scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Mokslinis seminaras „Terminologija: mokslo ir praktikos klausimai“

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Mokslinis seminaras „Terminologija: mokslo ir praktikos klausimai“

Author: Ramunė Vaskelaitė
Year: 2020
DOI: 10.35321/ter
Source: https://journals.lki.lt/terminologija/article/download/2030/2126
282 Ramunė Vaskelai ė Cien í ico seminá io Te minologia:
mokslo i p ak ikos klausimai“
doi.o g/10.35321/ e m27-12
Seminá io Cien í ico Te minologia:
mokslo i p ak ikos klausimai“
Ramunė Vaskelai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
Rudeninis Ins i u o de Líbano (h p: www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g
www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g
www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g
www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g
www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g www.wikipedia.o g Ela
apa eceu besan i imensamen e con o á el semina e sem quaisque obs áculos
pa icipou, ap esen ado es escê e disku iou mais do que sessen a
e minologijas mokslu, aida e e minos manequba bem como c iaçãoim
besidominčių pa icipan es. O mais impo an e acon ecimen o e minologia
des es anos, sem dú ida, é o es ado independência de es aú io
in aanni e sa y. Olhando pa a ele de olho de e minólogo, no ela ó io
Te minologija an es de 30 anos e ago a Ins i u o sênio cien is a Al ydas
Umb asas chamou p incipalmen e a a enção pa a o a o de que o ano da
es au ação do es ado li uano isso e sa a ankiško Ins i u o a gimimo me ai
(a é 1990 m. ele uncionou como conjun o com ins i u o de li e a u a Li uânia).
Ins i u e desen ol ojamai e minologijai es ado ec ū imen o isso e sepa ado,
só em e minologiją o ien ado subdi isão adimasis (1991 m. ís agiamas
Te minologijas sky ius), e oda no a publicação a é šiol i uojančios
Te minologijas nascimen o. E e minologas pa a as á eas de seu consumo.
Assim, como explica a do ela ó io, suscu sando a seqüência de sepa ada e
laiko a pio p adžia – p ak inio pobūdžio da bų g iū is, užg iu usi lie u ių
kalbai po ilgoko d ikalbys ės laiko a pio apus als ybinei i labai išsiplė us
su gindo o jo nal, susci ou mais opo unidades de desen ol e e minologia
como ciência, po ém inicialmen e bene mais o ças exigiu e minologia como
manejo de e mos: inha que elabo a pad ões de e mos, ealiza pe ícias,
abalha às edações de e mos, jun amen e lamen es a ando,
283Te minologija | 2020 | 27 que sua si uação de pe missão é má, i. i. p epa ų
pala asynų ninguém não que pe mi i , que saída e e minologų
nesužiū ė ų žodynų. Ainda planejada c ia bene odas e minijos de
consumo s i is ab imança e minos dados basę (banką) e 2003 m. baig as
ku i Lie u ių kalbos e minynas. Apibend indando só abalhos do início do
pe íodo, ela o a i mou que du an e p muos alguns anos após a
independência ec ú ima oi c iada e pė lie u ių e minologijos mokslui,
dado pos ūmis e minų žodynų i s anda ų e minologinio e inimo eiklai,
padė i kompiu e inių e minų duomenų bazių kū imo Lie u oje pama ai.
Ilgaini conseguiu pa ilha -se com ou as ins i uições (Lie u os
s anda izacijos depa amen u, Vals ybine lie u ių kalbos komisija,
Ma ema ikos i in o ma ikos ins i u u) e, como a aído a enção no ela ó io A.
Umb as, quase implemen ado no ins an e que įsis eigui no depa amen o de
kel ologia ainda m. Te minus p opos a de abalho de e minologia seisc ibi a
qua o es abelecimen os do es ado. No en an o, nes e ela ó io oi p e endido
esumi o signi icado da es au ação do es ado só Ins i u e desen ol ojamai
e minologia, p incipalmen e o ien ando-se pa a o começo da es au ação.
