Palmi a Zemle ičiū ė | P emie Li uan Medical Science Jou nal 142
| i lie u iškoji medicinos e minija
P imasis Lie u os medicinos mokslo
žu nalas e lie u iškoji medicinos e minija
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ESMINIAI VOODŽIAI: médecine jou nal de science, Li u iškas medicinos e minas, simpleas
mo , da inys
Médecine e na u e au
100-meilleux INTADINS PASTABOS
Li u iško medicinos mokslo žu nalo1 le débu . Li u iquemen médicale pe iodikai (Ka osas 1960: 4249;
Biziule ičius 1989: 3439; And iušis 1996: 161176) appa aî e une in luence considé able da é nelie u iška
médecine pé iodique, qui é ai au o isée en Li uanie la ynes, polkų, usų langues e a ai gilies
adi ions (S akulienė 2001: 220). Le p emie Li u iškas pé iodique édi o ial médical S eika a (19091915,
19201928) appa u é XX siècle dans le p emie dixme nie. Deuxame décennie a commencé à publie la e ue
Medicina i na u a (1913) e sa ai aščio Auš a biisa en inis appendice Gydy ojas (19141915). À ceux-ci
schliege 19111912 m. agmen émen laisse Fa maceu ų eikalai (S akulienė 2001: 226). 1910 m. Kazys
G inius a p oposé dans son a icle de commence laisse p o esionalinį Li uanien medicinos žu nalą. Son
a is, le jou nal pau ai eni : 1) médecine, hygiène, med. s a is iques, e e ina ie, pha macies e
sciences na u elles les a icles scien i iques; 2) ces sciences e ch onique de la ie du pe sonnel; 3) des
in o ma ions; 4) elje onai (G inius 1910: 1). Cependan seulemen ap ès ois ans ce sumanyma es
éalisé 1913 m. commenceamas laisse Li u iškas medicinos, e e ina ijos, a macijos i gam os
mokslų žu nalas Medicina i gam a. Son édi eu e édac eu é ai dak a as S asys Ma ulai is. Le
pé iodique p is pe mis 1911 m. aup ès Li u iens science socié é ins i uig os Gydy ojų e 1 Reikia di e,
que XX a. Li u iškoje imp udoje ous pe iodiniai leidiniai on é é į a dijami laik aščiais.
Seulemen plus a d, en i on depuis le débu de la pé iode d'indépendance e dé ini i emen au XX a.
oisièmequa ième décennie, acquisi l'exp ession žu nalas (S akulienė 2001: 227). Ainsi, dans l'a icle, es
u ilisé le e me jou nal.
143Te minologie | 2013 | 20 sec ions de pha maciens2 memb es des médecins Dominyko Bukon o, B onisla os
Gedminai ės, K. G iniaus, Juozo Ja ašiaus, An ano Vileišio, pha maciens S asio By au o, Jono Kašinsko, Zenono
Kuza o, Elenos Lukaše ičiū ės, Mo iejaus Nas yčio, Je onimo Šlioge io, Ma o An ikos, Aniano S ukasusko
(Aničasas By au o) (1999: Ž303). Donc bejuss objec i s es es é non mis en œu e. Pa la sui e quelques mo s de
pasaky is son su le jou nal nume ių sanda ą e con enu. Le p emie numé o de la b ochu e Nuo Redakcijos
1999: 302) inicia y a. Išėjus d iem nume iams leidimas nu ūko dėl lėšų
éc i que p adedam[as] laisse pi m[as] langue Li uiniens medicina, e e ina ije, a macijos i na u os mokslo
laik aš [is] (MG 1913 1 1). Pélėnée el join du jou nal bū inybė: skai lingiausia lie u ių š iesuomenės pa ie
occupée men ionnées b anches de science. Pa oeniui allan , ien n'ou i ons neįs engs. Mais kuopon à no e
jou nalšio susispie ę, beaucoup de u ile pou on ai e e à nos b anches de science, e à no e p o ession, e à
no e pays. Suje issons en un seul jou nalis ique ou es les mé éąsies b anches de science pu emen
p a iques. Pa ieniou aucune une de ces g oupes ne éussi ai enco e a oi son jou nal, comme es dans d'au es
na ions. Pou a en ma chan ensemble nous a eind ons no e bu (MG 1913 1 12). Il es supposé pe me e une
e ue d'un an e demi de olume ous deux mois e y imp ime : 1) o iginalini[us] e e s ini[us] a icles[us], 2)
elje on[us] de ie de socié é, 3) e e a [us], 4) apž alg[u] e p a iques pa a im[us], 5) c i i[u] e bibliog aphij[u],
6) ko espondencij[u] e laišk[us] Red įakciju, 8) Ch onik[u], Lais [as] akansij[as], 9) Skelb[u] 7) (MG 1913 1 2). Le p ix
du jou nal es égalemen indiqué: années 4 ub., demi années 2 ub., numé o dis inc 75 kap. (MG 1913 1 2). Ainsi
Médicines e na u e (médecines, e e ina ies, pha macies e na u e bimes ielle de la e ue) p emie 25 pages
de numé is (gegužisbi želis) appa u é 1913 m. (ž . image.). Dans ce numé o, comme l'éc i la sec ion Nuo
Redakcijos, la plupa es de médecine, ca de au es b anak de science nous a ions pas de ma é iel app op ié,
bien que k eipėmės e demandions sušelpi (MG 1913 1 2). Insé ez ois a icles: T achomes épandissemen
Majojoj e G andjoj Li uanie (D- as P. A ižonis); Es adenoidai a sąse ishį a ec le onanisme? (D- as
Laumianskis); Ich de la sec ion gynécologie s . Yakubobu Hospi al à Vilniu e. À la ques ion su e enikemen du
sang plouan de mynèle à miomas. Readi a Pi ogo o su ažia ime Pe e bu ge (D- as 2 Sekcijos suda y oje
p og amme dans l'un des asda inių é ai l'a angemen de l'ancienne e minijos i naujos (gam os mokslų
bo anikos, chemijos e k .) e spéciale (medicinos e a macijos) cons i u ion (ž . Mokslei is
Kalnėnas 1912: 184).
