362 LEGBOS
CULTÚRA | 82
PRANAS KNIŪKŠTA
Ins i u o de lenguas Lie u ių
KAZIMIERAS GAIVENIS
POETINIO POLKIO TERMINOLOGAS Podíamos celeb a Kazimie o Gai enio
se en a y cincuen a años jubiliejų. Desa o unadamen e, el des ino lėmė
menciona sólo su ani e sa io de nacimien o. Casimie o pe dimos hace seis
años, pe o queda su ob a. O amigos y compañ ada bios en memo ia
pe maneció y š iesus Kazimie o pin ingslas.
El camino de ida de Casimie o Gai enio ue simple, pe o de g an sen ido.
Búsimasis kalbininkas nació 1934 años 18 ene o día poe iškame Tau ãgnų
k aš e, U enõs ajono S ùčių kaime. Mokėsi Šeima iẽs comienzos
mokykloje, Tau agnų p ogimnazijoje y U enos pi mojoje idu inėje mokyk
loje. Ją g aduęs, 1954 m. ing esó en Vilniaus uni e sidad. Aquí es udió
Li u ias lengua y li e a u a. Cuando necesi aba elegi la especialidad
di ección, escogió lengua y en ella kibo de odos jugos.
Tokį su sen íimín amigos de es udios ue no ėję ya desde s ojamųjų
exámenes. Esos años, cuando s ojamos a uni e sidad, había salído
Daba inės lie u ių kalbos dicciona io. Se di undió chismos, que du an e
examená pueden pone y p egun as de es e dicciona io. Como que ismané, es o zámos conoce nos con él ie-
P. KŪNIKŠTA. Kazimie as Gai enis poe inio polėkio e minologas 363 ni skai ė
p adoje apa eciusią publicis inę ecenziją, ki i susi adę a ė pa į žodyną.
Casimie as lo es udiaba pa icula men e me iculosamen e, cama a ios amigos
incluso pajocaudaban que Gai enis due me as la cabeza pasidecido
dicciona io. Kazimie as, en onces noso os lo llamábamos Kaziu, e a uno de los
mejo es cu so es udian es. Pascai as lanké s opías, seminų y eje cicios
a eas cumplían ejempla men e, pe o obliga o ios cu sosis noi enkino. Fue
ac i os miemb o del idioma Li uanio, leyó in o mes en con e encias cien í icas
de es udian es, esc ibió a ículos del idioma a ículos pa a el ju nalėli del
cu so. Uni e si e ą e minó 1959 m. y ue asignado abaja en Li u ias lengua
y li e a u a ins i u o, que más a de se con i ió Li u ias idioma ins i u o. En
él abajó oda la ida has a 2001 año (esos años salió a jubilación). Aquí pasó
camino desde el senio labo an o has a el je e de la Sección Te minología.
Jun o con unciones di ec inas en ins i u o abajó y en di e sas comisiones y
consejos de e minología ue sec e a io esponsable de la comisión de
Te minología del ins i u o de lengua y li e a u a Li uanos y edac o
esponsable, Consejo de Te minología an e Mokslų akademijos p esidium
sec e a io. Kazimie as Gai enis isu abajó ne pa adinį, y conc e ųjį p ak inį
e minijos a kymo da bą consul ó di e sos ámbi os e minijos a kyjus,
e aluó y ayudó a mejo a sus c eados e minis, ecenza o p epa ados e minų
žodynus y es ánda es, p opo cionó ki okią pagalbą e minų kū ėjams y sus
jaunesniesiemiems kolegos. Plušían paci amen e y silenciosamen e,
noizaikándose hono és o a ildo, no cuidando su salud.
Te minías a egkyba K. Gai enis se es o za on combina con eó icos
e minologías p incipales y mismo no pocas con ibuyó a sus diseminación y
a ianzamien o. Su p ensa de bibliog a ía suminė a más de cua ocien as
publicaciones, muchos de ellos de e minología. Sus in es igaciones
e minologicas comenza on desde compues os e minos. El p ime a ículo de
es e ema Sudė inių e minų dėmenų disposición cues iónim imp eso en Kalbos
kul ū oje 1963 años (KK, sąs. 5). Después de él apa eció a ículos sob e el uso del
kilmininko en é minos compues os, sob e é minos compues os con
an e eiksminas y pa icipi ías dėmenimas, sob e e minos, cons i uídos de dos
o es dėmenas. Šią su emá desc end ino dise ación Sudė iniai e mininai
ac ual en las lenguas Li uanas. Ją pa ašė nes ojęs į aspi an ū ą, nea siguiéndose
de los abajos de ges ión de e minía co idianos; apgynė 1969 años.
