Lietuviškas rašto diskursas: adresatą nurodantys participiniai įvardžiai
Full text
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
LIETUVIŠKAS LASTOR DISCURSA: ADRESAT ADRONANTS
PARTICIPINIAI ENVIRŽIAI
ESMINIAI VOODŽIAI: aš o discu sas, šnekos ak o s a egija, pa icipiniai į a džiai,
de ini umas, subjek i umas, in e subjek i umas.
ĮVADAS
No a ual di e o ende ea ado con endo Li u iškame aš o disku se (laiškuose, p anešimuose,
žinu ėse) são usados du dialogo pa ne į nu odančių į a džių TU, JŪS a ian es de esc i a: ao
lado do habi ual, adicionalmen e s ilis iniu uso de g andes le as denominado Tu, Jūs
1
už ašimo esama i ealų ad esa ą nu odančių į žym a džių neišski inio, . y. mažąja aide.
Pon oėž ina, que diálogo pa ne į indican es u, ocê (i ou os nes es em nomes linksnių
o mas de) pode neišci i e pessoas, pasižymin ys puikia comunicacine e lingu is ine
compe ência. Plg. ais au o es das c iadas sen inius e seus apascamen o e. laiškuas (asmeninė
au .
2
ko espondencija), kai: a)
des ina á io uma pessoa:
(1) Pode ia ocê olha , se ocê ambém não pode en a nela?
(2) Como acha ás u?
1
Didžiąja aide esc e em pala as, pelas quais polagiously, com espei o k eipiamės em ou a pessoaį (laiškuesse,
cump imen osimuose, k ie imuose, pe imamen os), zg. : Você, Tu, Tams a, Pone, Ge biamasis, S eikas, Bičiuli,
Mielas(is) D auge. Es e é um dos p imei os pon os de consumo de g andes aios Es ilis ino, pe ci uados de KLKŽ,
acesso à in e ne :
h p://www.xn--al iniai4wb.in o iles/kalba/KI00/Lie u i%C5%B3_kalbos_%C5%inynas._Did%C5%BEi%C5%B3j%C5%B3_ aid-
%C5%BEi%C5%B3_ a%C5%A1KI.1800.pd ( e i icação 2017 12 01). O iginalus on e des a ci ação é edição Li u ians
kalbos ašyba i sky yba (Vilnius: Mokslas, 1992: 71). A pa i de 1997 03 03 en ou em igo a eno ada Rašybos e
sky ybos disposições (ap o ada pela Es adoybinė lie u ių kalbos komisijos p ie Lie u os Respublikos Seimo 1997 d. 19
bi želio n. n. 60; a pa i de 2016 04 06 álidos sum es inės edakcijos acesso na in e ne h ps: h ps:
seimas.l s.l po al/legalAc NF/T/ADTAISl .41265/qkELg Vx) o e ece ad iso yamen o de pala as em saudações,
didžiąja aide, plg.: „2.7. Žodžiai gali bū i ašomi didžiąja aide s ilis iniais sume imais. // 2.7.1. Didžiąja
aide gali bū i ašomi žodžiai, ku iais mandagiai, su paga ba k eipiamasi į ki ą asmenį (laiškuose,
k ie as, pedidos e esc i os, e c.). : Você, Tams a, Sone; Tu, Pa s, S eikas, Bičiuli, D auge, Ge biamasis, B angusis.
2
comunicaçãocinę kompe enciju da pessoa como um de e minado memb o da comunidade sociokul ū inês Sob e a
capacidade de adequadamen e usa odos os sis emas semio ís icos que a uam naquela comunidade (daí e aš o
lingua) e sepa a ą sua á ea linguís ica kompe enciju consul. Hymes (1972); Lyons (1993: 573).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 2 (3)
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Nós imp imidinam, mas ou paieks odos po encialalius eu lei adojus, aqui já e
sp ęs i.
(4) En e as selecionadas es ão ambém dois seus a igos.
b) des ina á io á ias pessoas:
(5) Miel os colegas, desejo-lhe jaukias e pací icas es as de Na al! (6) Que idos colegas,
peço in o ma o seu ho á io de é ias, se não decla ou a sua o dem ge al.
Nãoexclusi amen e o diálogo pa ne į indicancio de in odução ma cação casos podem se
de e ados na mídia publicados em públicas ca as, comen á ios e (o ) de edes sociais
discu sos ans e idas ci ações. Ra amen e do mesmo ad esan e ex o p amaišiu usados
ambas in oduzi žių insc ição a ian es, plg. :
(7) Resumindo: <...> linkiu a ocê e à sua edação luzes, le an a espasią e cul u a.
<...> G ažių Jums gėlių, is p isimenu, kaip no ėjo kažkada jas augin i i do ano i
žmonėms.
3
(8) Ag adê-lhe a odos pela cidadania, suas eações.
4
Falando sob e discu sos co esponden es es ilos de ca as é impo an e pe cebe que os
5
pa cei os de diálogo um ao ou o in oduzi podem escolhe não só su ampanças, mas e di e en es
es a égias de insc ição de in oduções indicando dialog pa ne į. Pa icipan es de con e sação
aší nica, ambos escolhêsem su ampançã es a égia, um ou o ma cam igualmen e, aí qualque
6
qual escolha é nãop obleminis. Asime inis escolha de es a égias (um diálogo pa ne is seu
pašneko ą modos de insc ição, mas e di e en e diálogo pa ne ių concepção sob e seus
signi icados. Po an o, de uma si uação de comunicação e bal o malmen e egua e čiai pokalbio
žymi didžiąja, ki as – mažąja aide už ašomu u / jūs) odo ne ien ski ingus šių žodžių
pa icipan es no discu so esc i o podem apa ece um ao ou o con e indo di e en es papéis
seman icos, po que he e oda ad esa ą
3
acessí el na in e ne :
h ps:www.15min.l /naujiena/ak ualu/komen a ai/g azina-smigelskienea sakymas- y au ui- -landsbe giui-500-884306 ( isualizada 2017 11 23).
4
acessí el na in e ne :
h p://www.del i.l / eidai/e e is/del- isuomene-supu ciusio-laidos-p ies-s o esiuze o-p ade as- y imas.d?id=70170284 ( isualizada 2016 01 20).
5
ca a p oximidade pa a eal comunicação (laiška semp e em conc e os ende ea á e a es e ende ea á o ien ados
lingubinês aiškos meios, e seu ex o semp e é o ien ado e em ende ea o eks ą isso ou espos a, ou p o ocação)
e . Čepai ienė (2010: 10).
