scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

„Bendrinės lietuvių kalbos žodyno“ iliustracinių pavyzdžių atranka ir pateikimas

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

„Bendrinės lietuvių kalbos žodyno“ iliustracinių pavyzdžių atranka ir pateikimas

Author: Daiva Murmulaitytė
Year: 2011
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/253/318
D. MURMULAITYT. Bend inês das línguas li uanas
selecção e ap esen ação de exempla es ilius acícios 129
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
BENDRINS LIETUVI LEGADORO DE
CONTATO Ilus açÕE DIVISJ
ATRANCA E PATIKIMAS
EsMInIAI wo dJjIAI: ilius acinis
a osenos exemplo, aiškinamasis
ocynas, leksema, pala as junginys, sakinys.
ĮVADAS
O p opósi o dos exemplos de a osena é ilus a a explicação do signi icado,
complemen á-lo com inulkesos ons de signi icado, mos a as possibilidades e
peculia idades da pala a a osena (LVV 10), po eles undamen a-se a inclusão
da pala a em diccioná io, o lei o é con encido de que a pala a explicado e
es ilis icamen e quali icado adequadamen e (BAСРЯ I 29), em ge al os exemplos
de a osena ajudam melho a en ende o con eúdo da pala a explicá el, pelo
menos em pa e apoda a sua lexicona e as elações (DŽ4 XIII). Di e sos em
explicaçãoamuosi diccioná ios ilus ações ap esen am di e en emen e. Isso
depende do ocabulá io des inação, obje i os, es u u a, ex ensão,
lexicog a as escolhidas me odicas e k . coisas. Ne e ai escolhida ilus ações
me odica de ap esen ação e écnica explica-se dicodyno in odu ade. Nos mais
ecen es dicioná ios (p z., WCD) às ezes ainda g a icamen e explica-se
es u u a lexioná ia do a igo, indica-se cada pa e do a igo. Dicioná ios de
Meno olume e (MLKŽ, NSJP) mui as ezes com isso e apsi imo-se, plačiau
nesupažindinan com signi icamen os aiškinimo, ilius a imo, g ama inių e
ou osokios pažymų pa eikimo e k . me odica. No malmen e em dicioná ios de
maio ex ensão (LKŽe, LLVVe, БТСРЯ) as in e p e ações signi ica i as de
pala as ilus am-se abundan emen e, em meno es (MLKŽ, LVV) apenas em
casos necessá ios (plg. Jakai ienė 2005: 103104). Mais equen emen e
ilus ou-se pala as conjun os e ases. Es es podem se co igidos,
ab e iados ou de ou a o ma adap ados a a igo do diccioná io, pa a melho se
adequa à a osenai da unidade léxica a se escla ecida, seman ânica e
sin axinal ligação mos a e k . (plg. LLVV I 16, LKŽI 76). Às ezes ilus ações escolhe au en iški sakiniai no umpinami, elas podem se cons i uídas mesmo de á ios sakinių, indicam
KALboS KULTūRA | 84 on es de ci ações 1301, exemplo. : acil aspanis, -ė adj. (2)
g ei , acilmen e lekian is: bal apūki debesėli, le aspa ni lakūnėli, onde u sk iés?
V. Myk-Pu . […]; ei ė s . (4) [...] 3. ms.: K ei e ei e, onde u oge? Bus e punš e, o
que e abalho! (upelis e p a a) Pnd. (LKŽe); aina [...] 2. Nega ī a, ne ēlama psihes,
aks u a, pe sonības īpašība. Ne ēlams (cil ēka o ganisma) o mação, ambém
es ado. Viņa c i icizēja un b āķēja gluži odas mei enes un mulhe es, que só
g ozījās Gus a [dēla] u umā, descob ada nesci āmus de iciens un ainas.. Eze a
9, 291. Neņem malaunā, sie ! Man sa as ainas, e sa as un Aus umam [dēlam]
a kal sa as. Um homem ica homem. Ind āne 5, 188; zīdenis, -ņa . Ēdiens no pupām,
zi ņiem, g ūs iem miežu g audiem un žā ē as cūkgaļas. Também g ūdenis (1). [...]
nossa mãe e s ing i u ējās pie eciem pa adumiem. Me e Tāņos cada ano sua
ā īja zīdeni ou cūkas ausi. Aus iņš 1, 360. Vai ocê sabe , o que e zīdenis? G ūbu
zupa a pelēkajiem zi ņiem un žā ē u cūkas gaļu.. Ves 86, 6, 30. Me eņa dienā
ā īja ēdienus ou cūkas gaļu, īpaši cūkas gal as pusi.. Vā īja adicionālo ēdienu
zīdeni jeb g ūdeni. Lauku Dzī e 90, 2, 20 (LLVVe); ÁZBUCA [...] 4. Razg. O que, que
всем известно, всеми признано (обычно в функции сказуемого). Кто
побеждает в бою? – продолжал подполковник. – Господа, ведь это аз-
бука: побеждают сплоченные между собою люди, зажженные идеей. Ве-
és. Pa a japon. gue a. (БАСРЯ).
Li u iams a ualu diccioná ios mos a ki čiação assun os, nes e aspek u ilius ações ambém
a iai o. LKŽe, DŽ6e ilus ações ki čiuo as ap esen am apenas o mas de pala a de í ulo,
exemplo.: mo inlė s . (2) 1. M, Pc k ikš o ma ina, k ikš amo ė: Ma inėlė com pai eliu eža aiką
k ikš y i Rz. Ma inėlės do ano us ka olius alguém paėmė Sdb. 2. é a ma ina 4: Quando só segunda
ma inėlė apa ece, en ão bi ės pe mi e spiečių Dbk. [...] (LKŽe); b i, y à (b a, bna, ẽs i), bù o 1. e bū į,
eikš is ik o ėje, exis ui : Pasaulis y à g ande. É mais lei e y à? Nebė à šieno. Nė à casas sem
umos ( s.). 2., i e segui : Bù o ês i mãos. Ela ago a b a com a ilha. 3. e zêmos onde luga ,
es adi, gulė i: Ten bù o kal ė. Ka ės bna a e. No luga bdamas e ped eu apželia ( s.). 4. lanky is,
apozinci i: Vaka bu aũ pas sese į. A esi bù ęs na Le ônia? [...] 6. yk i, dė is: Kas bù o, sabemos, e
kas bùs no . Esamàsis, bū àsis (ka inis, eqüninis), būsimàsis empo (ling .). Bsimos dias. [...] (DŽ6e);
dėm (4) 1. su ep a, su e š a luga : D. an 1 Ci uando dicodyno a igos es o ça-se man e a mesma
mesma o ma, qual es á ci ojamame dicodyne.
