he sche Philologie 29(2), 345356.
Mallo y james P., adams douglas Q. 2006: The Ox o d In oduc ion o
P o oIndo-Eu opean and he P o o-Indo-Eu opean Wo ld. ox o d & new yo k: ox o d
uni e si y P ess.
Masica colin P. 1991: The Indo-A yan Languages. camb idge & sydney: camb idge
uni e si y P ess.
P okosch edua d 1916: [ e iew] hein ich Ma zell, die ie e in deu schen P lan-
zennamen, ein bo anische bei ag zum deu schen sp achscha ze by hein ich Ma zell;
icha d Loewe. ge manische P lanzennamen. e ymologische un e suchungen übe hi sch-
bee e, hindebee e, ehbockbee e und ih eVe wand en. ii 6 by icha d Loewe; W. s ei be g.
The Jou nal o English and Ge manic Philology 15(2), 289293. udzī e Ma a 1993: La iešu
alodas ēs u iskā onē ika. : Z aigzne. szpy a-kozłowska jolan a 2000: słowo wó s wo
bez mo emów czyli o mo ologii p ozodycznej i o mach ucię ych. Bulle in de la socié é
polonaise de linguis ique, asc. LVi. k aków: ins y u języka Polskiego Pan, 5978. u bu is
Vincas 1981: Bal ų e imologijos e iudai. Vilnius: Mokslas. u bu is Vincas 1998: Lie. pãšinas e
( m.) pašáiža bend ašakniai sinonimai. Bal is ica 33(1), 4957.
u bu is Vincas 2009: Bal ų e imologijos e iudai 2. Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Vanagas aleksand as 1981: Lie u ių hid onimų e imologinis žodynas. Vilnius: Mokslas.
Vi kauskas Vy au as 1994: senųjų an (> ą), en (> ę), in (> in o), un (> ų) a ian es de
ce os pala as šaknyse e o mas. Li u ians kalbo y os ques ões 34, 107111. Wod ko
dagma s., i slinge b i a, schneide ca olin 2008: Nomina im Indoge manischen
Lexikon. heidelbe g: uni e si ä s e lag Win e . Zinke ičius Zigmas 1966: Li u ians
dialek ologija. Vilnius: Min is. Zinke ičius Zigmas 1984: Líbia língua o igem. his ó ia da
língua Li u ians 1. Vilnius:
Mokslas.
Zinke ičius Zigmas 1987: A é p imei os esc i os. his ó ia da língua Li uá ia 2. Vilnius: Mokslas.
Непокупный Анатолий Павлович 1976: Балто-севернославянские языковые he phy onym Rubus.
comunicações. Kie : Cien o a opinião.
80 ac a
oLandas k egŽdys
Linguis ica Li huanica LXIX
eas bal ic names o he aspbe y
(Rubus): mo phological analysis, e ie al
o he e ymological links o he phy onym
suMMa y
he a icle deals wi h de i a ion and de elopmen peculia i ies o he eas bal ic names o
e ymological analysis o he appa en mo phological o seman ic equi alen s, o example, Li h. dial.
aš( )óklė ‘cu an , La . dial. ài u uôgas ‘ aspbe ies esp. be ies o he sheep, is also p esen ed.
due o he analysis sugges ed he e he ollowing conclusions a e p oposed: 1. 3 p ime de i a ional
models o he oo s La . a - ai meaning aspbe y wi h ou s anding mul i ude o s uc u al
a ia ion a e o be dis inguished: / a) de i a i es wi h he su ix -ie - (-ie - dial. -ī - + a1. -ene, a2.
dial. -šķ-, a3. -isk- + -ene); b) de i a i es wi h he su . -ene; c) de i a i es wi h he su . -šķē (+
-ene). 2. Li h. a iẽ ė, a ie , La . dial. a iẽ es e al., e ymologically ela ed o Li h. ai ó as
‘bluebe y (Vaccinium uliginasum); who lebe y (Vaccinium my illus); hea hbe y (Empa um
nig um); bo age (Bo ago o icinalis) Li h. a ó as 1 ‘bluebe y (Vaccinium uliginasum); la.
ài a i(2), aî a i2, a a iņi, ài a iņi, ai a iņas e al. ‘Lab ado ea (Ledum), p esuppose
de i a ional model o he clipping ype, i.e. adj. eas bal . *( )ai - *( )a - *‘colou ul / i idescen →
blue, ed + su . eas bal . -ei ē // su . Li h. -o a- su . / La . -a . 3. seman ic inno a ion esp.
al e na ion o he seman emes ‘Lab ado ea ← *‘bluebe y who lebe y o he La .
ài a i(2), aî a i2, a a iņi, ài a iņi, ai a iņas e al. ‘Lab ado ea (Ledum) is de e mined by
he g owing localiza ion o he plan s. 4. oo s o he clipping ype o adj. eas bal . *( )ai -
*( )a - ‘i idescen esp. / blue ed a e o be de i ed om subs . Li h. ai o ýkš is ai ó ykš ė
‘polych ome a c colo ed in ed hem), La . aa îksna, a(a) îksne, a a īksna e al. ‘ ainbow
e al.. 5. e e en be y o he ed colou o he plan names Li h. a iẽ ė, a ie , La . dial. a iẽ es
om he ou side and iole om inside (wi h he o he dyes o he spec um be ween
has no hing in common wi h he seman ic ex ensionale o he zoonyms Li h. a s ‘sheep, La . a s
‘di o, which is di e en de o igine.
Į eik a 30 d. dezemb o de 2013
oLandas k egŽdys
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, Vilnius LT-10308, Lie u a
[email p o ec ed]