175Te minologia | 2016 | 23
Lie u iški blakių pobū io nomes
ALBINA AUKSORIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ESMINIAI VOZŽIAI: blakių pobū is, blakių šeimos a das, blakių ūšies a das, naujada ai,
dū iniai ĮVADAS
Úl imo decen io apa eceu alguns a igos de en omologia e publicações, nos
quais im i no min i en omologia e mininai e nomenkla ū iniai nomei (S onis
e al. 2009; S onis e al. 2010; S onis, Diškus 2011; Diškus, S onis 2012a; Diškus,
S onis 2012b; S onis, Remeikis, Baužys 2013; S onis e al. 2015). 2013 m.
imp essaina ês au o esí Jono Riman o S onio, And iaus Remeikio e Da iaus
Baužio didamoji li o es udan es, mes ais e odos os bespen ados
na u eza Blakės. Į ai o ė e denominações, na qual desc i as blakės,
papli usios e na Li uânia, e nou os países. Nes a publicação esumem-se 45
blakias pobū io amílias e a elas a ibuem-se 463 espécies, às quais nomea
c iada não poucas no os nomes. Assim, o obje o des e a igo são 45 blakias
amílias e 463 espécies lie u iški a dai, e obje i o sinch oniamen e
esnag ina blakias pobū io amílias e nomes de espécies de c iação e
no osada os da ab icação modos, discu i doisjodžių nomes p incipais e
secundu á ios dėmenos sin ác icos e seman inos elações e es abelece
p odu i os modos de c iação de amílias e espécies de nomes. Como
esc e em en omologis as, a maio pa e da di e sidade biológica da Te a
cons i ui inszdžiai (lo . Insec a). Eles amplamen e espalhados po odo o
mundo, deles ambém são mui os e na auna Li uana, i em em
a iadosíssimos habi a s, são mui o di e en es e cien í ico eó ico bem
como úkino p á ico pon os de is a mui o impo an es. Calculou-se que os
inszdos compõem ce ca de 6567% da axonomical da Te a biodi e sidade, ou
5657% das a iedades a ualmen e já escla ecidas e desc i as (S onis e al.
2015: 6). Blakios podem se encon ados em odo o mundo, a ualmen e na
Li uânia conhecida sob e 300 suas espécies, po ém pa e delas ainda não descobe o e, p esumi elmen e, suas Li uânia i e mais de 400 espécies (S onis, Remeikis, Bau-
176 Albina Aukso iū ė | Li u iški blakių pobū io nomes
žys 2013: 5). A e e ida publicação ado a o
con empo âneo concei o sis emá ica blakės (lo .
He e op e a) a ibuídas s aubliuočių bú iu
(lo . Hemip e a, sin.
Rhyncho a), ao qual
pe encem mui o di e sos
abzdžiai, dispos os em mul idão de amílias e 4 pobū ius
(S onis, Remeikis, Baužys
2013: 25), um dos quais e é
blakės. Do odo o mundo
exis en es ce ca de 38 000
espécies blakias pobú io
ag upa am-se em mul idão de amílias.
En ende-se que Li u iška
en omologijos e minija e
abzdžių nomes o am
c iados e an e io men e,
pe mi idos zynyna, guias (Lešinskas, Pileckis
1967; Lešinskas, Pileckis 1968; Pileckis, Žuklys 1974; Pileckis 1976; Pileckis 1982;
Jonai is 1983; Pileckis e al. 1994; LF1 1995). A e minologia da en omologia
a ou não só en omologis as, mas e kalbininkai. Te minologas Kazimie as
Gai enis 1979 m. Li u ians kalbo y os klausimuose (Lie u ių kalbos specialioji
leksika, . 19) imp imiu um a igo Nauji lie u iški abzdžių pa adinimai, no qual
esumiu modos de c iação de naujažodžių e naujada ų sis ema ikos das
en omologias Li u iškas e ap esen ou 170 egis o de naujada ų lie u iškų
(Gai enis (1978) 2014: 33234 Miname egis o em apenas um blakių pobū io
naujada as: sie aspanė (2) d ižė šeimos pa adinimo pažyminys:
sie aspa nės blakės (lo . Tingidae) (Lešinskas, Pileckis 1967: 77; Gai enis (1979)
2014: 345). Vado e Lie u os abzdžiams pažin i (1967) ( oliau Vado as)
dis inguido e desc i o bū ys lo . Hemip e a blakės (puskie aspa niai) e 10 seu
amílias (Lešinskas, Pileckis 1967: 7486). Nes a publicação lis ados de odos o
mencionado bu io amílias e joms a ibuí eis 22 espécies Li u iški nomes, e
genčių indica só la yniški nomes, excep o skydablakių (lo . Pen a omidae)
amílias gen į lo . Eu ydema k yžmažiedinės blakės (Lešinskas, Pileckis 1967:
79).
177Te minologia | 2016 | 23
No a elmen e, que a maio ia das espécies nomeada d ižodžiais nomes, po ém
cinco espécies in oduzidas ižodžiais nomes: aš uo oji liuce ninė blakė (la .