6
linguís icas es a égias pašneko ų cons u i ia e des uc i ia, e o a o de que em ce os casos a úl ima ao des ina á io é
inú il, po que des uk i iaja es a égia des ina á io p incipalmen e pe k dos seus in e esses sob e e . Zaikauskas
(2002: 145, 147).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 3
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nu odančių į a džių už ašimas pe eikia ski ingus semio inius kodus and nuos a as. Umes
ad esan ai enkasi Tu / Jūs – okį išski inį be ku io asmens, esančio ad esa u, žymėjimą
in e p e ados como au oiminho de espei o a ou a pessoa sinalà; ou os não(be) êm hábi o de
esc e e en a iza em nome com a exclusi idade do ende eçado indicado ( enkasi u ocê /). Que a
úl ima disposição não pode se ligada apenas com espeabos aiška, indica al in oduzi žių
ma cação pa ink ies possibilidade zauojau os ex e, plg. :
7
(9) Ze eja aos p óximos, amigos. Pede a odos espei a em pensamen os e sen imen os. O
memo ial discu sos e esc i os se á mais a de. <...> Tač iau, em qualque caso, Leonidai
ilsėkis pazidadeje, e nós eus abalhos segundo possibilidades comple igsim e, amigos
acei a emos i elacionamen ous ésimo. Mui o, mui o is e de ua saída.
8
Ainda só exis e di e en es possibilidades de in e p e a . Nas si uações co idianas de
susc i inagem isso pode ge a ensão, pois di e en es manei as de insc ição de in oduzidos
nuola inių ašy inio dialogo pa ne ių pap as ai nebūna ap a iami: asmuo, koduojan is sa o
indicando ende ea ão mesmo en e pašneko ą pequena aide esc i ou in oduz, es a
nepas ebėjęs que desc end in ai codi icado as suas mensagens lei o usa uma ou a es a égia
de insc ição de in oduzidos; es e úl imo siun êjui nãoúžsmena po causa dele pe u bdanças
neišski inio u ocê o mų pa eik ies būdo, mas mesmo consis en emen e ade e ao habi ual
esc i o do modelo de linguagem, espe andois, que em ele insc i o Tu Você o mų pa eik is
inalmen e se á conside ada como a um ap op iado exemplo. / Diálogo pa cei o in odução e essa
in odução manei a de ap esen ação (não unim nomes pessoais, mas e os ep esen ando
in oduções) é mui o impo an e de alha da comunicação esc i a. E embo a seja habi ual exigi
9
p ecisão ao dize ou esc e endo nome e pa ilhão, des iando-se do e ique a da língua da esc i a
li uânica esc e endo ende ea ão indicando ao į adio ends ama a u ila , po que no ní el pessoal
ge al isso é pe cebido como um abu baseado cul u ingumu. Po an o, es e a igo p e ende
discu i ago a a iando TU JŪS polinkius de insc ição de o mas, suas causas, di eção, e ei o ou
pa icipinių į a džių p agma iką (kadangi qualque conc e ų /
10
7
Sob e duas unções de užãos: in o maciné e emocionalina alimanąją, bem como o a o de que exclusi o
li e ū iškojo nek ologo b uožu conside y inas ienaskai os an ojo pe so k eipinys į elionį (<...> eles uniijo
Ta o meilė ea ui i žmogui). Ma cinke ičienė (2008: 173175).
8
acessí el na in e ne :
h pwww.del i.l /news/daily/li huania://mi e- iloso as-ldonskis.d?id=72351034 ( isualizado 2016 09 21).
9
Vladimi o Plungian alega, cen alizada posição de elemen os deic á ios em g amá icas de línguas na u ais
pe mi e aze desc ição, que lingua é um sis ema, especi icamen e adap ado de alan e e des ina á io
in e acção (ou a ez pa a comunicação); é p imê e p incipal unção desde mesmo o su gimen o des e sis ema. (Plungian 2011: 72).
10
P agma iką como lingubinês o mas, unções de comunicação e sua ede de ealizamen o sob e o odo.
(199 Fillmo e8: 385386).
SŪRAT PAJDIEN. Li u iškas laš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 4 ad esa ą
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
u in is eks as ska ina jo ga ėją s a s y i jam ašančio asmens in encijas pagal ai, kaip josse
eks e pasi eiškia) e paž elg i į okios išski inės į a džio, nu odančio ad esa ą, ašybos
11
užuomazgas paminklų senųjų lie u ių kalbos dedikacijose.
1.ASMENINIAI PARTICIPINIAI ĮVARŽIAI E J UŽRAŠYMO
MODELIAI Į a džiai é echada, nãogausi, mas mul idia unkcė pala as de classe. Lie u iškasis
e mo, c iado segundo la iniskojo con o midade modelį, e imologicamen e pe mi e į a dį
pe cebe como da pala a, a keliaujančio į na do luga pakai alą. Seu nome como subi alo ou
12
di e amen e indicando exp essões papel sie inos com mencu seman iniu con eúdo. Pessoalidades
des ina a u olis. Em ce os casos aqueles papéis adequadamen e es abelece ajuda g e a
pessoais do p imei o e do segundo pessoa in oduções como apozicia usadas daik a a džio
13
azês ou oka y ai (plg. Bha 2007: 3).
pa icipiniams į a džiams
14
ai leidžia a lik i šnekos ak o daly ių – bu imo kalbė oju i bu imo
15
Bend inemen e língua li uanas usam-se no e pessoais pa icipiniai in oduções: eu, u, nós, mudu,
mud i, ocê, judu, jud i, ams a (Rosinas 1996: 25). Qua o deles eu, u, nós e ocê cos ume
conside a p incipais (plg. Judžen is 2012: 113) (gos a elmen e po causa de que a equência de
16
mudu, mud i, judu, jud i o mas em ex os é mui o o que é meno do que o plu alidade indican es
nós, ocê o mas, uma ez que d iscai os a ojim necessi am si uações, baseadas
bu imu a eikla d iese, kon eks as
17
). Socioling is iniai y imai odo ealią dialogo pa ne į
11
Sob e subjec i os au o iaus pon o de is a e elado an es das lingubinês aiškos meios e
in e pasmenina ex o unção e . Ma cinke ičienė (2008: 3536).
12
Plg. a do pakai alą in ou nijan e o la yniškąjį e mą p ō-nōmen ž . (2009 Dixon: 190).