144 Palmi a Zemle ičiū ė | P emie is Li uanie médecine scien i ique jou nal
| i lie u iškoji medicinos e minija
145Te minologie | 2013 | 20
A. Damaše ičius). Re e a ų chy èle publien deux S. Ma ulaičio éc i s: Nuoma io
(épilepsies) ai emen b omu e Bismu um subni icum hype chlo hyd ijoj i
ulcum en ikuli. Felje onų sky elle insé é J. Bagdana ičiaus3 éc inys
Dak a ams ku sai Be lyne. Sky èle Šis as ou e ons J. Bagdana ičiaus a ail
A beaucoup Li uanie sodžiuj djio a se gančių. Bibliog aphies sky elle
p ésen ées des umpos éc i s pa le édac eu en che du magazine S.
Ma ulaičio des li es de médecine popula isinan s (S eika a a ba iesus i
umpas kelias į s eika ą. Su aisė d- as L. G aičiūnas; Užk ečiamųjų limpamųjų
ligų išsiplė ojimo būdai i ko a su jomis. D- as G aičiūnas) ano a ions. Sky el
P ac ices conseils le doc eu Jonas Basana ičius a ou ni quelques conseils
p a iques (Džio ininkų empé a u e édui e <...>, T achoma e joda ūgš is,
Nuo doudemen s pel elio à gas i is alcoholica). La de niè e page con ien une
a i ica ion d'e eu s. Le second, de nie , numé oio sky èle Nuo Redakcijos
eg iles auIš eiškiamas désillusion: p adėdami laisse le p emie
jama dėl aš ų s okos (dėl šios p iežas ies šis nume is išėjo pa ėluo ai).
médecin-gam os langue Li uanienne le jou nal hopėjomės, que ou e ons
d'une plus g and in é ê . Mais, on di ai , doulou eusemen enci is nous. Deux
numé o a ec enco e quelque- aip so is, mais oisième, si e con inue a se a
el a enešim, neg ei , u -bien, de a appa aî e (MG 1913 1 1). Papaigue
s'ad esse à ous quels soucien
Medicinos e Gam o sou ien, šelp i le qui peu ou , qui éc i s, qui monnaie
(MG 1913 1 2). Dans ce numé o se ini d'imp ime le con inuus a icle
d'do o e A. Damaše ičiaus Iš gynecologijos sky iaus š . Yakubobu Hospi al
à Vilniu e. À la ques ion su e enikemen sang coulan de gumbo mynèle
aup ès mijômes. Lisée Pi ogo o en con oyage à Pe e bu ge. S'a ichen
ois D. Bukan o a icles: P ie labo a oi es akų up u ų, ske sąja pozicija
gimdan , P ie kazuis ikos šlapumo puslės akmenų pas en an s, Namų da bo
pessa ium. S. Ma ulai is a publié à la ois le suje (medicinos), e le langage e
la e minologie en e mes impo an s e signi ica i s l'a icle Ana omie,
physiologie, pa hologie e chimie Li u iška e minologija (à p opos de lui
combien plus la ge se a éc i plus loin). Sky èle Šis as insé é do a o J.
Bagdana ičiaus éc inys Iš medicinos e minologijos. Slapy aidées J. Z.
s'éc iaisi au eu us annonciamas elje onas Šis- as de Higijenos pa odos
Pe e bu ge, a slapy aidées A. D. N. A. Kuko ie o o e3 Dak a o Juozo
Bagdono pseudi a dis.
146 Palmi a Zemle ičiū ė | P emie is Li uanian magazine de science médicale
| i lie u iškoji medicinos e minija
e a as Apie la consomma ion d'anes hésie locale. S. Ma ulai is e J.
Basana ičius p ésen è en nou eaux ais us (Sedob ol, Follikulinas commeo
Pu ga y as, Ris inas e niežai, Melub inas). P ac ikes conseils chy èle J.
na ičiaus „Nuo haemo hagia en iculi“. „Ch onikoje“ spausdinama „Me-
Basadicinos e na u es sekcija L. M. D . de ces années conjaja ime. Li u iškoji
medicinos e minija: šal iniai, p oblemos i pe spek y os. Medicinos e minų
lie u iškumo p oblème bene p emie soule é dak a as Mikalojus Kup e ičius 1897
m. Va pe publiéame a icle Lie u iški ligų a dai. Il exho a les médecins à u ilise
non emp un us, e lie u iškus ligų a dus, lui leu a icle a p ésen é en i on 60,
p i ašęs la yniškus ou g eikiškus a i ikmenis.
