BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
VOODYNO VAIZDINYS LIETUVI KALBOS VOODYNE ESMINIAI VOODŽIAI: diccioná io,
imagemdinys, ilius acinis aseys, semân ica, diccioná io das línguas Lie u ių.
INTADINS NOTABES
Sob e o acadêmico dicódino da língua Li uânica (WEB […] LKŽe) impo ância a á ios in e c yp s
es udos esc i a mui as ezes. Į ai ių žodynų (ypač LKŽe) e ę iškelia não só kalbininkai (ž . Dini
2002; Kažukauskai ė 2002; Nepokupnas 2002, Paulauskienė 2002; Topo o as 2008 e k .). Jų mo i o
cons an emen e eme ge e em nemoksliniuose ex os. Poe as (Vy au as Mače nis, Be na das
B azdžionis, Česla as Milošas, Jus inas Ma cinke ičius e k .) em suas ob as mini p imei o do
idioma li uano o dicioná io au o es Kons an iną Si ydą. mos um após o ou o apa ece em LKŽe
omams, encon a-se não um eilė aš is (Jus ino Ma cinke ičiaus, Ma celijaus Ma inaičio e
e c.), nos quais des aca e mo i o do ocódino acadêmico. Nos ex os de p osa ( omanues, esė e
ou os em á ios gêne o ex os, po exemplo, Kos o Os ausko, Romualdo G anausko, Agnės
Žag akaly ės e ou os) ele a-se o signi icado do ocabulá io acadêmico à nossa cul u a, ala-se
sob e pala as pickėjus, edi o is e e c.
1
Assim seman iniam do isual in es igimui do e odyno są oka escolhida sąmoningai. Ou okį Li u ians kalbos žodino
Vik o ijos Daujo y ės žodžiu, pama inio eks o kul ū os Š ai Apie kaip apie žodyną iename iš in e iu kalbėjo
1
Romualdas G anauskas: Žmogau, kodėl u neužguli k ū ine Didžiojo lie u ių kalbos žodino? Po que nekiši lá nosies,
po que não o leias e pelo menos eje ą ezes, e p epa šies esc e e ? Qual ala, qual sua meia-língua? Se á que
pelo menos en enda, que a nação Li uânia nada mais alioso e p akilnesmo não c iou? Pa i desapa ece á, e JIS
pe manece á dunkso i (G anauskas 2015: 317). B e amen e sob e seu con ibuição colhendo acadêmico diccioná io
pala aszas menciona e Agnės Žag akaly ės omano pe sonagem ealidade pe sonalidade Juozas Žag akalys:
Pa ašiau seixolas a miškų apsakymėlių. Mais a de, Vidugi iui o e elius, mielai Aqui só econside emos, que o
apsiėmiau ink i žodžius žodynui – kas neno ės p isidė i p ie okio ge o da bo <…>“ (Žag akaly ė 2013: 561).
ad ogado , li e a as, k aš o y ininkas J. Žag akalys como pala as sele o mencionado úl imaijame dicodyno
acadêmico omo. Aldono Pupkio monog a ia esc e e que ele pala as começou a coleciona dicioná io ainda em
1933, e p incipalmen e euniu após a gue a (19721977 m. do i o idioma записё sob e 4000 pala as, de esc i os
sob e 5000) (Pupkis 2013: 424).
AURELIJA GRITĖNIENĖ. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 2
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(Daujo y ė-Pake ienė 2002: 34) eading bene p imei oji é alando Jolan a Zaba skai ė. Olhando
pa a a igos diccioná ios como em ce o modo c iado a speci inį disku są e lendo-os com
di e en es pjū iais podemos encon a á ios dados sob e lie u iškos pasaulėžiū os e
pasaulėjau os aožus. LKŽe on es como e lexo da his ó ia cul u al são esc iusi Zi a Šimėnai ė
(2010 Sob e: 158166). Com base no ma e ial do ocabulá io já esp ei ado nosso polí ico
pasaulė aizdis (es a idade, lei, au o idade), analisado she mukšnio imagedion; usando a dicioná io
ixado ma e ial de Adalbe o Bezzenbe ge io, desc i os ma ios, pama ys e pama iškis
(Zaba skai ė 2010: 126143; 2012: 239253; G i ėnienė 2016: 85104). O obje i o des e a igo de linguís ica
cul u alologia pasi elkus amplas e di e sas 20 omos de diccioná io discu są изnag inė i, qual
diccioná io seman ino imaginhinho é sus idęs LKŽe hipe eks e, de e mina , quais os a ibu os
imaginhinhos conside am mais impo an es, ac ualiausim. A im de implemen a es e obje i o,
le an a em alguns conc e os a e as: in es igando cole ada ma e ial in e p e aciniu, anali iniu
desc i omuio e seman ines analises me odis, desc e e diclinas sanda ą, ipus, escam į, au o ius,
ma e ialá, desc e e elabo a leksikog a inių abalhos eigą e di icumus, com que encon am
dicynininkai dando diclinas, exy škin i diclinas pasi aikančius de iciências e mos a diclinas alo .