13
Em línguas em que o nome do e mo pe mi e pensa que in oduz de e de ini -se como subs i uičiančius
daik a a dį (plg. ingles p onoun), a dimensão de subs i uição não é o mais ap op iado desc úbendo o p imei o e o
segundo indi íduo in oduz (plg. Bha 2007: 12).
14
À lingüo y ão li uanos Albe o Rosino a es as e mis pa icipiniai į a džiai desc e e um g upę
į a džių asmeninių į a džius, cuja ealização é necessá ia diálogo (plg. Rosinas 1996: 2425).
15
Os p onomes pessoais (como e nomes e i icio) indicam unikų subs i u ą, mas p óp ios não êm signi ica i os
(plg. Lyons 2004: 22).
16
Sob e g ama icas ap ašuas isí el d ejopą abo dagem pa a a a ual das línguas li uanas ca ego ia de núme o:
adicional, man endo ją d ina e, e mode no, a ual das línguas li uanas sis ema de núme oas a ibuindo e d iskai ą
s . Rodune , Čižik-P okaše a (2006: 74). T ina ês núme o da ca ego ia ealidade na a ual língua li uana explica ajuda
Williamo C o o indicada a ca ego ia polisci a da pe cepção esmė: a pe cepção da ca ego ia polisci a em línguas, que
êm d iskai ą (mais do que dois), di e e da pe cepção polisci a, ca ac e ís ica de línguas não possuido as d iskai
(mais do que um) (plg. C o 2004: 141).
17
D iskai os judu, jud i linksnių o mas esc e em-se ambém d ejopai (plg.:<...> judu, Você e Kuzmickas, es ão um
segundo amigos. DLKT; Depois de mui os anos, quando Judu com Vy au u i iam em D uskininkuos, inha de Moscow
alguma espécie de sua e ulė. DLKT). No que diz espei o à o ma de esc i a en a iza-se que o des ina á io de
discu so di e o de e ia se esc i o exclusi amen e e plu aliskai ą (g upo de pessoas) indicando Você, e d iskai ą (duas pessoas) indicando
Judu Jud i caso /.
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 5
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
nu odančių į a džių TU, JŪS a oseną daba iniuose bend inės lie u ių kalbos disku soose
(plg. Gi čienė 2009b: 214215; 231).
Li u iškoje laš o adição é comum ala do au o es (ad essan ą) indica o į a dį esc e e
neišski inai, e į a dį, indica o pessoa, a qual se k epiamasi (ad esa ą), esc e e didžiąja aide,
se o ex o (ou pa e dele) di e amen e a aquela ou a pessoa ende ei ado. Es e modo de esc i a
de in oduções ge almen e é discu ido só em conjudados de eg as de o og a ia.
G ama ís icos desc išues de línguas desc e e-se suas mo ologinė aiška, signi icações e
18
con ex o de consumo adequamidade, mas o úl imo mui o a amen e se elaciona com modelo de
esc i a. Dêmesio ende ea ą indicando in oduzidos manei ai de insc ição mos a-se apenas em
19
mais ecen es abalhos linguo y os: apibend inando pesquisas (plg. Ma cinke ičienė 2004; 2008:
57; Gi čienė, Kupčinskai ė-Ryklienė 2005) e (o ) man endo disposições de exclusi idade da esc i a
ap esen ando exemplos.
20
Comuninha Li uânia em ala exclusi o diálogo pa ne į indican es į a džių Tu, Você modelo de esc i a
a gumen uojamas ilgame ę adição endočiais s ilis iniais sume imais ( . y. espei oba i e ike u).
Longgą empo al modelo de esc i a oi conside ado no ma i o. Ago a em igo edação de eg as de
o og a ia, ansmi indo a Zodžiai lahko se pio a p o isions elikja laide, é conside ada como
ad iso yja o og a ia (ž . 1oje a igo em no aço da dada oda es a o mulação de disposições de
o og a ia e da as de al e ações). Tal li e escolha a eikianças disposições one dialogo pa ne į
indicando in oduções exclusi as modelo de o og a ia eque ingumą pa yškina e g ama ical
a gumen o, elacionado com d ejopa u (o a esniais casos e ocê) ní el de de inido possibilidade.
1.1 Começo da adição de ma cação exclusi a do ende eçado
indicado pa icipiniu in oduzimen o
Anųjų lie u iškų aš ų dedikacijos pe mi e di e o ende ea ą indicančio į a džio esc i ação
didžiąja aide susie i com la yniškosios aš o kul ū os pa yzdžiu. 1617 a. dedicicações de
publicações Li u ichas e e e endissimo ipo p akalbos au o es ou p epa ado es de li os em
publicação globėją ge almen e k eia-se à į a džiu TU. Alguns des es au o es, alguns des es au o es, são escolhidos, e são esc i os em g ande le a.
18
į a džiais u: jūs Apie ams a nusakomą a pusa io san ykio aišką plg. / : Valeckienė (42006: 259); (1996: 3845); Rosinas
Judžen is (2012: 121); ao modelo de esc i a não ha ia hábi o de da a enção e ilus ando: po exemplo, mesmo abo dando
ocê, escus a u ilização em exemplos passelkama neišski inė sua esc i a (plg. Senkus 1963:
38; Kučinskai ė 1980).
19
Uma dessas exceções é Al edo Senno p epa ada g ama ica da língua li uânica, na qual indica-se
sob e laiškuena didžiąja aide ašomus Jūs, Tams a, S eikas, Tu (plg. Senn 1966: 60).
20
P z.: ienijo Ta o meilė (Ma cinke ičienė 2008: 175); Seu que ia pe gun a . (Plungian ( e ė Ju gis
Pake ys) 2011: 115).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 6
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
į a džio o mas. Taip, pa yzdžiui, lo yniškoje Punk ų sakymų (SP I, 1629) dedikacijoje į
yskupą Eus achijų Vala ičių k eipiasi Kons an inas Si ydas, plg.: (10) PE exigui ope is
pa em, in magna mea imbecilli a e, & a ec a g aui e Vale udine, Pa iâ linguâ
elabo a am, Tibi Ill s issime P æs l libens & ene abundus o e o ac dedico. Hic
qualiscunq[ue] cona us meus, since am inp imis g egis Tui, quem dei annuen e benigni a e
laudabili e elici e q[ue]; pascis, ili a em spec aui . SP I 2015: 20 (plg. Reginos
Koženiauskienės e imą: Labai mažo da bo dalį, ė ų kalba k uopščiai pa ašy ą, būdamas
apnos de saúde e di icilmen e si gdamas, Tua, š iesiausiasis Vyskupe, com meile e
espei o dis inguu e dedikujo. Es as mencu ėles meus nas angos des inam
p incipalmen e ao bene ício di e o Ta o kaimenês, que pela g aça de Deus bi inai e bem sucedidamen e ganais.