Susi ūpinimą medicinos e minų lie u iškumu ėlei ik po 16 me ų
išsakė S. Ma ulai is 1913 m. Medicinoje i gam oje išspausdin ame s aips-
nyje Ana omies, physiologie, pa hologie e chimie Li u iška e minologija. Y y
es disposée non seulemen des p oblèmes ac uels de la e minologie médicale
de ce emps des su plus de e mes e , d'au e pa , de leu pénu ie, des
e mes c'es -à-di e des concep s in oque a ié é, absence de no mes,
e mes d'uniodisa ion, app oba ion des suje s, nécessi ébée dans le a ail
de e minologie pasi elk i spécialis es e lebininkus. Au o ius exho a les
médecins à ecueilli des mo s de i ies langues ou c ée e minus, basé su la
langue na ale ègles g amma icales. S. Ma ulai is soulignai qu'il es
nécessai e u e e e me e dé ini i emen dé e minée e minologie:
ana omie, physiologie, pa hologie, chimie e au es sciences b anakes, au an
elles s'associen à la médecine (Ma ulai is 1913: 9). Il c i iqua e mines de
essou ces de l'époque popula a inamosies li es de médecine, dans lesquelles
la même concep ion a plusieu s dénomina ions. Ce, di a l'au eu , noneis ine e
nuksmingas chose, keblus e pc le lec eu . En aison de ce mix u e aps ume
de e minologie les éc i s de la science n'au on pas de sé ieux. Pa
conséquen S. Ma ulai is p oposée Medicinos e na u es magazine in odui e
speciales e minologies sky elį, dans lequel se ai imp imés assembli
e minologie shakų noms. L'au eu é ai p é u à la sui e de la c éa ion e
uni o misa ion e minologie de médecine Li u iška a ail gai es, don
ac uales e aujou d'hui: Ki i, paskai ę paduo us noms, paduos leu s
inkamesnius ou de la langue des gens p isemsus ou g amma icas ègles
pa em us. Kad inalemen éluxan de ous les e mes le plus app op ié, l'année
p ochaine pa medikų e na u ininkų su ažia imą pou on nous, seik i ée
aidebon langue connao us, inalemen ce a ail e ec ue . Finalu inai les plus app op iés e mes adop és, ép dįsons peu ê e sépa é li egle, que ous connaino e uni o me e minologie uséssi (Ma ulai-

147Te minologija | 2013 | 20 a icle nemažai lie u iškų os eologijos a dų. L'obje
is 1913: 10–11). Šiam sumanymui au o ius pada ė p adžią, pa eikdamas
de l'a icle cons i ue Medicinos i na os žu nale a o i lie u iški4 langues ou
aš ų mo s e de leu s p op es langues mo s ai s moyens de da ybos mo s,
ienažodžiai medicinos e minai. Siekiama ap a i e minų aišką, . y. jų
sanda os dalykus. Vienažodžiai e minai ski s omi į pap as uosius gy osios
ces de nie s plus smulkiai déc i s selon da ybos būdą. P i eikus des e mes
médicaux g e isen a ec les ac uels les mêmes concep s į a dijančiais
e mes. Génialemen , ouchéci es le jou nal lie u iškų ienažodžių medicinos
e minų su iens dans l'ac uelle lie u ių medicinos mokslo kalboje.
1. LIETUVIŠKI VIENAJODJII
MEDICINES ET GAMTOS TERMINALES
1.1. Uni odžiai e minai (197 e minai). Dans les a iclesniaux e mes uni odiais
in oquen és ana omie, physiologie, cliniques, pha macologie sciences des
concep s kininines. On peu dis ingue des simples ueux langues i oses ou des
éc i s mo s e de ses p op es langues des mo s de da ybos moyens pada y us mo s.
1.1.1. Les mo s simples de langues i oses ou des éc i s
(51 e me). Aux simples langues i ies ou des éc i s des mo s a ibués p emie s (neiš es iniai) mo s.
Kazimie as Gai enis a a i mé que ga a i Li u iški mo s son géné alemen e minologisés de deux
açons: 1) en éla gian (pe kelian ) la signi ica ion lexicine du mo e 2) en sussou inan (ap inquan ) la
signi ica ion lexicine du mo (Gai enis 2002: 52). Il es ema qué que la médecine é ai l'une des sciences,
qui a e minologisé les mo s du liaudies (Gai enis 1983: 15). No s g ande pa ie des e mes médicaux es
la yniška e main enan ebesuda an i cons ammen supplémen ai e e amélio inamà médecine
a dyno b anduolį (Česnys 2002: 55), néanmoins nemažai e mes de es p isée du liaudies langue.