Du an e in a esku ó ia do es ado anos e minologia das ins i uições
plė ojanças adosi mais, que e algumas al as escolas, e e o mas de
desen ol imen o ge okai išsiplė ė. Assim, a pa i de ou as duas ela ó ios
es endidos ap esen ados pelo Ins i u o ep esen o ias oi is o, que
nãoiejama pa e do abalho de e minologia a ualino, a é necessidadebe é
o nada pa icipação em p oje os in e nacionais, que pe mi em inclui
ecu sos de e minologia li uãs em amplnį eu opinį con ex o, e ao mesmo ob e
acesso a ecu sos de e minologia de ou os países. Di e o a do Ins i u o
Albina Aukso iū ė ap esen ou p oje o de desen ol imen o de ede de línguas
eu opeias, que conduzindo o Ins i u o, como um cen o nacional de compe ência,
jun amen e com ou o 31 cen o nacional de compe ência ajuda a c ia uma
pla a o ma nube, o neciksian acesso a ecnologias de línguas come ciais e não
come ciais e se iços de conjun os de dados em odos os idiomas eu opeus.
Ins i u o Cen o de Te minologia di e o a As a Mi ke ičienė supozin ou com o
p oje o Fede acinio eT ansla ion Te mBank ede de desen ol imen o, pelo qual
jun amen e com ou as 9 ins i uições p e ende expandi cen alizado
au omá ico de adução (eT ansla ion) ede c iando seus locais nós, des inados
a e minijai man idos e oca seus ecu sos. No en an o, pa icula men e
e minologico das o mas de abalho kai ą, em compa ação com os p imei os
anos de es ado es abelecida, des ackou a p o esso a da Mykolo Rome io Uni e sidade Sigi os Racke ičienė ela a a lei u a D ikalbis au o-
284 Ramunė Vaskelai ė Seminá io Cien í ico Te minologija: ma inis e minų
mokslo i p ak ikos klausimai“
a pažinimas (DVITAS): concepção e p imei os abalhos. Nele ap esen ado um
p oje o execu ado po dois g upos de ep esen an es de escolas
supe io es Mykolo Rome io Uni e si y e Vy au as Didysis Uni e si y (Sigi a
Racke ičienė, Liudmila U kienė, And ius Mockai is, Ai a as Rokas, Ma ius
Lau ina e Agnė Bielinskienė), cujo esul ado inal ambém de e ia se uma
base de ex os, só já c iada pasi elkus mode nas ecnologias e minus bazei
a pa i de um conjun o pa alelo e compa a i o de neu ões de e ia se
especialmen e einados. A es a base de e mos c ia escolhida sa ea de
cibe ne ico segu ança (pasak no i icado as, po causa da sua ak ualidade,
des a ealha e mos de nenusis o imen o e sua base de necessidade
a aliado es, especialis as de cibe ne ico segu ança), po ém base, o ma y a
p ecisamen e des a ealha e mos de pag indo, pode ia o na modelo e de
ou as á eas e mos bases de cons ui . Assim, p ojec o p e ende
ap esen a uma ce a me odicam baseada mode nosias ecnologias pa a
cons ui bases de e mos. Como a ual e apa do p oje o a ela ado a
mencionou pa alelepí e o e compa a i o exyns compilação e ano ação, e
u u as a e as c iação e einamen o de edes neu onais.
O seminá io o mou possibilidades ecnológico e minologico do abalho
šuolį medi e iman ainda ilgesnę empo a ka pą pon o de e e ência
man endo 1906 anos, quando oi expulso p imei o dicioná io de e mos
bo ânicos. No en an o Cen o de Te minologia a che e cien í ica, Ins i u o
di e o a Albina Aukso iū ė examinou não des e diccioná io, . y. Ma ulilo
Po ionio Žolynas. Dalys II. Dicioná io de plan as li uanas e plan as de aislas,
p epa amen o p ocesso ou me odiką, e nele Lau yn I inskiu a ibuídos
e minus plan as e cogumelos genciais nomes. Juk es e ano menciona não só
o século de es au ação do es ado, mas e L. I inskio, um dos p imei os
c iado es de e mos de ciências na u ais, 210-o ani e sá io de nascimen o.
Na p ensa Lau yno I inskio nomes de plan as Po ilo Ma ulionio Žolyne de
odos nes e diccioná io L. I inskiu a ibuídos e mos isolada edinos de
p eesagões, ela o a apelou a enção à sua daíbies e mo i ação cla idade e,
p ocu ando es abelece a e dadei a au o is e des es e mos, e mus
compa ou com L. I inskio p epa ada P aleig ūmenė (isquilib ado manus) nos
e mos ap esen ados, assim simul aneamen e isolando e as di iculdades de
es abelecimen o das on es dos e mos. Alguns dos quais L. I inskiu
a ibuídos de e mos P igim ūmenėje não, aigi ei a a conclusão que
p o a elmen e P. Ma ulionis, a ibuindo e minus L. I inskiu, inha algumí qualque ou a, hoje já sunykusį, L. I inskio man aš į.
