BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
VOODYNO VAIZDINYS LIETUVI KALBOS VOODYNE ESMINIAI VOODŽIAI: diccionas,
imagindinys, ilius acinis aseys, semán ica, Lie u ių kalbos žodynas.
INTADINS NOTABAS
Sob e el académico dicodino de la lengua Li uánea ( oliau LKŽe) impo ancia á di e sos
in e c ip ónicos es udios esc i o muchas eces. Į ai ių žodynų (ypač LKŽe) e é izkelia no sólo
kalbininkai (ž . Dini 2002; Kažukauskai ė 2002; Nepokupnas 2002, Paulauskienė 2002; Topo o as 2008 y
k .). Jümo mo i o cons an emen e expande y en nemoksliniuose ex os. Los poe as (Vy au as
Mače nis, Be na das B azdžionis, Česla as Milošas, Jus inas Ma cinke ičius y k .) en sus ob as
mini p ime o del li uáneo palab as de au o ía Kons an iną Si ydą. mos uno as o o apa ece
LKŽe omams, encon asi no un eilė aš is (Jus ino Ma cinke ičiaus, Ma celijaus Ma inaičio y
k .), en los cual saliela y el mo i o del dicodino académico. En ex os de p osa ( omanues, esė y
o os en di e sos géne o ex os, po ejemplo, Kos o Os ausko, Romualdo G anausko, Agnės
Žag akaly ės y o os) se ele a la impo ancia del dicciona io académico a nues a cul u a, se
habla sob e palab as pickėjus, edac o ius y pan.
1
Así seman iniam es udio isual el ocodyno są oka elegida sąmoningai. O ookį Lie u os kalbos žodino Vik o ijos
Daujo y ės žodžiu, undamen o ex o kul ū os Š ai Apie kaip apie žodyną ienu iš in e iu kalbėjo Romualdas
1
G anauskas: Žmogau, kodėl u neužguli k ū ine Didžiojo lie u ių kalbos žodino? ¿Po qué nekiši allí nosies, po qué
no lo hayas leído al menos ie ą eces, y p epa šies esc ibi ? ¿Cuál habla, cuál su semillaba? ¿Al menos
en iend ías que la gen e li a ian nada más alioso y p akilneso no ha c eado? Pa i desapa ece á, y JIS
pe manece á dunkso i (G anauskas 2015: 317). B e amen e sob e su apo e ecogiendo académico dicciona io
palab aszas menciona y Agnès Žag akaly ės omano pe sonaje ealidad pe sonalidad Juozas Žag akalys:
Pa ašiau seisce a miškų apsakymėlių. Más a de, Vidugi iui p oponelius, mielai Aquí sólo emind emos, que el
apsiėmiau ink i žodžius žodynui – kas neno ės p isidė i p ie okio ge o da bo <…>“ (Žag akaly ė 2013: 561).
abogado, li e a as, k aš o y ininkas J. Žag akalys como palab as del pickėjas mencionado úl imiajame dicodyno
académico omo. Aldono Pupkio monog a ía esc ibe que él palab as juz dicciona io comenzó a ecopila ya en 1933
m., y p incipalmen e ecogió después de la gue a (19721977 m. de i osios lengua записала sob e 4000 palab as, de
aš ų sob e 5000) (Pupkis 2013: 424).
AURELIJA GRITĖNIENĖ. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 2
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(Daujo y ė-Pake ienė 2002: 34) lec u a bene p ime a es habi ada Jolan a Zaba skai ė. Mi ando a
los a ículos dicciona ios como a un cie o modo c eu ą speci inį disku są y leyendo ellos con
di e en es pjū iais podemos encon a di e sos da os sob e lie u iškos pasaulėžiū os y
pasaulėjau os aožus. LKŽe uen es como e lexión de la his o ia cul u al es haciusi Zi a
Šimėnai ė (2010 Sob e: 158166). Basándose en el ma e ial del dicciona io ya examinado nues o
polí ico pasaulė aizdis (es a idad, ley, pode ía), analizado she mukšnio imagening; basándose en
el dicciona io ijado ma e ial de Adalbe o Bezzenbe ge io, desc i os ma ios, pama ys y
pama iškis (Zaba skai ė 2010: 126143; 2012: 239253; G i ėnienė 2016: 85104). El obje i o de es e
a ículo de lingüís ica cul u ología pasi elkus pla os y di e sosos 20 dicciona io omos discu są
išnag inė i, qué dicciona io seman ino imaginino es sosida ęs LKŽe hipe eks e, de e mina ,
cuáles señas imaginino se conside an más impo an es, ac ualiosos. A in de implemen a es e
obje i o, plan ea algunas a eas conc e as: in es igando ecopilada ma e ialá in e p e acinio,
analí ico desc ipomoyo y seman ines mé odos de análisis, desc ibi dicynas sanda á, ipus,
obim í, au o ius, ma e ialá, desc ibi p epa a leksikog a ines abajos eigá y di icul umas, con
los cuales chocan dicynininkaidami dicynas, exho i dicynas pasi aikančius de iciencias y
mos a dicynas alę.