Majo i ai emen à la e minologie scien i ique de médecine de la i e langue p isée des mo s ana omie
e clinique, quelque peu physiologie concep s à in odui e. Comme ana omie les e mes son
e minologisées p incipales mo s de langues i ies5 leksicales signi ica ions: œil MG 1913 1 23 œil MG 1913 1 9,
oi œil 1. o ganisme de su eillance LKŽe; au is MG 1913 1 9, oi au is 1. o gue d'ouïe LKŽe; bamba MG 1913
1 13, oi 1 bamba ana . duo4 S aipsnyje Li u iškais e minais son considé és leu s, lie u iškos,
e mes de médecine d'o igine. 5 N se ing e msų liaudiškumą, baséamasi les données du dicodyno de la
langue Lie u ių (LKŽe). Un e me es considé é populai e, si le dic ionnai e ce mo ou sa signi ica ion
ouchu de la langue i an (ce cela indique a mių place ių ab é ia ions).
148 Palmi a Zemle ičiū ė | P emie is Li uanian médecine scien i ique jou nal
| i lie u iškoji medicinos e minija
belė au milieu du en e (umbilicus) LKŽe; bouna MG 1913 1 8, oi bouna 1.
acui é en e lè es e go ge LKŽe; dan ys MG 1913 2 18, oi dan is 1. ana .
caulinis o gane dans la bouche ou snukjie à la nou i u e g am y i (Dens)
LKŽe; ê e MG 1913 1 9, oi ê e 1. būno pa ie LKŽe; sang MG 1913 1 12, MG 1913
2 6, oi sangs liquide de couleu ousse, ci culan dans l'o ganisme humain ou
animal e nou issan les issus LKŽe; MG lūpos 1913 1 9, oi lūpa 1. Un des
deux bo ds de bouche LKŽe; nosis MG 1913 1 9, oi 1 nosis 1. uoslės o gan LKŽe;
MG oda 1913 1 13, MG 1913 2 4, oi oda 1. Uppe ne couche du co ps humain ou
animal, en eloppe LKŽe; MG ė 1913 2 7, oi plė ė 1. ana . plon couche de issu,
juncan ou cou an quelque pa ie de l'o ganisme LKŽe; a mu MG 1913 2 6,
oi a mu 1. hau u ine memb e humain de la pou ine jusqu'aux ex émi és
des doig s; ce e pa ie de l'a mu e de la poigne jusqu'aux ex émi és des
doig s LKŽe; gas andis en iculus MG 1913 2 9 gas andis MG 1913 1 21, ž .
gas andis 1. ana . humain ou animal o gane diges i musclé pouchelle, sphys,
en iculus ( en iculus) LKŽe; ce eauys MG 1913 1 9, oi ce eauys 1. ana .
cen ale pa ie du sys ème ne eux, qu'elle cons i ue ne eux skaidulos e
ls elées, si uée de l'homme e d'animaux spubu ins c'hô e e du canal
spubu o LKŽe; s enos MG 1913 1 18, oi s ėnos 1. la pa ie in é ieu e du
dos au-dessous de la aille, aille (lumbus) LKŽe; cœu MG 1913 1 13, MG
2 1913 2, oi cœu 1. cen ale o gane du ci cula ion sanguine, si ué su la
gauche c ū ine LKŽe; eide MG 1913 1 9, oi eide 1. p iešakinė pa ie de la
ê e humaine LKŽe; moyens MG 1913 2 20, oi moyens 1. Homme ou animal
des o ganes in e nes (pp . diges iquin) LKŽe; des in es ins MG 1913 1 17, MG
1913 2 6, oi in es a na 1. ana . amzdelio poignalo pa ie du ac
diges ikinamojo, p ésidingan du s andžio (in es inum) LKŽe. e minie
d'ana omie a égalemen p is des signi ica ions plus la ges des mo s de
langue i ie, mais sussu ionnée leu signi ica ion, ex: gėda ul a MG 1913 2
12, oi gėda 2. Ex e nes o ganes géni aux LKŽe, plg. pudendum emininum
mo e s ex e nes o ganes géni aux MedŽ; gumbas (?) u e us MG 1913 2 12
gumbas MG 1913 2 3, oi gumbas 6. / gimda LKŽe; k iauklė concha MG 1913 2
11, oi k iauklė 6. ana . išo inė ausies pa ie LKŽe; c uoslas (palpeb a) MG
1913 2 13, oi c uoslas 2. akies okas LKŽe, plg. mo e s sexe o ganes pa ie
pal peb a – okas MedŽ; makš is MG 1913 1 15, ž . 1 makš is 6. ana .