B achycoleus decolo ), pap as oji pie inė blakė (la . Lygus p a ensis), zalioji
pie inė blakė (la . Lygus pabulinus), udoji unkelinė blakė (la . Polyme us
cogna us), gel onoji unkelinė blakė (la . Polyme us ulne a us). Assim, na
composição dos nomes Li u iškus na publicação em ques ão não semp e se
espei a a exigência do Código In e nacional de Nomencla u a de Zoologia
(ICZN) do p incípio da nomenkla ū a d ina ės o nome cien í ico do ipo é
d ina is, compos o de gêmeos e ipos de nomes (ž . ICZN A icle 5.1). 2010 m.
e is a Ac a Zoologica Li uanica pela p imei a ez publicado de alhos de odas
Li uânia apon adas 324 espécies de blakias, a ibuídas a 31 amília, lis a de
nomes Li u iškų (ž . S onis e al. 2010: 262272), no qual ap esen ada nemžai no a
c iada de amílias Li u iškų e nomes de espécies. Como apon a os au o es do
a igo, a é ago a a maio ia dos blakios espécies e amílias apon adas no nosso
país não inham nomes Li u iços ou nomes de espécies e am nesuno min i,
mui a coisa abzdžių espécies nomes de a é ago a aindaė a desc i i o de
na u eza. Isso mui o di icul a a osená e não a ende in e nacionais bina inas
nomenkla ū a p incípios. Po an o, ais nomes blakias, que o am compos os
de mais de 2 pala as, subs i uídos po cu esneis (S onis e al. 2010: 265).
Leidinyje Blakės. Į ai o ė e denominações au o es ap esen a am não só já
mencionado no a igo public us na Li uânia encon ados, mas e em ou as
e as a apados das espécies blakias nomes. Eles man i e am já habi uais
en omologijoje p á icas lie u iškai neį a di i genčių. Segundo o li o
au o esí, é conhecida mul idão mui o p óximos, di íceis de sepa a blakios
genciais. Se as espécies de li uãos adqui issem nomes, cujas p imei a pala a
in oduzi iam gen į, e minologinė į ai o ė se ia ão g ande, que
imap as amen e apsugina iam os nomes consumidos (įsiminimą bei
o ien a imąsi sis emoje). Rendezando o li o oi obse ado o p incípio de que
p io idade de e ia se concedida a axons de maio ango e maio signi icância
amílias. Aco dou-se que a in odução de blakias genças em língua li uana não
em especial impo ância: 1) a axonomia de blakias genças é bas an e apčiai
a ioan e e não é uni e salmen e econhecida; 2) ex e nas mo ologias
di e enças blakios gencios são poucas e pa a não especialis as ge almen e
se ia di ícil (ou impossí el) iden i ica blakios gen is; 3) do pon o de is a
p á ico ( a osenos) a pe ença de uma espécie a amílias especí icas é mais
impo an e do que pe encência gen ims (S onis, Remeikis, Baužys 2013: 10).
178 Albina Aukso iū ė | Lie u iški blakių pobū io a dai
LIETUVIŠKI BLAKI ŠEIM IR AUKŠTESNIO RANGO
TACSON NAMDAI
Os nomes de amílias Blakių
Como já mencionado, na publicação Blakės. Į ai o ė e denominações dis inguiam-se e discu iam 45 blakių pobū io
amílias. Segundo au o esí, no mindando blakias pobú io lie u iškus šeimų nomes eles segui am o p incípio, que
lie u iški abza ba consis i em de duas pala as (S onis, Remeikis, Baužys 2013: 9). Todos os nomes de amílias
džių šeimų i aukš esnio ango aksonų a dai bū ų a ba ienažodžiai,
adicionalmen e dadas o ma plu alis a, a maio ia deles são uni ó dios, dois nomes de amílias indicada 15, po
exemplo: didga ei senãblakės (la . Enicocephaidae, angl. Gna Bugs; Unique-headed Bugs; Enicocephalids) 301;
ẽ osios senãblakės (la . Aenic opecheidae, angl. Aenic opecheids) 34 30; ne k Wa e ik iidaeblakės
(Ce a ocombidae Buglo , 34 Ce a ocombids 31); ô k Wa e ik iidae (la . D opshippe s, angl. Sauce Bugs;
C eeping Wa e Bugs) 41; ìk osios kam púo blakės (lo . Co eidae, angl. Squash Bugs; Lea -Foo ed Bugs) 51;
ne ìk osios kampúo blakės (lo . Rhopalidae Bugs, angl. Scen less Plan Bugs) 53; plan adės skỹdblakės (lo .
Acan hosoma idae, angl. Acan hosoma id Bugs; Shield Bugs) 75; andenkai čiuož (lo . Ge idae, angl.