Vaizdinys aquí en endido como humano consciencia en compediolás cie o géne o esum ido
men alinis imagen, emp áneo pe cepción o expe iencia ecuū imien o. Desde el ideo imaginios
2
di e encia en que es más scheminis, apibend ino. Vizdinas de pe cepción y de pensamien o
abs ac o in e mediinė g andis, su o igimą en la memo ia, imaginación y mąs yme egula lengua
(VLE 548). Como isualís en endido de semio icas y nue os iempos de iloso os, más
amplamen e é. S e diolas 2006: 174; Balodis 2009; Nas opka 2010: 26 y k . B e emen e esumiendo
in es igaciones ilosó icas pod íamos a i ma , que nue os iempos ilosó icas el isual se
pe cibe como un men al enómeno, a un cie o ep esen a ion, peculia pe cepción y pa i ies
subs a os.
2
Vaizdiniui bas an e a ima i a che ipo concep o, más ampliamen e u ilizada li e a u aú ologos y kul ú ologos. Plg.
a che ipo de ini į: a che ipas o iginalus modelis, idealus exemplus, p o o ipas, colec i i ė pasąmonės imagidinio,
que con enga uni e salią sen ido, independien e de indi idual conocimien o ansmisión de gene ación en
(LLE 2001: 28). Kogni y inėje ling is ikoje įp asčiau a o i koncep o są oką. P iminsime, kad koncep u
gene ación comúnmen e llamado unidad de pensamien o, oda in o mación sob e algo, exis en e en la lengua de
pe sonas que hablan un de e minado concep o, consciencia ( e son. Č. Te:e ne; Papau ė: 2003: 25; 2007: 15 17;
Guda ičius 2011: 109 51). Más a menudo el é mino concep o se u iliza al habla de concep os abs ac as, y el ocyns
es conc e e i ealija. Además, en es e a ículo ecopilada ma e ial noanalizábase mé odo de análisis
cogni i y inės, aquí ne a ojami y o os más impo an es é minos cogni y is ikos (a ibu as, igu u a,
kolokacija y e c.), po lo que en es e seman iniame es udio elegido el é mino isual.
AURELIJA GRITNIEN. Woodyno ob azdinys Lie u ių kalbos žodyne | 3 Ti iamoji ma e ial ue
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ecopilada jalejan en odos 20 LKŽe omų e icalmen e y con ando woodyno hipe eks ą
ho izon almen e. Así mane a leyendo dicyninius a ículos as a 211 i aš ines palab as,
cuyas ilus aciones minima leksema dicynas. so p ende es o, que leksemos leksicog a as, -ė
(leksikog a ías specialis as) y palab asynininkas, -ė (žodynų suda y ojas, leksikog a as)
ijadas sólo en sus p opios dicyniniuose a ículos. Sus más au o es de (mayo men e
nepa a o os nė iename iš 20 žodyno omų apib ėžian a ilius uojan ki us žodžius.
Didžioji dauguma (ne 98 p oc.) leksemą žodynas u inčių ilius acijų iš ašy a iš į ai ių
kalbininkų, cul u a y sociedad ac o es) esc i os: 64 sakiniai de Kazimie o Būgo, 19 de Jono
Jablonskio, 9 de Juozo Balčikonio, 7 de An ano Ba anausko, po 3 de Kazimie o Jauniaus y Vinco
Kudi kos, 2 de Juozo Tumo-Vaižgan o, po 1 de An ano y Jono Juška, Jono Šliūpo, Mykolo Bi žial,
An ano Selas, Ju gio Šlapelio, Vydūno y k . También diccionynas mencionado en di e sas
publicación cien í ica (žu naluos, Lie u ių kalbos g ama ikoje, en o os diccionynos y e c.).
Desde i a i a lengua insc i os sólo 2 ilus aciones con leksema dicciona io (po uno de
Liškia a y K e ingos).
3
Es necesa io menciona que LKŽe as a y ocodino sinónimos (ye ambién es el obje o de
in es igación de es e a ículo): Kip ijono Juozapo Nezabi auskio naujada ai su ink žodis y
woo dinykas, Simono Daukan o a o as wo d odys, A. Juškos inyčia, F id icho Ku šaičio
žodyne (KII362) po p ime a ez ijó una palab a in e nacional en los lib os, Niede knyganno,
Makso Mės, F anco Senno, B ende io y A Salio žodyne niso , An anas Vi elienkius adino a dis,
Al edo wo d wo d wo d y e minologium leksik. Todos es os sinónimos LKŽe mencionan sólo en
sus p opios a ículos dicciona ios. Hoy a odos habi ual e miná el dicciona io c eó y po
p ime a ez pa a dió Ju gis Amb aziejus Pab ėža, y expandió y a ianzó Auš os pe iódicos
(Balašai is 1984: 95).
