S aipsniai / A icles 11
DIETER HECKMANN
His o ike -A chi a i. R.
E emals: Geheimes S aa sa chi P eußische Kul u besi z.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-01
IDENTIFIZIERUNG ANONYMER
LITRTEN AUS DEM
GERMANCHORDENSLAND
PREUSSEN MIT HELPE VON
NARSUNTERSCHRIFTEN1.
Pa a P o . D . G asilda Blažienė ao
75.o ani e sá io no 15. Agos o 2024
Vokiečių o dino P ūsijoje anoniminių aš ų
iden i ika imas emian is no a ų pa ašais2.
Ski iama p o . d . G asildai Blažienei, 2024 m.
ugpjūčio 15 d. š enčiančiai 75- ąjį jubiliejų
ANNOTATION
Es a con ibuição ap esen a um mé odo, pa a anônimos a de medie ais guso ex es g aças
ansmi idas no a signa u es no âmbi o do mesmo egis a u zusammenhanges pode
iden i ica .
SCÜSSELWÖRTER: O dens alemãs, no a es públicas, esc ip os anônimos, no a ia sins umen e,
no a un e sch i en, his ó ia do Alemão O dens, mi elal e liche und ühmode ne Geschich e
P eußens, Li land, Lo aine und Schlesien. 1 Ge ing ügig al e ada ação do discu so, que o e a o
aniloxicamen e da con e ência a wes eu opäischen manusc ip os e u kunden om he Spä an ike
bis zu F ühmode ne in S . Pe e sbu ge Sammlungen (19.21.9.2019), em S . Pe e sbu g inha man ido.
2 Šis s aipsnis y a glaus a p anešimo, skai y o ėly osios an ikos i anks y ųjų mode niųjų laikų
Vaka ų Eu opos ank aščiams i is o iniams dokumen ams ski oje kon e encijoje, edakcija.
Kon e encija yko Sank Pe e bu ge 2019 m. se emb o 1921 d.
DIETER HECKMANN
12 Ac a Linguis ica Li huanica XC
ANNOTATION
This a icle p esen s a me hod o iden i y anonymous la e medie al ex s o use hanks
o su i ing no a y signa u es in he con ex o he same egis y. KEYWORDS: Teu onic
O de , public no a ies, anonymous w i ings, no a ial ins umen s, no a y signa u es,
his o y o en he Teu onic O de , medie al and ea ly mode n his o y o P ussia, Li onia,
Lo aine and Silesia.
Na edição do Elbinge K iegsbuch de 1383 a 1409, que no ano 2013 apa eceu,
conseguiu, en e ou as coisas, a mais jo em sch eibe hand Abb. 1: GS A PK, XX.
dem Elbinge S ad sch eibe Ba holomeus S ume zuzuweisen3.
HA, Pe gamen u kunden, Schiebl. N . 9; © GS A 62, PK Pa a isso e am pelo menos
dois p é- equisi os básicos dados: 1. A sch eibe hand de Ba holomeus é a 1408
p imei amen e como secundhand e a 1409 como única hand e i icá el. 2. Em uma
a es ação de 10. Dez. 1403 (Abb. 1) iden i ica-se Ba holomeus com ajuda de sua
au ên ica assina u a como no á io público4.
Es e esul ado ab e espaço pa a ou as ques ões, das quais uma pa e no
seguin e a abo da se ia. Fica Ba holomeus S ume como singulä es exemplo pa a
uma sch eibe ka ie e em uma a demedie allichen cidade p ussiana? 3 Heckmann,
Kwia kowski 2013: 2830.
4 Ebd. : 29.
S aipsniai A icles 13 /
Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland
P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en
Há há ca ei as compa á eis no sch eibdiens de ou os egis a u bildne no
Deu scho densland P ußen ou em o ap ußischen kanzleien? Quais decla ações
pe mi em Iden i icações de Sch eibe händen no que diz espei o a
Esc i gu zusammenhänge? Isso oca á eas emá icas, como po exemplo a
in luência de no á ios públicos sob e a esc i u agu ge s ellung, a
p o enienz o schung ou a exis ência de sch eibe landscha en. Quais p oblemas
me odológicos se colocam inequí ocas alocações de Sch eibe händen no
caminho? Conc e amen e se ia aqui a pe gun a , se há mesmo su icien es
exemplos de ex o há, se ou em que medida se al e spenden ed mudanças de
esc i a p oduzi am ou se o uso de no as o mas de le as paläog aphische
hu ides êm au ge ich .