( agina) LKŽe; men ė scapula MG 1913 2 11, z . 1 men ė 8. ana . plokščias
ikampis os dans la pa ie supé ieu e du dos (scapula) LKŽe; opė pa ella
MG 1913 2 12, oi opė 7., oi o-
149Te minologie | 2013 | 20 pelė 9. kelio gi nelė LKŽe, plg. pa ella gi nelė MedŽ;
skil ys en iculus MG 1913 2 9 skil ys MG 1913 1 17, oi skil ys 3 / s andis,
en e LKŽe, plg. en iculus 1. en e MedŽ; šei a ibula MG 1913 2 12, oi
šei a 5. blauzdes os LKŽe, plg. ibula šei ikaulis MedŽ; a pa penis MG 1913 2
12, oi a pa 2. ana . y iškas sexu ies o ganas (penis) LKŽe; okas
(palpeb a) MG 1913 2 13, oi okas 2. mi kčiojamas oies odangalas oka MG
1913 1 23, oi 1 oka, oi 1 okas 2. / mi kčiojamas oies coudangalas LKŽe. Du
dicino selon, ous menés mo s, sau mo s gumbas, k iauklė, makš is,
gy ojoje kalboje medicininėmis signi icmėmis ixsuo i. L'a icle 12:
Ana omie, physiologie, pa hologie e chimie du sys ème des o ganes
Li u išly inių nomine mo ė, močia, gumbas (?) u e us MG 1913 2 mo ė, oi 1
mo ė 6. ana . gimda LKŽe, plg. u e us gimda MedŽ, seulemen le mo močia
ka e minologija“ pasiūly a ben kele as gy osios kalbos žodžių mo e s
LKŽe gimdos signi ica ion ne ixué. Les a icles du pé iodique ou és
i osios langues des mo s non seulemen ana omie, mais quelque peu e
clinique concep s à in oque . Tou d'abo d men ionnée le e me clinique lig
MG 1913 1 8, MG 1913 2 7 maladies MG 1913 2 15, oi 1 lig 1. ouble d'ac i i é
o ganismmo, san é pai ims, insécu i é, negalė LKŽe, e pha macologie
e mis ais ai MG 1913 1 12, 1913 2 20 ais as MG 1913 1 17, MG 1913 2 21, oi 1
ais as gydomoji p iemonė LKŽe.
Plusieu s e mes de clinique p isés des mo s de langue i ose p incipales
leksinai es signi ica ions: dičius (an kak os) a he oma MG 1913 2 13, oi
dičius oks guzas (a he oma) LKŽe, plg. a he oma a e oma, adibalų
[lipoïdes] sankaupa MedŽ; saluska MG 1913 1 18, plg. saluska 1. sū us
composé miné al (chlo u e de sodium) es u ilisé pou la nou i u e con e
la dé é io a ion e apaise LKŽe. na ikas MG 1913 1 13, oi na ikas 1.
Tumeu igide laquelle quelque lieu de l'o ganisme LKŽe; pūliai MG 1913 2 5,
oi pūliai žals ai gels a masė, appa aissan dans les plaies, scuduliuose
LKŽe; MG eau 1913 2 15, plg. eau 1. skaid us sans couleu , pp . dépou u de
goû e d'odeu liquide, hyd ogène e oxygènes (H2O) LKŽe; o is 1913 1 3,
plg. o is med. inimas a ec pūliais, skaudulys, inkinys, 1913 MG 2 7 MG
pik o ė“ LKŽe, o ieno žodžio susiau in a eikšmė: akmens nom. sg.
akmuo 1913 MG 2 8 akmenų gen. / pl. MG 1913 2 7, oi pie e 8. o ganisme
appa uès conc emen as LKŽe.
150 Palmi a Zemle ičiū ė | P emie is Li uanian médecine scien i ique jou nal
| i lie u iškoji medicinos e minija
Dak a as Bagdana ičius6 dans un a iclenelle ( iksliau mo s de lis eėlyje) a
p ésen é deux mo s de langue i osios ce pačiai klinikos concep s à
in oque : MG g amai (spu sum) 1913 2 13, sk epliai (spu sum) MG 1913 2 13, z .
sk eplys 1. his espépuojých o ganů a kosimas glei ės LKŽe. Le mo en di
seulemen g ams, qui sk eplių signi ica ions n'a. Sky ium men ionnée couple
sudaik a a dėjusių į a džiuo inių būd a džių7, eiškiančių mo e ų ligas:
bal ieji luo ulbus MG 1913 2 12 bal ųjų gen. mo agia MG 1913 2 12, LKŽe
pl. MG 1913 1 14, ž . bal ieji 2. ž . bal osios med. „ okia mo e ų liga
(Fluo albus)“ LKŽe, plg. luo albus – bal osios MedŽ; audonieji8 – hae
audonieji ne iksuo i, seulemen audonieji žiedai mėnesinės, plg.
haemo hagia hemo agija, k auja imas MedŽ. 1.1.2. D a i n i a i (146 e mes).
Plus de la moi ié du jou nal Li u iškų ienažodžių medicinos e minų son
da iniai9. Selon la açon de da ybos dis ingués p éesagų, p iešdėlių e
galūnių ediniai ainsi dū iniai. 1.1.2.1. P iesagų ediniai (97 e mesinais). C'es
le plus abondan edinių bū ys. Vy auja appendages -imas ūimai) ediniai,
p incipalemen des noms d'ac ions, qui son p esque app oxima i emen
dédui s de nep iešdělných eiksmajodžių: gimimai MG MG 1913 2 15, 1913 1 10,
1913 1 10, 1913 1 10, 1913 1 10, 1913 1 18, 1913 1913 1 18 1913 1 18 1913 1 pludimai MG MG
MG 2 3, 1913 1 20, 1913 1 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20 20
20 20 20 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 Quele o pa len p écepagas edinių signi ica ion sukonk e ėjusi, exemple.: linkimas? a -
6 Voi 3 isnašą.
7 Sa a ankiški sudaik a a dėję į a džiuo iniai būd a džiai, eiškian ys an inį daik o pa adinimą, qui dans
ce ains cas peu emplace le p incipal daik o pa adinimas, ei i son synonyme, exemple: gel onoji okia liga,
gel onligė, <...>, k u inoji dizen e ija. <...>. Ces sudaik a a dėję būd a džiai son susida ę, un ce ain daik o
ca ac é is ique pa iculiè e nom du nom pa e us p op e daik o. Habi uellemen ils appa aissen à cô é de els
nommemen s, don le langage eu é i e , pa exemple, di e ses maladies, <...> nomme . <...>.