Vaizdinys aqui en endido como da consciência humana compedaladoess um ce o
desc eend ado men al imagem, an e io pe cepção ou expe iência ec ú iga. Do ídeo imaginis
2
di e e no que é mais scheminis, apibend ino. Vizdinhas da pe cepção e do pensamen o
abs ac os in e mediá ia g andis, sua o igimą em memó ia, imaginação e mąs yme egula uma
língua (VLE 548). Como igu ado en ende-se semio icas e no os empos dos ilóso os, mais
amadamen e e . S e diolas 2006: 174; Balodis 2009; Nas opka 2010: 26 e k . B e emen e
esumindo pesquisas ilosó icas pode íamos a i ma , que no os empos na iloso ia o
imaginado é pe cebido como um men al enomenis, um ce o a ep ezen ação, peculia
pe cepção e pa i ies subs a os.
2
Vaizdini é bas an e a ima e a che ipo concep oka, mais amplamen e usada li e a u aú ologos e kul ú ologos. Plg.
a che ipo de inição į: a che ipas o iginalus modelis, idealus exempla , p o o ipo, cole i ês pasąmonės
ep esen adinio, con endo uni e salią sen ido, independen e do indi idual conhecimen o ansmissão de ge ação
(LLE 2001: 28). Kogni y inėje ling is ikoje įp asčiau a o i koncep o są oką. P iminsime, kad koncep u
em ge ação ge almen e chamado de unidade de pensamen o, in o mação sob e algo, exis en e em pessoas,
alan es de uma ce a pala a, consciência (pa a mais sob e o e mo concep o e Son. Č. Te:e ne; Papau ė: 2003 25;
2007: 5117; Guda ičius 2011: 109117). Mais equen emen e o e mo concei o é usado alando sob e concei os
abs a as, e ocynas é conc e e i ealija. Além disso, nes e a igo ecolhida ma e ial neanalizá el mé odo de
análise cogni y inês, aqui não ojami e ou os mais impo an es e mos cogni y is ikos (a ibu as, igū a,
kolokacija e e c.), po an o nes e seman iniame es udo escolhido e mo imagedino.
AURELIJA GRITNIEN. Ve dyno imagemdinys Lie u ių kalbos žodyne | 3 Ti iamoji ma e ial oi
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ecolkama jugando em odos 20 LKŽe omų e icalmen e e con ando zodyno hipe eks ą
ho izon almen e. Des a manei a lendo diccioná ios a igos as a 211 i ados de pala as,
cujas ilus ações minima leksema diccioná io. su p eenden emen e isso, que leksemos
leksikog a as, -ė (leksikog a ijas specialis as) e žodynininkas, -ė (žodynų suda y ojas,
leksikog a as) ixadas apenas nos seus p óp ios diccioná ios a igos. Seus mais au o es de
nepa a o os nė iename iš 20 žodyno omų apib ėžian a ilius uojan ki us žodžius.
Didžioji dauguma (ne 98 p oc.) leksemą žodynas u inčių ilius acijų iš ašy a iš į ai ių
(p incipalmen e kalbininkų, cul u a e sociedade a o es) esc i os: 64 sakiniai de Kazimie o Būgo,
19 de Jono Jablonskio, 9 de Juozo Balčikonio, 7 de An ano Ba anausko, po 3 de Kazimie o
Jauniaus e Vinco Kudi kos, 2 de Juozo Tumo-Vaižgan o, po 1 de An ano e Jono Juška, Jono
Šliūpo, Mykolo Bi žial, An ano Selas, Ju gio Šlapelio, Vydūno e k . Também diccioná io é
mencionado em á ias publicações de ciência (žu naluos, Lie u ių kalbos g ama ikoje, em
ou os diccioná ios e e c.). Do idioma i o só insc i o 2 ilus ações com leksema diccioná io
(po um do Liškia a e K e ingos).
3
É necessá io menciona que LKŽe as a e sinónimos do ocódino (eles ambém são obje o de
in es igação des e a igo): Kip ijono Juozapo Nezabi auskio naujada ai su ink žodis e
žodinykas, Simono Daukan o a o as žod odys, A. Juškos inyčia, F id icho Ku šaičio žodyne
(KII362) p imei a ez ixou uma pala a in e nacional na lis a de li os, Niede knyganno, Makso
Mės, F anco Senno, B ende io e A Salio žodyne niso , An anas Vi eliunas adinous adinous
a dis, pala as chamadas pala a e e mo leksik. Todos es es sinônimos LKŽe mencionam
apenas nos seus p óp ios a igos diccioná ios. Hoje odo o comum e mo a diccioná io c iou e
pai a p imei a ez o Ju gis Amb aziejus Pab ėža, e espalhou e consolidou o Auš os jo nal
(Balašai is 1984: 95).
Medžiaga y imui ink a iš isų LKŽe 20 omų, neiman papildymų ka o ekos
dados, po isso é necessá io en a iza , que os esul ados ob idos e le em ocabulá io
imagininį, susiklosčiusį dos li uanos mundiėjau ohe a é XXI a.