As pa es de ex o pe missas são ma cadas [...].
D. MURMULAITYT. Bend inês das línguas li uanas joodyno ilius acinių
pa yzdžių a anca e pa eikimas 131 ska elės. 2. sua co se des acando do
ambien e luga : Saulės dmės. No os o e melha d. 3. p k. do o inis nege o
consequência do compo amen o, yda: Žmogus be jokios ~s. [...] (DŽ6e).
Enquan opuis no diccioná io des inado aos p opósi os de ap endizagem
(MLKŽ) ilus ações ki chiuojamas segundo loginį ki į, i. i. ki chiuojamos
odas as pala as, que são en a izadas dizendo a ase: pa éikslas dk . . (1,
1) ob a de desenho ou pin u a: A mã ė e Čiu liónio pa éikslus? ° Sob e sena
não há nenhum eno pa éikslo. […]. Da ou ou ki chiuojami e enkli ikai bei
p okli ikai, e dade, nenuosekliai, plg.: blõgas [...] nė à õ ~o, ondes neiše ų
gẽ a, space lis [...] sẽna kap p.; p isii i [...] k p isėmei, u i į ýkdy i, pasiléis i
[...] jiẽ ~léido ý is ãgį, mas bókš as [...] s a ý i ~ us из пеlio, ka lén i [...] mán
jis is pã į ~lẽna gál ą, elkšó i [...] seniaũ aqui ~ójo ẽže as, pasek i [...] aš
~kiu ik jõ pẽ į (LNŽ)2. O obje i o do a igo in oduzi com a ap esen ação de
exemplos ilus acões a osens no Bend inės lie u ių kalbos žodys (bŽ),
chama a a enção a alguns assun os susci an es de dú idas3. Esc e endo
es e diccioná io ilus ações ima ados de á ias on es, en e elas mul iplica
ele ônicas. Na In e ne na šoma usando o sis ema de paí sea ch Google, paí
sea ch linhau ê o ma-se g a ando oda ė 2008: 267). Pa yzdžių é buscado
žodžio kai ybos pa adigmą a didesnę, esminę jos dalį (Aleksand a ičiū-
Daba inės lie u ių kalbos eks yne, Te minyne, Te minų banke, em á ias
enciklopediações e k . šal iniuose (plačiau ž . Li uanian kalbos ins i u o
inklalapio sky elyje Regiamas Bend inės lie u ių kalbos žodynas,
h p://www.lki.l /LKI_LT&index.php?op ion
=com_con en iew=a icle&id=259&I emid=1). Em mui os casos baseia-se
LKŽe, que nem a as ezes é a única on e anesnes ou da aldeia, ealidades de
ida ag ícola į a dijančiai leksikai, e nog a izmams, bo anikos e pan.
e mos ilus a .
2 O a igonio au o ê é uma das bŽ o ganizado es, esc iban i e edaguojan i seu ex o. A igo
p epa ado ela o, 2011 m. asa io 24 d. eci ado o Ins i u o Li uânico de língua Leksikog a ijas
cen o semina e Bend inės lie u ių kalbos žodyno baigiamųjų da bų p oblema ika, pag indo.
Nele se es o ça esumi sua e colegas expe iência esc e endo es e diccioná io. bComo a
me odologia de p epa ação é co igida endo em con a os p oblemas eme gen es e ao
esc e e o a igo ainda não há esgo ado ins ução a ian o, a abo dagem da au o a do a igo
a selecção e ap esen ação de ma e ial ilius acinas pode di e i em alguns aspec os da opinião
inal do colégio edi o ial nes a ques ão. No en an o, au o esi pa ece impo an e amilia iza a
sociedade com alguns essenciais longos espe ados diccioná io p incipais, o nece
in o mações sob e sua c iação, al ez omen a discussão, que eagindo a p onunciadas
obse ações osse possí el de imedia o melho a o p óp io diccioná io.
3 Ao esc e e es e a igo bŽ ainda es á edi ado, po an o os exemplos abaixo
ap esen ados ainda podem se subje os a ajus e.
132 KALboS
KULTÜRA | 84
1. bENDROJI ILUSTRAVIMO METODICIA E VARTOSENoS PAVYZDJI SELECÇÃO 1.1. bZ no
início da c iação, pensou-se que conside á eis pa es de pala as ilus ações em
ge al i eque í eis. A ais o am a ibuídos e mos (obòjus muz., maniãkas,
ūsõ ius 2. zool., bái as komp., pilkapýnas is .), ou ookie mui o conc e a, de inida
signi icação u in ys pala as (kašas, peñkakė, išsi uõkėlis, -ė), nações e genčių
a dų (g uznai), denominações de pessoas po luga de habi ação (aly ėė, -ė,
alsėškė, -ė) e pan. Segundo a mais ecen e me odikão ilus ações pode não es a
só em excepcionais casos, po exemplo, ulga isms ou a amen e us ojamų, mas
po ou as azões ap esen á eis pala as. Ilius uo ina cada leksema, . i. cada
pala a, combinação de pala as ou azeologismo signi icado ou sua a spal is
an o explicando, an o indicando. Po exemplo4: àp i nik. | não endo plunksnų,
lapų e pan. : Plik mẽdžiai. Lizde upjo o que k issi ęs plcas paukščiùkas. 2. sem
plkas, plikà bd . (4) 1. ne u in is plaukų: Màno senẽlis jau isái plkas. Vý ai bjo
kelnių, sem kepu ės, sem p š inių e pan. : Pl kos añkos. Kõ áikš ai plikà gál a?