Nuodugniau amilia izándose con la eo ía de e minología y acumulado más
expe iencias, ėmėsi pla esnių e minologijos emų, ales como: Comúns
p incipios de c eación y no mmiimo de e minología Li uáneos; P incipios de e minología in e nacionales
364 KALBOS KULTŪRA | 82 aplicación a nues o é mino. Apibend ino S asio
Šalkauskio eo ía de e minología y sus aplicy us p incipios.
Sin emba go K. Gai enis más e a inclés, más p ecisamen e diciendo sin ió al
unción, acla a más es eu es cues iones de e minología, di ec amen e
elacionadas con la p ác ica. Rašė sob e lingüis as y logís icos, lingüis as y
ex aling is is as e minía p incipios de de inación, e minos es anda zación y
de e minización, e minos ab euación, an onymía casos e minijoje, e minos
imagendingumu, o os e minías y elaciones de lengua senco ia. Labes amen e
le p eocupó p ác ica e minía o denkyba y conc e ieji de di e sos ámbi os
e mininai. Pa a y muchos de sus a ículos y dedicada a ículosneles. En sus
publicaciones es á acla izado nue osos necesa ios, pe o en el habla aún
neįsigalėjusius e minos: pakuõ ė, ašalas, pluoš inỹs, suklỹs, k iẽ ugiai,
lakma is, ddelisbu , eislýnas, iš adýba. Y es él mismo c eū és y siūlás
nue osada us upinia, idlns, šienanis. Skleidė in e nacionales palab as
co espondienis lie u iškus: yzopas juozažolė, kon alija pakalnu ė, de ek as
de icias. Público pa icula men e bene iciosos ue on esc i os sob e indi iduales
e minos subsis emios, ej. : Algunos é minos de ganade ía; Unas ideas sob e
é minos de música; Essiniausi lie u iški ka ybos e mininai. A menudo daban
lis as de palab as po nomb es: Uogų pa adinimai; Valgių denominaciones; Nomb es
de ž aigždynų; Piniginos unidades de denominaciones. Tokios nomb inamien os
lis as de y sankaupú imp imida has a unas cuan as.
Te minologías y e minos o denkybos abajo Kazimie as Gai enis abajó
ín eus e u is diezmečius, le a ida é mucho je gos y es ue zos. Sukaup á
expe iencia desc end ino en el lib o edi ado en 2002 Li huanian e minology:
eo ías and a kybos me menys.
En su di ec o abajo neišsi eko y po él no sa iskino, sus in e eses y omègias
e an más amplios. Las lenguas li e a u a y pe iodís ica imp uda han esc i o
bas an e sob e ciencia eikalos lengua, un poco sob e asun os aš ų lengua,
kancelia inį s ilių y iešuosius už ašus. Domėjosi iešąja lengua a osena,
šnekamąja y poesía habla. Di e sas ocasiones es á esc i oęs sob e
luga o a džius, p incipalmen e sob e sus ė iškės nomb es de luga es. Eže o
Taũ agnas y municipio Tau ãgnai nomb os da ybą y ki čia imą es aiškinęs no
una ez. En esi aukda o en los conside s ybs de asun os cul u ales de
lengua comúns, es ecenza ęs Palbos p ác icasas consejos y maes os
des inada una colección de a ículos g amá ica y es ilis icas.
Sin emba go K. Gai enį más a aé con e minija a imai elacionada s i is del
lenguaje leksika. Las lenguas li e a u a en es á esc i o ace ca de sinónimos,
P. KŪNIKŠTA. Kazimie as Gai enis poe inio polėkio e minologas 365
in e nacionales palab as de dicciona ios, públicoomenei p esen ado a ski us
académico Lie u ių kalbos o dodyno omus, kelis d ikalbius diccionynus. Él
mismo con o os p epa ó Mokyklinį lie u ių usų kalbų žodyną.
compa aciones y Į ai ūs su lexis a ículosnelia. Vienu las palab as simples se
elacionan con e minis, más conc e amen e diciendo se mues an e minos
in e conec ados con sim as aisiais palab as, e u ellos se analizan como
sa a ankiški neu alūs bend inės kalbos eiškiniai. O in e esan es más
pas a s ymai sob e especialidades palab as signi icados y sus s ilis inius
a spal ius sob e į e p inių y modalinių palab as consumo, sob e mandagumo
palab as, je gonizmus y ulga izmus, a chaizmus, pe kel ines y poe ines
palab as signi icados. Los a ii o é de palab as y su peculia idad a osena
colo idamen e discu a lib ogu é Ma gas palab as pasaulis. En ella an o hay
diccion di e si enybių y įdomybių, que knygu ė pa ece como įdomioji kalbos
enciklopedija. K. Gai enio esc i os a auklūs aún y debido a que i a, žaisminga y
p opio de sus au o iaus habla. Es o pa icula men e bien se puede e de
a ículosnellos, imp imin os pionie iaus de Li uania Kalbos palapinėje, y de
aquellos a ículosnellos an aščių. An ai ka ių pa adinimams ap a i
a ículosnelis i ulado Žygiuoja ka ei iai, ašinėlis sob e juokaujamuosius
posakius uno al posakiu Šypsosi como železėlę adęs, a las mo ologicas
peculia idades del lenguaje mos a comienza desde i aš és con
g adua iuojamu daik a a džiu Užinį ing inginesnis. Incluso en las publicaciones
del idioma imp imió a ículos con signi ica i amen e juguismosos i ula es:
Ve slininko ā dynas o palab as jun ynas? ; Del lib o Kas es kas salió no kažin
kas. Neabejing ue y p a la poesía. Da años de es udios en un cu so pobū y en
Kazys inespe ai a es igo y a is i icamen e ėmė declinamuo i Ši į: Aš be žas.
