180
P imųjų ma emásos dicynėlių
e minia
DIANA ŠILOBRITAITĖ
Ins i u o de lenguas Lie u ių
XX a. p ime ji pusė impo an e e minijos ma emá icos no minimo y lie u iškų
Es e pe íodo, cuando apa eció nemažas pluoš as nynų secunda ias escuelas
(o iginalių i e s inių) ma emá icas manualėlių y zada isis eminimo in e psnis.
(plačiau ž . Šilob i ai ė 2007: 146158). Vo onežo maes os de gimnasios li uanos
ma emá icos Ma celinas Šikšnys, Zigmas Žemai is y P anas Mašio as (él
pasi a ismos debido a cues iones e minijos ma emá icas isi iaba sólo
e ka čiais), iendo la e minos de los manualillos ma emá icos, decidie on de
undas pe žiū ė i odos los e minus enidos y c ea al an es (plačiau.
Žemai is 1966: e 195). El abajo ue bas an e, po que p ime os manual de
ma emá icas, apa eciusių del XIX a. inal, a au o es lie u iškus é minos
ma emá icos u ie on c ea ellos mismos, gene almen e al e bo si
aduciéndolos de o os idiomas (Rumšas 1979: 52). Po lo an o, cuando ue
leis a enseña se en escuelas lie u ialmen e y comenzada pe mi i cada ez más
ma emosillas di igidas y za a inynų, neiš eng a e minos con inia os: unos de
los di igillos au o es de u ilizados e mininai ge okai sky ėsi desde o os
au o es. lengua Li u ias no mmin oy Jonas Jablonskis gus osamen e accedió
pagelbė i ma emá icos: suge íos algún que sea e minó, él p asydaba p ime o
unsaci en ese é mino eikš inas concepción esmę así como las p incipales
p opiedades y sólo en onces o ap e aba la opinión ma emá icos, o yaiškinda o,
po qué elegido el é mino no acep able (Rumšas 1974: 11). Resul ados de la
c eación y o denación de e minología ma emá ica Ma celino Šikšnio
A i me ica y álgeb a e minos dicciona io (1919) y Zigmo Žemaičius Geome ía y
igonome ía e minos ecopilado (1920). Son los p ime os imp in ados
lie u iški e minų žodynėliai, edi ados ya a sikū usios Lie u os als ybės
laikinojoje sos ine (Klima ičius 2003: 11). El obje i o de es e a ículo es discu i
p ime os é minos de ma emá icas dicynėlių de cosaik a a džio o o ma de
unión de cosaik a a dinio e minos. Ve odynėlios incluidos i aš iniai
būd a džiai, pa icipan es, eiksmažodžiai y pan. en el a ículo nenag inėjami.
Diana Šilob i ai ė | Pi mųjųma ema ikosžodynėlių e minija
Te minología | 2008 | 15 181
1. MARCELINO ŠIKŠNIO ARITMETIKOS Y ALGEBROS
TERMIN VOZYNLIS
Ma celinas Šikšnys (18741970) ue amoso XX a. ma emá icas maes oj (di bo y
lie u ių kalbos moky oju (ž . Šikšnys 1962: 81)), kū ęs lie u išką ma ema ikos
e miniją. Ciencias ma emá icas M. Šikšnys e minó en la Uni e sidad de Moscú.
T abajo maes o en Rygo, Vo oneže, Vilniuje. Sus esc ibi a i me ica, álgeb a y
geome ía manuéls ue on emi idos a ios A i me ika y álgeb os e minos
dešim mečių. Lie u ių e minologijai s a bus šio ma ema iko pa eng as
ocynėlis, expleis Li u ias mokslo d augijos 1919 años. M. Šikšnys ya es aba
p epa adoęs Ma ema ikos e minų p ojek ą (1918), en el que p esen ó no sólo
a i me icas y álgeb as, sino ambién geome ías
bei igonome ijos e minų.
El dicciona io de é minos de a i mé ica y álgeb a es de pequeño o ma o y
olumen (47 páginas). Y lo cons i uye dos pa es: en la p ime a pa e (325 p.)
abėcėlės o den p esen a lie u ių usų, en segunda pa e (2647 p.) usųlie u ių
lenguas e mininai.
Li u iškoje A i me ikos y algeb os e minų žodynėlio pa e M. Šikšnys p opo ciona
ace ca de 250 an aš inių e minų ( usiškoje 221), de los cuales po 150 p onunciš i
daik a a džiais. Te minos g ama ónicos o mas de M. Šikšnys no da, sólo kai donde
indica unaaskai os kilmininką: aukš is, -čio1, b ūkšnis, -io, longi udis, -io, ligg ys, -čių.