Medžiaga y imui ink a iš isų LKŽe 20 omų, neiman papildymų ka o ekos
da os, po lo que es necesa io en a iza , que los esul ados ob enidos e lejan el
dicciona io isual, susiklosčiusį lie u ių pasaulėjau oje has a XXI a.
3
Ob iamen e, que es as sen encias ansc i as de in o man as, noabejo inai con enciones con lexicog a as:
¡Cuán shak iuš piningo en ese dicciona io! K n (ž. suk iuš i). Visan sodjiuj zasijaudé odas las palab asus diccionynui ink Lš (ž.
enjuazado).
AURELIJA GRITNIEN. Ve diñebio Ve diño de lengua Li uania | 4
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
1.LKŽe ILUSTRACINS MEDIAGOS SEMANTIN ANALIS
A ski os LKŽe ilus ación au o es ya indi idualizuo o (ilius acinio sen encia inal indicado
conc e e i de pe sona, de cuyo aš ų im a aseys, pa a dė) ó anoniminis (au o ius slepia
bend a š, sp, Klb, LKK, LK, B y pan. san umpa), pe o en sen ido gene alja podemos a i ma que
oda el ejodyno hipe exs ą kū ė uno colec i y inis kū ėjas oda los li auos nau a. Hablando
sob e conc e os dicciona io isual necesa io acla a , que en es e es udio desnag ina se LKŽe
da os hipe ex o mues an lingüo y os especialis as lexicog a ía, g amá ica, dialec ología y
o os in es igado es de las á eas de ciencia de lengua, así como a ellos p óximos ac o es de
cul u a y c eado es de li e a u a g ožina susdu y ą dicciona io isual. No malmen e odas las
análisis semán icas se basan en los acla amuosios dicciona ios p esen ados palab as
signi icados o su ilius acine ma e ial. La palab a da en los dicciona ios explica i oasios de la
lengua li uana gene almen e se de ine así: dicciona io es papie inė o elek oninė lib o,
des inada neiš isiniam lec u a, en la que un cie o o den (po lo gene al abėcėliškai) palab as,
palab as conjunciones con explicaciones, ilius aciones o e imuos a o a lengua o sin ellos. En
4
es e es udio, basado LKŽe ilius aciniais ases (o más p ecisamen e eiginías, que esas
ases pasakomi), dis inguidos es os más impo an es señas del dicciona io isual: dicodyno
sanda a, ipas, au o ius, olumen, leksikog a iné ma e ialaga, da bų eiga, di icumai
p epa ando dicciona ios, dicynos de iciencias y e ė. A con inuación cada uno de es os
a ibu os se á discu ido en más de alle.
2. SODYNO SANDARA Zodyno sanda a comp ende dos ipos de es uc u a: mac os uk ū ą
(bend ąją sodyno sanda ą, su mayo de pa es y o denamien o de a ículos ocyninių) y
mik os uk ū u (a ski o
žodyninio s aipsnio sanda ą) (Jakai ienė 2005: 33).
En a ias LKŽe ilus ación se menciona sob e el dicciona io mak os uk ū u (į adą,
palab as de pa eikimo a ku, ac ónimimas, ilus aciones, e c.): El dicciona io Į adas es
cie os p oblemiškos a ies y ki čia imo emas lis ajamien o K1K53,47 (ž. lis ajimas).
5
Palab as
4
Plg. ódyno apib ėž į LKŽe, ambién en Daba inės lie u ių kalbos žodyne (h p://lkiis.lki.l /daba inis)
y Bend inės lie u ių kalbos žodyne (h p://bkz.lki.l /).
5
Los a ículos en ejemplos se ci an de la elec ónica LKŽe e sión (ž . www.lkz.l ).
Abb e iamien os son los mismos como dicodyne. Skliaus os se indica la palab a, de cuyo a ículo omado ejemplo.
AURELIJA GRITNIEN. Woodyno ob azdinys Lie u ių kalbos žodyne | 5 Būgos woodyne ikiuojami
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
al abe o a ka LKI103 (ž. ikiuo i). Mažybiniai daik a a džiai Būgos dicodyne nošliejami al p incipal,
pe o edaguados po sepa ados a ículos LKI104 (ž. šlie i). En los dicciona ios ilde señalimi se
epi en palab as o sus pa es TŽŽ (ž. ildė). Ki čiams žymė i dicciona ios y g amá icas usamos
unos signos J. Jabl (ž. Dic iona y). El segundo g an cambio, que J. Jablonskis ealizó en [Juškos]
dicciona io, es de odas las palab as p iegaidžių sužymėjimas LKV244 (ž. sužymėjimas). En mi
dicciona io a cada palab a se á colocados sakinių, de los cuales más ácil se á su aiky i signi icado
de la palab a K. Būg (ž. su aiky i). Woodyno mik os uk ū ai dedicadas ilus ación se habla sob e
i ula es palab as, sus p esen ación o denkou y pan. : An aš inis dicodyno a ículo la palab a š
(ž. an aš inis). Va dininkas es la p incipal o ma de la palab a aleg niuojamojo, con la que esa
palab a se esc ibe en diccionynos, sú ašuos, an aš ėse MLTEII443 (ž. a dininkas).