Pond-S ide s-Ska e s; Wa e -S ymen; Jesus Bugs) 35. O úl imo nome de amília já a o Vado e, e ainda
alguns d ižodžiai nomes de amílias, a o i menė ame Vado e, li o de Blakės. Į ai o ė e nomes lis ados como
sinónimos, e espécies de nomes pa ininis dėmuo já dadas única oodis, p z.: žie iãblakės, sin. požie ìnės blãkės
ddžiosios andénblakės (lo . Belos oma idea, angl. Gian Wa e Bugs; Elec ic
Ligh Bugs; Toe-Bi e s; Alliga o Ticks) 39; plãčiosios andénblakės (lo .
(lo . A adidae, angl. Ba k Bugs; Fla Bugs; Fla Ba k Bugs) 49; žõlblakės, sin. e olìnês blãkês; ãklės (lo . Mi idae,
angl. Plan Bugs; Lea Bugs) 81; sie aspanės blãkės, sin. se blakės (lo . Tingidae, angl. Lace Bugs) 95; pa azì inės
blãkės, sin. k aujãblakės (lo . Cimicidae, angl. Bed Bugs; Bloodsucking Bugs) 103; plėš iãblakės, sin. blãkės plėš nės
(lo . Redu iidae, angl. 1 Fo necendo amos as p imei o dá-se nome lie u iškas, suki čiuo as assim como
on esinho, skliaus os ap esen ado la yniškas e, se há, angliškas co espondência, e po skliaus ų indicado págino
on eino.
179Te minologia | 2016 | 23
Assassin Bugs; Conenose Bugs) 99. Paminė i únicajodžiai nomes de amília são
dū inhos, como e odos ou os únicajodžiai nomes de amília. Di ižodžių amílias
nomes desc i i os edes ge almen e indicam elações amilia es com ou as
amílias: ne k osios ik iãblakės 31; k osios ik iãbla kės 31; ne ìk osios
andénsk odės 34; ìk osios andénsk odės 34; ìk o sios kampúo blakės 51;
ne ìk osios kampúo blakės 53; ne ìk osios di ãbla kės 56; ìk osios di ãblakės
57; k osios andénsk odės 64; kỹdblakės 64. Apenas á ias amílias desc i i as
das es es in oduziam ca ac e ís ico dis in i o da amília: didga ės senã blakės
30; ẽ osios senãblakės 30; ddjiosios andénblakės 39; plãčiosios an dénblakės 41;
plan adės skỹdblakės 75; andenniaiuo čižkai 35. A maio ia dos a ados blakias
amílias nomes e espec i amen e espécies nomes giminos de dėmenos são
no osada ai, o ma dū ybos manei a, só Vado e já consumi dū inia:
sko piònblakės (lo . Nepidae, angl. Wa e Sco pions) 39, plg. sko pionblakės V 85;
nùga plaukos (lo . No onec idae, angl. Back Swimme s; Backswimme s; Wa e men
Boa ) 45, plg. G ea e nuga plaukos V; 86 ed Py honblakės (lo . Py hoidae, angl.
Red Bugs; Fi e Bugs; S aine s 81). skỹdablakės (lo . Pen a omidae, angl. Shield Bugs;
S ink Bugs) 64, plg. skydablakės V 78. Te minologia Lie u iųijoje dū yba de aco do
p odu umą é o segundo depois p eesagų edybos naujada ų modo de c iação. Como
obse a S asys Keinys, sudu iniai e mos pe mi em uma pala a de exp essa
concei os complexos, co esponde bem às á eas especiais de uso da linguagem
impo an es equisi os de p ecisão, cla idade e concisão da linguagem (Keinys (1983)
2005: 177). No malmen e dú inos loginis, g ama ical e seman ínico cen as é a
segunda sandas, e deles p imei o sandas de ine o segundo, desse ipo dū inia
chamados p ijung iniais dū iniais. Sepa adamen e i ado o segundo andamen o
ge almen e é hipe onima (gimininis nome) dū ino (hiponimo) ou e mo compos o
( ūšinio nomeamen o) em elação (Gai enis (1998) 2014: 243). Todos blakių pobū io
amílias naujada ai são p ijung iniai dū inia. 92 po cen o dos no osada os
analisados são dū inhos, cuja segunda sandas, como e Vado e dos nomes desc i os,
é blakės, indicando sua pe encimen o ao pobū i, e o p imei o sandas de ine o
segundo segundo os dis in i os de amília. Pode-se dis ingui á ios g upéis de
aco do com o que ca ac e ís ico aço mos e a p imei a sandade dú nio: a)
obic a ominal sandes indica o co po ou pa e dele á ias peculia idades,
semelhança a algo:

180 Albina Aukso iū ė | Lie u iški blakių pobū io a dai gau ãblakės (: gau ai)
(lo . Heb idae, angl. Vel e Wa e Bugs) (s ambus i klãblakės (: i klas) (lo .
i as kūnas padeng as gausiais andenį a s umiančiais plaukeliais) 37,
išski os 2 ūšys;
Co ixidae, angl. Wa e Boa man; Wa e boa man; Lesse Wa e men) 42,
in oduzidas 27 espécies; kamúolblakės (: kamuolys) (lo . Cop osoma idae (sin.