Nek em laũką plikù kaklù, apsi šk šãliką. Bù o ma ý i jõ plikà k ū nė. | basas: Plkos
kójos. 3. sem augmenícia, sem g alumos: Plkas laũkas. Plkos uõlos. Plik mon anha. |
sem sniego: Plkas kẽlias. Js a sgulê sob e pli kõs menê. | sem pic slos ou sob e
ác ia camba į: Plkos senos. | neizoliuo : Kýšo nik elèk os laida. […]
pliáuškin i, pliáuškina, pliáuškino ksm. […] 6. (kuo) šnek. o og a a , pyškin i: Skai
meniniù o oapa a ù gãlima pliáuškin i nèsukan gal õs po kokýbės. | (ką, com): J
gã o do an p mą gẽ ą o oapa ã ą e pliáuškino juõ ską, po kõ po klida o aks. Js
ma pliáuškin i kãd ą po kãd o. [...] b zgilas dk . (3b) 1. ŽSLAI: Žabó i á klį b zgilu. kliui
go e ný i em jõ nas ùs de damos me alnês palgos s i ẽlês, conjúng as com
pa ãdžiais, sonamas b zgilu, žabõklėmis. 2. apynas is com žąslais a ca li go e na ,
kamanos: Su ókiu b zgilu á k lio nenulaikýsi.
k aipý i, k apo, k apė ksm. [...] gál ą k aipý i 1. eikš i nuos abą, s ebė is: O
spėjkai k apo gál as. 2. abejo i, d ejo i: Js k apo gál ą, nè iki, k sakaũ. úodegą
k aipý i 1. u is de keblios posição, issisukinė i: P ma niẽko ne páisė, daba úodegą
k apo. 2. mui o se es o ça ag ada , mai y is: Me gnos úodegas k apo.
g e u nės éisės spec. a is as, p odu o es de onog amas, ansliuojan es
o ganizações e p odu o es de ob a audio isual ( ilmo) da p imei a g a ação di ei os:
Pažes i áu o ių e g e u inès éises. Įgý i g e u inès u ines éises em lmą. 4 Ao esc e e
es e a igo bŽ ainda es á edi ado, po an o os exemplos abaixo ap esen ados ainda podem
se subje os a ajus e.
D. MURMULAITYT. Bend inės lie u ių kalbos žodyno ilius acinių pa yzdžių a anka i
pa eikimas 133 Kiek iena leksema ilius uojama a osenos pa yzdžiais i ais casos,
quando a pala a não é ap esen ado aki aizdžiai (kaip an aš inis), p z., leksemos suomis
pažym sng ., neig. es á no meio do a igo, mas isso é sa a ankiški leksiniai iene ai
sang ąžiniai eiksmažodžiai ou daik a a džiai, pala as com nega i as; ambém
ans e el inas signi icâncias leksemos (pazymė os p k.), beasmenė a osena (su pažyma
beasm.) e k . casos, no e odyno a igo sepa i i s ačiu b ūkšniu. Po exemplo: expulsés i,
šme a, šme ė ksm. 1.ką, de co, pa a quê) изблощи, высвисти, вынести: Жргас шметė a elį из
баno. Išmèsk d abužiùs em balkòną, egù p asi ėdna. | beasm. (ką, p o quê, desde ko): Desde
smgio j šme ė p o p ekinį mašnos s klą. | (ką, quem, pe quê, p o quê) lançando de onde
padui : Išmèsk mán ak ùs p o lángą [pe balkòną]. 2.ką, de ko, pa a quê) emo a i me ando,
exnešando: Nusipi kaũ naũją spin ẽlę, a sẽną šmečiau į p eškamba į. Su álgęs saldanį,
papie iùką išmèsk em šiùkšlinę. S aklès já elha pala aõdžio neišmèsi ( lk.). | sng . (ką):
Laba suki mję g ỹbai, daũg išsimès. [...] nuš iẽs i, nuš iẽčia, nùš ie ė ksm. 1. (ką, kam)
espalhando luz a aze ma o mą, luzes: Jems keliùs nùsh ie ė ogo a. Mėnùlis nùsh ie é
šme ėme iš g ỹčios į kl į. Tà o sudė  i spò bačiai jau išmes , gal neieškó i. Jei
gand a šme a iš lzdo jaunikliùs – bùs blog mẽ ai. | neig. (ko, iš ko): Iš dai nõs
ską blankià š iesà. | p k. : Laim ojo éidą nùš ie ė šỹpsena. 2. sng . aze gied am,
nusigied y i: Dangùs l nusš ie ė. | beasm. : Gal popiẽ nusiš iẽs. [...] Keblumų oco e, quando
encon a-se com e nog a izmais (e nog .), his o izmais (is .), pasenusia (psn.) e pan.
e esne leksika. Tão na in e ne p a icamen e não exis em, po an o, há uma g ande
p obabilidade de que a a ual sua a osena de a o a e. Em ais casos, decide-se se
ealmen e é p eciso essas pala as inclui bŽ (dê a necessidade pa a ou os signi icados
en ende melho , a osens em ob as de enomados esc i o es ou em ou as on es
signi ica i as, e c.). se assim exemplos se p ocu am LKŽe, e ne adus eles são conside ados
aqueles excepcionais casos, quando ilus ações não p ecisam. Po exemplo, žemai ybė
b žės ‘spy uoklinės akėčios é dada em algumas on es signi ica i as (ŽūE, PŽ), mas
in e ne ela não ojama. bŽ es a pala a se á ilus ada po exemplo: Ak i com b žėmis. DŽ6e
isso oi e bma oz b žio i, que não se á ap esen ado bŽ de ido a a a gas osens,
de inição. Radus apenas alguns a osenos amos os em bŽ, ko p o a elmen e, nepa eks e
DŽ6e ex- azeologizmas bãdą [badùs] a gáu i ‘kiek pasiso in i. e a segunda pala a bušidò
signi icado, embo a nè s a sua a osena em ex os (há apenas dicioná ios), ainda assim
dė ina, po que pode ajuda a en ende a ual p imei a signi icação: bušidò dk . y . nekai . 1.
uma Ry ų d iko ų, susidedan e de kikbokso e im ynių ações: Káu is bušidò nge.