3
Ob iamen e, que es as sen inhas ansc i as de in o man as, neabejo inai con endo negócios com lexicog a ais:
Quan o ch iuš piningo em aquele dicioná io! K n (ž. suk iuš i). Visan sodjiuj zasijaudê odas as pala asus dicciony ink Lš (ž.
angus ica ).
AURELIJA GRITNIEN. Vocílio igu ado em diccioná io da língua Li uânia | 4
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1.LKŽe ILUSTRACINS MEDIAGOS SEMANTIN ANALIS
A ski os LKŽe ilus ação au o é ou indi idualizuo o (ilius acinio sen ença do inal indicado
conc e e i pessoa, a pa i do qual aš ų ima ado aseys, pa a dė) ou anoniminis (au o ių
slepia bend a š, sp, Klb, LKK, LK, B e pan. san umpa), po ém no sen ido ge al podemos a i ma ,
que oda o lodyno hipe eks ą kū ė ienas kolek y inis kū ėjas isa lie u ių au a. Falando
sob e conc e os diccioná io imagdinį é necessá io e i ica , que nes e es udo esnag ina LKŽe
dados hipe ex o mos am linguo y os especialis as lexicog a ia, g amá ica, dialec ologia e
ou os á eas de ciência da língua pesquisado es, ambém a eles p óximos agen es de cul u a e
c iado es de li e a u a g ożnej susda y ą diccioná io imagdinį. No malmen e odas as
análises seman íneas baseiam-se em escla eamuosi diccioná ios ap esen ados pala as
signi icados ou seus ilius acine ma e ial. A pala a ap esen ada nos dicioná ios explica i os
da língua li uanas ge almen e é de inida assim: dicioná io isso papie inė ou elek oninė li o,
des inada nãoš isiniam lei ão, na qual ce a o dem (no malmen e abėcėliškai) pala as,
pala as conjunções com explicações, ilius ações ou adução pa a ou a língua ou sem eles.
4
Nes a pesquisa, com base LKŽe ilius aciniais ases (e mais p ecisamen e eiginhas, que ais
ases pasakomi), dis inguidos es es mais impo an es signos g ábicos de diccioná io:
dicodyno sanda a, ipas, au o ius, olum is, leksikog a inė ma é iaaga, da bų eiga, di icumai
p epa ando diccioná ios, diccioná ios de iciências e e ė. A segui cada um des es a ibu os
se á discu ido mais de alhadamen e.
2. VOODYNO SANDARA O Zodyno sanda a inclui duas ipos de es u u a: mac os uk ū ą
(bend ąją szodyno sanda ą, sua maio es pa es e o dem de layou de a igos lexyninių) e
mik os uk ū ą (a ski o
žodyninio s aipsnio sanda ą) (Jakai ienė 2005: 33).
Em algumas LKŽe ilus ações esba e-se sob e a pala a mak os uk ū u (į adą,
pala as de pa eikimo a ku, abb e iimas, ilius ações e e c.): O Ve doino Į adas é
ce os p oblemiškų a ia e ki čia imo coisas lis ijamen o K1K53,47 (ž. lis ijimas).
5
Pala as
4
Plg. ódyno apib ėž į LKŽe, ambém Daba inės lie u ių kalbos žodyne (h p://lkiis.lki.l /daba inis) e
Bend inės lie u ių kalbos žodyne (h p://bkz.lki.l /).
5
A igosnyje exemplos ci ados a pa i ele ônica LKŽe e são (ž . www.lkz.l ). Ab e inimen os
são os mesmos como oodyne. Skliaus os indicam a pala a, do qual a igo omado exemplo.
AURELIJA GRITNIEN. Woodyno ob azdinys Lie u ių kalbos žodyne | 5 Būgos woodyne ikiuojami
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
al abe o a ka LKI103 (ž. ikiuo i). Mažybiniai daik a a džiai Būgos pala aine nãošliejami ao
p incipal, mas edaguados sepa ados a igosis LKI104 (ž. šlie i). Nos dicodynas ilde ma cimi as
pala as se ecidi an es ou suas pa es TŽŽ (ž. ildė). Ki čiams žymė i dicioná ios e g amá icas
usamos alguns ca ac e klelius J. Jabl (ž. pala aynas). A segunda g ande mudança, que J.
Jablonskis ez no dicioná io [Juškos] é de odas as pala as p iegaidžių sužymėjimas LKV244 (ž.
sužymėjimas). No meu ocodyne a cada pala a se á colocados sakinių, dos quais mais ácil se á
su aiky i signi icado da pala a K. Būg (ž. su aiky i). Ilus ações des inadas à mic os u u a do
e doino ala-se sob e i ula es pala as, suas ap esen ação o dem, e pan. : An aš inis dicodyno
a igo a pala a š (ž. an aš inis). Va dininkas é a p incipal o ma da pala a aleg niuojamojo,
pela qual aquela pala a é esc i a em diccioná ios, są ašuas, an aš ėse MLTEII443 (ž. a dininkas).