3. TIPO VOODYNO Los ocodyne en ipos se di iden basado en a ios c i e ios. Según la uen e
de in o mación es habi ual asigna dicciona ios lingüís icos y encíclopédicos. LKŽe
encon ado sólo una ilus ación, en la que se menciona dicciona io encíclopédico: Encíclopédico
dicciona io DŽ (ž. enciklopedinis). P incipalmen e LKŽe discu se se habla sob e dicciona ios
lingüís icos. Jü exis e a di e sos ipos de. Según el núme o de lenguas se indican es os
dicciona ios: Vienakalbiai aiškinamieji dicciona ios suelen son no miniai A. Sal (ž. ienakalbis).
D ikalbis dicynas DŽ (ž. d ikalbis). Ši ydas apskelbė ikalbį palab ayną p š (ž. apskelb i).
Šlapelio, apa ece, pe mi e incluso dos ocín ikalbis y ienakalbis K. Būg (ž. ienakalbis).
Keliakalbis dicciona io NdŽ (ž. keliakalbis). Los ocodios se di iden y po alcance, o má y
paske í: Kišeninis dicynas DŽ (ž. kišeninis). Palodynas lilipu as DŽ (ž. lilipu as). P ak ikos
eikalo dicciona K. Būg (ž. eikalas). LKŽe ilus aciones minimi di e sos ipos de ocynas
unicakalbios. Según palab as de p esen ación o denką encon amos es e ipo de dicodino:
Būgos dicynas al abe is, no lizdinis š (ž. lizdinis). P incipalmen e los ipos de dicciona ios
encon amos según desc iban las unidades y la mane a de p esen ación de in o mación: Būgos
dicciona io es en pa e e ino, en pa e aca iciamís LKI113 (ž. e s inis). Aiškinamasis
specialių e minų žodynas SkŽ279 (ž. žodynas). La palab a po su ca ác e es in e medio en e
exhaus ao y selec i e BVIII204 (ž. in e medinis). LKŽe hipe eks e minimi e aspek iniai ocabula ios:
Tengo yo noja ma e ial ecopisé del dicciona io e imología K. Būg (ž. ma e ialaga). Re e sš inis

AURELIJA GRITĖNIENĖ. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
žodynas š (ž. žodynas). Rašomosios kalbos žodynui šnek ų žodžialy ės ne u i jokios s a bos
K. Būg (ž. palab asjialy ė). Li u ians leksikog a ijoje ilgai žiojėjo isoma sp aga ne u íamos
specialaus bend inės a ies o odyno K1K53,44 (ž. žiojė i). Nemažai ilus aciones, en las que se habla
de di e sos dicciona ios especialuosos: Be plan as de a dyno, J. Pab ėža es esc ibęs
mo ologických bo anikos e minos dicciona io KlbXVIII11 (ž. a dynas). Más a menudo los alo es
sob e odo apa ecen en e s ine cien í ica li e a u a, e s iniuose e minų dicciona ios y es
u ėjo naujada ai KlK27,32 (ž. e s inis). Ta més dicynas š (ž. a mė). Teminis dicciona io se ía
e dade o ayudan e esc iban iosos, ayuda ía a ellos ce ca la eque ida signi icación palab a,
p opaguo ų ečiau usuamosus o menos conocidas palab as y sus signi icados KlK27,48 (ž. eminis).
Palodynas augminyčinis P (ž. palab asynas). Rinko ma e ial a Li uania žymesnybių ocynui š (ž.
žymesnybė).
A eces ilus ación se indica el nomb e de conc e o dicciona io: Būgos Li uu ių kalbos
žodynas espec o del olumen es el dicciona io ipo ezau o LKI113 (ž. ezau as). Todo el
iempo me oma Rašybos y consejo dicciona io, que quisie a acaba po el Año Naujų K. Būg
(ž. a yba). [Šlapelio Li uu ių and usų kalbų žodyno] a si a y a liga aidės K J. Balč (ž.
6
a a y i).
4. VOZYN AUTORIAI
Kele e LKŽe ilus aciones sudodyno suda y ojai į a dijami muy desc end in ai, noindi idualizuo ai.
Lexicóg a os se llaman dicodino suda y ojos, o ganizejis, esc iba ójos y pan. : Tapau dicodyno
engėju K. Būg (ž. o ganizado ). Woodyno suda y ojas J. Jabl (ž. suda y ojas). ¿De qué aquí o den
de pie se man ienen el edac o del dicciona io en es a su palab a de sus suski s ym los lec o es?