Eu opiẽ iškas bušidò lie ù iškame nge. 2. medie ais Japão samu ajos hon a e mo alesa
códice.

134 KALboS
KULTÜRA | 84
DŽ6e y a nemažai abs ak ų (su p iesagomis -imas / -ymas, -umas i k .),
be a osenos pa yzdžių iesiog į auk ų į pama inių žodžių s aipsnius. Tai
são egula es da iniai, eles semp e podem aze -se de pama inių
eiksmažodžių ou a dažodžių. De eles bŽ se ão ap esen ados apenas
aqueles, que bas an e equen es ealiojoje a oseno, en ende-se, é
possí el encon a seus ilius acinių exemplos. Exceções são possí eis
naqueles casos em que a pala a incluída não po causa de eqüência
usuosena, e po ou as azões ( ašybos, lišio com o basei o pala a, consumo
de ou a pala a de inição, ki čiação ou e c.). bŽ no início da c iação, a é não
osse es i amen e exigida ilus a cada leksemą, algumas nãoilus adas
múl iia eikšmių egula ių edinių (abs ak ų) signi icmos ke in a ap esen a ma cados um numé io de signi icação.
Po exemplo: exmas dk . (2) →
se 1, 2, 5.
lenkmas dk . (2) 1. → cu khi 1, 4, 5, 10, 11. 2. → cu k i 2. | sng . 3. sng . →
lenk i 7, 12 (sng .). 4. → lenk i 8: Lenkmui bū inà (kẽlio) júos os a ka pà
ù i b i lais à.
isnė mas2 dk . (2) 1. → isne i2 1, 2. 2. → izne i2 35. | sng . 3. sng . → išne i2 6
(sng .): Gy ã ės išsinė mas de ódos. T abalban con encida, que, p imei o, es e
modo não exaxamen e mos a a es u u a seman inė edinio, e, segundo, al
ap esen ação não se ia cla o e con enien e ao consumido . Po an o acaima
na ase inal de elabo ação do dicioná io des a me odica abandonada, cada
leksema é aiškinama ou sepa adamen e indicado em ce a pala a base do
signi icado e ilus ada. 1.2. Não que endo sob eca ega o ocabulá io de no as
in o mações signi ica i as não ansmi indo ases (Jakai ienė 2005: 105,
Hudson 1988) e buscando uma uni o midade bŽ ídeos de a igos o ien am-se
mediamen e em iske u is um signi icado ou sua e lexal ão ilus uojančius
sen inhas (os conjun os de pala as podem se mais). Em segundo luga , mui o
ico de algumas pala as seman ís ico ou sin ác ico jungluma exigem
gausesnių ilus ações, e a ó ios au o a dzes, de pessoas po mo ado ia
luga , nomes de elemen os químicos ilus ações encon a não ão já e
simples. em qualque caso as ilus ações não de em se excessi as, elas de em
con e apenas leksemá ilus á el pa a da cla amen e a in o mação
necessá ia. Isso aplica an o a ilus ações como um odo, como a cada
ilus acínio a oseno po exemplo (sen inha, conjunção de pala as).
Po an o au en iški a osenos exemplos são edaguados, po exemplo:
D. MURMULAITYT. Bend inės lie u ių kalbos žodyno ilius acinių
pa yzdžių a anka i pa eikimas 135 Au en iški a osenos
pa yzdžiai Redaguo i a osenos pa yzdžiai b k ėslė dk . (1)
Fa icínico, enenoso as aus cheapo plan a de nedidelių,
sem u ugas as aus cheapo plan a de nedilio pa idalo amsiai
B k ėslės núo i as siai gel onų g aižų kekėmis (Tanaikna škinimo
p epa ã os ne ekogẽ ina ape ą. B k ės lių p e pa ãmen dúojama
k aujóspūdį. laką.
b k ėslė dk . (1) ais inis, nuodinbeb iùkas dk . (2) beb ų jauniklis: [...]
gel onų g aižų kedelių, pus u ulio pa idalo amkė mis (Tanace um):
ãk o pa azi ùs, gẽnace um): B k ėslės núo i as ina ą. B k ēslių
a ó i lgą laką jiẽ d di ų ne eko men dúo jama a ó i l gą na
Balañdžio pabaigojè gegùžės p adžiojè lis: [...] Pa ãsa į pa ẽlė à e da pa ẽlė à eda
a siųs ojè núo aukoje bẽb o pa ẽlė com beb iu kù. quais mã ome bẽb o pa ẽlę com
amos as não de e e i in o ma i um. Palyginando uma das das b ukmas signi icâncias
indicados em undamen os açõesmaodžius), é ób io que a p imei a ase neabejo inai
in o ma i es: P o ngų žmonai pa a mai eqüniáusiai i liẽka pa a mais, o neomonės
skẽ u is ( ečia penkũs) skẽ u is beb iukùs. Núo aubeb iukùs. Ga ininko
beb iukù. beb iùkas dk . (2) beb ų jaunikTuščiažodžiau i inacei á el, mas ab einan
ilus ações (a k eip inha a a enção que abs ac os bŽ não são de inídeos, mas
b ukimū (1) e Nnoelaikýki e mà õmonė b ukimù nú (2). Da plg. i in longą, mas e mui o
in o ma i ią ilus ação a igo: kons i ùcija dk . (1) eis. p incipal lei do es ado,
es abelecendo sua san a ką: Li uõs Respùblikos kons i ùção. Kons i ùção pa aisà y à
pačiojè kons i ú cijo je dã oma pa aisà, e quando kons i úção pãma u asomas kóks
k as ús ã imas ou mais que nó s, okià pa aisà adn ina kons i ùcine. […] 1.3. bŽ no início
da c iação oi p e is o leksiką ilus a apenas com exemplos au en iškais. No en an o
quando se p e ende ilus a cada leksemą, que nãoo i oco em casos, quando
ilus ação p ecisa c ia o mesmo ex o esc i o ou edi o . Se á que isso cons i ui deli o
a um p é io equisi o de au en icidade?