3. TIPO DE VOODYNO Voodynai em ipos se classi icam baseado em á ios c i é ios. De aco do
com a on e de in o mação é comum dis ingui diccioná ios linguís icos e enciclopedicos. LKŽe
encon ou apenas uma ilus ação, na qual é mencionado diccioná io enciclopedico: Diccioná io
Enciklopedico DŽ (ž. enciklopedinis). P incipalmen e LKŽe disku se ala-se sob e linguís icos
dicynos. Jų exis e a de á ios ipos. Segundo o núme o de línguas indicam ais ocábulos:
Vienakalbiai aškinamieji ocábulos ge almen e são no miniai A. Sal (ž. ienakalbis). D ikalbis
ocyns DŽ (ž. d ikalbis). Ši ydas apskelbė ikalbį pala ainom p š (ž. apskelb i). Šlapelio,
apa ece, pe mi e a é dois ocinho ikalbis e ienakalbis K. Būg (ž. ienakalbis). Keliakalbis
diccioná io NdŽ (ž. keliakalbis). Os diódinos se classi icam e po escopo, o má e paske ão:
Kišeninis dicciona DŽ (ž. kišeninis). Lodynas lilipu as DŽ (ž. lilipu as). P ak ikos eikalo dicciona
K. Būg (ž. eikalas). LKŽe ilus ações minimi di e sos ipos de pala asynas unicakalbios. De
aco do com a o dem de ap esen ação de pala as encon amos es e ipo de ocódino: Būgos
ocynas al abé ico, não lizdinis š (ž. lizdinis). P incipalmen e ipos de diccioná ios
encon amos de aco do desc i ados unidades e in o mação manei a de ap esen ação: Būgos
diccioná io é em pa e e ino, em pa e escškinamas LKI113 (ž. e s inis). Aiškinamasis
specialių e minų žodynas SkŽ279 (ž. žodynas). A pala a de sua na u eza é in e mediá io en e
examaus e selec ionnim BVIII204 (ž. in e mediinis). LKŽe hipe eks e minimi e aspek iniai ocabulá ios:
Eu enho nãoža ma é ia cole ado ao diccioná io e imologia de K. Būg (ž. ma e ialaga). Re e sš inis

AURELIJA GRITĖNIENĖ. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
žodynas š (ž. žodynas). Rašomosios kalbos žodynui šnek ų žodžialy ės ne u i jokios s a bos
K. Būg (ž. pala ažialy ė). Leksikog a ijoje Li uãos ilgai žiojėjo isoma sp aga não ínhamos
especialalaus bend inės a ies e odyno K1K53,44 (ž. žiojė i). Nemažai ilus ações, nas quais
ala-se sob e á ios especialuosos diccioná ios: Be plan as de a dyno, J. Pab ėža é esc i oęs
mo ologinių bo anikos e minų žodyną KlbXVIII11 (ž. a dynas). Mais eqüen emen e alo es
apa ecem sob e udo e s inėje li e a u a cien í ica, e s iniuose e minų diccioná ios e é
ansėjo naujada ai KlK27,32 (ž. e s inis). Ta més dicynas š (ž. a mė). Temini dicioná io se ia
e dadei o ajudan e esc e edo es, ajuda ia eles su sa da necessá ia signi icação pala a,
p opaguo ų ečiau usuamosus ou menos conhecidosus pala as e seus signi icados KlK27,48 (ž.
eminis). Pala ynas augminyčinis P (ž. žodynas). Rinko ma e ial à Li uânia žymesnybių ocynui š (ž.
žymesnybė).
Às ezes ilus ação é indicado o nome de conc e o diccioná io: Būgos Li uu ių kalbos žodynas
em elação ao olume é o diccioná io ipo ezau o LKI113 (ž. ezau as). Todo o empo me le a
Rašybos e conselho diccioná io, que gos a ia de acaba an es do Naujų me ų K. Būg (ž.
a yba). [Šlapelio Li uu ių i usų kalbų žodyno] a si a y a ligi aidės K J. Balč (ž. a a y i).
6
4. ORDYN AUTORIAI
Kele e LKŽe ilus ações sudodyno suda y ojai į a dijami mui o apibend in ai, neindi idualizuo ai.
Lexicóg a os são chamados compa iado io de dicioná io, o ganizado es, esc i o ais e e c. : Tapau
dicodyno engêju K. Būg (ž. engėjas). Woodyno suda y ojas J. Jabl (ž. suda y ojas). De que aqui
o dem seguem o dicioná io esc i o es n'es a sua pala a de subki s ym aos lei o es? J. Jabl (ž.
skai y ojas). Esc i o de Žodních knihů (žodknygių) KII26 (ž. žodinis). P imei ois do g ande
enciclopedio diccioná io á abe dos p epa es EncIV1187 (ž. p epa es). Todo cole i o de
o ganizado es dizodyno edakcija: Zodyno edakcija i o p ecisa ob e Lalio dizodyno ys
egzemplio iai KlbXIV64(K.Būg) (ž. edakcija). [Li u ių kalbos žodyno] cole i ão edi o ial oi elkiamas
de s a besniųjų lie u ių kalbos a mių a s o ų KlbXVI10 (ž.
elk i).