Zodynėlyje ya se in en a e minus ki čiuo i (p iegaidė pažymė a no ap opiamai):
bégalė, muchosian is, d in is, ienan is. Bequí odos los i aš inos e mininos son
una oodžiai, pe o pasaci o y compues os: complejo núme o, mix as núme o, nedalus
núme o, noik a upmena. P esen ando ma emá icas (y a y o as á eas) é minos,
M. Šikšnys no a as eces explica su signi icado: minusas (signo de a im ie );
supe icies supe icie; supe icies son dos medidas de medidas (ma linkių) magni ud
(cu en emen e se u iliza unísima pa i šius iba, que sepa a geome inį cue po del
espacio ex e io ; Z. Žemai is Geome ías y igonome ía e minos inkinėlyje
p opo ciona una o maaskai os pa i šius: šonų pa i šius); saikas (bi alų i lys imų
ū io medida); di isión (apie núme os) descomlojenié; núme o di isible po no di iso ios
múl iples; skaidinys deslojenie, esul adoъ deslojenia; pa e é núme os no diales
plu iklių sandauga ob enemos ese núme ous skaidinio. Te mino plusas signi icado
explica sólo usiškai: plusas
más (con una complejeniá).
1 Los é minos se p esen an de la misma mane a que y en dicynėlios.
182
en cie os a ículos de e minos jun o a unahoodžių a eces se p esen an y
é minos compues os: in o me учетъ: ekselio a askai a, ma ema inė i p ekybinė;
da ymas составленiе: lygčių da ymas составленiе уравненiй; lygčių šaknis, lygčių
lyg ys,-čių –уравненiе:nežinomiejii žinomieji(lais ieji)lygčiųna iai;
sp endimas, lygiašaknės ( olyginės) egg ys y pan. Hay casos, cuando M. Šikšnys
p opo ciona sólo Li u išką e miną y su usų kalbos a i ikmenį sin ninguna
explicación: axioma аксiома; a ėmimas отниманiе, отнятiе; dalmuo частное; plu al
множимое; ėmimas отниманiе, вычитанiе; plo as площадь; núme o и т. Woodynėlyje los
adje i os i ula es y pa icipan es son neį a džiuo iniai, pe o compues os e minos
u ilizada y į a džiuo inė o ma: lib e as: lib eis (žinomasis) lygčių na ys; panašus:
panašių daugiana io miemb os aukimas k ū on (junción); sanoikas (kaičius): sanois
núme o y upmena. Ka ais p esen aba bend a is: medi : mesu ojeyes y
neišma uojamieji amaños.
1.1.Te minos de o igen Li u iškos
M. Šikšnio Žodynėlyje incluidos Li u iškos kilmės ma emá icas e mininai son la base de
la ac ual elemen a iosios ma emá icas e minijos. la pa e del é mino de e minos
nepaki o i p igijo: esumi , de inición (1922 m. A. Sme onos e s ame guía del que se
usa y p esagio), a éminis, a im is, in inidad, b ūkšnys, dalyba, pa e, di isión, aillis,
dalmio, plu iana is, plu al, plu al, plu al, ex ensión, de nis, aumen o, aumen o, conjunis,
conjunción, kus a, kus alimas, g ado, smana, iguabling, ma as, sanda, mezcla, measu e,
magni ude, nelygybė, base, supe icies, á ea, signi icado, iden idad, lími e, signo,
nomb e, señal, señal, núme o, enómeno, cla idad, solución, skyn h, es deci , es deci , es
deci , el signi icado, el signi icado, el signi icado, el signi icado, el signi icado, el
signi icado, la elación, el signi icado, el signi icado, el signi icado. Y aho a
ebe a ojados en Žodynėlyje p opo ciona lie u iški ekonomikos y inanzas, ísica y
écnica é minos: in o me (ekonomika), lydinys ( echnika), mainai (ekonomika), palūkanos
( inansai), skolininkas ( inansai), skolin ojas ( inansai), s a um ( isika), s o is ( isika).
Sin emba go no odos los é minos incluidos en Žodynėlyje se u ilizan en la ac ual
ma emá ica, po ejemplo, da inys (pa eik as y Z. Žemaičio Geome ijos y
igonome ijos e minos inkinėlyje): zada inio da iniai, skai iniai (skaičių) da iniai.
