scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

Lietuviškas rašto diskursas: adresatą nurodantys participiniai įvardžiai

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Lietuviškas rašto diskursas: adresatą nurodantys participiniai įvardžiai

Author: Jūratė Pajėdienė
Year: 2017
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/151/132
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
LIETUVIŠKAS LASTOR DISCURSA: ADRESAT ADRONANTS
PARTICIPINIAI ENVIRŽIAI
ESMINIAI VOODŽIAI: aš o discu sas, šnekos ak o s a egija, pa icipiniai į a džiai,
de ini umas, subjek i umas, in e subjek i umas.
ĮVADAS
No a ual di e o ende ea ado con endo Li u iškame aš o disku se (laiškuose, p anešimuose,
žinu ėse) são usados du dialogo pa ne į nu odančių į a džių TU, JŪS a ian es de esc i a: ao
lado do habi ual, adicionalmen e s ilis iniu uso de g andes le as denominado Tu, Jūs
1
už ašimo esama i ealų ad esa ą nu odančių į žym a džių neišski inio, . y. mažąja aide.
Pon oėž ina, que diálogo pa ne į indican es u, ocê (i ou os nes es em nomes linksnių
o mas de) pode neišci i e pessoas, pasižymin ys puikia comunicacine e lingu is ine
compe ência. Plg. ais au o es das c iadas sen inius e seus apascamen o e. laiškuas (asmeninė
au .
2
ko espondencija), kai: a)
des ina á io uma pessoa:
(1) Pode ia ocê olha , se ocê ambém não pode en a nela?
(2) Como acha ás u?
1
Didžiąja aide esc e em pala as, pelas quais polagiously, com espei o k eipiamės em ou a pessoaį (laiškuesse,
cump imen osimuose, k ie imuose, pe imamen os), zg. : Você, Tu, Tams a, Pone, Ge biamasis, S eikas, Bičiuli,
Mielas(is) D auge. Es e é um dos p imei os pon os de consumo de g andes aios Es ilis ino, pe ci uados de KLKŽ,
acesso à in e ne :
h p://www.xn--al iniai4wb.in o iles/kalba/KI00/Lie u i%C5%B3_kalbos_%C5%inynas._Did%C5%BEi%C5%B3j%C5%B3_ aid-
%C5%BEi%C5%B3_ a%C5%A1KI.1800.pd ( e i icação 2017 12 01). O iginalus on e des a ci ação é edição Li u ians
kalbos ašyba i sky yba (Vilnius: Mokslas, 1992: 71). A pa i de 1997 03 03 en ou em igo a eno ada Rašybos e
sky ybos disposições (ap o ada pela Es adoybinė lie u ių kalbos komisijos p ie Lie u os Respublikos Seimo 1997 d. 19
bi želio n. n. 60; a pa i de 2016 04 06 álidos sum es inės edakcijos acesso na in e ne h ps: h ps:
seimas.l s.l po al/legalAc NF/T/ADTAISl .41265/qkELg Vx) o e ece ad iso yamen o de pala as em saudações,
didžiąja aide, plg.: „2.7. Žodžiai gali bū i ašomi didžiąja aide s ilis iniais sume imais. // 2.7.1. Didžiąja
aide gali bū i ašomi žodžiai, ku iais mandagiai, su paga ba k eipiamasi į ki ą asmenį (laiškuose,
k ie as, pedidos e esc i os, e c.). : Você, Tams a, Sone; Tu, Pa s, S eikas, Bičiuli, D auge, Ge biamasis, B angusis.
2
comunicaçãocinę kompe enciju da pessoa como um de e minado memb o da comunidade sociokul ū inês Sob e a
capacidade de adequadamen e usa odos os sis emas semio ís icos que a uam naquela comunidade (daí e aš o
lingua) e sepa a ą sua á ea linguís ica kompe enciju consul. Hymes (1972); Lyons (1993: 573).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 2 (3)
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Nós imp imidinam, mas ou paieks odos po encialalius eu lei adojus, aqui já e
sp ęs i.
(4) En e as selecionadas es ão ambém dois seus a igos.
b) des ina á io á ias pessoas:
(5) Miel os colegas, desejo-lhe jaukias e pací icas es as de Na al! (6) Que idos colegas,
peço in o ma o seu ho á io de é ias, se não decla ou a sua o dem ge al.
Nãoexclusi amen e o diálogo pa ne į indicancio de in odução ma cação casos podem se
de e ados na mídia publicados em públicas ca as, comen á ios e (o ) de edes sociais
discu sos ans e idas ci ações. Ra amen e do mesmo ad esan e ex o p amaišiu usados
ambas in oduzi žių insc ição a ian es, plg. :
(7) Resumindo: <...> linkiu a ocê e à sua edação luzes, le an a espasią e cul u a.
<...> G ažių Jums gėlių, is p isimenu, kaip no ėjo kažkada jas augin i i do ano i
žmonėms.
3
(8) Ag adê-lhe a odos pela cidadania, suas eações.
4
Falando sob e discu sos co esponden es es ilos de ca as é impo an e pe cebe que os
5
pa cei os de diálogo um ao ou o in oduzi podem escolhe não só su ampanças, mas e di e en es
es a égias de insc ição de in oduções indicando dialog pa ne į. Pa icipan es de con e sação
aší nica, ambos escolhêsem su ampançã es a égia, um ou o ma cam igualmen e, aí qualque
6
qual escolha é nãop obleminis. Asime inis escolha de es a égias (um diálogo pa ne is seu
pašneko ą modos de insc ição, mas e di e en e diálogo pa ne ių concepção sob e seus
signi icados. Po an o, de uma si uação de comunicação e bal o malmen e egua e čiai pokalbio
žymi didžiąja, ki as – mažąja aide už ašomu u / jūs) odo ne ien ski ingus šių žodžių
pa icipan es no discu so esc i o podem apa ece um ao ou o con e indo di e en es papéis
seman icos, po que he e oda ad esa ą
3
acessí el na in e ne :
h ps:www.15min.l /naujiena/ak ualu/komen a ai/g azina-smigelskienea sakymas- y au ui- -landsbe giui-500-884306 ( isualizada 2017 11 23).
4
acessí el na in e ne :
h p://www.del i.l / eidai/e e is/del- isuomene-supu ciusio-laidos-p ies-s o esiuze o-p ade as- y imas.d?id=70170284 ( isualizada 2016 01 20).
5
ca a p oximidade pa a eal comunicação (laiška semp e em conc e os ende ea á e a es e ende ea á o ien ados
lingubinês aiškos meios, e seu ex o semp e é o ien ado e em ende ea o eks ą isso ou espos a, ou p o ocação)
e . Čepai ienė (2010: 10).