6
LKŽe lauž iniuose skliaus uos ap esen ado a pa i esc i ino con ex o numanomas pala a nes e
a igo é conside ado liga e čiu com ou as pala as do sen in.
AURELIJA GRITNIEN. Zodyno imagemdinys Li uães linguagem glodyne | 7 Kons an ino Si ydo,
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LKŽe disku se daug dažniau nu odomos konk ečios žodynų au o ių pa a dės:
Kazimie o Daukšos, K is ijono Go lybo Milkaus, Simono Daukan o, Dionizo Poškos, F id icho
Ku šaičio, Mykolo Miežinio, An ano Juškos, Kazimie o Būgos, Ju gio Šlapelio, Jono Jablonskio e
ou os. Só em a os casos o dicioná io au o e mesmo eicalas menção sem nenhum
con ex o mais amplo: Daukan o pala as odys K. Būg (ž. pala as odis). A skleidęs žodininką
Neselmano JJ (ž. žodininkas).
Išsamesnėse, mais amplo con ex o ilus ações ala-se sob e pala as de au o es de pala as
ap esen ados conc e os pala as: Ši ydas (= Si ydas) em seu dicioná io penk amjame
imp essão em p ekie K. Būg (ž. penk as). A pala a mi esia K. Daukšos dicynėlis indica
necessá io esc e e mi ėsia i gaimu o i K. Būg (ž. mi ėsiuo i).
Compa am-se á ios au o es dos diccioná ios, ala-se sob e uma in luência do diccioná io
ou o, di ado es do diccioná io kai e pan. : O diccioná io de Šlapelis p ome e se wo ding mais
do que diccioná io de Ku šaičio K. Būg (ž. Wo ding). Ku ša as... odo o ocabulá io Mielkio
ansclausinou LTI417(A.Ba an). Aqui es á es e aquele i ada e do ocódino Ku šaičio J. Jabl (ž.
paim i). Juške ičiaus ocínio da le a m le a Šlapelis LKKXX56(K.Būg) (ž. es i). Reqüi a ia
consumi Juške ičiaus ocynui inkan ys e Jauniaus ma e ialiolai K. Būg (ž. ma e ijolas).
Nemažai esc e e sob e passš en imo dos Dic ioná ios ao seu abalho: [D. Poška] oda o
seu amžių k u ėjo ca egando Li u išką žodyną A1884,16 (ž. Dic iona y). Pasimi ė kun.
Miežinis, pasimi ė e seu diccioná io V. Kudi (ž. pami i).
Zasmenciona-se sob e ealizados conc e os leksikog a os abalhos: Lie u iškus žodžius į lenkų
kalbą A. Juška žodyne iš e ė umpai, lakoniškai LKV170 (ž. aduzi ). Chlapelis dicionou ex o do
ex o com a esc i aja língua, mas nada não apilinėo; mui o do o iginalalo nesi aukė J. Balč (ž.
auk i). Visą gau ą de eles ma e ialá ... J. Jablonskis pensou consum o i pa a seus a igos ou
diccioná io KlbV54 (ž. su a o i).
5. VOODYN APIMTIS Voodyno escopo mais equen emen e exib a) omų, b) lankų, c)
paglapių ou i aš inių a) Viena oom diccioná io DŽ1 (ž. iena omis). Du i omis
žodžių skaičius:
diccioná io DŽ (ž. d i omis). Šešia omis ocyns š (ž. šešia omis). Daugia omis
ocyns š (ž. mul iplicia omis);
AURELIJA GRITNIEN. Vocilho ilus ado de Li uânia língua dicção | 8 b) Zodynělis pode ão es a
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
en e cinco e dez lankų LKGII607 (ž. en e); c) Ve odyno g andíssimo šiandie ainda nenujauço. Só
me pa ece que ai se ce ca de 40006000 psl. (de g ande o ma o) KlbXIV164(K.Būg). A pala a
se á g ande sai á sob e 8 ou 10 milha es de páginas de K. Būg (ž. ūks an is). No en an o meu
nu okimu A. J[uškos] A Pala ynas não e á mais pe
35000 pala as de Vaižg (ž. nu okimas).
Às ezes o olume do e bo nusacoma būd a džiais milžiniškas, lem as e pan. : Da biai (ž. lem as).
7
Būga oi zamsimojęs inclui em diccioná io odos os li uãos alboje us ojamus e a o us
ašai ams a milžinišką mūsų kalbos žodyną Jn (ž. da bus). Iš o jau pasida ė lem as žodynas p š
pala as sp (ž. zammo i).
6. VOODYN MEDŽIAGA Voodyn pa a esc e e p imei o de e se acumulada ma e ial di e saalypė.
Ao diccioná io acadêmico as pala as o am colhidas de língua i a e di e sosões de esc i os.