LKŽe da inys se conside a como no des ina a io ing esa los concep os kas
Diana Šilob i ai ė | Pi mųjųma ema ikosžodynėlių e minija
Te minología | 2008 | 15 183 due a, a qué se basa en hace conclusiones; aho a se u iliza
duomuo. Da inio M. Šikš nys aún usaba y 1923 m. Geome ijos ado ėlye. Zodynėlyje
dado el é mino acon eis ( us. esul ado) signi icado skaičius, ob enido sudėjus unos
núme o ambién ya no se usa. En su luga aho a es in e nacional el é mino esul ado,
del cual M. Šikšnys, lie u iškos e minijos shalininkas, no da ia. El acon ecimien o
aho a se u iliza ikimybių eo ijoje: asimp omónico, casual, bū inasis, elemen a usis
y k . acon ecimien o (MTŽ 1994). Mi i ma emine signi icado no se usan los é minos:
į a dijimas (daba ma camien o, nomb e, nomb amien o); luomas (skaičiuje):
unidadesų, ūks ančių, milijonų y . . (daba klasė); capí ulo (daba skil is, que en
Žodynėlyja ue p opo cionada en o a signi icado: skil is грань: aukdami
k ad a inę šaknį skaičiaus skai menis ski s ome į skil is <...>); ab e iamien o:
su umpink upmeną iz šešių (daba p as ).
Hay casos en que lige amen e cambió la o ma del é mino, po ejemplo:
hace (aho a composición: igual ies composición MTŽ 1994); compa ación (en la
ac ualidad compa ación); su adimas (aho a adimas).
Lygybei, u inčiai nežinomųjų, M. Šikšnys siūlė daugiskai inį e miną lyg ys,
-čių, que o iginalmen e ue acep ado, po que, ano M. Šikšnio, lyg ys cons a
de dos pa es, y una analšiu caso nues a lengua gene almen e usaba
daugiskai ą (Šikšnys 1962: 86). Tam ue ap uebés y J. Jablonskis. Sin emba go
luego los ma emá icos le con encie on de que impo an e ene esa noción
exp esada la unísima, pa a que es u ie a cla o, que ediima no con a ios, sino con una igu ima
(Žemai is 1966: 198).
1.1.1. LIETUVIŠKOS KILMS TERMINAI SINONIMAI
Ne e ai sinóniminos é minos se p esen an sin ningún e e odas, en sepa ados
e minos a ículos […] sinonimiją pa odo usiškas e minus, co espondien e
unos lie u iškus. Tokios sinoniminos pa os p igio sólo uno de los é minos. Fue
la inimas ( us. упражненiе) y p a imas ( us. навыкъ, упражненiе), usiškoje en la
pa e Žodynėlio sus pa eikimas dis oks: упражненiе la inimas, p a imas,
las a asis y p igijo (Z. Žemai is Geome ijas i igonome ijas e minos
inkinėlyje šiai są okai žymė i eikė ne is e minus: p a inimas, p a imas,
p asm). La p esen ación de dis ancia y dis ancia en usiško pa e ambién
mues a su sinónimiskidad: разстоянiе dis ancia, olumas (a s umas). Sinónimo
de dis ancia Z. Žemai is conside ó dis ancia: olumas разстоянiе; de la ciudad A á
la ciudad B es c a s u dis ancia (a s uma). MTŽ 1994 es sólo dis ancia ( us.
dis ancia, angl. dis ance).
184
Te minos sinónimos a eces se p esen an con la e e encia žiū . (alguna ez mí a e).
En ales casos la co espondencia usas se p esen a al é mino al que se indican:
pažymys, mi aėk žymė y žymė (pažymys) признакъ: dalingumo i šaknis uni o, décima
žymės; ik umas, žiū . „ ikslumas“ i ikslumas–точность:padaly i,iš auk-
pa e, cen ésima pa e y . p ecisión ( ic umo); ecučiuo é, mi a. cuičiación y cálculo
(caičiuo ė) sчисленie: cálculo o almen e y po esc i o; sudamien o mí . dėjimas y
dėjimas складыванie: plu iaženklių núme os dėjimo (sudėjimo) egla. Aho a se u iliza
sólo uno de los mencionados sinónimos: požymis (paki usi e mino o ma) y sudamien o.
Ma emá icas e minología pe maneció cálculo y skaičiuo ė, ce eza y p ecisión, sin
emba go ellos no se conside an sinónimos: cálculo: apy ikslis, a u inis, asociacinis y k .
y skaičiuo ė: a abų, dešim ainė, d eje ainė y k . ; ce eza ( us. достоверность, angl.
ce ain y, u h, eliabili y) y p ecisión ( us. точность, angl. accu acy, exac ness,
p ecision): absoliu usis, san ykinis y k . (MTŽ 1994). Dengo inapplicidad es no ado Z.