6
linguís icas es a égias pašneko ų cons u i ia e des uc i ia, e o a o de que em ce os casos a úl ima ao des ina á io é
inú il, po que des uk i iaja es a égia des ina á io p incipalmen e pe k dos seus in e esses sob e e . Zaikauskas
(2002: 145, 147).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 3
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nu odančių į a džių už ašimas pe eikia ski ingus semio inius kodus and nuos a as. Umes
ad esan ai enkasi Tu / Jūs – okį išski inį be ku io asmens, esančio ad esa u, žymėjimą
in e p e ados como au oiminho de espei o a ou a pessoa sinalà; ou os não(be) êm hábi o de
esc e e en a iza em nome com a exclusi idade do ende eçado indicado ( enkasi u ocê /). Que a
úl ima disposição não pode se ligada apenas com espeabos aiška, indica al in oduzi žių
ma cação pa ink ies possibilidade zauojau os ex e, plg. :
7
(9) Ze eja aos p óximos, amigos. Pede a odos espei a em pensamen os e sen imen os. O
memo ial discu sos e esc i os se á mais a de. <...> Tač iau, em qualque caso, Leonidai
ilsėkis pazidadeje, e nós eus abalhos segundo possibilidades comple igsim e, amigos
acei a emos i elacionamen ous ésimo. Mui o, mui o is e de ua saída.
8
Ainda só exis e di e en es possibilidades de in e p e a . Nas si uações co idianas de
susc i inagem isso pode ge a ensão, pois di e en es manei as de insc ição de in oduzidos
nuola inių ašy inio dialogo pa ne ių pap as ai nebūna ap a iami: asmuo, koduojan is sa o
indicando ende ea ão mesmo en e pašneko ą pequena aide esc i ou in oduz, es a
nepas ebėjęs que desc end in ai codi icado as suas mensagens lei o usa uma ou a es a égia
de insc ição de in oduzidos; es e úl imo siun êjui nãoúžsmena po causa dele pe u bdanças
neišski inio u ocê o mų pa eik ies būdo, mas mesmo consis en emen e ade e ao habi ual
esc i o do modelo de linguagem, espe andois, que em ele insc i o Tu Você o mų pa eik is
inalmen e se á conside ada como a um ap op iado exemplo. / Diálogo pa cei o in odução e essa
in odução manei a de ap esen ação (não unim nomes pessoais, mas e os ep esen ando
in oduções) é mui o impo an e de alha da comunicação esc i a. E embo a seja habi ual exigi
9
p ecisão ao dize ou esc e endo nome e pa ilhão, des iando-se do e ique a da língua da esc i a
li uânica esc e endo ende ea ão indicando ao į adio ends ama a u ila , po que no ní el pessoal
ge al isso é pe cebido como um abu baseado cul u ingumu. Po an o, es e a igo p e ende
discu i ago a a iando TU JŪS polinkius de insc ição de o mas, suas causas, di eção, e ei o ou
pa icipinių į a džių p agma iką (kadangi qualque conc e ų /
10
7
Sob e duas unções de užãos: in o maciné e emocionalina alimanąją, bem como o a o de que exclusi o
li e ū iškojo nek ologo b uožu conside y inas ienaskai os an ojo pe so k eipinys į elionį (<...> eles uniijo
Ta o meilė ea ui i žmogui). Ma cinke ičienė (2008: 173175).
8
acessí el na in e ne :
h pwww.del i.l /news/daily/li huania://mi e- iloso as-ldonskis.d?id=72351034 ( isualizado 2016 09 21).
9
Vladimi o Plungian alega, cen alizada posição de elemen os deic á ios em g amá icas de línguas na u ais
pe mi e aze desc ição, que lingua é um sis ema, especi icamen e adap ado de alan e e des ina á io
in e acção (ou a ez pa a comunicação); é p imê e p incipal unção desde mesmo o su gimen o des e sis ema. (Plungian 2011: 72).
10
P agma iką como lingubinês o mas, unções de comunicação e sua ede de ealizamen o sob e o odo.
(199 Fillmo e8: 385386).
SŪRAT PAJDIEN. Li u iškas laš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 4 ad esa ą
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
u in is eks as ska ina jo ga ėją s a s y i jam ašančio asmens in encijas pagal ai, kaip josse
eks e pasi eiškia) e paž elg i į okios išski inės į a džio, nu odančio ad esa ą, ašybos
11
užuomazgas paminklų senųjų lie u ių kalbos dedikacijose.
1.ASMENINIAI PARTICIPINIAI ĮVARŽIAI E J UŽRAŠYMO
MODELIAI Į a džiai é echada, nãogausi, mas mul idia unkcė pala as de classe. Lie u iškasis
e mo, c iado segundo la iniskojo con o midade modelį, e imologicamen e pe mi e į a dį
pe cebe como da pala a, a keliaujančio į na do luga pakai alą. Seu nome como subi alo ou
12
di e amen e indicando exp essões papel sie inos com mencu seman iniu con eúdo. Pessoalidades
des ina a u olis. Em ce os casos aqueles papéis adequadamen e es abelece ajuda g e a
pessoais do p imei o e do segundo pessoa in oduções como apozicia usadas daik a a džio
13
azês ou oka y ai (plg. Bha 2007: 3).
pa icipiniams į a džiams
14
ai leidžia a lik i šnekos ak o daly ių – bu imo kalbė oju i bu imo
15
Bend inemen e língua li uanas usam-se no e pessoais pa icipiniai in oduções: eu, u, nós, mudu,
mud i, ocê, judu, jud i, ams a (Rosinas 1996: 25). Qua o deles eu, u, nós e ocê cos ume
conside a p incipais (plg. Judžen is 2012: 113) (gos a elmen e po causa de que a equência de
16
mudu, mud i, judu, jud i o mas em ex os é mui o o que é meno do que o plu alidade indican es
nós, ocê o mas, uma ez que d iscai os a ojim necessi am si uações, baseadas
bu imu a eikla d iese, kon eks as
17
). Socioling is iniai y imai odo ealią dialogo pa ne į
11
Sob e subjec i os au o iaus pon o de is a e elado an es das lingubinês aiškos meios e
in e pasmenina ex o unção e . Ma cinke ičienė (2008: 3536).
12
Plg. a do pakai alą in ou nijan e o la yniškąjį e mą p ō-nōmen ž . (2009 Dixon: 190).
13
Em línguas em que o nome do e mo pe mi e pensa que in oduz de e de ini -se como subs i uičiančius
daik a a dį (plg. ingles p onoun), a dimensão de subs i uição não é o mais ap op iado desc úbendo o p imei o e o
segundo indi íduo in oduz (plg. Bha 2007: 12).
14
À lingüo y ão li uanos Albe o Rosino a es as e mis pa icipiniai į a džiai desc e e um g upę
į a džių asmeninių į a džius, cuja ealização é necessá ia diálogo (plg. Rosinas 1996: 2425).