Va gu, po que bŽ c iado es ambém são usuá ios da língua. o pode se ilus ada
não só das línguas esc i as, mas e de línguas šnekamosios exemplos. Tokių, po
inciso, aps u in e ne comuniccinessa a osenoje. E isso é boa ocasião inclui
em bŽ mais i esnių a uais de linguagem šnekamosios a osenos ac s,
KALboS KULTÜRA | 84 ie um pouco a s ei a ia quan o po abundan e ealidades
u ais de empos mais an igos e le inças pa e de ilus ações. 136 Des a
manei a dicodyne ap esen a dados mais co esponde iam a ealíssima a ual
a osená. Po exemplo, no a igo baisuõlis, baisuõlė dk . (2) kas neiš aizdus,
neg ažus: Vaikỹs ėje báiminausi, que com mani, ókiu baisuoliù [ ókia baisuolè],
aika neno s d augáu i. Čià g ažuõ lių kon kù sas ou baisuõlių?
kupasku inei ilus ação ca ac e ís ica šnekamosios linguagem sin aksė (nė a
A ...), o a igo bedan iškùmas dk . (2) pe manência bedančio: O ý us
bedan iškùmas isso jáunina, ou nè? (i on.)
di o um i o, exp essi ings exemplo a osenos cla ous e sem con ex o,
si uação acilmen e imagina el.
No en an o, c iadas ilus ações de e ia se p ecisamen e i as, não
a a e inas, i. i. que ienõs seman inas, ki čia imo ou k . g upos leksemos nebū ų
jamos pagal ieną schemą (da p ieš p adedan ašy i bŽ bu o k i ikuojamas
ilus uoilius a imas elemen a iais, p incipalmen e em cabeças a inanciais ases
Me gái ė álgo óbuolį. Be niùkas ca o knỹgą. e e c.) Nãoes en ando c ia i esnio
a osenos exemploço, sua di b inum se ia mui o yškus изcinkus e
simul aneamen e pe cibindo odos ce os de g upo seman ína pala as. Ta kim,
g ande p obabilidade de que au o a des ou pessoas po luga de esidência nos
a igos cons an emen e ka osis conhece com quem, encon a o que e e c.
cons uções essas pala as ge almen e são segundas ki čiuo ės, e ais
cons uções pa ankias kebliem ki čiuo i aleg niams pailius a , например.:
amilia inaũ com bangladešiečiù, -è; k i pasi susi k i alsėdiškiùs, -ès, nugal i
k oa ùs, -ès spò o a žýbose e e c. / Se quise a i icamen e ilus a
localo a ços (ypač nelie u iškų) a oseną, neabejo inai ka osis sak aš iniai
sob e ida, apezincymą, g ožėjimąsi e e c. ao e (nas p ecisamen e al con ex o
pode se pa a o i ki čiuo i mais di ícil sob e localo a zio aleg niai). Assim nessas
ocasiões é p eciso mais se apela às suas po ências c ia i as e busca di e sidade.
1.4. Leksinių iene ų apib ėž ys aiškinamajame no minamajame žodyje negali bū i
pe nelyg enciklopediškos, odėl pa yzdžiais juos galima i ka ais eikia papildy i,
p aplės i especialmen e ap esen ando e esnes ou his o ines ealidades, babiloniẽ is,
D. MURMULAITYT. Bend inês das línguas li uãs selec a e ap esen ação de exemplos
ilius acinių 137 cuja con empo âneas cas ienías, não especiais, ex os a amen e
abo dam. Em ais casos melho on e de ilus ações á ias enciclopédias,
pa icula men e VLE. Po exemplo: ba ã ai dk . dgs. (2) [...] 2. cas es ge manas, en ada
em okiechos e aus os po os compos o: Ddžiojo po o k áus ymosi me ù V a. pab.VI a.
p . ba ã ai ùž ėmė e i ò ijão en e Danõjaus e lpius e sà ė.5 o ka alỹs ę ba ã as,
ba ã ė dk . (2) 1. ba a ų e ninės g upės žmogus: [...] Pada jos p me na às ba a ès, pe
alaũs š eñ ę Miùnchene nesuñkiai ienojè añkoje nẽšančias pen ks l inius alaũs
bokalùs. 2. is . ba a os gen es homem: Šiẽ d idãliai lama iẽ čių mò e ų kabùčiai ù i aiški
ssajų com VI a. ge mãnių (alemãnių, ba ã ių) kabù čiais. VIVII a. šiau nės ánkės,
alemãnės, iu ngės, ba ã ės, langobá dės pana šias smeig ùkais sègda osi pláukus.
babiloniẽ ė dk . (2) babilonieços pau os homem: Babiloniẽcio lako jaũsmą adė se i iẽs,
cons an o ùmo, pa a ùmo p ncipas. Mãnuma-se que Bblijo je pã dizjama Nõjaus kos
is ò ija ė à naujà babiloniẽčio Gilgamèšo èpo è sija. bela ãkės liaũkos iš ekamųjų
la akų ne u inças liaukos, dos quais são p oduzidos ho čiai, skỹdliaukė áusios
monai pa enka iesiai į k aują a lim ą, endok ininės liaukos: Hipò izė, añ inks-
impo an e bela ãkės liaũkos. Desde bela ãkių liaũkų eik lõs p i klaũso no malùs
o ganzmo c escimen o e ýs ymasis. Su kusi [pažeis à, com ak y jusi, eduzjusi]
bela ãkių liaũkų ùnkcija. Bela ãkių liaũkų isiologia e ligàs ia endok inologia.
lãpiai dk . dgs. (2) nação, i endo Laplandijoje, alban i inas o igem lapias línguas,
samai: Y à kẽ u ios bend nės lãpių kabos. A es a ques ão ac escen a-se, que sói de
conc e os po ijos e da as ilus ações, quan o possí el, e i a-se: dicynas não
jo nal aš is, ele esc e endo espe amos, que ele se i us mui o que mais longe.