Žemai is: es e é mino ne necesa iamen e signi ica la conjugación de dos núme os <...>;
ambién dilación puede signi ica adición y aplazamien o, encdamien o y nudamien o,
inse ción y expdesión <...> (Žemai is 1917). A i ikmenos usos habla mues an que
sinónimos M. Šikšnys, ma y , laiké e minus a ėmimas ( us. отниманiе, отнятiе) y
ėmimas ( us. отниманiе, вычитанiе). En Ma ema ikoje ninguno de ellos nep igijo en
odos los casos se u iliza el é mino a im is, que en Žodynėlyje ambién dicho.
Sinonimos eilu és cambio (kei imas) skliaus elias p esen ado e minus (kei imas)
le an ado y como i aš ino, pe o cambio al lado no exis e. Que es os é minos son
sinónimos, pa odo é mino kei imas en el a ículo dado é mino compues o: kei imas:
(pa)kei imo kelias. Es os é minos aho a no se conside an sinónimos (es o is o de
especies nomb imismos): cambio modo, mé odo de cambio, cambio ope acia y cambio
axioma, cambio coe icien e, pe o especies nomb inismos cambio eglae y cambio eglae
(plg. eglae: (pa)kei imo) ellos sinónimiški (MTŽ 1994).
Hay caso, cuando el sinónimo sólo escliaus elias, y como encabezado no se
p esen a: dalinys (dalijamasis), pe o é mino dalyba en es e a ículo e minos
p esen ación es opues o: dalyba dlenie (ma em. дйствiе); dalijamasis (dalinys).
Ma emá icos e minos en p oyec o M. Šikšnys p opo cionó sólo po ción
(Šikšnys 1918: 322). Y Z. Žemai is en a ículo signi icadome dalmuo o ecía
po ción: Daba padaugin asis núme o y dalinis o daugmuo y dalmuo. Šiuodu
núme o […] es o son los esul ados de mul iplicación y di isión. Tai sen ido de
p onuncia los li uanos en lengua se u iliza p incipalmen e galūnės; pa . ; pe kinys, malinys no s a o-
Diana Šilob i ai ė | Pi mųjųma ema ikosžodynėlių e minija

Te minologija | 2008 | 15 185 jam y comp amo, malamo daik o sen idoen, pe o
signi ica ambién ambién y daik ą, ku s es comp asimo, malimo esul ado. En
ese abandonada i ulina es amos menė o dos p incipal suge il a consumi
skaičiu dauginiui daliniu“ (Žemai is 1917). XX a. šeš ame dešim me yje
e mą dalijamasis, y dalinys alo ado como ne ekomenduo inas (Rumšas 1975:
60). Tal alo ación de es os é minos se e leja y DŽ2, pe o ya DŽ3 no ma i o
se conside a pa inys 2. ma . diliijamasis dydis. Es e é mino y es u ilizado en
e minología ma emá ica. P igijo y M. Šikšnio secunda inos conside a
(pa eik i skliaus eliuose y neiškel i como an aš iniai) e mininai g e inys
( us. azmщенie) y pe s a a ( us. перестановка). Jų sinónimas g e inación y
pe s a inización ma emá icas ya no se usan.
Ma ema ikoje nep igijo ni uno de es as sinónimos eilu és e m: iekybė
( iekis) us. количество. Esai concep os ma ca ė i aho a se consume can idad
(MTŽ 1994).
Delybos liekanai nomb ado M. Šikšnys p esen ó dos dis in os e minos: išdalos
(dalybos) y liekana (a im ies, dalybos, šaknies aukimo). Tam ap e a é J.
Jablonskis: Delybos quedakaną e isdalomis llamamos (LKŽe). Con el anscu so del
iempo a ianzó sólo liekana. Es e é mino encuen a ya en los p imos manueles de
ma emá icas (plačiau é. Rumšas 1979: 52). A eces é minos sinónimos en
Žodynėlyje se sepa an cablelio: dalumas, dalingumas (p igijo dalumas), dalinėjimas,
dalinėjimo kelias (a es e concep oi žymė i ma ema ikoje a ojamas e mis
nuoseklusis dalijimas), ki ėjimas, ki imas
(p igio solo o o).
M. Šikšnys ya a ó dis ingui (en usiškoje pa e de Žodynėlio esa di e encia no
siemp e mos ado) galūnių y p eesagų da ybos é minos, que en la ac ual
e minología ma emá ica cla amen e dis inguidos. En Lie u iško dalyje ales
é minos de p esen ación es unooks, en usiško o ooks. Lie u iškoje al u ais
( us. вышина) y al u a ( us. al u a, вышина), longi udis ( us. длина (величина)) y
longi udumas ( us. dлина (значенiе величины)), pla uma ( us. ancho) y plo is ( us.
ancho (въ смысл величина)), s o is ( us. espesu a (величина)) y s o uma ( us.