15
Os p onomes pessoais (como e nomes e i icio) indicam unikų subs i u ą, mas p óp ios não êm signi ica i os
(plg. Lyons 2004: 22).
16
Sob e g ama icas ap ašuas isí el d ejopą abo dagem pa a a a ual das línguas li uanas ca ego ia de núme o:
adicional, man endo ją d ina e, e mode no, a ual das línguas li uanas sis ema de núme oas a ibuindo e d iskai ą
s . Rodune , Čižik-P okaše a (2006: 74). T ina ês núme o da ca ego ia ealidade na a ual língua li uana explica ajuda
Williamo C o o indicada a ca ego ia polisci a da pe cepção esmė: a pe cepção da ca ego ia polisci a em línguas, que
êm d iskai ą (mais do que dois), di e e da pe cepção polisci a, ca ac e ís ica de línguas não possuido as d iskai
(mais do que um) (plg. C o 2004: 141).
17
D iskai os judu, jud i linksnių o mas esc e em-se ambém d ejopai (plg.:<...> judu, Você e Kuzmickas, es ão um
segundo amigos. DLKT; Depois de mui os anos, quando Judu com Vy au u i iam em D uskininkuos, inha de Moscow
alguma espécie de sua e ulė. DLKT). No que diz espei o à o ma de esc i a en a iza-se que o des ina á io de
discu so di e o de e ia se esc i o exclusi amen e e plu aliskai ą (g upo de pessoas) indicando Você, e d iskai ą (duas pessoas) indicando
Judu Jud i caso /.
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 5
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nu odančių į a džių TU, JŪS a oseną daba iniuose bend inės lie u ių kalbos disku soose
(plg. Gi čienė 2009b: 214215; 231).
Li u iškoje laš o adição é comum ala do au o es (ad essan ą) indica o į a dį esc e e
neišski inai, e į a dį, indica o pessoa, a qual se k epiamasi (ad esa ą), esc e e didžiąja aide,
se o ex o (ou pa e dele) di e amen e a aquela ou a pessoa ende ei ado. Es e modo de esc i a
de in oduções ge almen e é discu ido só em conjudados de eg as de o og a ia.
G ama ís icos desc išues de línguas desc e e-se suas mo ologinė aiška, signi icações e
18
con ex o de consumo adequamidade, mas o úl imo mui o a amen e se elaciona com modelo de
esc i a. Dêmesio ende ea ą indicando in oduzidos manei ai de insc ição mos a-se apenas em
19
mais ecen es abalhos linguo y os: apibend inando pesquisas (plg. Ma cinke ičienė 2004; 2008:
57; Gi čienė, Kupčinskai ė-Ryklienė 2005) e (o ) man endo disposições de exclusi idade da esc i a
ap esen ando exemplos.
20
Comuninha Li uânia em ala exclusi o diálogo pa ne į indican es į a džių Tu, Você modelo de esc i a
a gumen uojamas ilgame ę adição endočiais s ilis iniais sume imais ( . y. espei oba i e ike u).
Longgą empo al modelo de esc i a oi conside ado no ma i o. Ago a em igo edação de eg as de
o og a ia, ansmi indo a Zodžiai lahko se pio a p o isions elikja laide, é conside ada como
ad iso yja o og a ia (ž . 1oje a igo em no aço da dada oda es a o mulação de disposições de
o og a ia e da as de al e ações). Tal li e escolha a eikianças disposições one dialogo pa ne į
indicando in oduções exclusi as modelo de o og a ia eque ingumą pa yškina e g ama ical
a gumen o, elacionado com d ejopa u (o a esniais casos e ocê) ní el de de inido possibilidade.
1.1 Começo da adição de ma cação exclusi a do ende eçado
indicado pa icipiniu in oduzimen o
Anųjų lie u iškų aš ų dedikacijos pe mi e di e o ende ea ą indicančio į a džio esc i ação
didžiąja aide susie i com la yniškosios aš o kul ū os pa yzdžiu. 1617 a. dedicicações de
publicações Li u ichas e e e endissimo ipo p akalbos au o es ou p epa ado es de li os em
publicação globėją ge almen e k eia-se à į a džiu TU. Alguns des es au o es, alguns des es au o es, são escolhidos, e são esc i os em g ande le a.
18
į a džiais u: jūs Apie ams a nusakomą a pusa io san ykio aišką plg. / : Valeckienė (42006: 259); (1996: 3845); Rosinas
Judžen is (2012: 121); ao modelo de esc i a não ha ia hábi o de da a enção e ilus ando: po exemplo, mesmo abo dando
ocê, escus a u ilização em exemplos passelkama neišski inė sua esc i a (plg. Senkus 1963:
38; Kučinskai ė 1980).
19
Uma dessas exceções é Al edo Senno p epa ada g ama ica da língua li uânica, na qual indica-se
sob e laiškuena didžiąja aide ašomus Jūs, Tams a, S eikas, Tu (plg. Senn 1966: 60).
20
P z.: ienijo Ta o meilė (Ma cinke ičienė 2008: 175); Seu que ia pe gun a . (Plungian ( e ė Ju gis
Pake ys) 2011: 115).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
į a džio o mas. Taip, pa yzdžiui, lo yniškoje Punk ų sakymų (SP I, 1629) dedikacijoje į
yskupą Eus achijų Vala ičių k eipiasi Kons an inas Si ydas, plg.: (10) PE exigui ope is
pa em, in magna mea imbecilli a e, & a ec a g aui e Vale udine, Pa iâ linguâ
elabo a am, Tibi Ill s issime P æs l libens & ene abundus o e o ac dedico. Hic
qualiscunq[ue] cona us meus, since am inp imis g egis Tui, quem dei annuen e benigni a e
laudabili e elici e q[ue]; pascis, ili a em spec aui . SP I 2015: 20 (plg. Reginos
Koženiauskienės e imą: Labai mažo da bo dalį, ė ų kalba k uopščiai pa ašy ą, būdamas
apnos de saúde e di icilmen e si gdamas, Tua, š iesiausiasis Vyskupe, com meile e
espei o dis inguu e dedikujo. Es as mencu ėles meus nas angos des inam
p incipalmen e ao bene ício di e o Ta o kaimenês, que pela g aça de Deus bi inai e bem sucedidamen e ganais.