P De 294) ou em yskupą Ju gį Tiške ičių Giesmių ikėjimui ka olickam p ide ančių (SG,1646)
p epa ado
Saliamonas Sla očinskis, plg. :
(11) Ego e ò inhisce non udi an ū labo e sed & ēp[o e] ipso, Tui nominis immo ali a i
li aue im. SG1 IV10-13 (plg. Reginas Koženiauskienės e imą: Eu que o pašlambia Teu imo al
nome não só impe ei u abalho, mas ambém sugaiš u empo. P De 308). To pe íodo padėkas
popula ias ad esa o e e ências a o sh iesiausiajai kilnybei de insc ição manei a di e sos,
plg.: uæ Illus issimæ celsi udini. SG1 IV14-15 (plg. eu Š iesiausiajai kilnybei P De 308) e
Illus[ ] issime ac Reue endissime Ces[i ]udinis ua Deuo issim9 cliens SG1 V4-6 (plg. Ta o mais
cla o e Ga bingíssima Kilnybės humilankíssimo clien e e P De 308). Mas, po exemplo,
Bal amiejaus Vilen o Euangelijų bei Epis olų (1579) dedicação exclusi amen e ma cimo
kiek ienas pala a, que se encon a ao kunigaikščiui Ju gi F yd ichum dedicado k eipinyje, plg. :
Tuæ Illu iimæ Celi udini (Ta o Š iesiausiajai Kilnybei); Tuæ Celi udini (Ta o Kilnybei) ou seus
ab e iamen os T. C. ou C. T. (plg. P De 8182). Ma yno Maž ydo p epa a Giemé S. Amb aßeijaus
(GA, 1549) em lie u išką k eipimąsi-padėkojimą Ponui Sebas ijan Pe buyan h, no qual o
ende eçado į a dijamas conjun iu eu Mylis a (plg. awa Mili as) ou seus ab e iamen os awa
M. ou T. M. (ci adoje uma es ela ma cada em o mas econs uídas):
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 7
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
(12) Sup a au klauſi oijus Diewa ſʒodʒa no incʒus u e i geſme ą ku e wadin: Te Deum
laudamus. Todeley iję jak ischguldau com ou as*, an schwesos ischsiuns i, e awa Milis as
wa duy iję p ie aschi i, pas acau. já nu iję ischsiundams awa Milis ai* p ie aschau, e wie oye
welikas pau a* dowanoiju, paka nay p aschidams, idan Tawa Milis ai* di e ma schi di aquela
dowanele p ieijm umbi. Lobek Diewa meileije. Ragayneije 3. dia menesis Kowa. Me u Diewa
snimima. 1549. GA 217-28 Mui o consis en emen e os nomes que indicam o ende eçadão di e o em
g ande aide ma ca am Danielius Kleinas, nomeadamen e a sua escolha de manei a de insc ição, e
não a semân ica TU e JŪS di e enciada dedicação a kunigaikščiui F yd ichui Vilhelm esančias
e inęs kaip galimybę pa ody i paga bą ki am asmeniui. Plg. G amma ica Li anica (1653)
didžiąja aide ašomas Ta o e Seu P De 332 O Valioso e Galingíssimo Elek o iau, Ta o... P De 376) e
nuo odas (plg., pa yzdžiui, QVæ Tuo, SERENISSIME ET POTENTISSIME SEPTEMVIR
Se eni ßima Ve a Celi P udoji P imošš Š ies De 340 379) T umpajame es a g ama icos są ade
okiečių kalba COMPENDIUM LITVANICO-GERMANICUM, Ode Ku e und gan deu liche u Li auschen
Sp ache w ie man ech usch lesen sch eiben und eden Li a sol. (KlC, 1564) (plg. Kazimie o Eigmino
ap esen ada KlC nomeamen o e imão: T umpas e oda cla ous língua li uãs guia, como p ecisa
co e amen e lie u iškai le , esc e e e ala . PLKG 529), D. Kleinas ap esen ou, JŪS linksniação
pa adigmā, mos ando es es uja g ande aide impo ância da esc i a de in oduções, plg. :
Singula i e .
Nomina i o Tu du /
Geni i o ⌊Tawes⌋ deine /
Da i o ⌊Taw⌋ di /
Accusa i o Taw dich /
Voca i o ô Tu ô du /
Abla i o Ins um. Tawimi mi di /
Localis, Tawije eje in di . KlC 469-16
Duali e .
Mascul. N. Ac. V. Iudu ih beyde /
Fœmin. Iudwi /
Geni . jumu dwieju ewe beyden /
Da . jum dwiem euch beyden. KlC 4617-21
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 8
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Plu ali e .
Nomina i o Ius ih /
Gen Iusu ewe i i o /
Da i o Iumus ocês euch / /
Accusa i o Ius euch /
Voca i o ô Ius ô ih /
Abla i o Ins um. Iumis mi euch /
Localis, Iusůse in euch. KlC 4622-29
1.2. Ques ão da de inição dos apelidos pessoais
Tipologinė kalbo y a não deixa nãoap a o a ques ão de de inição i ude de in oduções pessoais e
suas in e ligações com e i iciais nomes. Os e dadei os nomes êm co espondemão, mas não
êm signi icância (p asmes) (plg. Lyons 2004: 22); simila men e desc e e-se e esminê peculia idade de
uyêndio sa i o seman ino con eúdo nãoe ação (plg. Siewie ska 2004: 9). No en an o só e pa a
p esun i os pessoais, e e dadei os nomes ca ac e ís icos mesmas mesmas peculia idades
g ama inais e p agma icas como e de inido po se ca ac e izam exp essões (plg. Dik 1997: 186).
Con e sa si uações in oduziu indicomomom des ina a ue ca ac e ís ico si uacinis
de inido umas des ina a us é ealus, aki aizdus, po an o acilmen e es abelecido. Si uações de
comunicação esc i a mencionadas a de iciência de con eúdo semân ico panaikin i pode exclusi amen e ma ca in ende ea ą indicando in oduzi .
1.2.1. Apib ėž umas oka y inėse azėse
Mencionadoji D. Kleino Compendiume esan i į a džių Tu, Jūs aleg niação pa adigma ô Jus (ž . KlC
įdomi ne ien dėl dėmesį pa aukiančios pa yzdžių ašybos, be i dėl oka y o o mų ô Tu,
4614; 27). P esen es línguas li uanas g ama ionais ap ašues man endo adições oka y ą sie i
só com daik a a džio ca ego ia in oduzi žių šauksmininkas não é indicado (plg.