J. Jabl (ž. skai y ojas). Los lib os de palab as (žodknygių) esc i o KII26 (ž. e balinis). P ime ois del
g an enciclopedio del dicciona io á abe de las p epa es EncIV1187 (ž. p epa es). Todo el colec i o de
o ganizado es dicodyno edakcija: Dzodyno edakcija i o necesi a ob ene Lalio dicodyno es
ejemplio iai KlbXIV64(K.Būg) (ž. edakcija). [Lie u ių kalbos žodyno] colec i i edi o ial ue
elkiamas de s a besniųjų lie u ių kalbos a mių a s o ų KlbXVI10 (ž.
elk i).
6
LKŽe lauž iniuose skliaus uos p esen ado de con ex o esc i oino numanomas palab a en es e a ículo
conside ado equi a e čiu con o as palab as del enunciado.
AURELIJA GRITNIEN. Zodyno imágenesdinys Li u ias lengua dicodyne | 7 Kons an ino Si ydo,
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LKŽe disku se daug dažniau nu odomos konk ečios žodynų au o ių pa a dės:
Kazimie o Daukšos, K is ijono Go lybo Milkaus, Simono Daukan o, Dionizo Poškos, F id icho
Ku šaičio, Mykolo Miežinio, An ano Juškos, Kazimie o Būgos, Ju gio Šlapelio, Jono Jablonskio y
o os. Sólo en a os casos el au o del dicciona io y mismo eicalas mención sin ningún
con ex o más amplio: Daukan o palab as odys K. Būg (ž. palab as odis). A skleidęs žodininką
Neselmano JJ (ž. žodininkas).
Išsamesnėse, con ex o más amplio ilus ación se habla de palab as dicynų au o ių
p esen ados conc e os palab as: Ši ydas (= Si ydas) en su dicciona io penk amjame
imp imie iene p ekie K. Būg (ž. penk as). La palab aį mi esia se K. Daukšos dicynėlis indica
eikian esc ibi mi ėsiuo i gaimu o i K. Būg (ž. mi ėsiuo i).
Se compa an a ios au o es de dicciona ios, se habla de un dicciona io in luencia á o o,
dicciona io o ganizado es kai á y pan. : El dicciona io Šlapelio p ome e se e bingoso que el
dicciona io Ku šaičio K. Būg (ž. Wo ding). Ku ša as... odo el ocabula io Mielkio ansclausinėó
LTI417(A.Ba an). Aquí es á es e ese omada y de Ku šaičio ocodino J. Jabl (ž. paim i).
Juške ičiaus ocyną desde le a m lle a Šlapelis LKKXX56(K.Būg) (ž. es i). Que ía consuma se
Juške ičiaus diccionynui inkan ys y Jauniaus ma e ialiolai K. Būg (ž. ma e ijolas).
Nemažai se esc ibe sob e el pasiš en imo de los dicciona ios a su abajo: [D. Poška] oda
su amžių k u ėjo ca udando lie u išką žodyną A1884,16 (ž. Dic iona y). Pasimi é kun.
Miežinis, pasimi é y su dicciona V. Kudi (ž. pami i).
Zasmencionase sob e ealizados conc e os leksikog a os abajos: Lie u iškus žodžius į lenkų
kalbą A. Juška žodyne iz e ė b e ai, lakoniškai LKV170 (ž. aduci ). Chlapel diccionó ex o a ex o
con esc i omąja lengua, pe o nada no apilinėdo; mucho desde o iginalalo nesi aukė J. Balč (ž.
auk i). Visą gau ą de ellos ma e ialá ... J. Jablonskis pensaba consum o i pa a sus a ículos o al
dicciona io KlbV54 (ž. su a o i).
5. VOODYN APIMTIS Volumen del Vodyno más ecuen emen e mues a a) omos,
b) lankos, c) paglapios o i ula es a) Viena oom dicciona io DŽ1 (ž. uni omis).
žodžių skaičius:
Di i omis dicciona io DŽ (ž. d i omis). Šešia omis ocynas š (ž. šešia omis).
Daugia omis ocyns š (ž. plu ia omis);
AURELIJA GRITNIEN. Ve diño pic ó ico en dicciona io de lengua Li uania | 8 b) Zodynělis pod án
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
es a en e cinco y diez lankų LKGII607 (ž. en e); c) Ve dino g andumo šiandie aún nenujaucio.
Solo a mí me pa ece que hab á al ededo 40006000 psl. (del g an o ma o) KlbXIV164(K.Būg). La
palab ayn se á g ande salis sob e 8 o 10 milas de páginas de K. Būg (ž. ūks an is). Sin emba go
mi nu okimu A. J[uškos] La Palodynas no end á más pe
35000 palab as de Vaižg (ž. nu okimas).