P De 294) ou em yskupą Ju gį Tiške ičių Giesmių ikėjimui ka olickam p ide ančių (SG,1646)
p epa ado
Saliamonas Sla očinskis, plg. :
(11) Ego e ò inhisce non udi an ū labo e sed & ēp[o e] ipso, Tui nominis immo ali a i
li aue im. SG1 IV10-13 (plg. Reginas Koženiauskienės e imą: Eu que o pašlambia Teu imo al
nome não só impe ei u abalho, mas ambém sugaiš u empo. P De 308). To pe íodo padėkas
popula ias ad esa o e e ências a o sh iesiausiajai kilnybei de insc ição manei a di e sos,
plg.: uæ Illus issimæ celsi udini. SG1 IV14-15 (plg. eu Š iesiausiajai kilnybei P De 308) e
Illus[ ] issime ac Reue endissime Ces[i ]udinis ua Deuo issim9 cliens SG1 V4-6 (plg. Ta o mais
cla o e Ga bingíssima Kilnybės humilankíssimo clien e e P De 308). Mas, po exemplo,
Bal amiejaus Vilen o Euangelijų bei Epis olų (1579) dedicação exclusi amen e ma cimo
kiek ienas pala a, que se encon a ao kunigaikščiui Ju gi F yd ichum dedicado k eipinyje, plg. :
Tuæ Illu iimæ Celi udini (Ta o Š iesiausiajai Kilnybei); Tuæ Celi udini (Ta o Kilnybei) ou seus
ab e iamen os T. C. ou C. T. (plg. P De 8182). Ma yno Maž ydo p epa a Giemé S. Amb aßeijaus
(GA, 1549) em lie u išką k eipimąsi-padėkojimą Ponui Sebas ijan Pe buyan h, no qual o
ende eçado į a dijamas conjun iu eu Mylis a (plg. awa Mili as) ou seus ab e iamen os awa
M. ou T. M. (ci adoje uma es ela ma cada em o mas econs uídas):
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 7
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(12) Sup a au klauſi oijus Diewa ſʒodʒa no incʒus u e i geſme ą ku e wadin: Te Deum
laudamus. Todeley iję jak ischguldau com ou as*, an schwesos ischsiuns i, e awa Milis as
wa duy iję p ie aschi i, pas acau. já nu iję ischsiundams awa Milis ai* p ie aschau, e wie oye
welikas pau a* dowanoiju, paka nay p aschidams, idan Tawa Milis ai* di e ma schi di aquela
dowanele p ieijm umbi. Lobek Diewa meileije. Ragayneije 3. dia menesis Kowa. Me u Diewa
snimima. 1549. GA 217-28 Mui o consis en emen e os nomes que indicam o ende eçadão di e o em
g ande aide ma ca am Danielius Kleinas, nomeadamen e a sua escolha de manei a de insc ição, e
não a semân ica TU e JŪS di e enciada dedicação a kunigaikščiui F yd ichui Vilhelm esančias
e inęs kaip galimybę pa ody i paga bą ki am asmeniui. Plg. G amma ica Li anica (1653)
didžiąja aide ašomas Ta o e Seu P De 332 O Valioso e Galingíssimo Elek o iau, Ta o... P De 376) e
nuo odas (plg., pa yzdžiui, QVæ Tuo, SERENISSIME ET POTENTISSIME SEPTEMVIR
Se eni ßima Ve a Celi P udoji P imošš Š ies De 340 379) T umpajame es a g ama icos są ade
okiečių kalba COMPENDIUM LITVANICO-GERMANICUM, Ode Ku e und gan deu liche u Li auschen
Sp ache w ie man ech usch lesen sch eiben und eden Li a sol. (KlC, 1564) (plg. Kazimie o Eigmino
ap esen ada KlC nomeamen o e imão: T umpas e oda cla ous língua li uãs guia, como p ecisa
co e amen e lie u iškai le , esc e e e ala . PLKG 529), D. Kleinas ap esen ou, JŪS linksniação
pa adigmā, mos ando es es uja g ande aide impo ância da esc i a de in oduções, plg. :
Singula i e .
Nomina i o Tu du /
Geni i o ⌊Tawes⌋ deine /
Da i o ⌊Taw⌋ di /
Accusa i o Taw dich /
Voca i o ô Tu ô du /
Abla i o Ins um. Tawimi mi di /
Localis, Tawije eje in di . KlC 469-16
Duali e .
Mascul. N. Ac. V. Iudu ih beyde /
Fœmin. Iudwi /
Geni . jumu dwieju ewe beyden /
Da . jum dwiem euch beyden. KlC 4617-21
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 8
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Plu ali e .
Nomina i o Ius ih /
Gen Iusu ewe i i o /
Da i o Iumus ocês euch / /
Accusa i o Ius euch /
Voca i o ô Ius ô ih /
Abla i o Ins um. Iumis mi euch /
Localis, Iusůse in euch. KlC 4622-29
1.2. Ques ão da de inição dos apelidos pessoais
Tipologinė kalbo y a não deixa nãoap a o a ques ão de de inição i ude de in oduções pessoais e
suas in e ligações com e i iciais nomes. Os e dadei os nomes êm co espondemão, mas não
êm signi icância (p asmes) (plg. Lyons 2004: 22); simila men e desc e e-se e esminê peculia idade de
uyêndio sa i o seman ino con eúdo nãoe ação (plg. Siewie ska 2004: 9). No en an o só e pa a
p esun i os pessoais, e e dadei os nomes ca ac e ís icos mesmas mesmas peculia idades
g ama inais e p agma icas como e de inido po se ca ac e izam exp essões (plg. Dik 1997: 186).
Con e sa si uações in oduziu indicomomom des ina a ue ca ac e ís ico si uacinis
de inido umas des ina a us é ealus, aki aizdus, po an o acilmen e es abelecido. Si uações de
comunicação esc i a mencionadas a de iciência de con eúdo semân ico panaikin i pode exclusi amen e ma ca in ende ea ą indicando in oduzi .
1.2.1. Apib ėž umas oka y inėse azėse
Mencionadoji D. Kleino Compendiume esan i į a džių Tu, Jūs aleg niação pa adigma ô Jus (ž . KlC
įdomi ne ien dėl dėmesį pa aukiančios pa yzdžių ašybos, be i dėl oka y o o mų ô Tu,
4614; 27). P esen es línguas li uanas g ama ionais ap ašues man endo adições oka y ą sie i
só com daik a a džio ca ego ia in oduzi žių šauksmininkas não é indicado (plg.
21
Valeckienė 1965: 640; 2006: 272, 273). Jonas Jablonski šauksmininko ausência in odução no
pa adigma de aleg niação explicou sua iden idade ao a dininkui, plg.: šauksmininkais aqui
ai a dininkų ly ys (Jablonskis (1997 [1922]: 50). Be nominkui apa umu apligan es TU, JŪS
às ezes não e i ados cosdienybės sušukimuose, p z. :
(13) Ei, Tu, amo, enha aqui! Taip, sim, Tu!