Lie u iškas be žas, Išb idęs iš pie ų nak ies... Todos lo imaginaba como lenguaje mokslo sukaus y ą sausuolį, y aquí ese sausuolis no sólo padeklama o, sino y pakomen ó Ši io poeziją.
Lgą iempo a la poesía nagų nekišo y sólo en 1976 años Kalbos kul ū oje imp imió
el a ículo Debido naujada ų a ojimo poezijoje (KK, sąs. 31). Epig a u
omados Vacio Reime io eilu és Las Palab as alpūs como indai. Como indai
odaip ellos y suena... Y el p opio a ículo lleno de di e sos de la poesía palab as
de sonambesio /. P adedama desde Judi os Vaičiūnai ės eilė aščio ci a os, donde
jugada žolyno a du e onika: Ve onika žydi <...> aso a e onika, e k za mene.
O Ma celijus Ma inai is, con él y Kazimie as Gai enis, ya juggia poe a de
nomb e Judi a: Š a ke įsisegęs judi ą, adelan e cainuoja babekas ž aliai.
Apa ecido ales y semejan es ocasionalismos de poesía, okiečių pa a lės
palab as ad ie e, que pa a ellos deme a i i sólo dainoje, pe cibiendo sus
odos colo es y e lej ius.
366 LEGBOS
CULTÚRA | 82
Vėlesnios di e sos emas de a ículos apa ecen en au o iaus con ex ą
įpin os palab as de poesía o ci a os. Eilė aščių palab as se p esen an como
į aigūs ejemplos, ci ojamom ex ac os sopo amos enseñadas ideas. Tokios
ejemplos de y in a pos especialmen e abundus Ma go palab as de mundo en
las páginas. Ap a ęs okazinių naujada ų esmę, como in e esan es sus
ejemplos p esen an Jus ino Ma cinke ičiaus apsi-lapsi-cin a, Albino Žukausko
medmedžiai y ūks an aka ykš ė. Ūmėdė se p esen a An ano Ba anausko
líneasu emas: Aquí puz as, mels as, g kos ūmėdės su úpę, Linksmu ės,
gužiai c ece, nadie joms noúpi. O azeologismo la palab a áudušis g e ina con
Mai onio Čičinsko bajo u aldad iku y ci a oda el poema posmelį con él.
Como enómenos de la lengua Kazimie as Gai enis mokió juzga se žaismingu
es iloimi y elaciona con poesía, is o de a ículosnelio Ž aigždynų
pa adinimai (KK, sąs. 59). Recue dan Li uanies y o os pueblos de las leyendas
sob e es ellas de nomb inamien os kilmę, ci ado Dionizo Poškos ochoonios
eilučių posmelis, donde lis ada doce de las an iguas Li u ias conocídas
es ellas: A ins, Bulius, D ynaičiai y . . Ci o se ly ico Mai onio ke u eilis:
G ažumas dangaus! En ep es ellas asen i é
Sep enni an ai Šienpjú iai!
Aukščiau aún más cla o, G igo Ra ai ap i é
Sob e el camino izg įs o blai iai.
El a ículo comenzado li iosamen e, su epig a u omados Vinco
Mykolaičio-Pu ino eilu és: Pakėliau eidą į ž aigždė ą aukš į I a um lašas
jū oj išnykau. Ly iniu epig a u comienza y a ículo sob e suge omus lie u iškus
lo es nomb im (KK, sąs. 69). Ci a ado Be na das B azdžionis: ¿Qué usu pa á más
ápido que odas las lo es? Nues o año, nues o año /. Aquí poe ično no sólo
epig a as, poesía de lengua d elkia y p opues as nomb es de lo es: aje nė,
ka duõ ė, kopūs nė, lapanis, ma gùlė, pa asa iùkas, saulùkė, spu guõ ė, iks nė.
Juos an p ecisamen e y boni amen e en una puokš ę podía euni sólo
e minologo, uėjęs poe inio sen ido del lenguaje.