285Te minologia | 2020 | 27 As di iculdades de de e minação de Šal iniai não
mencionou o es udo dos e mos sandū os dos séculos XIX e XX escolhido
on e Palmi a Zemle ičiū ė, pesquisas a liekan i ambém Ins i u o
Te minologijos cen e. No en an o, baseando-se nes e pe íodo his ó ico
li oselês bem como a igos em ques ões de medicina e saúde usados em
e mos médicos, no ela ó io Apie ne iena eikšmius XIX a. pab.XX a. p .
e minus médicos ela kėlė ou a p oblemą, ak ualią ambém e a ualinu empo,
i. y. a ques ão de e minos mui osa eikšmiškumo. Ce o axioma da
e minologia é conside ado a a i mação de que um e mo haįs e um
signi icado, po ém não em um único es udo de na u eza empí ica e ela-se,
que nemja pa e dos e minų signi icamen os em não um, e duas ês ou
mesmo mais. Isso incen i a mais ap ougnamen e examina an o en e
axioma e pesquisas ge a im con adição, an o e e mos de
mul idia eikšmiškumo causa. Išnag iná-las em uma ap esen ação de
seminá io, cla o, não há quaisque possibilidades, po ém es e ela ó io
mos ado, que pelo menos en e os elhei os e mos médicos
ne iena eikšmių exama pouca, embo a e es iug os 98 de aquele pe íodo
publicação popula cien í ica. Como desigua eicšmiai ela ado as
p incipalmen e mencionados u in ys dois signi icados e mos, mas e deles
mencionada poucos ( eidas, ba bas, pel elis, nosis, d ugys, abalėlis e e c.), e
de ke u eikšmių e minos ela ado as es i oje p adinį e mo de medicina
o ma imosi e apą ma cin ende e minijoje e as as só e minas gydykla,
aigi axiomio do pe íodo e da á ea i iamô como con i mados indo da pala a
de ida a mui os e minos de diminu i idadeia eikšmi.
Ou o um p oblema de ciência e p á ica da e minologia ex emamen e
ac ualią p oblemą no ela ó io Te minos sinonimia e e minos a kyba
examinou a uncioná ia de ciência do Cen o de Te minologia e di e o a As a
Mi ke ičienė. Como conhecido, e i ação de sinonimia ambém é um dos axioma
inclins amos a conside a e mos de manejo p incípios uma concep oca
e ini se į a dijama um e mo, . i. e mas ne u įs e sinonimos. Po ou o
lado, maža ė a abalhos de na u eza empi ico, nos quais não mencione em
um ou ou o campo us ojamų sinónimiškų e minų. E embo a e minos
sinonimiją cos ume conside a apenas sinal de es ágio de desen ol imen o
inicial da e miniação, sinónimiškų e minų pode encon a e naquelas á eas,
cujos e minija é conside ada do pon o de is a do desen ol imen o
a ançada. Ap esen ando a ap oximação no mnamá ica a sinônimos, suas
causas de e asão e p incípios de no mamição de e mos, ela o a, e minų
sinonimiją já analisando em mais de um a igo, des a ez apelou a a enção a
286 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina Te minologija: a i ma , que
mokslo i p ak ikos klausimai“
a o inas só um dos aqueles sinónimos, não pode. Assim, sinonimía ques ão no
seminá io le an a a is is no as minças, pelo menos suge ida lhg i em
sinonimiją como em um que é mais complicing, do que habi ual acha , eiškinį.
Sem sinonimia e mul idia eikšmiškumo, ainda e minologia ciência e
especialmen e p á ica pon o de is a cons an emen e ak ualus ques ão de
emp és imo de e mos. Semina e encalhado e ele mais uma ep esen an e
Cen o do Ins i u o Te minologia. Es e cen o uncioná io cien í ico sênio
Auš a Rimku ė, nos úl imos empos pesquisando ajes e a alynės e minus
(s aipsnį Naujieji a alynės pa adinimai galima as i p aei ame nume y
Te minologijos), no ela ó io Kelios min as sob e ap angos e minus abo dou
á ios e minos de ap angos e apa o, adop ados do inglês (džegingsai,
egingsai, megingsai, k oksai, kon e siukai), bem como e minos, c iados com
seus p óp ios ecu sos ( impės, amp ės, ap uk emai, ap ukės, ampdžinsiai,
impdžinsiai), con i mando seus exemplos. Pa yzdžius y ėja ėmė de Ins i u e
o madoomo Li u ians kalbos naujažodžių duomenyno, ao qual en a desde XX a.