21
Valeckienė 1965: 640; 2006: 272, 273). Jonas Jablonski šauksmininko ausência in odução no
pa adigma de aleg niação explicou sua iden idade ao a dininkui, plg.: šauksmininkais aqui
ai a dininkų ly ys (Jablonskis (1997 [1922]: 50). Be nominkui apa umu apligan es TU, JŪS
às ezes não e i ados cosdienybės sušukimuose, p z. :
(13) Ei, Tu, amo, enha aqui! Taip, sim, Tu!
21
Mais amplamen e sob e al adição e p opos a de conside a ais o mas sepa ada g ama ine ca ego ia e . Judžen is
(2012: 72–73).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 9 Tokia
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
į a džių u (jūs) a osena šnekamojoje kalboje pap as ai būna susijusi su ce ain si ua ions
ne ikė umu, odėl juos dažniausiai lydi a k eipia dėmesį dalely ės, neno minės leksikos in a pai i
(а ) menkinamosios eikšmės apibūdinimai, pl.:g (14) Já blecha, bulegi up es čia, o u. DLKT
(Saky inė kalba) (15) O u žal y, ele nos no amen e apmo ė. (pe cu ado de Judžen is 2012: 7273)
(16) Ak u, nãoykėli. DLKT (Publicis ika)
Ei u, al ez possa e comp a algo a bebe ? (17) DLKT (Publicis ika) (18) Ei, ocês, cu miai! Ko
kaps o ės, upina e a?! DLKT (Publicis ika) Isso ca ac e ís ico e a ou as línguas.
Tipológicos es udos a aiu-se a enção a oka i us como em in e essan e, mas
22
insu icien emen e exa cinada ca ego ia g ama ical (doisl conside am-se oka y o a ibuição
possibilidade ca ego ia mais aleg es), abo dam-se e g e imines guessio com daik a a džiu ou
daik a a dine aze a osenos suçukamen os casos. Tal de in oduzigo e p e ixo cons i uído
23
p ozodino da inys a aliado como exis indo igual e sepa adamen e do sen inho, po que oka y ai
sin aksialmen e ou seman iicamen e não incluídos em es u u a p edica o (plg. Le inson 2005:
71). Ch is ophe io Lyonso opina que, suçukimen os, pe soná ios pa icipiniai ad é bios
desempenha a unção de e mina o iaus (que de qualque manei a não lhes é peculia ) isso indica
oka y o unção exbei anças da joik a o džio azių apib ėž umą, po que oka y ai como
o ma de ende eimosi di e o p ilygs a do segundo e e odai, de aí o ma do pessoal do sujeio e
do p e ixo oka y ai ambém em que ansmi i de in um (plg. Lyons 2004: 152).
1.2.2. K eipiniu iš eikš a dialogo pa ne į nu odančio į a džio apozicija
Com o obje i o cla amen e es abelece TU JŪS o mų aidmenis, in oduz o signi icado pode se
e isado k eipiniu. Isso indica ade iminis p e ixo e k eipinho i anho do e dadei o nome ou ele
ep esan ança daik a a dinės azê uso (plg. sua pe o mada deik inė indicação signi icância
e isilização, en a ização, impo ância acen ação unção). Se necessá io co igi , k eipiniu
24
22
Vladimi as Sanniko en a iza oka y o com um só į a dį con endo um k eipiniu neįp as umą usų kalboje
(p z., Иди сюда, ты!) i ku kas įp as esniais laiko sakinius, ku iuose y ( y) u i a ibu inį p iedėlį (dažniausiai
menkinamosios signi icações, например., Idi сюда, ты, негодяй! ), c . Sanniko (2008: 94). Em inglês alados os
p onomes do segundo pessoa ambém podem se usados sozin (You, come he e!) ou com daik a a dine aze (You boys, ollow me!)
(plg. Lyons 2004: 152).
23
Vladimi o Plungiano achamu, apelia y inė unção ( . y. linguagem ak o ad esa o į a dijimas), mi ando a pa i
ipologinės pe spec i a, pode se incluída em uni e saliųjų linksnio eikšmių inkinį, s . Plungian (2011:
168).
24
Ch is ophe io Lyonso obse ėjamo, e i icio i ic a ó sias mui as ezes de inem-se apenas como indican es, mas
semen es que êm desc iúções; de e minando sua e e en á indicada mui o impo an e con ex o, como e com
qualque qual ca ac e ização en a izan e a conc e idade caso. Mas na e dade e i iciai i ik a o zii são usados assim a um eles
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 16
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ba ai. Ku io Nam ų babai ga e cei oam ku se me ez al imp essão. <...> Ko šuno es a a e ado.
Skais yklas e espe a não p ecisa á. <...>
46
(47) Būk p imei o a expe imen ou as melho es no ícias DROGAS já es ão à sua espe a! <...> //
[…]...> Es e ende eço é pa a Você UA B D ogas […]...>
47
Te cei o ipo ad essan ų escolhido o modo de insc ição de in oduções indicando ad esa ão
p o a elmen e sie ina não só com ce osc omis e á ias disposições, mas pode se nulem as e
48
li u ians linguagens g ama icales ap ašuas adicionalmen e ap esen am u: jūs
signi icamen os desc ūdinimu, baseado em espei o e amilia umo sup iešinimu (plg. nega i am
būd amilia žious signi icamen a kon a d s a egiju) e não dis ancine-kon ak ine mandagumo
49
(ž ij. Gi čienė 2009b: 214
50
215). Neišski inį ad esa ą indican es in oduções ma cação escolha pode incen i a e
popula a iais in e pasmenines unções aiškos in oduções desc iúdinimas (kai consumo
51
polinkis pe o muluído em pe missão) ou quan o inco ec iamen e o mulada in oduções e
52
ou as ende ea ão indican es das eg as de ende eçamen o.
53
2.3. Indi ecionada exp essão da posição do des ina á io ou pon o de is a de e cei os
Falando sob e pa icipiniais in oduções indicado ende ea o ašybą, é impo an e p es a a enção
e à sua insc ição gožinėje li e a u a, kalbo y os li e a u a in e ex uos, in e iu
46
acessí el na in e ne :
h pswww.15min.l / a dai/naujiena/lie u a://paules-bocullai es- y as-ka upinis- iesas-laiskas-ku iems-ku iems- upi-1050-882088 ( isualizada 2017 11 16).