Pla aspididae), angl. Cop osoma ids) 80, desc i a 1 espécie; lazdãblakės (:
lazda) (lo . Be y idae, angl. S il Bugs) 56, excluídas 4 espécies; pen ìnblakės (:
pen inas) (lo . Alydidae, angl. B oad-headed Bugs; B oadHeaded Bugs; An Bugs)
(as pe nas, especialmen e zaqualinhas, são longas, com spyglias em counhas)
50, desc i as 2 espécies; upžblakės (: upūžė) (lo . Gelas oco idae, angl. Toad
Bugs) 42, in oduzida 1 espécie; síe blakės (: sie as) (lo . Tingidae, angl. Lace
Bugs) (p iekinių spa nų memb ana é com denskiomis ga delėmis and emina
nė inius, nuga ėlė i įsusi e de pa e pode cob i cabeça) 95, dis inguidas 16
espécies; ėžliãblakės (: ėžlys) (lo . Scu elle idae, angl. ShieldBacked Bugs;
ShieldBack Bugs; Jewel Bugs; To oise Bugs; Scu elle ids) (bendindo
pa icula men e g ande pálido do sal, que como o e escudo cob e quase
oda a pel elį) 78, desc i as 8 espécies; žie iãblakės (: žie ė) (lo . A adidae, angl.
Ba k Bugs; Fla Bugs; Fla Ba k Bugs) (medžių žie ės spal ą imi uojan ys 49,
abzdžiai) en ou nomeada 10 espécies. À es a g upelha ski inos e já Vado e
desc i as skỹdablakės (: skydas) k osios skỹdblakės (lo . Pen a omidae, angl.
Shields Bugs; S ink) 64, desc i as 35 espécies, e plan asdės skỹdblakės (lo .
Acan hosoma idae, angl. Acan hosoma id Bugs; Shields) in o a di as 8
espécies (nuga os skydelisus) 64, 75, plg. skydablakės V 78 e Bugpiòn Bugblakės
(: sco pionas) (lo . Nepidae, angl. 39, plg.
sco pionblakės V 85; b) local de habi ação ou mi ybos indicado
daik a a dinis sandas: di ãblakės (: di a) ne ìk osios di ãblakės (la .
S enocephalidae, angl. Spu gebugs; Spu ge Bugs) 56 e ìk osios di ãblakės
(la . Lygae Bugidae, angl. G ound Bugs; Seed Bugs) 57; no documen o desc i a
1 espécie de di ãblakias, o check checkis di ãblakias 64 espécies;
dugnãblakės (: dugnas) (lo . Aphelochei idae, angl. Ben hic Wa e Bugs)
41, 1 espécie designada; j blakės (: jū a) (lo . Aepophilidae, angl. Ma ine
Bugs) 47, 1 espécie ap esen ada;
181Te minologia | 2016 | 23 kailiãblakės (: kailis) (lo . Polyc enidae, angl. Ba
Bugs; Polyc enids) (p isi aikiusios gy en i šeimininko laukuo ame kailyje)
104, in oduzida só amília; ké pblakės (: ke pės) (lo . Mic ophysidae, angl.
Minu e Bugs; Minu e Bladde Bugs; Lichen Bugs) 97, nomeada só amília;
u ãblakês (: u as) (lo . Cydnidae, angl. Bu owing Bugs; às ezes Neg o
Bugs) 77, 9 espécies desc i as; andénblakės (: anduo) ddjiosios
andénblakės (lo . Belos oma idea, angl. Gian Wa e Bugs; Elec ic Ligh
Bugs; Toe-Bi e s; Alliga o Ticks) 39 e plãčiosios andénblakės (lo .
Nauco idae, angl. Sauce Bugs; C eeping Wa e Bugs) desc i as 3 espécies
g andes andénblakias, ampljos an dénbla kių 1 espécie 41, žedblakės (:
žiedas) (lo . An hoco idae, angl. Flowe Bugs; Minu e Pi a e
Bugs) 97, incluídas 13 espécies; c) o p imei o ad e bial sandas indica
ca ac e ís icos agsenas de compo amen o: plėš iãblakės (:
plėš us) (lo . Redu iidae, angl. Assassin Bugs; Conenose
Bugs) 99, ap esen adas 11 espécies; šokliãblakės (: šoklus) (lo .
Saldidae, angl. Sho e Bugs) 47, desc i as
7 espécies; ik iãblakės (: ik us) ne k osios ik iãblakės (la .
Ce a ocombidae, angl. Ce a ocombids) 31, assim nomeadas 3 espécies, e
k osios ik iãblakės (la . Dipsoco idae, angl. Jumping G ound Bugs;
Dipsoco ids) 31, in oduzidas
2 espécies.