21
Mais amplamen e sob e al adição e p opos a de conside a ais o mas sepa ada g ama ine ca ego ia e . Judžen is
(2012: 72–73).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 9 Tokia
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
į a džių u (jūs) a osena šnekamojoje kalboje pap as ai būna susijusi su ce ain si ua ions
ne ikė umu, odėl juos dažniausiai lydi a k eipia dėmesį dalely ės, neno minės leksikos in a pai i
(а ) menkinamosios eikšmės apibūdinimai, pl.:g (14) Já blecha, bulegi up es čia, o u. DLKT
(Saky inė kalba) (15) O u žal y, ele nos no amen e apmo ė. (pe cu ado de Judžen is 2012: 7273)
(16) Ak u, nãoykėli. DLKT (Publicis ika)
Ei u, al ez possa e comp a algo a bebe ? (17) DLKT (Publicis ika) (18) Ei, ocês, cu miai! Ko
kaps o ės, upina e a?! DLKT (Publicis ika) Isso ca ac e ís ico e a ou as línguas.
Tipológicos es udos a aiu-se a enção a oka i us como em in e essan e, mas
22
insu icien emen e exa cinada ca ego ia g ama ical (doisl conside am-se oka y o a ibuição
possibilidade ca ego ia mais aleg es), abo dam-se e g e imines guessio com daik a a džiu ou
daik a a dine aze a osenos suçukamen os casos. Tal de in oduzigo e p e ixo cons i uído
23
p ozodino da inys a aliado como exis indo igual e sepa adamen e do sen inho, po que oka y ai
sin aksialmen e ou seman iicamen e não incluídos em es u u a p edica o (plg. Le inson 2005:
71). Ch is ophe io Lyonso opina que, suçukimen os, pe soná ios pa icipiniai ad é bios
desempenha a unção de e mina o iaus (que de qualque manei a não lhes é peculia ) isso indica
oka y o unção exbei anças da joik a o džio azių apib ėž umą, po que oka y ai como
o ma de ende eimosi di e o p ilygs a do segundo e e odai, de aí o ma do pessoal do sujeio e
do p e ixo oka y ai ambém em que ansmi i de in um (plg. Lyons 2004: 152).
1.2.2. K eipiniu iš eikš a dialogo pa ne į nu odančio į a džio apozicija
Com o obje i o cla amen e es abelece TU JŪS o mų aidmenis, in oduz o signi icado pode se
e isado k eipiniu. Isso indica ade iminis p e ixo e k eipinho i anho do e dadei o nome ou ele
ep esan ança daik a a dinės azê uso (plg. sua pe o mada deik inė indicação signi icância
e isilização, en a ização, impo ância acen ação unção). Se necessá io co igi , k eipiniu
24
22
Vladimi as Sanniko en a iza oka y o com um só į a dį con endo um k eipiniu neįp as umą usų kalboje
(p z., Иди сюда, ты!) i ku kas įp as esniais laiko sakinius, ku iuose y ( y) u i a ibu inį p iedėlį (dažniausiai
menkinamosios signi icações, например., Idi сюда, ты, негодяй! ), c . Sanniko (2008: 94). Em inglês alados os
p onomes do segundo pessoa ambém podem se usados sozin (You, come he e!) ou com daik a a dine aze (You boys, ollow me!)
(plg. Lyons 2004: 152).
23
Vladimi o Plungiano achamu, apelia y inė unção ( . y. linguagem ak o ad esa o į a dijimas), mi ando a pa i
ipologinės pe spec i a, pode se incluída em uni e saliųjų linksnio eikšmių inkinį, s . Plungian (2011:
168).
24
Ch is ophe io Lyonso obse ėjamo, e i icio i ic a ó sias mui as ezes de inem-se apenas como indican es, mas
semen es que êm desc iúções; de e minando sua e e en á indicada mui o impo an e con ex o, como e com
qualque qual ca ac e ização en a izan e a conc e idade caso. Mas na e dade e i iciai i ik a o zii são usados assim a um eles
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 16
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ba ai. Ku io Nam ų babai ga e cei oam ku se me ez al imp essão. <...> Ko šuno es a a e ado.
Skais yklas e espe a não p ecisa á. <...>
46
(47) Būk p imei o a expe imen ou as melho es no ícias DROGAS já es ão à sua espe a! <...> //
[…]...> Es e ende eço é pa a Você UA B D ogas […]...>
47
Te cei o ipo ad essan ų escolhido o modo de insc ição de in oduções indicando ad esa ão
p o a elmen e sie ina não só com ce osc omis e á ias disposições, mas pode se nulem as e
48
li u ians linguagens g ama icales ap ašuas adicionalmen e ap esen am u: jūs
signi icamen os desc ūdinimu, baseado em espei o e amilia umo sup iešinimu (plg. nega i am
būd amilia žious signi icamen a kon a d s a egiju) e não dis ancine-kon ak ine mandagumo
49
(ž ij. Gi čienė 2009b: 214
50
215). Neišski inį ad esa ą indican es in oduções ma cação escolha pode incen i a e
popula a iais in e pasmenines unções aiškos in oduções desc iúdinimas (kai consumo
51
polinkis pe o muluído em pe missão) ou quan o inco ec iamen e o mulada in oduções e
52
ou as ende ea ão indican es das eg as de ende eçamen o.
53
2.3. Indi ecionada exp essão da posição do des ina á io ou pon o de is a de e cei os
Falando sob e pa icipiniais in oduções indicado ende ea o ašybą, é impo an e p es a a enção
e à sua insc ição gožinėje li e a u a, kalbo y os li e a u a in e ex uos, in e iu
46
acessí el na in e ne :
h pswww.15min.l / a dai/naujiena/lie u a://paules-bocullai es- y as-ka upinis- iesas-laiskas-ku iems-ku iems- upi-1050-882088 ( isualizada 2017 11 16).
47
Šal inis news[email p o ec ed]ogas.l 2017 02 15 ca a.
48
e inha es ilis iká e o a o de que e ís icas alo es ad esan e bem econhecí eis de uma ce a
balbinesa es ilis inas aiškos Sob e c . Koženiauskienė (2013: 94).
49
Plg. Na a ual g ama ica da ų língua li uana ap esen ada u desc iúção, associada à amilia aus k eipimosi a spal iu e
s ačiokiškumu, e jūs u signi icado nusakymą da á ea de consumo k eiando à desconhecida ou pouco conhecida, mais
an iga e espei ada pessoa, ambém a conhecida o icialmen e (Valeckienė: 2006 259). Semelhan e dis inção en e
amilia idade eiškiančio u e paga bą e o icialidade eiškiančio jūs e guida e em abalhos mais ecen es (plg.
Judžen is 2012: 124). Rosina plu alis a ocê, us ojamão ao in és do unissai io u, e į a dį ams a a ibui a subjec i a
a aliação į a džiais (Rosinas 1996: 38).
50
Plg. amilia s, -i signi icações desc údenimo: pe mui o li e, nesi a žan is. acessí el na
in e ne : h pwww.lkzd.lki.l /Zodynas://Visas.asp (žiū ė a 2017 11 30).