Es as dos dias ak ualidades podem se não comp eendidas depois de dez anos. Kas
ou a his o izmai a pan. e os ealidades. Também jus i icado de li uanos e k .
clássicos, impo an es his o icos locais ou da as, conc e os es abelecimen os ou
o ganizações menção ilus ações, po exemplo: b olijà dk . [...] (2) 3. o ganização
eligiosa social dos c is ãos secula es, à qual lide am sace do es, mongóis: B oljos
įs eigmo p óga pasaulie čiùs p anciškonùs s éikino pa ãpijos klebõnas. Li uõs
s ačiã ikių b olijà. B oljų mokỹklos (is .).
bù ininkas, bù ininkė dk . [...] (1) 2. puikus seu ilhas especialis a, nepap as as menininkas:
Didỹsis dãnų pãsakų bù ininkas K. nde senas. b as1, b ė1 dk . (2) Mažosios Lie u os als ie is
lie u is: B ais adn i Mažõ sios Lie u õs laukiniñkai baudžiáuninkai. K. Donelái is Mẽ uose ãgino
bū ùs i is ie nókių a ki ókių da b. Leñkis, bdinas b e, an es d ã o põną. 5 Nes e caso
jus i ica-se e nou as ocasiões e i á el menção de especí icos locais e da as.
144 KALboS KULTÜRA | 84 suplemen o, alguém a dijama e e c., po exemplo:
Mėsniai, g e ai áugan ys e com b s an ys iùšiai (b òile iai). Ta k áus ymosi
começoà lakoma ge mános genči (alemãnų, ánkų, gò ų, bu gùndų, andaų)
mig ãcia. Búožę sudã ė sus o jimas ( aip pà adnamas búože), kó as, kablýs e
slankiojan i kl pa. Žodyne, consis en emen e man endo bŽ ins ukcijos equisi os
e sis ema ismo p incípio, a osenos exemplos com ki ką eiškiančiais skliaus ais
de e se pe a komi. Em alguns casos e pe a ky as sen enças
adequadamen e ilus e uma ou ou a leksemos a oseną, plg.: ens B aziūkas
p asdeda Všakis (Še šùpės iñ akas) e ens B aziūkas p asdeda Všakis, Šešùpės
iñ akas; b uk ný nai nỹks a, ýpač eñkan úogas mechãniniu būdù (šukùojan ) e
b ukný nai nỹks a, ýpač eñkan úogas mechãniniu būdù šukúojan . Con udo,
oco e que ilus acinio sen ício impossí el pe a ky i nãošk eipian sua min ia,
conse a endo impo an es seman inos, es ilis inos a spal ius ou pan., en ão
ilus acia ejei ada como não ap op iada. Po exemplo, enunciada des as
ilus ações: J nu galjo ijosè ung ysè (a amnis šúolis, lygiãg e ės, búomas). J
os (die nõs) e k añ o (nak iẽs) b zas. Islkęs Bu au d ã as (kul os pa-
miñk las, mu ziẽ jus).
2.3. Ilius acijų eiliškumas
Va osena A o dem de ap esen ação de exemplos em algumas ocasiões é mais
de inida do que ou as. Mencionada, que ilus ando a osená p imei o são
ap esen ados pala as conjuniniai, e en ão sakiniai. Veiksmažodžių a igos não
podem se nãoilus ado de con ole ou ilus ações, cuja junção não é com as
co esponden es ma cas ma cado no luga des inado pa a isso; além disso,
ecomenda-se ap esen a ilus ações na mesma o dem que es á lis ada as ma cas
de con ole (a menos que po causa da seman ís ica ligação as de e ia dispo de
ou a nes e caso a p io idade é dada à seman ís ica, e não à sin ác ica ligação).
kláus i, kláusia, kláusė ksm. 1.ką, ko, sob e o quê) di igi -se com pe gun a, da ,
o nece , le an a ques ão, ei au is: Kláusk ą [mó iną, ki ] pa a mo. Kõ ù kláu
sei? Kas kláusia, sužno. Kláusiau jõ núomonês [pa a mo]. Kláusiau e j, mas nea sã kė.
Kláusiu, onde es e e? Js kláusė, kek mán mẽ ų. Móky oja e apiẽ a è kláusê. [...]
P oblemiška segui es a exigência sabendo que é uma ce a ges ão, e bons exemplos
de isso mos a não. Nes e caso, não podendo o nece bom ilus acinio exemplo,
es a e não ma ime im uma ce a sin acsica conjunluma de eiksmažodžio, aigi
nukenčia p ecisão da in o mação.

D. MURMULAITYT. Bend inės lie u ių kalbos žodyno ilius acinių pa yzdžių a anka
i pa eikimas 145 1. é usado indicando sel : Àš úoj g šiu. Láuk mans namuosè.
Į a džiai ilius uojami laikan is linksnių eiliškumo, p z.:
àš (K. mans, K. sa yb. màno, N. mán, G. manè, Įn. manim, V . manyjè) į . asmen. ns.
Pascabink mán on è. Tù jaunèsnė po manè. Com manim a es e màno amigo. Manyjè
é da pỹk is [g ùmiasi áis os]. 2. K. sa yb. pe encendo: Aqui màno casa. A i dúok
màno láišką. Màno ga ica ainda pequeno. Išklausýk e màno núomonę. Màno lak odis
s oppójo. 3. K. sa yb. indica-se no p imei o pe sonagem eiškiamą ei kėją, ao qual
se a ibui ação, exp essado nãoikiamosios ūšies daly iu: Mà no pasaký i žõdžiai.