Ve doino igu adino inko i empė lie u iškus pala as do idioma li uãos e doino ka o ekon š
y imui a ink ose ilius acijose daugiausia i kalbama apie šį da bą: Daug žodynui
p imeške iojau 1916–1919 me ais K.Būg (ž. p imeške io i). Kaip sk uzdėlė jis (M. Un ulis)
(ž. emp i). De á ias on es selecionadas pala as e seus a osens exemplos elisados em
sepa adas ca elas cons i ui-se ca o eca de dicioná io: Žodyno ka o eka DŽ (ž. ka o eka).
Ka o eka lemb ou o olume do ocódino e a é a es u u a š (ž. lem i). Não an o Juške ičiaus
ocódino mui o, quan o meus ma e ijolų (ka elinis dicciona y!) K. Būg (ž. ko elinis). Alguns
au o es em dicioná ios azia odos os alboje p esen es pala as: Zodyno con iniu ai odos,
sem nenhum ski o, pala as de língua li uãs K. Būg (ž. des inado). Manasis ocyny a alguns dos
nossos ė ynainiams (pa io am) mui o não gos a dos seus skoliniais TŽII464(K.Būg) (ž. ė ynainis).
A. Juška ambém ne engou g ubias e ulga ias pala as e posakias, não conside ando seus
inadequados ocynho e em ge al lei ančiaia sociedade LKV151 (ž. ulga us). Às ezes ilus ações
des acam ou é en a izado algum que seja peculia men e camada lexical lexical: Esses pala as
lhes pala as ne e šią e esą dė ini pala aynan K. Būg (ž. e š i). Gal maio ima dicliine
p i edamųjų kalbos pa yzdžių isso ans imai M. Bi ž (ž. p i es i). Apesa
J. Juškos pa edaga imų, imp uddin oje pa e do ocodyno são esc i os alboje ge almen e igiados
7
Lem as nemažas, didokas.
AURELIJA GRITNIEN. Ve dyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 9 leksikos LKV152 (ž. eng i).
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ši okių dialek izmų aukimas em a minius diccioná ios é udo no o assun o dialek ologinėje
leksikog a ijoje BXIII308 (ž. aukimas).
7. VOODYNO CÚRIMO FASES
Desde LKŽe ilus ações ela i amen e acilmen e a segamos o jei o dos abalhos de
elabo ação do dicioná io. P imei o de e se eunida lexicog a inė ma e ial: A coleção de ma é ia
ocyninha liga -se com ou o eno me abalho nau osaca coleção š (ž. coleção). As pala as
p a a u se iam eunidas uman dicynan com suas signi icações e signi icado apassymais š (ž.
Paskui žodžiai dėliojami pagal abėcėlę: Abėcėliškas žodyno ko elių dės ymas K.Būg
apassymas). (ž. abėcėliškas). Su a kius ka o eką, imamas ku i diccioná io ex o: P adėjau
žodyną om ka elių pe ašinė i spaudai į sąsiu inius KlbXIV165(K.Būg) (ž. pe ašinė i). Dês
pala a ao e mo e ás dicção J. Balč (ž. dicynas).
Mais a de pa a o abalho de elabo ação do dicioná io en ol e-se edi o us. P incipalmen e
ilus ações sob e A. Juškos dizodyno edagação: Jablonskis é su edaga ęs pa e A. Juškos
dizodyno (ejū a), que deu à linguagem li e á ia nemaža no ých slo í LKI47 (ž. su edaguo i). J.
Jablonskis oi o único [A. Juškos dizodyno] edi o , que lenkiškąjį e imą a kė em essência LKV243
(ž. único). Redaguando Jablonskis [A. Juškos] diccioná io língua, insc i a mui o onde naquele país,
onde oi cole ada, ienodino e ap oximino pa a aka ų aukš aičių a mės J. Balč (ž. ienodin i). Ki ų
pinigų za J[uškos] Žodyno edakciju neesu ga ęs KlbV106(J.Jabl) (ž. edakcija). J. Jablonskis,
consen indo se edi o , sonhou a uma e publica oda A. Juškos diccioná io LKV237
(ž. su a ky i).
An es publybá lei as dicóino co ek ū as: Juške ičiaus dicóino III sąsiu inį e e me p essai
p i eng i e a co ek ū as a é 232 psl. (iki k e alui) K. Būg (ž. извести). Com pala as escs a,
suponho, es a ás já ape cebido do ko ek ū os lakš ų K. Būg (ž. a i). Su edaguo ado dicyns
a idoando imp usdi i: Penso, que dicodyno spaudą possí el se á começa 1923 anos udeniop K.
Būg (ž. spauda). Rudeniop pode á apa ece o diccioná io p imei o sąsiu inys K. Būg (ž.
sąsiu inis). já se á 3 anos, como deu deuê daquele dicioná io manusc ip o a um spaudik V. Kudi
(ž. spaudikas). Vi os assun o e čia au o es da con inua a i i pa oujusį o diciono imp usdiimo
abalho K. Būg (ž. imp usdinimas). hoje o dicódio su ink u já du lanku (32 psl.) a é a pala a olis
KlbXIV166(K.Būg) (ž. su ink i).