A eces el olumen del ocodyno nosakoma būd a džiais milžiniškas, lem as y pan. : Da biai (ž.
7
lem as). Būga ue zasimojęs inclui en dicciona io odos los li ians hablójamus y a o os
ašai ams a milžinišką mūsų kalbos žodyną Jn (ž. da bus). Iš o jau pasida ė lem as žodynas p š
palab as sp (ž. zammo i).
6. VOODYN MEDŽIAGA A la palab a esc ibi p ime o debe se acumulada di e saalypé ma e ial. Al
dicciona io académico las palab as ue on ecopilándose de lengua i a y di e sosí¬sos
esc i os. Ve dyno isual inko i empė lie u iškus žodžius lie u ių kalbos e dyno ka o ekon š
y imui a ink ose ilius acijose daugiausia i kalbama apie šį da bą: Daug žodynui
p imeške iojau 1916–1919 me ais K.Būg (ž. p imeške io i). Kaip sk uzdėlė jis (M. Un ulis)
(ž. emp i). De di e sas uen es escogidas palab as y sus a osenes ejemplos enlásanse en
sepa adas a je as cons i uye dicciona io ka o eka: Zodyno ka o eka DŽ (ž. ka o eka).
Ka o eka lėmė oludyno ab umį y incluso es uc u a š (ž. lem i). No an o Juške ičiaus
ocodino mucho, cuan o mis ma e ijolų (ko elinis dicynas!) K. Būg (ž. ko elinis). Unos au o es al
dicciona ios ae odos la lengua p esen es palab as: Zodyno con ínuino a odos, sin ningún
ski o, las palab as de Li uania K. Būg (ž. des inado). Manasis dicyns a algunos de nues os
ė ynainiams (pa io os) muy no les gus a sus skoliniais TŽII464(K.Būg) (ž. ė ynainis). A. Juška
ambién ne engó g ubias y ulga ias palab as y posakias, no conside ándolas no ap as ocyn y en
gene al lei ančiaja sociedad LKV151 (ž. ulga us). A eces ilus aciones se dis ingue o acen úa
algún que sea peculia capas del léxico ocynical: Esi ie palab as ellos palab as ne e šią y esą
dė ini palab asynan K. Būg (ž. e š i). Tal mayo ía diccionine p i edamųjų kalbos pa yzdžių es o
imai M. Bi ž (ž. p i es i). A pesa
J. Juškos pa edaga imų, imp uddin oje pa e del dicodyno es án esc i os en el lenguaje no malmen e í amos
7
Lem as nemažas, didokas.
AURELIJA GRITNIEN. Woodyno ob azdinys Lie u ių kalbos žodyne | 9 leksikos LKV152 (ž. eng i).
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ši okių dialek izmų aukimas en a mini dicciona ios es odo nue o asun o dialek ologinėje
leksikog a ijoje BXIII308 (ž. aukimas).
7. VOODYNO KÚRIMI PHASES
Desde LKŽe ilus aciones ela i amen e ácilmen e a segamos el camino de abajos de
p epa ación del dicodiño. P ime o debe se eunida el ma e ial lexicog a iné: La ecopilación de
ma e ial ocynía incula con o o eno me abajo la ecopilación de nau osaka š (ž.
ecopilación). Las palab as p a a u se ía ecopila unan dicynan con sus signi icados y
Paskui žodžiai dėliojami pagal abėcėlę: Abėcėliškas žodyno ko elių dės ymas K.Būg
signi icado apassymas š (ž. apassymas). (ž. abėcėliškas). Su a kius ka o eką, imamas ku i
dicciona io ex o: P adėjau žodyną om ka elių pe ašinė i spaudai į sąsiu inius
KlbXIV165(K.Būg) (ž. pe ašinė i). Dėk palab a al palab a u ėsi dicciona io J. Balč (ž. dicynas).
Más a de al abajo de p epa ación del dicciona io in oluc a edi o us. P incipalmen e
ilus aciones sob e A. Juškos dicodyno edagación: Jablonskis es su edaga ęs pa e A. Juškos
dicodyno (ejū a), que dio a la lengua li e à ia nemaža no ih wo ds LKI47 (ž. su edaguo i). J.
Jablonskis ue el único [A. Juškos ódyno] edi o , que lenkiškąjį e imą a kė en esencia LKV243 (ž.
único). Redaguándose Jablonskis [A. Juškos] dicciona io lengua, insc i a mucho ku del k acho, donde
ue ecogida, ienodino y ace cino an e aka os aukš aičių a mės J. Balč (ž. ienodin i). Ki ų pinigų
za J[uškos] Žodyno edakciju neesu ga ęs KlbV106(J.Jabl) (ž. edakcija). J. Jablonskis, acep ándose
se edi o umi, soñaba a egla y edi a odo A. Juškos dicciona io LKV237
(ž. su a ky i).