1. EXEMPLE VON SCHREIBERCARRIEREN
ÖFFENTLICHER NOTARE IM
DEUTSCHORDENSLAND PREUSSEN ED
IM RÓMICHEN REICH
Wei aus amilia u e do que Ba holomeus S ume é do pesquisa do Kulme
s ad sch eibe Kon ad Bi schin. Bi schins no o iedade é sob e udo de ido a isso,
que ele no ano 1431 a ên ima coleção do Kulme di ei o, o qual em P ússia g ande
impo ância an o pa a u ban ische como ambém pa a u ais
assen amen os o mas ob e e, c iou. Vann Bi schin Bischin no se iço do concelho
seine App oba ion als ö en liche No a e lang ha , is unbekann . Im Jah e
1423 begegne e zum e s en Mal als S ad sch eibe on Danzig, 1430 wechsel e
de Kulm e ao ano 1431 é ele lá como inhabe de uma ica ie na cidadep a ki che
demons á el. Bi schin deu seu Kulme S ad sch eibe am mais a de no ano 1443
em, o que p o a elmen e com a e guimen o de dois P a p ünden no Bis um
Pomesanien no con ex o es á. Though ou as ca ei as, Bi schin pe maneceu à
cidade Kulm iel, pois ele e a pa a o local council como oco enhei ssch eibe a i o,
e a inhabe de um ou o ica ia s e en e inha pelo menos en e 1453 e 1456 em Kulm
uma apa amen o. Bi schins sch eibe hand não é a a és de seu
no a sunde sch i , mas media els des Incipi de sua legalsammlung conhecido5.
5 Heckmann 2020: 187209.
DIETER HECKMANN
14 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Abb. 2:GS A PK, XX. HA, OF 83, S. 2; © GS A PK de 1191 Feb . 6
S aipsniai A icles 15 /
Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland
P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en
Em compa ação com isso, es a a o no á io público Pe e on Wo mdi do início
de seu we degang an no se iço do O dens, inicialmen e como sch eibe des
Hauskom u s do samländischen Domkapi els. Como al é ele ao 7. Augus 1376
ocupado. Depois de seu ju as udium em P aga, en ou Pe e on Wo mdi no
sch eibdiens do Obe s en Ma schall des Deu schen O dens, onde ele de 1396 a é
1399 é comp o á el. De lá ele mudou em a Hochmeis e kanzlei. Em julho 1403 o
o denou o Hochmeis e ao o densp ocu ado na cu ie em Roma. A
p ocu ado ess elle cladou Wo mdi a é à sua mo e no 27. Augus 14196. Pe e
on Wo mdi s Sch eibe hand é sob e udo po sua co espondência p o ado, de
modo que a pesquisa na sua iden i icação não só em seu no a sun e sch i (Abb.
3) dependia. Abb. 3: GS A PK, XX. HA, Pe gamen u kunden, Schiebl. L, N . 28; © GS A
PK Com S e an Ma hias de Neidenbu g es á um ou o exemplo p ominen e à
disposição. Como seu p omo o , o hochmeis e liche Kanzle And eas San be g7,
inha S e an es udado na Viene Uni e si ä . Mais a de desde 1441 es a a
S e an no sch eibdiens do bispo de Pomesanien. Da essa época é ambém o mais
an igo comp o an e de sua assina u a como no á io público em um de ele
ea u izados anssump de uma a es ação de Papa Clemens III.
conhecido (Abb. 4). 6 Gene alp ocu ado es 1960: 2934;
A mga 1995: 253259.
7 San be g, Heckmann em 2007.
DIETER HECKMANN
16 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Abb. 4: GS A PK, XX. HA, Pe gamen u kunden, Schiebl. 1, N . 1a; © GS A PK
S aipsniai A icles 17 /
Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland
P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en
Da kanzlei do pomesanischen bispo mudou S e an Ma hias de Neidenbu g no ano
1448 na da do Hochmeis e s na da Ma ienbu g. Fo necido oi S e an inicialmen e
com um e mländisch kanonika , en ão com a pa óquia de S . Nikolai na elha cidade
Elbing, e desde 1462 no amen e com um e mländisch domhe enpos en, que ele
após a mo e do Hochmeis e Ludwig on E lichshausen em 1467 anos em
consequência das no amen e escla adas auseinandos k iege ischen com Polônia
po azões polí icas pe deu. Após o equilíb io en e Polônia e a o dem, que po
uma amnis ia polí ica das anexionsidades de ambas as pa es em con li o es a a
acompanhada, S e an ecebeu 1479 seu canonika de ol a. Em ope á ias do
polonês ei pos ulou-o o Domkapi el de Kulmsee no mesmo ano ao Kulme Bispo. O
Ambo do Bispo de Kulm cladou S e an on Neidenbu g de 1481, o ano de sua
consec ação, a é à sua mo e no
Anos 14958.