47
Šal inis news[email p o ec ed]ogas.l 2017 02 15 ca a.
48
e inha es ilis iká e o a o de que e ís icas alo es ad esan e bem econhecí eis de uma ce a
balbinesa es ilis inas aiškos Sob e c . Koženiauskienė (2013: 94).
49
Plg. Na a ual g ama ica da ų língua li uana ap esen ada u desc iúção, associada à amilia aus k eipimosi a spal iu e
s ačiokiškumu, e jūs u signi icado nusakymą da á ea de consumo k eiando à desconhecida ou pouco conhecida, mais
an iga e espei ada pessoa, ambém a conhecida o icialmen e (Valeckienė: 2006 259). Semelhan e dis inção en e
amilia idade eiškiančio u e paga bą e o icialidade eiškiančio jūs e guida e em abalhos mais ecen es (plg.
Judžen is 2012: 124). Rosina plu alis a ocê, us ojamão ao in és do unissai io u, e į a dį ams a a ibui a subjec i a
a aliação į a džiais (Rosinas 1996: 38).
50
Plg. amilia s, -i signi icações desc údenimo: pe mui o li e, nesi a žan is. acessí el na
in e ne : h pwww.lkzd.lki.l /Zodynas://Visas.asp (žiū ė a 2017 11 30).
51
Plg. neu alią o muluo ę sob e in oduzimen o de nomes em apela i á ios ex os: <...> em skai y oją
pap as ai k epiamasi an oju singula iskai os ou plu aliskai os asmeniu u, Jūs a jūs (Ma cinke ičienė 2004:
60).
52
Plg.: Taisi na publicidade, pa a alcança quan o maio possí el audiência, e ao mesmo empo in luencia e cada
indi ą sepa adamen e, em ende ea ą segundo pe smeniu <...> pode-se di igi -se de ês manei as: ienaskai ine
o ma, paga biąja plu aliskai a e neu aliąja plu aliskai a. Simbolicamen e es es modos de apelido pode iam se esc e idos: u, Você e ocês.
(Gi čienė, Kupčinskai ė-Ryklienė 2005: 221).
53
Plg., po exemplo, a mesma 1 innaço mencionada In e ak y i da língua li uânica, li e a u a (kul ū as) e da his ó ia da
Li uânia si on es de dados ba zė www.šal iniai.in o o nece e ou ookią s ilis inį didžiųjų aidžių ašymą
eglamen uojančią o mululuo ę, que pode se en endida como pe missão a excepcionais casos, plg. S ilis inis
didžiųjų aidžių ašymas k eipamas, kai leidžiama išski inė paga ba, mandūsimasis (Jagus, Tu, Ge biamasis, Mo ina,
Tė ynė...).. P ieiga na in e ne : h pwww.xn--al iniai-4wb.in o/index://de ails/565 ( iuė a
2017 11 18).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 17
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pe ašuose i pan. Li e a ū oje galima didesnė au o iaus lais ė li e a ū iniu pe sonažu apusiam
ao des ina á io o nece á ias possibilidades de esc i a (mas isso ambém de e ia es a
elacionado com p opósi os especí icos, e elando umicí ou ou oí o somani o pad ão de e ique a
linguís ica de pe sonagem). Li iška aš o kul ū os one pa ece mais con incen e lixo gên u
esc e e g ožinės li e a ū as ex ai ou in e ex os, nos quais se man ém a p incipal exigência
es ilis ica des e gêne o didžiąja aide žymė i e e ência do ende eçado di e o (psen a džius,
specialiuosius k eipinius, pa icipinius į a džius). Dialogo pa ne į indicando in oduzções exclusi o
da esc i a di ícil nãoiges i em ob as de li e a u a g ožinė e suas aduções, g a icamen e
des acando-se á ios in e eks ų ní eisis, aigi e neles esanškus laičius. Po exemplo, das duas
Ha uki Mu akami li os nas e sões Li u iškose escolhidas di e en es es a égia de ma cação de
in odução indicando ende ea ão da ca a. Essas escolhas sie ini e com o pessoal ex o adu o e
(ou) edi o de pon o de is a, e com seus en endimen o sob e modagumo aišką on e, de qual
aduza, alboje. Na coleção Apsakymų D amblys p adings a ( ai e imas de japonês língua)
p esen es ca as, escolhida exclusi inė ad esa ą indicančio į a džio g a inė aiška pe mi e al
escolha pe cebe como na u alų japoniškos kul ū os e ike o a spindį, p z. :
54
(48) […]...> quase oda es a semana mui as ezes semp e en ei e en ei esc e e
Você uma ca a. MD amP 68.
Romano P isukamo paukščio k onikas ( ai e imas do secundá io on e inglês) in e ex uos
laiškuas seguomasi inglês albai ca ac e ingo neišski inio ad esa ą indican es pa icipinių
į a džių ašybos modelio. Tokio modelo escolha di ícil de liga com japonês cul u a
55
ca ac e ís ica exclusi a sensibilidade e ique a (ypač pe skaičius pasako ojo no abą, onde é
indicada ca a ende ean ą esan puikų e ike o žino ą), plg. sakinį su g a iškai neišski ine
ad esa ą į a dijančio jūs pa ink imi:
56
(49) Mui o bem comp eendendo como incúluo da minha pa e assim assim in la -lhe uma
comple amen e indesejada naš ą, ainda assim que o salien a -lhe que, ao sen a -me a
esc e e es a ca a, pe sigo um único objec i o […]...> MP PK 209.
54
Apie ski ingose kalbose ne ienodus jau umo mandagumui lygmenis, pasi enkan asmeninius
į a džius; i kaip ie lygmenys pasi eiškia okiose kalbose kaip japonų (mandagumą eiškian eiksmažodžių
o momis) e ingles (į a džiai mandagumo ela i amen e comple amen e neu alūs), plg. Plungian (2011: 79).
55
Embo a e obse ada língua li uânica ca ac e ís ica de di e gências en e u e ocê, plg. a imos dis ancias com
ca a ao des ina a u ma cação in oduziu u: Ke inau esc e e e bemokai an es e como equan udo explica ,
mas s empo slinko <...> MP PK 271.
56
Plg. pasako ojo noção sob e es a ca a au o ious es ilos de esc i a: Plika akimi ma y i: e ike o sub ilybes
lei enan as Mamija išmano kaip penkis pi š us.“ MP PK 209.