Aqui menė ina mais um nome des a amília, cujo p imei o sandas é uma
ação- e dade, indicando de ação su lanças peculia idade: skedblakės (: ske s i,
ske dė) (la . Nabidae, angl. Bugids; Damsel) ( ais pa icula men e a i os
plėš ūnai, men an ys ou os, po si meno es no akoa iuais; às ezes
ca ac e ís ico e canibalismo). Pagau ą g obį blakės mui as ezes sug ieb
suas p ecu só ias koj) 102, desc i a 11 espécies; d) ca ac e nominal sandas
indica a o ma ou amanho do co po: kampúo blakės (: kampuo as) ìk osios
kampúo blakės (lo . Co eidae, angl. Squash Bugs; Lea -Foo ed Bugs) 51 e
ne ìk osios kampúo blakės (lo . Rhopalidae, angl. Scen less Plan Bugs) 53,
ambas as amílias ap esen ada po 11 espécies; mažãblakės (: mažas) (lo .
Schizop e idae, angl. Schizop e ids; Jumping G ound Bugs) 32, in oduzida só
amília; plokščiãblakės (: plokščias) (lo . Hypsip e ygidae, angl.
Hypsip e ygidae)
32, espécies não dis inguidas;
182 Albina Aukso iū ė | Lie u iški blakių pobū io nomes e) co do co po
de ine a p imei a ca ac e ís ica sandas: júodblakės (: juodas) (lo .
Thy eoco idae, angl. Neg o Bugs; Black Bugs; Ebony Bugs) 80, nomeada 1
espécie; plkblakės (: pilkas) (lo . Piesma idae, angl. Bee Bugs; Ash-G ay
Lea
Bugs) 64, mencionadas 2 espécies.
A esses nomes de e iam menciona e Vado e in oduzi a amília
audónblakės (: audonas) (lo . Py hoco idae, angl. Red Bugs; Fi e Bugs;
S aine s) 62, desc i a 1 espécie, plg. audonblakės V 81; ) mi ybos obje ou
nusako daik a a dinis sandas: k aujãblakės (: k aujas) (lo . Cimicidae, angl.
Bed Bugs; Bloodsucking Bugs) (min a humano, ou os mamí e os ou
paukščių k auju) 103, inse idas
7 espécies; žõlblakės (: žolė) (lo . Mi idae, angl. Plan Bugs; Lea Bugs)
(siu bia plan as de sul is, mui os são kul ū inių augalų kenkėjos) 81, isso
é a mais abundan e amília desc i as 158 espécies.
Sepa adamen e menciona ini dois mui o elhas amílias d ižodžiai nomes,
cujo p incipal dėmens senablakės p imei o būd a din dū inio sandad e mos a
es e a ibu o: a) senãblakês (: senas) didga ės senãblakês (lo .
Enicocephaidae, angl. Gna Bugs; Unique-headed Bugs; Enicocephalids) e
ẽ osios senãblakês (lo . Aenic opecheidae, angl. Aenic opecheids (labai
a chajiškos šeimos) 30, espécies neišski os; b) ecen emen e apon adas e
desc i as minkš ãblakės (: minkš as) (lo . S emmoc yp idae, angl.
S emmoc yp ids) cujos 33, ca ac e a dini p imei o sandas indica que seu
co po é minkš as e sem skydelio, in oduzida só amília. Sudu ines nomes de
amílias com o segundo sandu -blakės p imei os sandas são daik a a diniai,
būd a diniai e eiksmažodiniai, sua pasesci s ima ap esen ada 1 álelinha.
Tabela 1. Dū inių su segundo sandu -blakės p imei os sandai
Daik a a dinis sandas Būd a dinis sandas Veiksmažodinis sandas
di juodske ddugnkampuo gau maži klminkš jū kkapilpl-
ėš kamuolplokščke p audonk aujsenlazdšoklpen in ik u-
pūžsie skydsko pion ėžlžiedžie žol-
183Te minologia | 2016 | 23
Daik a a dinis sandas Būd a dinis sandas Veiksmažodinis sandas
u -
anden-
Do o al 21 Do o al 11 Do o al 1
Ap a i sudu iniai blakių amílias nomes com o segundo sandu -blakės
cons i uem o mesmo a aminį sandą con endo dū inių bū į. No a elmen e,
que na e minologia en omológica é c iada e maio es desses dū inių bū ių.
Acadêmico eikale Li uânia auna (1996), no des inado a abalos desc e e ,
ap esen am a é 77 sudu iniai nomes de amílias, cujo segundo andas é
- abaliai (: abalas) (Gai enis (1998) 2014: 246). S . Keinys, y inėjęs lie u iškų
sudu inių e minų da ybą, ap a ė e других сфер такого типа bū ius (plačiau
ž . Keinys (1983) 2005: 129182.