толщина (значенiе величины)); usiškoje вышина aukšsaжени kamba ys ijų s. ;
is,-čio(aukš umas); длина–ilgis,-io,ilgumas;комнатадлиноювътри
anchu a plo is (dydis); anchu a; espeschi na o is, -io, o umas.
1.2. Nelie u iškos é minos de o igen
La mayo pa e de las in e nacionales ma emá icas e minos sob e i ió y en la ac ual
186
ma emá ica: axioma, álgeb a, a i mé ica, coe icien e, loga i mo, minusas, plusas,
po cen aje, p og esija, p opo ció, p opo cingumas, adicalas, sis ema, eo ema.
Sob e ió y inancie os e minai capi olas (dabe capi alas), ekselis. bos abelė), en
Ma ema ikoje nebe a ojamas e minas abelė (loga i mų abelės,daugy-
luga de él aho a es lie u iškas e minus len elė, al que siūlė a o i A. Jakš as (šalia
e mino abelė), po que lib os (loga i mų knygos) en es e caso del odo no aplica: Kokios
aquí puede se lib os, que jose ieni sólo ci is y us. ablicy, ok. Ta eln, anc. Fables).
ma ema iški simboliai?! Pap asčiausias jų a das – loga i mų len elės, (slg.
¿Po aquí opone a odo el mundo y llama lib os a un obje o en el que no haya ni una sola
palab a i ien e? p. Si M- ui no gus a abelas, puede él su publicación llama loga i mų
abelėmis, aunque abelės no po qué nege esnės za abelas (Jakš as 1919 1: 359).
Comė inio é mino muchosybos abelė dėmenį abelė M. Šikšnys siūlė keis i lie u išku:
muchosybos abėcėlė.
1.2.1. ĮVAIRIAKILMIAI TERMINAI SINONIMAI Į ai iakilmių e minų sinonimų
Žodynėlyje es poco: p immenybė algunas eces p opo cionada ex animas
o igen, algunas eces lie u iškam é mino. El é mino p incipal se
conside a in e nacional cuad a as: lie u iškas ke i ainis se p esen a
skliaus elios y se conside a secundu inio. Sinónimamen e es os é minos
aún ue on u ilizados A. Busilo (1921) y Masingo (1922; aduc A. Sme ona)
manualėlios, pe o más a de adquili sólo cuad a as (plačiau ž .
Šilob i ai ė 2007: 150).
El é mino in e nacional kubas Žodynėlyje se conside a secundu inio (publicado
sólo skliaus eliuose), p incipal lie u iškas šeš ainis, pe o él nep igijo. Kubas ya
es aba u ilizado en el más an iguo imp esdi o Li u iškame ado ėlye P.
Ma ulionio y J. Spudulio (suda ė J. Gailu is) Užduo inas, es i a Rankius užduocziu
A i me ikos o Rakundos mokslo (1885) ( a o as kubikas en mano ado ėlio)
(Rum aš šas 1974 4: Ma emá icas e minos p oyec o secundu inio conside ado
šeš ainis, el é mino p incipal es kūbas (= kubas) (Šikšnys 1918: 322). Es e é mino
y adquiló de los me eo manualėlios, sólo 1922 m. Masingo ado ėlye es os
é minos oda ía ue on conside ados sinónimos. Aunque al lado del é mino
in e nacional suma Žodynėlyje aún se p esen an y ma emá icas nep igiję
lie u iški e mininai dėjinys y dė inys, manualėliuose (i M. Šikšnio, y o os
au o esų) se u iliza sólo suma (V. Bud e ičiaus (1919) y A. Sme onos e s ame
ado ėlyje (1922) suma y dėjinys se u ilizan sinónimamen e).
Diana Šilob i ai ė | Pi mųjųma ema ikosžodynėlių e minija
Te minología | 2008 | 15 187
Sin éxi o M. Šikšnys a ó lie u in i e miną o mulė: o mulė, žiū . esolinys.
Sp endinys aho a iene o o signi icado: sp endinys ma . užda inio esul ado
de solución (DŽ6). En el p oyec o de é minos ma emá icos se da p io idad a
ó mula, el é mino li e iško se p esen a escliaus elios, como secundu a io:
Du algeb os eiškiniu, sujun o iguales o nelyguības ženklu, cons i uye
o mulę (sp endinį) (Šikšnys 1918: 322). Fo mulė ya ue u ilizada en los
manualėlios de ese me o y adqualėjo.