En e a džiuo iniai ca ac è es p énom daik a a dėja en aison de son signi ica ion conc é ude. Ypa ybė,
p ononcs a į a džiuo iniu būd a džiu, es associée à une ce aine chose, de ce ai de ienne inu ile e le nom de
l'obje lui (LKG I 530). 8 Gydy ojas A. Vileišis 1899 m. dans le li e Pa a mės aux emmes, qui eulen ê e saines
(aupa a an aussi e second ajame, 1906 m., sa so ie) le e me audonieji pa ojo mėnesinių signi ica ion. 9
Déc i an da inius se é è e à P ano Ska džiaus, Vinco U bučio, Sauliaus Amb azo, a aux, LKG.
157Te minologie | 2013 | 20
2) paki usi aiška, mais n'a pas changé signi ica ion: a ok y is ecidi , plg.
ecidy um a k y is MedŽ, bal ieji luo ulbus, plg. luo albus bal MedŽ,
klubikaulis os ilei, plg. os ilium klub MedŽ, maumonėlis ničok, plg. on iculus
momenėlis Med Med Med o Med Med, mens ua ions, mens ua ions, plg.,
Medg. somnolen ia mieguis mieguis , plg., plg., plg. obs ip mieguis , s enos,
plg., l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es
l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es
l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es
l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es
l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es l'es
l'es l'es l' es le l' es le l' es le 3) non changuse aiška, mais changusi
signi ica ion: gumbas (?) u e us, plg. u e us gimda MedŽ, e gumbas phyma
MedŽ, pe ikaulis os hume i, plg. hume us jaas ikaulis, e pe ikaulis os
ac omiale MedŽ, en e en iculus en e (s omachus), oi en e 3.
s andis LKŽe, plg. s omachus z . en iculus 1. gas andis MedŽ, e en e
abdomen, en e MedŽ, ajou emen p ieaugis, plg. acc e io ajou emen MedŽ; 4) paki usi aiška e signi ica ion: kulnikaulis allus, plg. alus šokikaulis MedŽ, e kulnakaulis calcaneus MedŽ.
IŠVADOS
Dans la p emiè e 1913 m. leis ame Li uane médecine scien i ique e ue
Medicina e na u a im i le e i ques ions e p oblèmes de la e minologie
médicale li uaniennes, lesquelles nep a ado ac uali é e aujou d. […] e mes
su eklius e , d'au e pa , leu manque, e minų c'es à chacune concep s
in oi a a ion e leu uni o misa ion impo ance, bū inybė į medicinos
e minologijos da bą pasi elk i specialis us e kalbininkus, susi ūpinimas
e minų lie u iškumu i k . Les guides son encou agés à ecueilli des mo s
de i osios langue ou c ée e minus, basé su les ègles de g ammai e de
gimnosios langue. Žu nale ou e 197 une oodžiai lie u iškos kilmės medicinos
e minai. Tou d'abo d men ionė ini simples de i euses langues ou de éc i s
mo s (51 e mes), in oduisan ana omie e quelque peu cliniques
concep okes. J'en son géné alemen e minologisées les p incipales lexicines
signi ica ions, bien que e minie d'ana omie im i e plus amples signi ica ions
mo s, mais leu signi ica ion susiau in a. La plus g ande pa ie des e mes
monoadjs cons i ue da iniai (146 e mes). Vy auja p iesagų (-imas; elis (eliai);
umas; onis (ei/iai/ys), ė; Elle; ymas (ymai); ėlis (ėliai); ojas ( ojai), a; Els; ėlė; ybė;
ulys; -a a, ažis, ekšlis, e ė, da, ykla, yklai, yla, ylas, inė, iniai, inynai, inys, ininkas,
(i)uk, lai, lė, lis (liai), slė, smai, snis (snyi), as, iai, ys, uolis ( isuol), u ys, u is,
asinai) ediniai (97) e m (9).

Palmi a Zemle ičiū ė | 158 Le p emie jou nal de médecine Li uanienne
| i lie u iškoji medicinos e minija
A ec des p édê s dé eni e mes ès a seulemen deux p édélius
an i pa ediniai.
Galūnių edinių, palygin i su p iešdėlių, y a ge okai daugiau (17 e -
minų). Daugiausia galūnių -is, as (ai), -a i ė edinių. Ki ų galūnių (ys,
ius) se passen pa un edinium.
Secondemen selon l'abondance des de ien g oupe composen dū inia (30
e mes). Gausia dū inių g oupe son dū iniens de deux daik a a džių (25
e mines). De yniolikos dū inių sandai mu uellemen jungien
jungiamaisiais balsiais -i-, a, ia, e sixšių dū inių sandai jungien sans eux.