AURELIJA GRITNIEN. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 16 LLE Lie u ių li e a ū os
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
enciklopedija, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as, Nas opka K. 2010:
2001.
Li e a ū os semio ika, Vilnius: Bal os lankos. Nepokupnas A. 2002: Ve odynas isso abėcėlės o dem
es abelecido odo o mundo na Li uânia e Li uânia em odo o mundo. Seimo k onika: especialus No
22 (228), 29 de julho de 2002, 1421. disponí el na in e ne :
h p://www.6.l s.l /k onikospd /030101/k-22.pd
( e is o 2017 08 28).
Papau ėly ė S. 2003: Siel a o me a o as em línguas li uãs e usas. Filologia 8, 2531.
Accesso na in e ne :
h pe alpykla.li uanis ikadb.l / edo a://objec s/LT-LDB0001:J.04~2003~1367184529404/d-
2017 09 04).
Papau ėly ė-Klo ienė S. 2007: Ling is inės kul ū ologijos b uožai, Šiauliai: VšĮ Šiaulių
a as eams/DS.002.0.01. ARTIC/con en (supe isada uni e sidade publicação.
Paulauskienė A. 2002: Paminklas au ai. D idexim Li uu ias linguagem dicciono
omos. Vilnius: Ins i u o das Lí u ias, 2126.
Pupkis A. 2013: Juozas Balčikonis e g andíssimo Lie u ių kalbos žodynas, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as.
Sabaliauskas A. 1997: Kazimie as Būga e leksikog a ija Li uães. Li uá io linguo y os
ques ões 37, 14.
S e diolas A. 2006: Sob e monumen klinę bū į, Vilnius: Bal os lankos, 173-176. Šimėnai ė Z. 2010:
Li u ians e lenkų leksikog a iijos sąsajos (Związki leksykog a ii polskiej I li ewskiej).
Językowe I kul u owe dziedzic wo Wielkiego Księs wa Li ewskiego.
Bydgoszcz, 158166.
Topo o as V. 2009: Bigžiajam Lie u ių kalbos žodynui išėjus. Vladimi as Topo o e Li uânia.
Suda ė A. Sabaliauskas, J. Zaba skai ė. Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, VLE Visuo inė
261–273.
lie u ių enciklopedija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as. T.
24, 2013.
Zaba skai ė J. 2010: Poli inis pasaulė aizdis didžiajame Lie u ių kalbos žodyne (s a ybė,
įs a ymas, aldžia). Es údios do Pa lamen o 9. Vilnius: Li uânia nacional Ma yno

AURELIJA GRITĖNIENĖ. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 17
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Maž ydo biblio eka, 126–143. P ieiga in e ne e:
://www.pa lamen os udijos.l /N 9/9 h p_kalba_1.h m ( isualizado 2017 09 05). Zaba skai ė J.
2012: Ou oks g andejo Li u iões língua dicóino lei u a: Adalbe as Bezzenbe ge is, ma ios,
pama ys, pama iškis. Majoji Lie u a: pa ibio kul u y imai. Suda ė G. Blažienė, N.
Mo ozo a, J. Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, Zinke ičius Z. 1981: Kalbininkas
239–271.