M. Šikšnio in en o Li uu in i e miną nume acija (nume acija, žiū .
skaičia imas) ambién no esul ó ma emá icas u ilizadas ambos es os
é minos. Z. Žemai is esc ibió: Kad conojis el núme o de las cosas, hay que ellas
concuťa , o concui y i, y okiú mane a usas lengua llamadoji sčislenije
lie u ių kalboj hay que llama con a ging o con a ; en es e sen idoj quizá
mejo con ie a usa sólo la p ime a palab a (skaičia anje), po que an asai
(skai ymas) iene suą, ampliamen e us ojamą semmę (Žemai is 1917). P. Rumšo
alegó, el signi icado de nume ación es skaičiaus eiškimas (žodžiu o esc i o); cuen aciuo é
(Rumšas 1975: 64).
Sob e los é minos d ina is y binomas sinónimiškumą es di ícil esol e : en
la usiškoja pa e del Žodynėlio al lado del lie u iško e mino d ina is se
p esen a y in e nacional binomas, y en el lie u iškojo pa e es os é minos
se p esen an po sepa ado. M. Šikšnys los conside a sinónimos (Šikšnys 1939:
110). MTŽ 1994 es os é minos no en odos los casos se conside an sinónimos (plačiau ž .
Šilob i ai ė 2007: 148).
2. ZIGMO ZEMAIČIO GEOMETRIJOS Y TRIGONOMETRIJOS También se incluyen los siguien es p oduc os:
TERMIN RINKINLIS También
Zigmas Žemai is (18841969) imos ma emá ico del XX siglo, p o eso ,
pedagogas y cien í ico. Su p incipal ac i idad, cien í ica y pedagógica,
dedicada a la enseñanza de ma emá icas me odikai, his o ia de ma emá icas.
Z. Žemai is, como y M. Šikšnys, con ibuyó a la c eación y uni o mización de
e minos ma emá icos li e iškos. Uno de los impo an es sus abajos,
des inados de ma emá icas, es Geome ía y igonome ía Te menos de
colección (1920). Rinkinėlis es de poco olumen. Es e dicciona io de dos pa es,
99 nedidelio o ma o puslapiai. Pi moje dalyje pa eikiami usų–lie u ių
que lo cons i uye (345 p.), en la segunda pa e é minos de lenguas
li uanas usas (4799 p.). En Lie u iško dalyje Z. Žemai is p opo ciona sob e 720
é minos de no sólo geome ía y igonome ía, sino y álgeb as así como
al as ma emá icas. Ap oximadamen e 340 de i ula es e minos son daik a a diniai ( ienažodžiai).
188
Jun o a i ula es e minos es án indicadas ca ego ías g ama icales y an e
daik a o djes, y an e a ibúdzes p opo cionada uniscai os kilmininko galūnė, ej.:
aksiomé, ės, algeb a, os, análisisis, io, (analizė, ės), apibend inamien o, o, didinación, o,
didumas, o, d ejinis, o, d ejinimas, o, absoliu is, ė, abypusis, ė, muchiasienis, ė,
muchiaženklis, ė, muchia eikšmis, ė, ė, dešim ainis, ė y k . Rinkinėlyje Z. Žemai is como
i ula es p opo ciona no solo unajoodžius, sino ambién compues os e minos:
bend ak aščiai unila e ales kampai ( idu iniai, išlaukiniai), gene asai ma as, bū inoji i
ganė inoji sąlyga, didysis u ulio sk i ulys, e d ės padė ies geome ija, k yžužminiai
kampai ( idu iniai, išlaukiniai), mėnuliai (delčios) Hipok a os, padė ies geome ija, p as
analogos igū os, p asilenkiamos iesios, ienalinkmiai kampai, iena lašė laš inė. Tokie
e mininos iene y sinónimos, ellos se p esen an po cablelio, po la igualdad señal o
escliaus elias. Unais casos sinónimiški son secunda ios es imenes del é mino:
pe e iamasai, pe e imo pun o; e icalalinė linija=s a inė linija; e icalinės
kampai=k yžminiai kampai; iz eikš oji, iz eikš inė unkcija; nebend a a diklės ( a dės)
upmenos; linea (plokšminis) kampas, sus i uido po o os del é mino compues o
(skliaus eliuose o po kablelio) se p esen a unajo: pe ime as; planeado; kampelis,
menzulė, ės; s a usis (s a ampelis). Uno compues o e minó Z. Žemai is de ine:
geome iné achas luga (eilė)=linija, cuyas achas ienen común peculia idad. Dalis
e minos es suki čiuo i, solo no siemp e adecuada p iegaidė: igū , ne ukùs ( us.