Vskas čià màno (pa iẽs) ei aý a [s a ý a]. àš áu ( ù)!
sa coma g asinan .
Ou as kai omas pa es da língua a osena da ap esen ação de exemplos
o dem da ila não es á como alguma s ic ei de inida. No malmen e a o dem
da o dem pa adigmas não é ão impo an e como, digamos, aspec os
seman íneos, po an o p io idade é dada aos ul imos.
3.ILUSTRACINI VARTOSENoS PAVYZDŽI KIRČIAVIMAS
Todas as pala as de exemplos ilius acinių a osenos são ap esen adas
ki čiuo i, excep o ienskiemenius nesa a ankiškų pa es do idioma pala as
dalely es, jung ukus, p ielinksnius e k . Se ibinhas d iskiemeniais e mais
skiemenas u in ys e sa a ankiški ienskiemeniai pala as são ki čiuojami,
например. : Àš úoj g šiu. Mokinia čiá laba nuo õkūs, ainda nemčiaũ ap aš ia p o áujan es paaug li.
Ilius ações ki chiação exemplos: bál i, bla, bãlo ksm. [...] 2. blykš i: Ma aũ, como jõs éidas
bla. Óda is labiaũ bãlo. 3. da i is quan o zilam, zil i: Smilkinia já bla. ãša a dk . (1) 1. skaid aus
sū oko akių liaukų skysčio lašas, dis inguindo-se e cendo: Pe sk úos ą nu iedjo ãša a.
S ó i ãša os akysè. Ãsha a ãša ą ã o ( e ksmas ima). Ei bỹ a, bỹ a galios aša lės ( lk.). J
p o ãša as [pe ãša as] ãko nemã ê. 2. dgs. e k S m A S: Juokiúosi p o ãša as.
Suãša omis p ašý i. Já à em ãša as. Vl bùs ãša ų. [...] gãlas dk . [...] (4) 4. caminho ou espaço
de empo: Da nemãžas kẽlio gãlas ik nam (l ko). Gẽ ą dienõs gãlą sugaišaũ poliklnikoje. 5. [sin.]
pabaiga: Išbu aũ nuo (se mi nã o) p a djiõs ik gãlo. Dienà com galù. Já ãsa os gãlas. Dá bas
ena pa a gãlo [į gãlą]. […]
skiaũsčias, skiausčià bd . (4) 1. es ando es eu uoju xonu, b iauna baixo ou al oyn: Dk
ply às skiausčiàs, e não gulsčiàs ou s ačiàs. Chando js is b aũkė pe s ãlą skiausčià
plãš aka, a ý um ùpinius šlúos ė. […]
146 KALboS
KULTÜRA | 84
IŠVADoS
Apibend inan menciona ina algumas p incipais bŽ ilius a imo me odica
eg as.
1. Ilius ações exibem leksema seman ínio e sin aksínio junglum, nem a as
ezes heyim suplemen om explicação signi icância. 2. Va osena exemplos
ilus ada cada leksema. 3. Va osena ilus ou-se de pala as conjun os e
ases. Úl ima ecomenda-se o nece medianamen e iske u is, neben
mui o icos seman inais e sin aksinais ligações da pala a mos a mos a
a osenos exemplos se ia p eciso mais.
4. o ien a-se em au en iškus, em á ios ex os encon ados exempla es
a osens. No en an o ilus ações podem se ab e iadas, ou a ez
co igojamos. Alguns exemplos a osenos, especialmen e šnekamosios
leksikos, podem se e c iados, se nos ex os egula ingos, ap op iados deles encon a di ícil ou impossí el.
5.An aš inis pala a ilius aciniuose pala as de conjunções e
sakiniuose não umpado.
6. Ilius ações ap esen am ki chiuojando odas as pala as de conjunções ou
sakinių pala as, exce o ienskiemenius se içosbinius. Es o ça-se o nece
egula men e suki čiuo os o mados da pala a de i ulação, que
ki chiuojando mui as ezes klys ama.
7. Skliaus ai a osena em amos as são usados delibe adamen e. Pas i ói
š i u lauž iniuose skliaus os ap esen am al e na i osas (i. y. capazes uma
ou a subs i ui ) a osenos exemplos de pa es, e p on s uosias
akul a y iosas (i. y. possí eis, mas nebū inos). P e equisi o explica
ilus ação isso é ei o em simples oosias skliaus os simples oio ipo de le a.
Esc e endo e edi ando bŽ mui as ezes ilius acinių a osenos exemplos de
p ecisa p ocu a longos e paci amen e, mesmo se is o, que Google paiseškos
sis ema lhes o nece milha es. Não se pode im i p imei osos api aikiusių e
nisso apsi izia , juolab que ago a es e sis ema paieškos mui as ezes
p incipalmen e o nece amos as de isokias (ne e ai abejo inas qualidade)
ele ônicos diclios, e isso não é išlūs ex ai, aigi não e linde ada e ealioji
a osena. Ilius ações impo an e pa e do a igo do dicioná io, ajudando
melho pe cebe de inémiama lexínio unidade, ap esen ando não só uma
quan idade seman íneas, mas e de ou a (p.x., sin aksíneas) in o mações.
Po an o, elas de em se esponsi elmen e selecionadas e não menos
esponsi elmen e ap esen adas, especialmen e em glossá ios no ma i os
(Jakai ienė 2005: 104). Isso za uca, como e odo cuidadosops us abalho, mas sem al abalho não pode se bom ocodyno.
D. MURMULAITYT. Bend inês das línguas li uanas
selecção e ap esen ação de exempla es ilius acícios 147
LITERATURA E ŠALTINIAI
Aleksand a ičiū ė S. 2008: Possibilidade do uso do Paieškos sis ema Google
in es igando linguagem enominius. Cul u a da língua 81, 266282. bŽ Bend inės
lie u ių kalbos žodynas ( en ido). Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas:
Vy au o Didžiojo uni e si as. P ieiga po in e ne : h p://donelai is. du.l DŽ4
2000: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 4 edição, Vilnius:
Ins i u o da língua Li uânia.