Ou o dou inhos usados pa a as amílias in oca em e indican es abzdžių
modo de na ação di e e do se ido dos e minos bú io, pois sua segunda
sandas é eiksmažodinis, e o p imei o baseia-se daik a a džiu anduo:
andénma ės (: anduo, ma uo i) (la . Hyd ome idae, angl. Wa e -Measu e s;
Ma sh-T eade s) 37, desc i as 2 espécies; andénsk odės (: anduo, sk os i,
sk odė) ne ìk osios andénsk odės (la . Meso eliidae, angl. Wa e T eade s;
Pondweed Bugs; Ripple Bugs), pa a-
190 Albina Aukso iū ė | Li u iški blakių pobū io nomes
Pas ou duas blakias espécies nomes, cujos la e al dėmen o é sudu inis
būd a dis: žiedamgė žõlblakė (lo . Phy oco is (K enoco is) insignis) 92;
a iedadedė žõlblakė (lo . Phy oco is (K enoco is) ulmi) 92. Es e g upo
seman inė cons i ui 17 p oc. de odos blakios espécies nomes. 3. Luga de
habi ação, exemplo: kd inis čiuožkas (lo . Ge is (Ge is) lacus is, angl.
Common Pondska e ) 36; dugnnė i klãblakė (lo . Siga a (Subsiga a) ossa um)
44; sk uzdėlýninė pen nblakė (lo . Alydus calca a us, angl. An Bug) 50 (ž . 6
ig.); paūksmnė di ãblakė (lo . Cymus glandicolo , angl. Seed Bug) 57; pe inė
skỹdblakė (lo . Rubiconia in e media) 74; s èpinė žõlblakė (lo . Lep op e na
e uga a) 87; aismednė žedblakė (lo . An hoco is nemo um) 98; laukymnė
skedblakė (lo . Nabis (Nabis) e us, angl. Field Damsel Bug) 102. Es e signi icado
endo-se nos nomes das espécies blakias, o la e al é ep esen ado po -inis
p eesagos. Es a equipe po me ade meno do que an e io men e discu ida. 4.
Subje o a aliámoji peculia idade, exemplo: nykióji ik iãblakė (lo .
Ce a ocombus (Xylonannus) co icalis) 31; simplesàsis čiuožkas (lo . Ge is
(Ge iselloides) la e alis) 36; g akščióji andénma ė (lo . Hyd ome a
g acilen a, angl. Lesse Wa e Measu e ) 37; pap as óji andénblakė (lo .
Ilyoco is cimicoides, angl. Sauce ; Common Wa e C eepe ) 41; pa p as óji
žie i ipulãblakė (lo . A adus co icalis, angl. Fla Ba kji) 49; ik lazdãblakė (lo .
Neides Buga ius) 57; paslap ng di ãblakė 57
(lo . Pe i echus con i us) 60; liūdnóji di ãblakė (lo . S ygnoco is uli
gineus) 62; nuos abióji žõlblakė (lo . Mi is s ia us) 89. Nomes des as g upo
seman íneas compõem sob e 6,5 p oc. de odas as espécies de nomes. 5.
Kilmės ou local de di usão, exemplo: álpinė andénsk odė (lo . Velia
(Plesio elia) cu ens) 35; ame iknė andénblakė (lo . Le hoce us ame icanus,
angl. Ame ican Gian Wa e Bug) 40; eu òpinė i klãblakė (lo . A c oco isa
ge ma i) 42; pie nė di ãblakė (lo . E emoco is podag icus) 58; aus ãlinė
ėžliãblakė (lo . Callipha a impe ialis, angl. Jewel) 78; bugãnin žõlblak (buglo
Ge manus Albus) 82; meksiknė blakė (lo . Pa a oma hi su e, angl. Mexican)
100; a op op op op opė nėujāblakė (lo . Cimex e , angl.) 103. Kilmės ou
di usão luga , como e habi á el luga , eiškiama -inis p eessagas
būd a džiais, ela cons i ui apenas 5 p oc. de odos blakios espécies nomes. 6.
Būdinga peculia idade de begsenos, ex.: plėš ùsis čiuožkas (lo . Ge is
(Ge iselloides) aspe ) 36; žiau ióji andénblakė (lo . Le hoce us

191Te minologia | 2016 | 23
(Le hoce us) pa elis, angl. Eu opean Gian Wa e Bug) 40; ik ióji di -
ã blakė (lo . Dic anocephalus agilis) 56 (ž . 7 pa .); pušialaip žõlbla kė
(lo . Camp ozygum aequale) 83; medlaip žõlblakė (lo . Neolygus i idis)
90. Rūšių nomes, cujos ma cimiais dėmenys nusco ca ac e ís ico
begsenas peculia idades, cons i uem apenas sob e 3 p oc. de odas as
espécies de nomes, isso meno g upo seman inė.
5 ig. Mêlynoji skydblakė 6 pa . Sk uzdėlyninė pen inblakė 7 pa . Vik ioji di ablakė (D. Baužio nuo .) (L.
Jasiukony ės e J. R. S onio pešinys) (L. Jasiukony ės e J. R. S onio pešinys) 8 igu a. Blakias dis ibuição
dos nomes de espécies po cen a po suas secundá ias dėmenas seman inas unções
192 Albina Aukso iū ė | Lie u iški blakių pobū io nomes
IŠVADOS
1. S aubliuočių bū io blakių pobū io os nomes das amílias são únicažodžiai e
d ižodžiai e, como habi ual en omologijoje, ap esen am-se o ma
plu aliskai os. D ižodžiai nomes cons i uem um ečdalį de odos des e pobū io nomes de amílias.