Dū inių a ec daik a a diniais sandais g oupe à a ibue deux dū innies
de p ielinksnių en e, en epu e daik a a džio. Dū inie a ec
eiksmajodiniais sandais p esque n'exis an s deux dū inie de daik a a džio e eiksmajodin.
Plus que la moi ié Li u iques une oodžių e mes de médecine es es é e
ebe a ojami dans la ac uelle médecine science le langage. La plus g ande
pa ie d'eux aiška e signi ica ion n'a pas changé. Ce ains e mes de
long- emps changi o soi aiška, ou signi ica ion.
Žu nale Medicina i gam a ašiusių lie u ių gydy ojų en uziazmas i
pasiš en imas, soucian -se de son p o esinės kalbos g ynumu i lie u iškumu,
gy osios kalbos kaip pag indinio e minologijos šal inio iškėlimas nūdienos
medicinos e minologijos da binikams pou ai ê e beaujus e siek inas
exemple.
PAGEINDINIAI CHALTINIAI Il es à no e que la Commission a adop é une décision conce nan l'oc oi d'une aide d'É a au i e de l'a icle 107, pa ag aphe 1, du TFUE.
MG 1913 1 Medicina e Gam a (gegužisbi želis), Vilnius.
MG 1913 2 Medicina i Gam a (liepa ugpiū is), Vilnius.
PAGALBINIAI ŠALTINIAI
LKŽe Dic ionnai e du Li uanien (IXX, 19412002), a ian e élec onique, Vilnius: Li uanien kalbos ins i u as,
2005. www.lkz.l .
Med V. As auskas, S . Biziule ičius, S. Pa ilonis, A. Vai ila ičius, A. Vileišis. Il a é é nommé à ce e
occasion. Dic ionnai e des e mes médicaux, Vilnius: Mokslas, 1980.
Des conseils pou les emmes qui eulen ê e en bonne san é. Selon Zielčaka éc é D . A. V. Tilžėje, 1899.
Des conseils pou les emmes qui eulen ê e en bonne san é. Selon Zielčaka éc é d . A. Vileišis. 2-oji laida, Vilnius, 1906.
LITERATŪRA
Amb azas S. 1993: Daik a a džių da ybos aida [1]. Lie u ių kalbos eiksmažodiniai ediniai, Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų leidykla.
Amb azas S. 2000: Daik a a džių da ybos aida 2. Lie u ių kalbos a dažodiniai ediniai, Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų leidybos ins i u as.
And iušis A. 1996: Lie u os medicinos spauda. – Žu nalis o žinynas 2, 161–176.
159Te minologija | 2013 | 20
Aničas J. 1999: An anas i Emilija Vileišiai. Gy enimo i eiklos b uožai, Vilnius: Alma li e a.
Biziule ičius S . 1989: Iš Lie u os medicinos spaudos is o ijos. – S eika os apsauga 10, 34–39.
Česnys G. 2002: Lie u iško ana omijos a dyno is o ijos me menys. – Te minologija 9, 55–65.
Gai enis K. 1983: Šis as iš lie u iškos liaudinės specialiosios leksikos. – Lie u ių kalbo y os klausimai 22.
Lie u ių kalbos specialioji leksika, 4–16.
Gai enis K. 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos i a kybos me menys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o
leidykla.
[D- as G inius K.] 1910: Apie lie u ių medicinos laik aš į. – Lie u os žinios 28, 1.
Ka osas J. 1960: Vilniaus XIX amžiaus medicininė spauda. – S eika os apsauga 11, 42–49.
Keinys S . 2005: Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.
[M. Sk- a] 1897: Lie u iški ligų a dai. – Va pas 3, 41–42.
Ma ulai is S. 1913: Ana omijos, izijologijos, pa ologijos bei chemijos lie u iška e minologija. – Medicina
i gam a 2.
Mokslei is Kalnėnas 1912: Ƶmonių medicina. – A ei is 2, 4.
LKG 1965: Lie u ių kalbos g ama ika 1, Vilnius: Min is.
Palionis J. 1952: Lie u ių li e a ū inės kalbos no malizacija XIX a. pabaigoje (1880–1901). Dise acija, Vilnius.
Palionis J. 1995: Lie u ių ašomosios kalbos is o ija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Ska džius P . 1996: Rink iniai aš ai 1. Lie u ių kalbos žodžių da yba, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidykla.
S akulienė S. 2001: Lie u iškoji medicinos pe iodika: iš akos i aida Lie u oje iki XX a. ečiojo dešim me-
čio. – Knygo y a 37, 220–233.
U bu is V. 2009: Žodžių da ybos eo ija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
THE FIRST LITHUANIAN JOURNAL OF MEDICAL SCIENCE AND LITHUANIAN TERMINOLOGY OF MEDICINE
This yea is he 100 h anni e sa y o he i s Li huanian medical jou nal Medicina
i gam a (Medicine and na u e). This publica ion s a ed aising issues o medical
e minology which a e s ill ele an – lack and excess o e ms, a ia ion o e ms
naming he same concep , uni ica ion and app o al o e ms, he necessi y o in ol e
bo h specialis s and linguis s in he de elopmen o e minology, conce n abou he
“Li huanianness” o medical e minology, e c. Doc o s we e encou aged o collec
wo ds om he olk language o o c ea e e ms ollowing he ules o Li huanian
g amma .