51
Plg. neu alią o muluo ę sob e in oduzimen o de nomes em apela i á ios ex os: <...> em skai y oją
pap as ai k epiamasi an oju singula iskai os ou plu aliskai os asmeniu u, Jūs a jūs (Ma cinke ičienė 2004:
60).
52
Plg.: Taisi na publicidade, pa a alcança quan o maio possí el audiência, e ao mesmo empo in luencia e cada
indi ą sepa adamen e, em ende ea ą segundo pe smeniu <...> pode-se di igi -se de ês manei as: ienaskai ine
o ma, paga biąja plu aliskai a e neu aliąja plu aliskai a. Simbolicamen e es es modos de apelido pode iam se esc e idos: u, Você e ocês.
(Gi čienė, Kupčinskai ė-Ryklienė 2005: 221).
53
Plg., po exemplo, a mesma 1 innaço mencionada In e ak y i da língua li uânica, li e a u a (kul ū as) e da his ó ia da
Li uânia si on es de dados ba zė www.šal iniai.in o o nece e ou ookią s ilis inį didžiųjų aidžių ašymą
eglamen uojančią o mululuo ę, que pode se en endida como pe missão a excepcionais casos, plg. S ilis inis
didžiųjų aidžių ašymas k eipamas, kai leidžiama išski inė paga ba, mandūsimasis (Jagus, Tu, Ge biamasis, Mo ina,
Tė ynė...).. P ieiga na in e ne : h pwww.xn--al iniai-4wb.in o/index://de ails/565 ( iuė a
2017 11 18).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 17
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pe ašuose i pan. Li e a ū oje galima didesnė au o iaus lais ė li e a ū iniu pe sonažu apusiam
ao des ina á io o nece á ias possibilidades de esc i a (mas isso ambém de e ia es a
elacionado com p opósi os especí icos, e elando umicí ou ou oí o somani o pad ão de e ique a
linguís ica de pe sonagem). Li iška aš o kul ū os one pa ece mais con incen e lixo gên u
esc e e g ožinės li e a ū as ex ai ou in e ex os, nos quais se man ém a p incipal exigência
es ilis ica des e gêne o didžiąja aide žymė i e e ência do ende eçado di e o (psen a džius,
specialiuosius k eipinius, pa icipinius į a džius). Dialogo pa ne į indicando in oduzções exclusi o
da esc i a di ícil nãoiges i em ob as de li e a u a g ožinė e suas aduções, g a icamen e
des acando-se á ios in e eks ų ní eisis, aigi e neles esanškus laičius. Po exemplo, das duas
Ha uki Mu akami li os nas e sões Li u iškose escolhidas di e en es es a égia de ma cação de
in odução indicando ende ea ão da ca a. Essas escolhas sie ini e com o pessoal ex o adu o e
(ou) edi o de pon o de is a, e com seus en endimen o sob e modagumo aišką on e, de qual
aduza, alboje. Na coleção Apsakymų D amblys p adings a ( ai e imas de japonês língua)
p esen es ca as, escolhida exclusi inė ad esa ą indicančio į a džio g a inė aiška pe mi e al
escolha pe cebe como na u alų japoniškos kul ū os e ike o a spindį, p z. :
54
(48) […]...> quase oda es a semana mui as ezes semp e en ei e en ei esc e e
Você uma ca a. MD amP 68.
Romano P isukamo paukščio k onikas ( ai e imas do secundá io on e inglês) in e ex uos
laiškuas seguomasi inglês albai ca ac e ingo neišski inio ad esa ą indican es pa icipinių
į a džių ašybos modelio. Tokio modelo escolha di ícil de liga com japonês cul u a
55
ca ac e ís ica exclusi a sensibilidade e ique a (ypač pe skaičius pasako ojo no abą, onde é
indicada ca a ende ean ą esan puikų e ike o žino ą), plg. sakinį su g a iškai neišski ine
ad esa ą į a dijančio jūs pa ink imi:
56
(49) Mui o bem comp eendendo como incúluo da minha pa e assim assim in la -lhe uma
comple amen e indesejada naš ą, ainda assim que o salien a -lhe que, ao sen a -me a
esc e e es a ca a, pe sigo um único objec i o […]...> MP PK 209.
54
Apie ski ingose kalbose ne ienodus jau umo mandagumui lygmenis, pasi enkan asmeninius
į a džius; i kaip ie lygmenys pasi eiškia okiose kalbose kaip japonų (mandagumą eiškian eiksmažodžių
o momis) e ingles (į a džiai mandagumo ela i amen e comple amen e neu alūs), plg. Plungian (2011: 79).
55
Embo a e obse ada língua li uânica ca ac e ís ica de di e gências en e u e ocê, plg. a imos dis ancias com
ca a ao des ina a u ma cação in oduziu u: Ke inau esc e e e bemokai an es e como equan udo explica ,
mas s empo slinko <...> MP PK 271.
56
Plg. pasako ojo noção sob e es a ca a au o ious es ilos de esc i a: Plika akimi ma y i: e ike o sub ilybes
lei enan as Mamija išmano kaip penkis pi š us.“ MP PK 209.
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 18
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Te ças pessoas de isão pa a ad esa ą nu odan ys TU/ JŪS ašybą yškiai ma y i i
publicis ikoje, in e iu ou ou os ipos de diálogos ou seus in a pusikian pa ečiuose pe ašuose,
plg.: (50) Sakė e, jums ašo laiškus dėl knygų, pasakoja sa o p oblemas paaugliai, o que sob e eles
ala?
57
(51) Nes es jogos do quemo não pa icipa e p esiden eé. Como ocê isso explicachina e?
58
(52) Pasidilize o que cap a am os Seus ideo egis os, o que conduziu pe o de
Elek ėnų ou Kėdainių pa e, nós udo e i icamos, in ensi amen e p ocu amos, DELFI disse
D. Žukauskas.
59
(53) A eismas jau y a p i eisęs Jums duk os išlaikymą?
60
Di e amen e ende ei ados con endo discu sos de esc i a ou eesc i ão ( enog a ação, adução)
em si uações, quando k epiam-se em e dadei a, conc e ų pessoa, aš o aco do de linguagem
obse amen o ou nãopaisamen o indica já não p imá io on e do alado , ad esan e, mas pe ašą
engiančio pessoa. Di e i os in e iu pe ašues, nãocon endocias sob e e e ências sob e ex o
p epa a am pessoas, in e iu inicia ês pessoa olhos lei o ajos pode se coincidido com ex o pa engėju.