2.A maio ia monojodzes e d ižodzes nomes de amílias p incipais dėmenos
são dū inos, só um naujada as (nuga laukėlės) e an e io men e
consumido d ižodio nome de amília p incipal dėmen o (čiuožikas) é
p iesagų ediniai. En ão dū yba é p egajan e blakių pobū io modo de da de
nomes de amílias. Sudu iniai blakių pobū io nomes de amílias são
p ijung iniai dū iniai. 3. Sob e 92 po cen o. sudu ines blakias nomes de
amílias cons i uem o mesmo segundo sandą -blakės u inčių dū inių bū į,
cujo p imei os sandai segundo o de inêzia segundo dis inguamamosius
aços da amília. Dois ečdalios desses dú nios os p imei os sandas são
daik a a džiai, que indicam do co po ou sua pa e peculia idades, simili ude
a algo ou i amoja ou mi ybos luga . 4. An šeimių e pobū io shakų nomes
consecu i amen e azem-se com p eesaga -iniai de amílias nomes.
5. Quase odos os blakias espécies nomes secundá ios le emenys são
de ina i o pažyminio e eles eiškiam di e sosia a ib žiais. Mais como
ečdalis deles dada com -inis p eesaga a ib iais, quan o menos do
ečdalis šalu inių dėmenų ai sudu iniai a ib ijai, um pouco mais do que
penk adalis į a džiuo iniai pap ieji a ib ijai.
6. Blakios espécies secundá ios es imenos de aco do com eles ealizada
unção seman ina são não de um ipo, a mais abundan e g upo, cons i uindo
sob e 57 p oc. de odas as espécies nomes, indicam ca ac e ís icas
ex e nas, segundo po abundância g upo, que indica midibos obje o,
cons i ui sob e 17 p oc., e menos menos espécies desc eúdama segundo ca ac e ís icas ca ac e ís icas de egsenos apenas sob e 3 p oc. de odas as blakios espécies.
7. Sudu inos daik a a dzes uso, nomeando amílias, e sudu inos
a ib zijas dicção, in a dijando secundu á ias espécies dėmenis, é
ca ac e ís ica blakias pobū io nomes de c iação peculia idade,
p o a elmen e nulem a po eikio quan o mais p ecisamen e in a di e sepa a um axsoná de ou o.
LITERATŪRA E CHALTINIAI
Diškus A., S onis J. R. 2012a: Lie u os endobion iniai abzdžiai. Nep iculidae aunos axonominė, cho ologinė e
o inė ca ac e ís ica. Monog a ia, Kaunas: Lu u ė. Diškus A., S onis J. R. 2012b: Paçinkemos exo ina auná
do mundo. Gy alazdės, Kaunas: Lu u ė. DLKG 2006: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as. Gai enis K. (1998) 2014: Sob e duas lie u iškų sudu inių e minų se ijas com
ais mesmos sandais. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 243248.
193Te minologia | 2016 | 23
Gai enis K. (1975) 2014: D ižodžiai sudė iniai e minai a ual na língua li uânica. Rink iniai aš ai, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 6097.
Gai enis K. (1979) 2014: Nuji lie u iški abzdžių pa adinimai. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as, 332348.
ICZN In e na ional code o zoological nomencla u e. Fou h Edi ion.
h p://www.nhm.ac.uk/hos edsi es/iczn/code/.
Jonai is V. 1983: Lie u os ichneumonidai, Vilnius: Mokslas. Keinys S . (1983) 2005: Lie u iškų sudu inių
e minų da yba. Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 129182.
Lešinskas A., Pileckis S. 1967: Vado as Lie u os abzdžiams pažin i, Vilnius: Min is. Lešinskas A.,
Pileckis S. 1968: Vado as plan as de dancedo es conheci i de iolações, Vilnius: Min is. LF1 1995:
Li uana Fauna: Vabalai 1, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų publikla. Pileckis S., Žuklys L. 1974: Augalų
apsaugos da buo ojo žinynas, Vilnius: Min is. Pileckis S. 1976: Lie u os abalai, Vilnius: Mokslas.
Pileckis S. 1982: Globokime u ilugiais insec osus, Vilnius: Mokslas. Pileckis S., Repšienė D.,
Vengeliauskai ė A., Žuklienė R., Žuklys L. 1994: Kenkėjai e doenças de plan as de campo, Vilnius: Mokslo
e enciklopedijų leidykla.
S onis J. R., Dapkus D., Aukso iū ė A., Vilkas A. 2009: Ži gelių (Insec a, Odona a) axonominis lie u iškų a dų
są ašas. New and Ra e o Li huania Insec Species. Reco ds and Desc ip ions 21, 155165. S onis J. R., Diškus A.