Pa a o Römische Reich, do qual o Deu scho densland P ußen o no a ia público inha
assumido9, em Pe e -Johannes Schule simila men e gea adas ca ei as de um
no á io público e i icadas. Também lá e minou um no á io público sua a i idade
eibe opleca equen emen e en ão, quando ele uma bem equipada P ünde ou um
ing essa gliches Am , como po exemplo como s ad sch eibe ,
uni e si ä sp o esso , Ad oka ou Syndicus, inha ecebido10. Es a cons a ação
o e ece su icien emen e abo dagens, pa a em igual manei a anônimos sc ip s com
ajuda das exis en es no a signa u es em as egis a u as ou coleções dos
eichs e i o ias e eichss äd e a ina .
2. SCRIPTGUTZOSAMMENHÄNGE
De hochmeis e liche Kanzle And eas San be g ode Johann Bi smi , de
P edecesso es de Ba holomeus S ume no Elbinge S ad sch eibe am ,
dispunham so a conhecido sob e nenhuma app o oba ions como no á io público.
Eles embo a ep esen em uma sé ie de exemplos, nos quais a iden i icação de
anônimos sc ip s ambém sem no a signa u e conseguiu é, os no a es públicos no
landeshe lichen ou u d ischen Sch eibdiens de em mas me ece especial
a enção. Is o depende p o a elmen e com a ci cuns ância, que de suas ilei as o
an oxo pa a a eo ganização da p ussianas
8 Ka p 1996: 498499.
9 Heckmann 2009: 4041.
10 Schule 1976: 138.
DIETER HECKMANN
18 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Esc i gu e e galamen o eio. Da iano bene iciou sob e udo o egis e wesen
an o dos landeshe lichen como ambém dos u dd ischen kanzleien, com o qual
uma o alecimen o do Ö en lichen Glaubens da egis a u e do com ela ligado
a chi s einhe ging11. Uma das des acadas a i idades no con ex o ep esen a a
egis o das hand es en ou adjudicungsu kunden do Ma schallam es, que o
damalgue sch eibe no Obe s en Ma schall, Pe e on Wo mdi , ins igou12. As
quase 20-yea e deildau S e ans on Neidenbu g na hochmeis e lichen Kanzlei ou
S ume a i idade de 1408 a é 141713 no se iço do Elbinge S ad a , pe encem
ce amen e aos excepcionais casos, o que as busca pa a suas p óp iashändigen
sch i zeugnissen na exis en e em di e en es a chi es ou a chi ümme n
se iam a de e mina . A equen e oca de emp egados e não po úl imo as
Übe lie e ung me klich e leich e . Die meis en ande en Sch eibe wechsel en
dagegen häu ig ih e Diens he en, sodass ih e eigenhändigen Sch i beispiele
in e ligações pessoais omen a am mas ambém no mie ungs endences, como
po exemplo a nascimen o de Am sbüche n pa a a acionalização da
esc i u agu e wal ung ou a o mação de uma kanzleilandscha com uma
uni íciles kanzleisp ache ou uni íciles kanzleigewohnhei en14.
Essas obse ações se podem como desa io an o pa a a c iação de ou os
sch eibe biog ams como ambém pa a a p o enienz o schung pa icula men e
dos nas coleções de manusc i os de g andes biblio ecas cus odiados
egis a u ummens ou indi iduais. Além disso, es imula am a ca alogização de
no a signne es e no a signa u es, os dois in e agindo ce i icagensme calhos
dos no a es públicos como no a ielle Un e e igung15 zusammenge ass , an16. 11
Heckmann 2011: 5767; 2013: 207220.
12 Con ad 1963: 2225.
13 Ka p 1996: 498; Heckmann, Kwia kowski 2013: 30.
14 Heckmann 2016: 106107, 110.
15 Weilede 2019: 82.
16 Heckmann 2009: 5253.
S aipsniai A icles 19 /
Iden i izie ung anonyme Sch i en aus dem Deu scho densland
P eußen mi Hil e on No a sun e sch i en
3. METHODISCHE PROBLEME BEI
DER ASSIGNAÇÃO VON
SCHREIBERHÄNDEN
Além da al a de ex osexemplos, o mui as ezes i i i an e in enwechsel, do
dispe sado ela ado e do e bo genen sch eibe ka ie e colocam-se mui as
ezes al e sconding esc i a e ande ungen bei de Iden i izie ung eine
anonymen sch eibe hand im Weg (Abb. 5 und 6 mi de Jugendund Al e shand on
Johann Bi smi ). Abb. 5: Jugendhand do Elbinge Sch eibe s Johann Bi smi a 1387,
Heckmann, Kwia kowski 2013: 23 Heckmann, Kwia kowski 2013: 24
Abb. 6: Al e shand des Elbinge Sch eibe s Johann Bi smi zu 1405,