DŽ6e 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys. 6
(elek oninis) edição, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as. R. Hudson 1988: The
linguis ic Founda ions o Lexical Resea ch and Dic iona y Design.
In e na ional Jou nal o Lexicog aphy 1(4), 287312. Jakai ienė E. 2005:
Leksikog a ija, Vilnius: Mokslo e enciklopedijų leidy-
bos ins i u as.
LKŽe 2005: Dic ionynas do idioma Li uânico 120 ( a ian e ele ônico). Vy . ed.
G. Nak inienė, Vilnius: Li u ians ins i u o do idioma. P ieiga po in e ne : www.
lkz.l .
LKŽI 1980: Lie u ių kalbos žodyno ins ukcija, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
LNŽ 2008: Jakai ienė E., be g-olsen S. Lie u iųno egų kalbų žodynas
Li auiskno sk o dbok, Vilnius: bal os lankos. LLV 19721996: La iešu li e ā ās
alodas ā dnīca 18, Rīga: Zinā ne. LLVVe 19721996: La iešu li e ā ās
alodas ā dnīca, LU Ma emā ikas un in o mā ikas ins i ū s, LU La iešu
alodas ins i ū s, Zinā ne. P ieiga po in e ne : www. ezau s.l /ll .
1987 LVV: La iešu alodas ā dnīca, Rīga: A o s. MLKŽ 2010: No kai ienė
M., Šepe y ė R., Šimėnai ė Z. Mokomasis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius:
bal os lankos.
MLVV 20032008: Mūsdienu la iešu alodas ā dnīca. Red. D . philol. I. Zuicena,
LU La iešu alodas ins i ū s. P ieiga po in e ne : www. ezau s.l / ml .
NSJP 2002: Nowy słownik języka polskiego. Wa szawa: Wydawnic wo Naukowe
PWN.
PŽ 1984: Rusųlie u ių kalbų poli echnikos dicciona io. Sud. G. Daugėla, Vilnius:
Vy iausioji enciklopedijų edakcija.
Rende-se Bend inês diccioná io da língua li uanas. P ieiga po in e ne :
h p://www. lki.l LKI_LT/index.php?op ion=com_con en & iew=a icle&id=592&I emid=1 /
( e is o 2011 10 12).
Te minynas 2004: Ins i u o de Ma emá icas e in o má ica Li uães base de e mos
de linguagem (Lie u ių kalbos e minynas), Vilnius: Ins i u o de Ma emá icas e
in o má ica. P ieiga po in e ne : www. e minynas.l ( isualizado 2011 10 12).
148 KALboS
KULTÜRA | 84
VLE 20012010: Visuo inė lie u ių enciklopedija 118, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as.
WCD 1996: The New In e na ional Webs e s Comp ehensi e Dic iona y o he
English Language, Deluxe Encyclopedic Edi ion, Flo ida: T iden P ess
In e na ional.
ŽūE 1998: Ag icul u al Encyclopedia 1, Vilnius: Mokslo e enciklopedijų leidy-
bos ins i u as.
БТСРЯ 2002: Большой толковый словарь русского языка, Санкт-Петербург:
Норинт.
БАСРЯ 20042010: Большой академический словарь русского языка 114,
Москва, Санкт-Петербург: Наука.
СРЯ 1988: Ожегов С. И. Словарь русского языка, Москва: Русский язык.
In e ne de ex os de ecu sos, na egi i paeseškos sis ema Google.
Recebido 2011 10 21
SELECTION OF ILLUSTRATIVE EXAMPLES oF
ACTUAL USAGE AND THEIR PRESENTATION IN
THE BENDRINS LIETUVI KALBOS VOODYHU
(DICTIONARY OF STANDARD LITANIAN)
Summa y
The pape aims a in oducing he p esen a ion o illus a i e examples o ac ual
usage in he Bend inės lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o S anda d Li huanian)
and ocus on some deba able issues. Illus a ions make an impo an pa o a
dic iona y en y; hey help o be e unde s and he lexical uni which is being
de ined in he en y. Illus a i e examples in dic iona ies show possibili ies and
speci ic ea u es o he combinabili y o lexical uni s, hei seman ic and syn ac ic
ela ions, add o he explica ion o hei meaning. In Li huanian hey also show he
co ec accen ua ion pa e n. Depending on he scope o a dic iona y, i s aim,
s uc u e and o he issues o lexicog aphic me hodology and echniques,
illus a ions a e gi en in di e en ways. The main ules o gi ing illus a ions in he
Dic iona y a e as ollows: examples o ac ual usage illus a e each lexeme; he
illus a ions include wo d combina ions and sen ences; examples o au hen ic,
ac ual usage a e gi en p e e ence; howe e , he illus a ions can be sho ened,
amended, p oduced by he au ho ; he head wo d in illus a i e wo d combina ions
and sen ences is usually gi en in ull; illus a ions a e gi en by accen ua ing all
wo ds o wo d combina ions o sen ences, excep o monosyl-
D. MURMULAITYT. Bend inės lie u ių kalbos o dodyno ilius acinių pa yzdžių a anca e
ap esen ação 149 labic unc ional wo ds; illus a i e examples end o ha e he o ms
o he head wo d wi h e o s o accen ua ion; b acke s in examples indica e pa s o
examples o al e na i e usage [in squa e b acke s] o pa s o examples o op ional
usage
(in ound b acke s).
Examples illus a ing he usage o he head (lexical) wo d should be selec ed wi h
ca e and esponsibili y; so should hey be p esen ed in dic iona ies. This is especially
ele an o no ma i e dic iona ies, such as he Dic iona y o S anda d
Li huanian.
KEY woRDs: illus a i e example o ac ual
usage, gene al dic iona y, lexeme, wo d
combina ion, sen ence.
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]