2011: Paçinkemos exo ina auná do mundo. Maldininkai, a akonas, e mi as, akmen opos, gladiado es,
inkluočiai e unėsinukai, Kaunas: Lu u ė. S onis J. R., Remeikis A., Aukso iū ė A., Baužys D., Vilkas A. 2010:
Suno min i e nauji Li uânia a ingidos s aubliuočių bū io, blakių pobū io (Insec a: Hemip e a: He e op e a)
abzdžių nomes. Ac a zoologica Li uanica 20(3), 262272.
S onis J. R., Remeikis A., Baužys D. 2013: Pażinkime mundo insec osus. Blakės. Į ai o ė e denominações,
Vilnius: Edukologija.
S onis J. R., S uoga V., Diškus A., Remeikis A., Aukso iū ė A., Ž i onienė J. 2015: Vabzdžių g upių apž alga e
p opos aslymai de ido e minijos a osenos. Pa e 1. A chaeogna ha Hemip e a, He e op e a. Me odinė
p iemonė Lie u os edukologijos uni e si e as, Bal ijosAme ikos bio aksonomijos ins i u as, Vilnius:
Lie u os edukologijos uni e si e o leidykla.
LITHUAN NAMES OF THE SUBORDER OF HETEROPTERA In 2013 a ex book o s uden s
unde he i le o Blakės. Į ai o ė e nomes (He e op e a. Va ie y and Names) by Jonas
Riman as S onis, And ius Remeikis and Da ius Baužys was published. I desc ibes
He e op e a common in Li huania and in o he coun ies. The subjec o his pape is he
Li huanian names o 45 amilies and 463 species o He e op e a. O obje i o é pa a
synch onically esea ch he ways he names o he amilies and species in his subo de
a e o med, pa a desc e e syn ac ic and seman ic ela ions be ween he main and
subo dina e elemen s o wo-wo d names and o es ablish he mos p oduc i e ways o
name c ea ion. One-wo d o wo-wo d names in plu al, as is usual in en omology, a e used
o naming amilies in he Hemip e a o de He e op e a subo de . One hi d o all names
o amilies in his subo de a e wo-wo d names. The majo i y o he main elemen s o
one-wo d o wo-wo d names a e compounds (i klãblakės, La . Co ixidae, Eng. Wa e
Boa men; Lesse Wa e Boa men; upžblakės, La . Gelas oco idae, Eng. Toad Bugs;
žedblakės, La . An hoco idae, Eng. Flowe Bugs; Minu e Pi a e Bugs; žõlblakės, La .
Mi idae, Eng. Plan Bugs; Lea Bugs), only one neologism (nuga plaukėlės, La . Pleidae, Eng.
Pigmy Backswimme ) and he main elemen o he amily name which was al eady in usage
(čiuožikas, La . Ge idae, Eng. Pond-Ska e ) a e su ixal de i a i es.
Albina Aukso iū ė 194 | Li u iški blakių pobū io nomes
Compounding is he p e ailing way in which he names o amilies in he He e op e a
subo de a e o med. Such compounds a e subo dina i e compounds. Ce ca de 92
pe cen o names o amilies in he He e op e a subo de belong o he g oup o names
wi h he second componen -blakės which is desc ibed by he i s componen acco ding
o he dis inc i e ea u e o a pa icula amily. Two hi ds o hese compounds ha e a
noun as he i s componen desc ibing he ea u es o he body o body pa , simila i y
wi h some hing o place o li ing o eeding (plkblakės, La . Piesma idae, Eng. Bee Bugs;
Ash-G ay Lea Bugs; ėžliãblakės, La . Scu elle idae, ã blakės, La . Cydnidae, Eng.
Eng. Shield-Backed Bugs; Shield-Back Bugs; Jewel Bugs; To oise Bugs; Scu elle ids; u -
Bu owing Bugs). Names o supe amilies and b anches o subo de s a e consis en ly
made o amily names using su ix -iniai (žie ia bla k niai (A adoidea), di ablakniai
(Lygeoidea), sco pionblakiniai (Nepomo pha), šoklia blakniai
(Lep opodomo pha)).
Nea ly all subo dina e elemen s o names o He e op e a species a e a ibu es in
conco d and hey a e exp essed in adjec i es. Mo e han a hi d o hem a e adjec i es
wi h he su ix -inis, less han a hi d a e compound adjec i es, mo e han one i h
a e unde i ed de ini e adjec i es. Subo dina e elemen s o names o He e op e a species
a y acco ding o seman ic unc ion. The la ges g oup o names comp ending abou 57
pe cen o all names o species speci ies ex e nal ea u es, he second la ges g oup
comp ending abou 17 pe cen speci ies ood and only 3 pe cen o He e op e a species
a e named acco ding o hei cha ac e is ic beha iou . Usage o compound nouns o
naming amilies and compound adjec i es o naming subo dina e elemen s o species is a
cha ac e is ic ea u e o wo d- o ma ion o He e op e a subo de names which is mos
likely de e mined by he need o name axa in he mos p ecise way and o dis ingui one
axon om ano he .
Ga a 2016-11-09
Albina Aukso iū ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail albina.aukso [email p o ec ed]