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 18
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Te ças pessoas de isão pa a ad esa ą nu odan ys TU/ JŪS ašybą yškiai ma y i i
publicis ikoje, in e iu ou ou os ipos de diálogos ou seus in a pusikian pa ečiuose pe ašuose,
plg.: (50) Sakė e, jums ašo laiškus dėl knygų, pasakoja sa o p oblemas paaugliai, o que sob e eles
ala?
57
(51) Nes es jogos do quemo não pa icipa e p esiden eé. Como ocê isso explicachina e?
58
(52) Pasidilize o que cap a am os Seus ideo egis os, o que conduziu pe o de
Elek ėnų ou Kėdainių pa e, nós udo e i icamos, in ensi amen e p ocu amos, DELFI disse
D. Žukauskas.
59
(53) A eismas jau y a p i eisęs Jums duk os išlaikymą?
60
Di e amen e ende ei ados con endo discu sos de esc i a ou eesc i ão ( enog a ação, adução)
em si uações, quando k epiam-se em e dadei a, conc e ų pessoa, aš o aco do de linguagem
obse amen o ou nãopaisamen o indica já não p imá io on e do alado , ad esan e, mas pe ašą
engiančio pessoa. Di e i os in e iu pe ašues, nãocon endocias sob e e e ências sob e ex o
p epa a am pessoas, in e iu inicia ês pessoa olhos lei o ajos pode se coincidido com ex o pa engėju.
IŠVADOS
O uso de in oduzimen os pessoais não se sepa am da p óp ia ca ego ia de pessoa concepção e
p agmá ico con eúdo des a ca ego ia. Diálogo Di e o Indica ão pa icipa i o exclusi o de uma
ma cação em língua li uânica sie inas com ilgaamže, já nos mais an igos li u iškues
spaudiniuose už iksuo a adicija, o daba inės lie u ių kalbos ašybos nuos a ose
egulamen ado como bom s iliaus ou sinal de e ique a de linguagem. Li u iškoje aš o adição é
habi ual pa yškin i pa icipiniu į a džiu žymimo pašneko o išski inumą. Assim mos a-se
sel i a pio en endimen o baseado a isão de ou a pessoa. Na di e a co espondenciagem
exclusi amen e insc i as Tu Você linksnių o mas o na-se pe sonagem p iligs anci a alê con a
com um subs i u o. Tal insc ição des ina á ia o nece in o mações sob e ad esan á como
esponsabili umu pasižymin į p anešėją.
57
acessí el na in e ne :
h pswww.al a.l /s aipsnis/50141609/minis o-pi mininko-pa a ejas ie imui-kaunai e- ienas-blogiausiu-keliu-y a- aiku-suski s ymas ( isualizada 2017 02 19).
58
Accesso na in e ne :
h ps:lie u osdiena.l y as.l /ak ualijos://2017/11/20news/a i ai-apie- ai-ku eda- -ka bauskio-i --
a- e ygos-sielu-giminis e3582104,?u m_sou ce=l Ex aLinks&u m_campaign=Copy&u m_medium=Copy ( is a 2017 11 20).
59
Accesso na in e ne :
h pwww.del i.l /newsdaily/c ime://an a-pa a-ieskoma-dingusios-me ginosplunges-policija-abejoja-a -galejo-bu i-pag ob a-del-ispi kos.d?id=73960354 ( iu 2017 03 07).
60
P ieiga na in e ne : h ps://www.del i.l / eidai/zmones/ka aliunai es- y as-neis e e-da e-a i a-
in e iu-apie-ko a-del-duk os-i -dainininkes-p oblemas.d?id=76345823 (žiū ė a 2017 11 15).
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 19
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
P anešimą konk ečiam ad esa ui ad esan as ašo endo endo ce os p agma inių obje i os, e,
óšku, que endo se adequadamen e en endido. Com base na adição e codi icação da esc i a da
língua li uana em qualque discu so esc i o que enha um des ina á io, eal de ende ea ão (pg.,
Ponia, Pone, Seu Ekscelencia, Di e o ...), pos o chamadas ou daik a a džių daiksmin (pg., Moky o,
Te a, Dėde, Jūs e biam Kole...), qualque o ma linguís ica p onuncia um conc e o ende ea a o
subs i u a capi alha le a esc e e não só o sob enome da pessoa, pa oja, mas ambém os nomes
de amília que os subs i uem (g. i on, T, T, M, M, e Tu) em ou a o ma de uso, indicando o ende eço
do g upo de pessoas mais p óximos. Nos ex os con endo Di e amen e ende ei á-lo, deno a-se
g a icamen e a di e ença en e Tu e u ou 1. Esse g a inho não espei a a ma cação indica, que
não esponda ao sis ema de esc i a da língua li uânica cos umei o modelo de compo amen o.
Jūs i jūs nė a oks ne eikšmingas kaip gali pasi ody i iš pi mo ž ilgsnio:
2. O ende ea ado di e o ma cin não-ski iniu u ocê iola-se o p incípio in o ma i idade,
po que o lei o da mensagem em de decidi , se isso é sua pessoa, ou desc end in ą e e ência
de pessoa ansmi indo ma cação. /
3. Indi idualidade de pessoa não emp êzian e in odução indicando o ende ea não ajuda o
ende ei an e a pe segui seus obje i os p agmá icos. Nãoymė sias u ocê escolha ies na
di e a co espondencijoje modelois é nãocons uk i us, ais poden e ce os pada íns
(ad esa a o em aio pensa sob e delibe an e linguino e ique a nãopais_ção).
Úl imamen e na mídia e em publici á ios ex os encon am-se di e os discu sos insc ições
(pe ašymai) nu e ia bas an e a o a elmen e: e polinkis en a ėž i ad esa o
išski inumą ele indicančio pa icipinio į a džio Tu Jūs o mas insc i ando didžiąja aide.
Espe a-se que al polinkis seja yškus e dia iamen e na mú ua co espondenciinha.
ŠALTINIAI
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga in e ne e:
h p:// eks ynas. du.l / eks ynas.
GA – Ma ynas Maž ydas Gieſme S. Amb aßeijaus bey S. Auguſ ina... Ka alaucʒuy 1549.
Pa engė P. U. Dini, 1996; e. e sija J. Gippe 2012. P ieiga in e ne e: h p:// i us.uni-
ank u .de/ ex e/e cs/bal /li /maz ga/maz g.h m.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 20
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
KlC – Danielius Kleinas, Compendium Li anico-Ge manicum, 1654. Pa engė M. Šinkūnas,
2011. P ieiga in e ne e: h p://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=43.
KLKŽ – Kompiu e inis lie u ių kalbos žinynas. Nuo mo ologijos iki eikalų aš ų (CD), sud. P.