inal em li u ians kalboje apa edę skoliniai, naujada ai, žodžių junginiai, naujos
eikšmės žodžiai, san umpos (h p://naujazodziai.lki.l ). Pe gun ada, quais dos
no os e mos […] emp ésin iniai ou lie u iški […] mais endem a adqui i -se, a
au o a do ela ó io a i mou especiales pesquisas não oco usi (e de a o ais
pesquisas se iam mais ge al da linguagem de consumo e no mas obje o de
abalho), po ém k eipė olhos mais pa a a á ea de consumo: jo ens em uso em
linguagem eqüen es nelie u iški nomes...
sinônimos de di e en e mo i ação e e elou que eles são uncionalmen e
p ecisos, po an o, es i amen e especí icos o am os e mos dis ú bios
do in elec o, a aso men al, incapacidade do pensamen o, silpnap o
su elhados e o ela ó io da cien is a da Ins i u o Li uano de Di ei o Dali In z
Ged ičienė . Nele de alhadamen e e eladas an o esses e mos de adimosi
ci cuns âncias, an o suas signi ica i as e signi ica i as elações, an o e
a oseno po causa desses e mos consumo sussu an ai keblumas. No
en an o, mais no ela ó io que ida chama a a enção pa a os e mos como
ac o de disposições sociais. Segundo a ela o a, de ido a á ias décadas de
du ação de pessoas com de iciência men al social exclusão de ais pessoas
isolamen o dessas pessoas es abeleceu-se na consciência pública como
o ma no mal de depa amen o com uma pessoa com de iciência, e es a é bene
p incipal azão po que se encon a com di iculdade pa a eduzi pessoas
com de iciência men al isolamen o ac ual (pa icula pa a in eg a c ianças com de iciência em escolas de ensino ge al ou pa a de ol e pessoas com de iciência à comunidade,

287Te minology | 2020 | 27 pinio casa de ida). Como explicado, o maio
pa yzdžiui, mies ų a mies elių cen uose jiems s eigian nedidelius g u-
p oblema de in eg ação não al a de undos, e nega i as, a é mesmo
an išiškos disposições da sociedade o mojan es ações e baseando-se
neįgalaus žmogaus a ž ilgiu, s e eo ipinis įsi ikinimas, kad neįgalus žmo-
gus y a „pa ojingas“ i u i gy en i a ski ai nuo bend uomenės. Minėda-
ma e minus kaip ieną iš socialinę nuos a ą am ik o subjek o a ž ilgiu
e minų galia ma ca no o concei o, ou ookį con eínio, ela ado a kėlė
p essupos o, que de e min i ou pasceli socialines disposições, posição da
sociedade e a é mesmo modelo de aggsenos elação ao nomeinamen o do
indi íduo poky į pode ambém e al e ação do e mo. P anešime, além disso,
apelada a enção à aspec o me a o iškidade dos e mos e a i mado que
embo a as me á o as sejam conside adas uma das manei as de da ização
dos e mos, al manei a não a odas as á eas igualmen e acei á el.
Mokslinį semina ą esumindo, escla ece-se que e nes eae iniame semina e
suspė a ab êp i an o e minologijai signi ica i íssimos acon ecimen os,
an o ak ualiausias emas, bem como di e en es s i is e seus e minos.
Pla us e analisada e minija ab êp o espec o de empo: desde his ó icas, L.
I inskio ou médicos do século XIX e XX, a é mais ecen es, já a uais c iado es
c iados impias, amp ias, ap em ukas, ampdžinsias, impdžinsias e no
u u o ecnologias ismaniosias cada ez mais base de cu sos e minos,
sankaupų, debesijų. Assim mais uma ez con i mou-se que a c iação de e mos
nãope ūks amas p ocesso, e que ele osse bem sucedido e di ecionado,
eque ida nãope ūks ama e minijos manequiba, de alūs e minijos
pesquisas, no os mé odos paieškos.
Reciba 2020-10-22
Ramunė Vaskelai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E-mail amune. [email p o ec ed]