An es publicacióná leídas co ek u as del dicodino: Juške ičiaus dicodino III sąsiu inį u o me
p ensaí p i eng i y iz es i co ek u as has a 232 psl. (iki k e alui) K. Būg (ž. iz es i). Con
palab ayn oscs a, supongo, es a ás ya ap iocinado desde ko ek ū os lakš ų K. Būg (ž. a i).
Su edaguo o dicynos a idiéndose p sdin i: C eo, que dicodyno spaudą se puede comenza 1923
años udeniop K. Būg (ž. spauda). Rudeniop pod á apa ece i el dicciona io p ime sąsiu inys K.
Būg (ž. sąsiu inis). Ya se á 3 años, como ing esó ese dicciona io manusc ip o a un spaudik V.
Kudi (ž. spaudikas). Vi as asun o e čia au o es de segui a i i pa ojusį dicodyno
imp usdiimo abajo K. Būg (ž. imp usdinimas). hoy dicodyno ecop u ya du lanku (32 psl.) has a la
palab a ojo KlbXIV166(K.Būg) (ž. ecop i).
AURELIJA GRITNIEN. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 16 LLE Lie u ių li e a ū os
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
enciklopedija, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as, Nas opka K. 2010:
2001.
Li e a ū os semio ika, Vilnius: Bal os lankos. Nepokupnas A. 2002: La Palodynas es abėcėlės o den
dispues o odo el pasaulis Li uania y Li uania en odo el mundo. Seimo k onika: especialus No 22
(228), 2002 m. julio d., 1421. Acceso a In e ne : h p://www.6.l s.l /k onikospd /030101/k-22.pd
( e is ada 2017 08 28).
Papau ėly ė S. 2003: Siel a o me a o as en lenguas Li uanas y usas. Filología 8,
2531. Acceso en in e ne :
h pe alpykla.li uanis ikadb.l / edo a://objec s/LT-LDB0001:J.04~2003~1367184529404/d-
2017 09 04).
Papau ėly ė-Klo ienė S. 2007: Ling is inės kul ū ologijos b uožai, Šiauliai: VšĮ Šiaulių
a as eams/DS.002.0.01. ARTIC/con en ( supe isada biblio eca de la uni e sidad.
Paulauskienė A. 2002: Paminklas nau ai. T idejim Li uu ias lengua dicciono omos.
Vilnius: Ins i u o de la lengua Li uania, 2126.
Pupkis A. 2013: Juozas Balčikonis y g anís Lie u ių kalbos žodynas, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as.
Sabaliauskas A. 1997: Kazimie as Būga y leksikog a ía lie u ių. Li uáneos lingüo y os
p egun as 37, 14.
S e diolas A. 2006: Sob e pamėklinę bū į, Vilnius: Bal os lankos, 173-176. Šimėnai ė Z. 2010:
Lie u os i lenkų leksikog a ijos sąsajos (Związki leksykog a ii polskiej I li ewskiej).
Językowe I kul u owe dziedzic wo Wielkiego Księs wa Li ewskiego.
Bydgoszcz, 158166.
Topo o V. 2009: Bigžiajam Lie u ių kalbos žodynui išėjus. Vladimi as Topo o as y Li uania.
Suda ė A. Sabaliauskas, J. Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, VLE Visuo inė
261–273.
lie u ių enciklopedija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos cen as. T.
24, 2013.
Zaba skai ė J. 2010: Poli inis pasaulė aizdis didžiajame idioma li uanio dicodyne (es a idad,
ley, au o idad). Es udios del Pa lamen o 9. Vilnius: Lie u os nacionalinė Ma yno

AURELIJA GRITĖNIENĖ. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 17
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Maž ydo biblio eka, 126–143. P ieiga in e ne e:
h ps:www.pa lamen os udijos.l /N 9/9 h p_kalba_1.h m (žiū ė a 2017 09 05). Zaba skai ė
J. 2012: Ki oks g anjo Lie u ių kalbos žodyno lec u a: Adalbe as Bezzenbe ge is, ma ios,
pama ys, pama iškis. Majoji Lie u a: pa ibio in es igaciones cul u ales. Suda ė G.
Blažienė, N. Mo ozo a, J. Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, Zinke ičius Z. 1981:
239–271.
Kalbininkas K. Būga, Kaunas: Š iesa. Žag akaly ė A. 2013: Eigulio duk ė: caso F 117, Vilnius:
Ty o alba.