непрерывный), pas o ùs, ib, y , ąs, iesióginis, ūkùs, pe o elipsóides, hipé bolė,
hipé bolinis, hipé boliškas, ma é inis, milimé inis, pa bolė, pa bolinis, pènkelias,
sinusóidė, s e eomé inis, angens, aques bégalė, anscendén inis.
2.1. Te minos de o igen Li u iškos
Z. Žemai is p opo ciona a a és 230 una ozodžių lie u iškų daik a a dinių e -lie u iškų daik a a dinių
e -daik a a dinių e minų. la mayo pa e de es os é minos y aho a se usa en la ciencia de las ma emá icas: esumi ,
o, ci cun e imas, o, ci cun i umas, o, axis, ies, de sien, os, espues a, o, dis ancia, o, al u a, ės, al u ais, čio, in inidad, ės,
b aiž, os, b iauna, os, b iaunainis, io, b ūkšnys, io, di isión, o, kampaba, mul iplicaciones, o, muchos campis, io, campiana is,
io, de sien, io, dėsnis, didnis, o, igual, o, ele ación, o, o, kampis, ės, ės, ėg e a, g e asien, o, g e asi, o, o, kampis, ke, ke, ke,
ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke,
ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke,
ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke,
ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke,
ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke, ke Du illiké e mininai
Diana Šilob i ai ė | Pi mųjųma ema ikosžodynėlių e minija
Te minologija | 2008 | 15 195 ma emá icas. Pa icula men e ecuen es casos,
cuando en ellas incluidos é minos ma ema ine signi icado aho a no se usujan
(į a dijimas, luomas, sky ius (M. Šikšnys); a maina, ieškinys, p iedėlis (Z.
Žemai is)). Exis e casos, cuando cambii o sólo e minos o ma: conclusas (=
conclusión), igug ys (= igug is); suda imas (= ha imas), iguignas (= compa ais) (M.
Šikšnys). En la ac ual lengua del odo no se usan sólo unos pocos diccionėlios
incluidos é minos (išdalos (M. Šikšnys); p asmas, sk e ė
(Z. Žemai is)).
De dichosos ejemplos se puede no a la polinkía au o es g yni y li eu in i
é minos de ma emá icas. Sin emba go, in en os Li uu iza é minos
in e nacionales no siemp e han sido ykę ma emá icas adqui ie on los
é minos in e nacionales que ya desde an iguo es aban en uso ( o mulė, kubas
(M. Šikšnys); pos ula as, p incipio (Z. Žemai is)).
El análisis de los p ime os ocynillos e minijos de ma emá icas mues a
que el segundo XX siglo decenio ue impo an e é mino de ma emá icas
iempo de o ma imosi. O e minos sinonimía, insa is ac o de algunos
é minos in e nacionales es o na u al e minía de desa ollo peculia idad.
PAGRINDINIAI ŠALTINIAI Šikšnys M. 1919: A i me ikos y algeb os e minos
palab aynėlis, Vilnius. Žemai is Z. 1920: Geome ías y igonome ía e minos
ecopinėlis, Kaunas.
OITI CHALTINIAI
An anai is 1918: T umpas manual de a i mé ica. Escuela Li uana 3, 5557. LKŽe 2005: Lie u ių kalbos
žodynas (elek oninis leidis), Vilnius. MTŽ 1994: Ma ema ikos e minos dicciona . Sud. V. Bagdona ičius, P.
Golok osčius, R. Kašuba, J. Kubilius
( ado as), Vilnius.
Šikšnys M. 1918: Ma emá icosos e minos p oyec o. Escuela Li uana 11, 321328.
Šikšnys M. 1923: Geome ija, Kaunas.
Šikšnys M. 1939: A i me ica y álgeb a 1, Kaunas.
LITERATŪRA
DŽ2 1972: Daba inėslie u iųkalbosžodynas, Vilnius.
DŽ3 1993: Daba inėslie u iųkalbosžodynas, Vilnius.
DŽ5 2003: Daba inėslie u iųkalbosžodynas(elek oninis leidimas), Vilnius.
Jakš as A. 1919 1: Loga i mų knygos penkiais dešim ainiais skai menimis. – D augija 7–8, 359.
Jakš as A. 1919 2: P . Mašio as. Geome ijos užda inynas. – D augija 7–8, 359–360.
Klima ičius J. 1969: Tangensas,sekansas a angen as,sekan as. – Kalboskul ū a 16, 18–21.
Klima ičius J. 2003: Lie u ių e minog a ija: p aei ies b uožai, daba ies sunkumai i užda iniai. – Te minolo-
gija 10, 9–32.
Klima ičius J. 2005. Te minas p ie e mino. II. – Te minologija 12, 143–146.