K. Būga, Kaunas: Š iesa. Žag akaly ė A. 2013: Eigulio duk ė: caso F 117, Vilnius: Ty o alba.
Į eik a 2017 09 19
Adop ado 2017 12 08
THE MENTAL IMAGE OF THE DICTIONARY IN THE DICTIONARY
OF THE LITHUANIAN LANGUAGE (LIETUVI KALBOS WORDYNAS) (O DICTIONARY IN THE LITHUANIAN LANGUAGE) (O DICTIONARY DA LITHUANIAN LANGUAGE) (O DICTIONÁRIO DA LITUANIANE) (O DICTIONÁRIO DA LITUANIANE) (O DICTIONÁRIO DA LITUANIANA) (ODIODIO DE LITUÁNIA) (ODIODIO DE LITUÁ) (ODIODIODIO DE LITUÁRIA) (ODIODIODIO DE LITUÁ) (ODIODIODIODIO DE LITUÃO) (ODIODIODIODIO DE LITUÁ) (ODIODIODIODIO DE LITUÃO) (ODIODIODIODIODIO DE LITUÁ) (ODIODIODIODIODIODIO DE LITU) (ODIODIODIODIODIODIO DE LITU) (ODIODIODIODIODIODIODIO DE LÍODIODIODIO DE LÍODIODIODIO DE LÍODIODIO DE LÍODIODIODIODIO DE LÁRIO DE LAGE) ODIO DE LAGE) (ODIODIODIODIODIODIODIODIO DE ODIODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIODIO DE ODIODIO DE ODIODIODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIODIO DE ODIO DE ODIODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIO DE ODIO
Com mma y
The impo ance o he academic Dic iona y o he Li huanian Language (Lie u ių kalbos žodynas)
o a ious in e disciplina y esea ch has been w i en many imes. I s mo i e is cons an ly
appea ing in non-academic ex s also. So he concep o he dic iona y o he seman ic men al
images analysis has been delibe a ely chosen. Looking a he lexicog aphic a icles o he g ea
dic iona y as a speci ic discou se c ea ed in a ce ain way and eading hem in di e en cu s,
we can ind a ious da a abou he ea u es o Li huanian wo ld iew and wo ld ou look. O
obje i o des e a igo é analisa he seman ic men al image o he dic iona y o med in he
hype ex o he academic dic iona y and o de e mine which men al images ea u es a e
conside ed o be he mos impo an , mos ele an , using a wide and di e en discou se o
he 20 olumes o he dic iona y. In o de o achie e his goal, se e al speci ic asks we e se
ou : in he way o esea ching he collec ed ma e ial by in e p e a i e, analy ical desc ip i e
and seman ic analysis me hods o
AURELIJA GRITNIEN. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 18 desc ibe he s uc u e, ypes,
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
olume, au ho s, ma e ial o he dic iona y, o ep esen he cou se o he lexicog aphical wo ks
and he di icul ies which he dic iona y make s aced du ing he p epa a ion o dic iona ies, o
highligh he disad an ages which a e no iceable in he dic iona ies and show he alue o
dic iona ies. ho izon ally. 211 head wo ds we e ound eading he lexicog aphic a icles in his
The esea ch ma e ial was collec ed by looking e ically o all 20 olumes o he
Dic iona y o he Li huanian Language and eading he hype ex o he dic iona y
way, he illus a ions o hem con ain a lexeme dic iona y. A g ande maio ia (mesmo 98 %) de he
illus a ions used wi h he lexeme dic iona y we e w i en ou om he a ious au ho s (mainly
linguis s, cul u al and public igu es) w i en sou ces. The dic iona y is also men ioned in he
a ious academic publica ions (in he jou nals, G amma o he Li huanian language, o he
dic iona ies, e c.). Only 2 illus a ions wi h a lexeme dic iona y a e w i en om he li ing
language. En ão os da a do hype ex o he Dic iona y o he Li huanian Language analisados in
his s udy shows he men al image o dic iona y which was o med by he linguis ic specialis s
lexicog aphe s, g amma ians, dialec ologis s and he esea che s o o he language science
ields, and also by he cul u al ac i is s and ic ion w i e s. O ma e ial o he esea ch oi
cole ado om all 20 olumes, only he da a o Complemen Ca d Index was elimina ed, and his is
why i is impo an pa a desc e e ha he inal esul s e lec he men al image o he
dic iona y o med in he Li huanian wo ld iew ill he 21s cen u y.
A e he seman ic analysis o he illus a i e ma e ial o he Dic iona y o he Li huanian
Language, he ollowing main ea u es o he dic iona ys men al image a e dis inguished: he
s uc u e, ype, au ho , olume, lexicog aphic ma e ial o he dic iona y, cou se o lexicog aphic
wo ks, di icul ies aced p epa ing he dic iona ies, he disad an ages and alue o he
dic iona ies.
The analysis o all illus a i e samples wi h he lexeme dic iona y shows ha i is comple ely
enough o ha e he da a accumula ed in he academic dic iona y incase o make he de ailed
men al image o he dic iona y. Because he second meaning o he wo d dic iona y is e y
conc e e, p ac ical, so he o med gene alized men al image o i is objec i e and clea ly
de ined.
AURELIJA GRITNIEN. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 19 The in es iga ed ma e ial allows o
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a ange such a gene alized dic iona ys men al image o med in he Dic iona y o he Li huanian
Language: he dic iona y is a p in ed o manusc ip book composed o one, se e al, dozen o ew
dozen olumes and w i en by a mac os uc u e and mic os uc u e; depois de cole a o ma e ial
single au ho o a collec i e; i is w i en in acco dance wi h a ce ain ins uc ion, i has i s
de uma ou á ias on es (mais equen emen e making he ca d index) he wo ds o wo d
combina ions a e p esen ed alphabe ically, by hemes o acco ding o he sys em in he dic iona y,
usually he meaning o he wo d is desc ibed, is also possible pa a especi ica he o igin, his o y,
geog aphy o he wo d, o submi g amma ical, accen ua e, s ylis ic and o he in o ma ion, he
samples o use, ansla ions o one o ew languages; such a publica ion has a p ac ical and
academic alue (i is use ul o lea ning you o o eign language, i is needed as he sou ce o he
a ious
esea ch o he language and cul u e).
Ob iously, a image men al o he dic iona y would be sligh ly di e en when en e ing he
21s cen u y, howe e he compa ing o he dic iona ys men al image in nowadays and how
i changed could be he esea ch objec o he o he a icle. KEYWORDS: dic iona y,
men al image, illus a i e sen ence, seman ics, The Dic iona y o he Li huanian Language.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]