IŠVADOS
O uso de in oduzimen os pessoais não se sepa am da p óp ia ca ego ia de pessoa concepção e
p agmá ico con eúdo des a ca ego ia. Diálogo Di e o Indica ão pa icipa i o exclusi o de uma
ma cação em língua li uânica sie inas com ilgaamže, já nos mais an igos li u iškues
spaudiniuose už iksuo a adicija, o daba inės lie u ių kalbos ašybos nuos a ose
egulamen ado como bom s iliaus ou sinal de e ique a de linguagem. Li u iškoje aš o adição é
habi ual pa yškin i pa icipiniu į a džiu žymimo pašneko o išski inumą. Assim mos a-se
sel i a pio en endimen o baseado a isão de ou a pessoa. Na di e a co espondenciagem
exclusi amen e insc i as Tu Você linksnių o mas o na-se pe sonagem p iligs anci a alê con a
com um subs i u o. Tal insc ição des ina á ia o nece in o mações sob e ad esan á como
esponsabili umu pasižymin į p anešėją.
57
acessí el na in e ne :
h pswww.al a.l /s aipsnis/50141609/minis o-pi mininko-pa a ejas ie imui-kaunai e- ienas-blogiausiu-keliu-y a- aiku-suski s ymas ( isualizada 2017 02 19).
58
Accesso na in e ne :
h ps:lie u osdiena.l y as.l /ak ualijos://2017/11/20news/a i ai-apie- ai-ku eda- -ka bauskio-i --
a- e ygos-sielu-giminis e3582104,?u m_sou ce=l Ex aLinks&u m_campaign=Copy&u m_medium=Copy ( is a 2017 11 20).
59
Accesso na in e ne :
h pwww.del i.l /newsdaily/c ime://an a-pa a-ieskoma-dingusios-me ginosplunges-policija-abejoja-a -galejo-bu i-pag ob a-del-ispi kos.d?id=73960354 ( iu 2017 03 07).
60
P ieiga na in e ne : h ps://www.del i.l / eidai/zmones/ka aliunai es- y as-neis e e-da e-a i a-
in e iu-apie-ko a-del-duk os-i -dainininkes-p oblemas.d?id=76345823 (žiū ė a 2017 11 15).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 19
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
P anešimą konk ečiam ad esa ui ad esan as ašo endo endo ce os p agma inių obje i os, e,
óšku, que endo se adequadamen e en endido. Com base na adição e codi icação da esc i a da
língua li uana em qualque discu so esc i o que enha um des ina á io, eal de ende ea ão (pg.,
Ponia, Pone, Seu Ekscelencia, Di e o ...), pos o chamadas ou daik a a džių daiksmin (pg., Moky o,
Te a, Dėde, Jūs e biam Kole...), qualque o ma linguís ica p onuncia um conc e o ende ea a o
subs i u a capi alha le a esc e e não só o sob enome da pessoa, pa oja, mas ambém os nomes
de amília que os subs i uem (g. i on, T, T, M, M, e Tu) em ou a o ma de uso, indicando o ende eço
do g upo de pessoas mais p óximos. Nos ex os con endo Di e amen e ende ei á-lo, deno a-se
g a icamen e a di e ença en e Tu e u ou 1. Esse g a inho não espei a a ma cação indica, que
não esponda ao sis ema de esc i a da língua li uânica cos umei o modelo de compo amen o.
Jūs i jūs nė a oks ne eikšmingas kaip gali pasi ody i iš pi mo ž ilgsnio:
2. O ende ea ado di e o ma cin não-ski iniu u ocê iola-se o p incípio in o ma i idade,
po que o lei o da mensagem em de decidi , se isso é sua pessoa, ou desc end in ą e e ência
de pessoa ansmi indo ma cação. /
3. Indi idualidade de pessoa não emp êzian e in odução indicando o ende ea não ajuda o
ende ei an e a pe segui seus obje i os p agmá icos. Nãoymė sias u ocê escolha ies na
di e a co espondencijoje modelois é nãocons uk i us, ais poden e ce os pada íns
(ad esa a o em aio pensa sob e delibe an e linguino e ique a nãopais_ção).
Úl imamen e na mídia e em publici á ios ex os encon am-se di e os discu sos insc ições
(pe ašymai) nu e ia bas an e a o a elmen e: e polinkis en a ėž i ad esa o
išski inumą ele indicančio pa icipinio į a džio Tu Jūs o mas insc i ando didžiąja aide.
Espe a-se que al polinkis seja yškus e dia iamen e na mú ua co espondenciinha.
ŠALTINIAI
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga in e ne e:
h p:// eks ynas. du.l / eks ynas.
GA – Ma ynas Maž ydas Gieſme S. Amb aßeijaus bey S. Auguſ ina... Ka alaucʒuy 1549.
Pa engė P. U. Dini, 1996; e. e sija J. Gippe 2012. P ieiga in e ne e: h p:// i us.uni-
ank u .de/ ex e/e cs/bal /li /maz ga/maz g.h m.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 20
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
KlC – Danielius Kleinas, Compendium Li anico-Ge manicum, 1654. Pa engė M. Šinkūnas,
2011. P ieiga in e ne e: h p://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=43.
KLKŽ – Kompiu e inis lie u ių kalbos žinynas. Nuo mo ologijos iki eikalų aš ų (CD), sud. P.
Kniūkš a, Vilnius: Š iesa, 2004.
MD amP – Ha uki Mu akami. D amblys p adings a. Iš japonų kalbos e ė J. Polonskai ė.
Vilnius: Bal os lankos, 2015.
MP PK – Ha uki Mu akami. P isukamo paukščio k onikos. Iš anglų kalbos e ė J. Nau onai ė.
Vilnius: Bal os lankos, 2016.
PLKG – Pi moji lie u ių kalbos g ama ika , Vilnius: Poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla,
1957.
P De – Koženiauskienė R. XVI–XVII amžiaus p akalbos i dedikacijos, Vilnius: Mokslas. 1990.
SG – Saliamonas Moze ka Sla očinskis, Giesmės ikėjimui ka olickam p ide ančios, 1646.
Pa engė R. Pe ke ičius, B. Kabašinskai ė. P ieiga in e ne e:
h p://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=10.
SP I – Kons an inas Si ydas, Punk ai sakymų nuo Ad en o iki Ga ėnios = Kons an y Szy wid,
Punk y Kazań od Adwen u do Pos u, K i inis leidimas / Wydanie k y yczne,
Vi ginija Vasiliauskienė, K is ina Ru ko ska (eds.). 2015. Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
LITERATŪRA
Bha D. N. S. 2007: P onouns, Ox o d Uni e si y P ess. Čepai ienė G. 2010: Laiškas:
C o W. 2004: Typology and Uni e sals, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess.
monologo i diálogo elaçãois, Filologija 15, 513. Accesso na in e ne :
h pe alpykla.li uanis ikadb.l / edo a://objec s/LTLDB
0001:J.04~2010~1367173481529/da as eams/DS.002.0.01.ARTIC/con en . S. C. Dik 1997: The
Theo y o Func ional G amma : Pa 1: The S uc u e o he Clause, Be lin, New Yo k:
Mou on de G uy e .
Dixon R. M. W. 2009: Basic linguis ic heo y 2, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Fillmo e Ch.