Rumšas P. 1974: Lie u iškų geome ijos e minų is o ija. – Mūsųkalba 2, 4–19.
Rumšas P. 1975: Ma ema ikos e minai „Daba inės lie u ių kalbos žodyne“. – Kalboskul ū a 28, 3–16.
Rumšas P. 1979: P ie ma ema ikos e minijos iš akų. – ZigmasŽemai is, 52–58.
Rumšas P. 1980: Lie u ių a i me ikos e minai XX amžiaus p adžioje. – Kalbo y a XXXI(1), 69–78.

196
Šikšnys M. 1962: Mano lie u ių kalbos pamokos i a siminimai apie J. Jablonskį. – Kalbo y a 5, 81–87.
Šilob i ai ė D. 2007: Vienažodžių ma ema ikos e minų sinonimija ma ema ikos ado ėliuose (1910–1940). –
Te minologija 14, 146–158.
TŽŽe 2002: In e leksis.Kompiu e inis a p au iniųžodžiųžodynas (elek oninis leidimas). A s. ed. A. Kinde ys,
Vilnius.
Žemai is Z. 1917: Dėl a i me ikos e minologijos. – San a a28.
Žemai is Z. 1966: Lie u iškos ma ema inės e minologijos is o ijai. – Lie u iųkalbo y osklausimai 8, 195–201.
TERMINOLOGY OF THE FIRST DICTIONARIES OF MATHEMATICS
The beginning he 20 h cen u y is a e y impo an s age o he c ea ion o e ms o
ma hema ics – a lo o ex books and exe cise books o ma hema ics and, mos impo -
an ly, i s dic iona ies o ma hema ics we e published.
A i me ikosi algeb os e minųžodynėlis (Dic iona yo  e mso a i hme icandalgeb a)
by M. Šikšnys and Geome ijosi  igonome ijos e minų inkinėlis (Acollec iono  e mso 
geome yand igonome y) by Z. Žemai is we e he i s Li huanian dic iona ies o e ms
published in al eady es o ed independen Li huania. They laid he ounda ions o he
mode n e minology o ma hema ics – he majo i y o e ms om hem ook oo in
he language. Howe e no all e ms p esen ed in dic iona ies su i ed and we e used in
ma hema ics. The impo an hing is ha special meanings o hese e ms, bu no e ms
hemsel es anished, because hese wo ds a e s ill being used (į a dijimas(naming),
luomas(cas e, es a e),sky ius (sec ion, chap e ) (M. Šikšnys); a maina(species, a ie y),
ieškinys(plain , lawsui , claim),p iedėlis (appendage) (Z. Žemai is)). The e a e some
cases when only g amma ical o m o e ms o hei wo d- o ma ion changed (iš adas
conclusión) (conclusion), equg ys (= lyg is) (equa ion), componymas (= ha ymas) ( o ma ion),
compa is (= compa ais) (cong uence) (M. Šikšnys); occhiamoji (= lies inė) ( angen ), ke amoji
(= ki s inė) (secan line), eiksmaženklis (= acción señal) (ac ion sign) (Z. Žemai is)). Only ew
e ms om hese dic iona ies ell ou o he usage in he mode n language comple ely (išdalos
(M. Šikšnys); p asmas, sk e ė (Z. Žemai is)). In he ea lie men ioned dic iona ies he e a e
some synonyms o e ms (o he same o di e en o igin), which a e p esen ed in b acke s,
a e comma, dash o equal sign. Howe e i is qui e di icul o judge he synonymy, because
a he equen ly one Russian e m has wo o h ee equi alen s, which in Li huanian pa s o
dic iona ies a e The wish o pu i y e ms and make hem mo e Li huanian is a pa icula ly
p esen ed as sepa a e e ms and in Russian pa s – in he same e m en y.
no iceable endencia. Te ms o he o eign o igin a e no nume ous (especially in he
dic iona y o M. Šikšnys). Almos all o hem ha e Li huanian equi alen s, which a e iewed as
main a ian s. Howe e , no all a emp s o subs i u e in e na ional e ms wi h Li huanian
e ms we e success ul. The e a e ew in e na ional e ms he ex books o ma hema ics,
which we e in usage o a long ime ( o mulė ( o mula), kubas (cube) (M. Šikšnys); pos ula as
(pos ula e), p incipio (p inciple) (Z. Žemai is)).
Recibió 2008-12-05
Diana Šilob i ai ė
Ins i u o de lenguas Lie u ių
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. po co eo: [email p o ec ed]
Diana Šilob i ai ė | Pi mųjųma ema ikosžodynėlių e minija