197 The a icle deals wi h one-wo d medical e ms o Li huanian o igin ound in mainly name
he jou nal. Wo ds o he olk language and wo ds aken om w i en sou ces which
concep s o ana omy (akis (eye), k aujas (blood), k uoslas (now akies okas (eyelid)), men ė
(shoulde blade), gi ė (now kelio opnelė (kneecap)), ce eb ys (b ain), cœu (hea ), e c.) and
o some ex en clinical p ac ice (liga (disease), audonieji (now hemo agija (haemo hage)),
ais s (medica ion), e c.) a e esea ched. Gene ally hei main lexical meanings we e
e minologized; wo ds wi h b oade meanings we e used as well, especially as e ms o
ana omy, bu hei meanings ha e been na owed. The majo i y o one-wo d e ms a e
wo d- o ma ions (74% o esea ched e ms). In his g oup su ixal de i a i es (wi h
su ixes -imas; elis (eliai); umas; onis (ei/iai/ ys), ė; Elle; ymas (ymai); ėlis (ėliai); ojas ( ojai), a;
Els; ėlė; ybė; ulys; -a a, ažis, ekšlis, e ė, da, ykla, yklai, yla, ylas, inė, iniai, inynai, inys, ininkas,
(i)ukas, lai, lė, lis (liai), slė, smai, snis (s), as, iai, ys, uolis ( is), u ys, u is, co as) p e ail (66%
o all wo d- o ma ions), o ins ance, akimas (l'épaule) (b ea hing), l'accep a ion
( ea ing), l'accep a ion (b ea hing), l'accep a ion (b ea hing), l'accep a ion (b ea hing),
l'accep a ion (b ea hing), l'accep a ion (b ea hing), l'accep a ion (b ea hing),
l'accep a ion (b ea hing), l'accep a ion (b ea hing), l'accep a ion (b ea hing),
160 Palmi a Zemle ičiū ė | P emie Li uan Medical Science Jou nal
| i lie u iškoji medicinos e minija
l'accep a ion (b ea hing (b ea hing), l'accep a ion (b ea hing), l'accep a ion (accep a ion
(accep a ion), l'accep a ion (accep a ion (accep a ion), l'accep a ion (accep a ion
(accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion (accep a ion),
d'accep a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'ac ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'ac ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion), d'accep a ion (accep a ion) de l'), d'accep a ion (accep a ion) de l'),
P e ixal de i a i es a e a e (1% o all wo d- o ma ions): pakūnė (now šun o ė
( u uncle)).
Ending de i a i es comp ennen 12% o all wo d- o ma ions. Ending -is (degis (now
deguonis (oxygen)), ka š is ( e e )), as (ai) (miegas (sleap), niežai (scabies)), a (djio a
( ube culosis), ex ac (ex ac )) and ė (sopė (pain)) de i a i es a e mos common. The
second la ges g oup o wo d- o ma ions a e compounds (21% o all wo d o ma ions).
Compounds made o wo nouns a e he mos common in his g oup. Thei componen s a e
connec ed di ec ly (ligonbu is (now ligoninė (hospi al)), šonkaulis ( ib)) o by a conjunc i e
owels i o (i)a (žandikaulis (jaw), k aujagyslė (blood essel), nosia yklė (nasopha ynx)).
Compounds made o p eposi ions and nouns a e in equen : a pkojis (now a p ie ė
(pe ineum)). Compounds wi h e bal componen s (made o nouns and e bs) a e e y
a e: ūgš da is (now deguonis (oxygen)), ūgš gamis (now deguonis (oxygen)).
Mo e han hal o Li huanian one-wo d medical e ms used in his pe iodical su i ed
un il he cu en day and s ill a e used in he mode n language o medical science. The
majo i y o hem ha e he same meaning and exp ession, o ins ance, alkūnkaulis
(ulna), djio a ( ube culosis), gal a (head), men ė (shoulde blade), sk andis ei he in hei
(s omach), sloga (cold), inksis (bea ), žaizda (wound). Some e ms had changes
exp ession, o ins ance, bal ieji now bal osios ( aginal discha ge), klubi kaulis now
klubulis (hipbone), šuna o ė now šun o ė ( u uncle), o in hei meaning, o ins ance, os
hume i was called pe ikaulis and now hume us is žas ikaulis now s omachus is sk andis,
and os ac omiale became pe ikaulis; s omachus and en iculus we e bo h called pil as,
en iculus is skil elis, and pil as abdomen . L'en housiasme, commi men and conce n
abou he pu i y o he p o essional language shown by he Li huanian doc o s who
w o e o Medicina i gam a, hei a emp s o look o Li huanian equi alen s and
u ning owa ds he olk language as he sou ce o e minology could be a good
example o he c ea o s o mode n medical e minology o ollow.
Reçu 2013-07-11
Palmi a Zemle ičiū ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. paché [email p o ec ed]