Į eik a 2017 09 19
Adop ado 2017 12 08
THE MENTAL IMAGE OF THE DICTIONARY IN THE DICTIONARY
OF THE LITHUANIAN LANGUAGE (LIETUVI KALBOS WORDYNAS) Los é minos que apa ecen en es e dicciona io son los siguien es:
Con mma y
The impo ance o he academic Dic iona y o he Li huanian Language (Lie u ių kalbos žodynas)
o a ious in e disciplina y esea ch has been w i en many imes. I s mo i e is cons an ly
appea ing in non-academic ex s also. So he concep o he dic iona y o he seman ic men al
images analysis has been delibe a ely chosen. Looking a he lexicog aphic a icles o he g ea
dic iona y as a speci ic discou se c ea ed in a ce ain way and eading hem in di e en cu s,
we can ind a ious da a abou he ea u es o Li huanian wo ld iew and wo ld ou look. El
obje i o de es e a ículo es analiza he seman ic men al image o he dic iona y o med in he
hype ex o he academic dic iona y and o de e mine which men al images ea u es son
conside ados pa a se he mos impo an , mos ele an , using a wide and di e en discou se
o he 20 olumes o he dic iona y. In o de o achie e his goal, se e al speci ic asks we e
se ou : in he way o esea ching he collec ed ma e ial by in e p e a i e, analy ical
desc ip i e and seman ic analysis me hods o
AURELIJA GRITNIEN. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 18 desc ibe he s uc u e, ypes,
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
olume, au ho s, ma e ial o he dic iona y, o ep esen he cou se o he lexicog aphical wo ks
and he di icul ies which he dic iona y make s aced du ing he p epa a ion o dic iona ies, o
highligh he disad an ages which a e no iceable in he dic iona ies and show he alue o
dic iona ies. ho izon ally. 211 head wo ds we e ound eading he lexicog aphic a icles in his
The esea ch ma e ial was collec ed by looking e ically o all 20 olumes o he
Dic iona y o he Li huanian Language and eading he hype ex o he dic iona y
way, he illus a ions o hem con ain a lexeme dic iona y. La g an mayo ía (incluso 98 %) de he
illus a ions used wi h he lexeme dic iona y we e w i en ou om he a ious au ho s (mainly
linguis s, cul u al and public igu es) w i en sou ces. The dic iona y is also men ioned in he
a ious academic publica ions (in he jou nals, G amma o he Li huanian language, o he
dic iona ies, e c.). Only 2 illus a ions wi h a lexeme dic iona y a e w i en om he li ing
language. Así el da a de he hype ex o he Dic iona y o he Li huanian Language analizado in
his s udy shows he men al image o dic iona y which was o mado po he linguis ic specialis s
lexicog aphe s, g amma ians, dialec ologis s and he esea che s o o he language science
ields, and also by he cul u al ac i is s and ic ion w i e s. El ma e ial o he esea ch ue
ecogido om all 20 olumes, only he da a o Complemen Ca d Index was eliminado, and his is why
i is impo an a desc ibi ha he inal esul s e lec he men al image o he dic iona y
o med in he Li huanian wo ld iew ill he 21s cen u y.
A e he seman ic analysis o he illus a i e ma e ial o he Dic iona y o he Li huanian
Language, he ollowing main ea u es o he dic iona ys men al image a e dis inguido: he
s uc u e, ype, au ho , olume, lexicog aphic ma e ial o he dic iona y, cou se o lexicog aphic
wo ks, di icul ies aced p epa ing he dic iona ies, he disad an ages and alue o he
dic iona ies.
The analysis o all illus a i e samples wi h he lexeme dic iona y shows ha i is comple ely
enough o ha e he da a accumula ed in he academic dic iona y incase o make he de ailed
men al image o he dic iona y. Because he second meaning o he wo d dic iona y is e y
conc e e, p ac ical, so he o med gene alized men al image o i is objec i e and clea ly
de ined.
AURELIJA GRITNIEN. Žodyno aizdinys Lie u ių kalbos žodyne | 19 The in es iga ed ma e ial allows o
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
a ange such a gene alized dic iona ys men al image o med in he Dic iona y o he Li huanian
Language: he dic iona y is a p in ed o manusc ip book composed o one, se e al, dozen o ew
dozen olumes and w i en by a mac os uc u e and mic os uc u e; después ecopila el ma e ial
single au ho o a collec i e; i is w i en in acco dance wi h a ce ain ins uc ion, i has i s
de una o a ias uen es (más a menudo making he ca d index) he wo ds o wo d combina ions a e
p esen ed alphabe ically, by hemes o acco ding o he sys em in he dic iona y, usually he
meaning o he wo d is desc ibed, es ambién posible especi ica he o igin, his o y, geog aphy o
he wo d, o submi g amma ical, accen ua e, s ylis ic and o he in o ma ion, he samples o use,
ansla ions o one o ew languages; such a publica ion has a p ac ical and academic alue (i is
use ul o lea ning you o o eign language, i is needed as he sou ce o he a ious
esea ch o he language and cul u e).
Ob iamen e, la imagen men al o he dic iona y would be lige amen e di e en e cuando
en ando he 21s cen u y, howe e he compa ing o he dic iona ys men al image in
nowadays and how i changed could be he esea ch objec o he o he a icle.
KEYWORDS: dic iona y, men al image, illus a i e sen ence, seman ics, The Dic iona y o
he Li huanian Language.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]