J. 1998: P agma ics and he Desc ip ion o Discou se. P agma ics. C i ical Concep s 5.
Communica ion, In e ac ion and Discou se, ed. Asa Kashe , London and New
Yo k: Rou ledge, 385407.
Gi čienė J. 2009a: Ad esa o inse a dijimas pe iodikoje. Língua e con ex os, Vilnius, 8288.
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 21
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Gi čienė J. 2009b: Daugiskai inių i ienaskai inių k eipimosi o mų konku encija iešojoje
saky inėje a osenoje, Kalbos kul ū a 82, 214234. acessí el na in e ne :
h p://www.bend inekalba.l /?82.
Gi čienė J., Kupčinskai ė-Ryklienė A. 2005: K eipimosi in o ad esa ą būdai eklamoje,
Lingbos kul ū a 78, 220229. acessí el na in e ne : h p://www.bend inekalba.l /?78.
G eimas A. J. 1989: Semio ica. Da bų ink inė, Vilnius: Min is. Haspelma h M. 2000:
Inde ini e P onouns, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Hymes D. H. 1972: On
communica i e compe ence. P ide J. B., Holmes J., eds., Sociolinguis ics.
Ha mondswo h: Penguin, 269293. Hol oe A., Pajėdienė J. 2004: Laiko ka ego ija i laiko
o mos, G ama inių ka ego ijų y imai [Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 2], Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 121
140, 169–170.
Jablonskis J. 1997: Li u i ų kalbos g ama ika, 3as o og . edição, Vilnius: Mokslo e
enciklopedijų publikla.
Judžen is A. 2012: Ca ego ias g ama icas das línguas Li uãs, Vilnius: Vilniaus uni e si e o
leidykla.
Ka aliūnas S. 2008: Línguas consumidas e socialinis con ex o, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
Koženiauskienė R. 2013: Re o ica e es ilís ica elação do odo e da pa e. Šiuolaikinės
s ilis ikos endências e p oblemos, Vilnius: Edukologija, 8999. Kučinskai ė A. 1980:
Mandagumo į a džiai, Kalbos kul ū a 39, 5153. acessí el na in e ne :
h p://www.bend inekalba.l /?39.
Langacke R. W. 2007: Cons uc ing he meanings o pe sonal p onouns. Aspec s o
Meaning Cons uc ion, eds. Gün e Radden, KlausMichael Köpcke, Thomas Be g e
Pe e Siemund, 171187.
Le inson S . C. 2005: P agma ics, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Lyons Ch.
2004: De ini eness, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Lyons J. 1993: Seman ics 2,
Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Ma cinke ičienė R. 2004: Užsakomųjų
eklaminių s aipsnių a pasmeninės unkcijos aiška. Respec us philologicus 6, 5663.
Accesso na in e ne : 0001:J.04~2004~1367181663661/da as eams/DS.002.0.01.
h p://e alpykla.li uanis ikadb.l / edo a/objec s/LT-LDB-
ARTIC/con en (supe isada
2017–11–27).

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 22
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ma cinke ičienė R. 2008: Žan o ibos i pa ibiai. Spaudos pa i ys, Vilnius: Ve sus au eus,
2008.
Plungian V. 2011: G ama inių ka ego ijų ipologija 2, aduc Ju gis Pake ys, Vilnius: Vilniaus
uni e si e as, Biblio heca Salensis.
Rodune M., Čižik-P okaše a V. 2006: Skaičiaus ca ego ia. Daik a a dinio conjunção
in es igações, Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas, ed., Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 67
101.
Rosinas A. 1996: Lie u ių bend inės kalbos į a džiai, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidykla.
Sanniko V. [Санников В. З.] 2008: Русский синтаксис в семантикопрагматическом
пространстве, Москва: Языки славянских культур.
Senkus J. 1963: Você, escus a i u, Kalbos kul ū a 5, 3739. acessí el na
in e ne : h p://www.bend inekalba.l /?5.
Senn A. 1957: Handbuch de Li auishen Sp achen. I: G amma ik, Heidelbe g: C. Win e .
Siewie ska A. 2004: Pe son, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Smi h C. 2001: Discou se
modes: aspec ual en i ies and ense in e p e a ion. Cahie s de G ammai e 26, Séman ique
e Discou s, 183206. Šinkūnienė J. 2010: Au o iaus pozicijas aiška asmeniniais į a džiais
ašy iniame akademiniame disku se. Filologia 15, 124-141.
Valeckienė A. 1965: Į a dis, Lie u ių kalbos g ama ika, 1: Fone ika i mo ologija
(daik a a dis, būd a dis, skai a dis, į a dis), ed. Kazys Ul ydas, Vilnius: Min is, 635
721.
Valeckienė A. 2006: Į a dis. Daba inės lie u ių kalbos g ama i ka, ed. Vy au as Amb azas,
Vilnius: Mokslo e encyclopedijų publicação ins i u o, 251282. Vasiliauskienė V. 2002: P obleminiai
lie u ių kalbos i ašybos aspek ai, Vilnius: Homo
Libe .
Zaikauskas E. 2002: Šnekos ak o pa icipan es es a égia, socialiniai papeis e ipai dos
li uãos alboje. Ac a Linguis ica Li huanica 46, 145172.
Į eik a 2017-12-04
Adop ado 2017-12-29
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 23
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LITHUAN WRITTEN DISCOURSE: PARTICIPIAL PRONOUNS REFERRING TO
ADDRESSEE
Summa y
The a icle discusses he a ia ions o spelling o pa icipial p onouns e e indo o ano he
pe son in he Li huanian w i en discou se. Nex o he usual spelling Tu/Jūs based on he
adi ional s ylis ic capi aliza ion, he model o spelling whe e he p onoun e e ing o he
add essee s a s wi h a lowe -case le e u/jūs exis s as well. The e e ence o a dialogue he
pa ne and he way i is p esen ed a e an essen ial communica ion de ail; he e o e, na u ally,
likely easons, di ec ions and e ec s o he cu en ends o a ying spelling o
pa icipial p onouns in di ec discou ses a e linked wi h he concep ion o he ca ego y o
PERSON i sel .
The a icle e iews he models o pe cep ion o pa icipial p onouns p oposed in linguis ic
desc ip ions and discusses he le els o communica ion o ONE PERSONS ela ionship o ANOTHER
in which he in e locu o s ind hemsel es when using he o ms o he same p onoun which a e
di e en ly coded in w i ing. I is no mal in he Li huanian w i en adi ion o add p ominence o
he pe son by capi alising he pa icipial p onoun e e ing o he in e locu o . I is a way o
show he a i ude o ANOTHER PERSON based on mu ual unde s anding.
KEYWORDS: w i en discou se, communica i e s a egy, pa icipial p onouns, de ini eness,
subjec i i y, in e subjec i i y.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]