Kniūkš a, Vilnius: Š iesa, 2004.
MD amP – Ha uki Mu akami. D amblys p adings a. Iš japonų kalbos e ė J. Polonskai ė.
Vilnius: Bal os lankos, 2015.
MP PK – Ha uki Mu akami. P isukamo paukščio k onikos. Iš anglų kalbos e ė J. Nau onai ė.
Vilnius: Bal os lankos, 2016.
PLKG – Pi moji lie u ių kalbos g ama ika , Vilnius: Poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla,
1957.
P De – Koženiauskienė R. XVI–XVII amžiaus p akalbos i dedikacijos, Vilnius: Mokslas. 1990.
SG – Saliamonas Moze ka Sla očinskis, Giesmės ikėjimui ka olickam p ide ančios, 1646.
Pa engė R. Pe ke ičius, B. Kabašinskai ė. P ieiga in e ne e:
h p://senieji as ai.lki.l /db.php?sou ce=10.
SP I – Kons an inas Si ydas, Punk ai sakymų nuo Ad en o iki Ga ėnios = Kons an y Szy wid,
Punk y Kazań od Adwen u do Pos u, K i inis leidimas / Wydanie k y yczne,
Vi ginija Vasiliauskienė, K is ina Ru ko ska (eds.). 2015. Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
LITERATŪRA
Bha D. N. S. 2007: P onouns, Ox o d Uni e si y P ess. Čepai ienė G. 2010: Laiškas:
C o W. 2004: Typology and Uni e sals, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess.
monologo i diálogo elaçãois, Filologija 15, 513. Accesso na in e ne :
h pe alpykla.li uanis ikadb.l / edo a://objec s/LTLDB
0001:J.04~2010~1367173481529/da as eams/DS.002.0.01.ARTIC/con en . S. C. Dik 1997: The
Theo y o Func ional G amma : Pa 1: The S uc u e o he Clause, Be lin, New Yo k:
Mou on de G uy e .
Dixon R. M. W. 2009: Basic linguis ic heo y 2, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Fillmo e Ch.
J. 1998: P agma ics and he Desc ip ion o Discou se. P agma ics. C i ical Concep s 5.
Communica ion, In e ac ion and Discou se, ed. Asa Kashe , London and New
Yo k: Rou ledge, 385407.
Gi čienė J. 2009a: Ad esa o inse a dijimas pe iodikoje. Língua e con ex os, Vilnius, 8288.
SŪRAT PAJDIEN. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 21
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Gi čienė J. 2009b: Daugiskai inių i ienaskai inių k eipimosi o mų konku encija iešojoje
saky inėje a osenoje, Kalbos kul ū a 82, 214234. acessí el na in e ne :
h p://www.bend inekalba.l /?82.
Gi čienė J., Kupčinskai ė-Ryklienė A. 2005: K eipimosi in o ad esa ą būdai eklamoje,
Lingbos kul ū a 78, 220229. acessí el na in e ne : h p://www.bend inekalba.l /?78.
G eimas A. J. 1989: Semio ica. Da bų ink inė, Vilnius: Min is. Haspelma h M. 2000:
Inde ini e P onouns, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Hymes D. H. 1972: On
communica i e compe ence. P ide J. B., Holmes J., eds., Sociolinguis ics.
Ha mondswo h: Penguin, 269293. Hol oe A., Pajėdienė J. 2004: Laiko ka ego ija i laiko
o mos, G ama inių ka ego ijų y imai [Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 2], Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 121
140, 169–170.
Jablonskis J. 1997: Li u i ų kalbos g ama ika, 3as o og . edição, Vilnius: Mokslo e
enciklopedijų publikla.
Judžen is A. 2012: Ca ego ias g ama icas das línguas Li uãs, Vilnius: Vilniaus uni e si e o
leidykla.
Ka aliūnas S. 2008: Línguas consumidas e socialinis con ex o, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
Koženiauskienė R. 2013: Re o ica e es ilís ica elação do odo e da pa e. Šiuolaikinės
s ilis ikos endências e p oblemos, Vilnius: Edukologija, 8999. Kučinskai ė A. 1980:
Mandagumo į a džiai, Kalbos kul ū a 39, 5153. acessí el na in e ne :
h p://www.bend inekalba.l /?39.
Langacke R. W. 2007: Cons uc ing he meanings o pe sonal p onouns. Aspec s o
Meaning Cons uc ion, eds. Gün e Radden, KlausMichael Köpcke, Thomas Be g e
Pe e Siemund, 171187.
Le inson S . C. 2005: P agma ics, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Lyons Ch.
2004: De ini eness, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Lyons J. 1993: Seman ics 2,
Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Ma cinke ičienė R. 2004: Užsakomųjų
eklaminių s aipsnių a pasmeninės unkcijos aiška. Respec us philologicus 6, 5663.
Accesso na in e ne : 0001:J.04~2004~1367181663661/da as eams/DS.002.0.01.
h p://e alpykla.li uanis ikadb.l / edo a/objec s/LT-LDB-
ARTIC/con en (supe isada
2017–11–27).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 22
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Ma cinke ičienė R. 2008: Žan o ibos i pa ibiai. Spaudos pa i ys, Vilnius: Ve sus au eus,
2008.
Plungian V. 2011: G ama inių ka ego ijų ipologija 2, aduc Ju gis Pake ys, Vilnius: Vilniaus
uni e si e as, Biblio heca Salensis.
Rodune M., Čižik-P okaše a V. 2006: Skaičiaus ca ego ia. Daik a a dinio conjunção
in es igações, Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas, ed., Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 67
101.
Rosinas A. 1996: Lie u ių bend inės kalbos į a džiai, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidykla.
Sanniko V. [Санников В. З.] 2008: Русский синтаксис в семантикопрагматическом
пространстве, Москва: Языки славянских культур.
Senkus J. 1963: Você, escus a i u, Kalbos kul ū a 5, 3739. acessí el na
in e ne : h p://www.bend inekalba.l /?5.
Senn A. 1957: Handbuch de Li auishen Sp achen. I: G amma ik, Heidelbe g: C. Win e .
Siewie ska A. 2004: Pe son, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Smi h C. 2001: Discou se
modes: aspec ual en i ies and ense in e p e a ion. Cahie s de G ammai e 26, Séman ique
e Discou s, 183206. Šinkūnienė J. 2010: Au o iaus pozicijas aiška asmeniniais į a džiais
ašy iniame akademiniame disku se. Filologia 15, 124-141.
Valeckienė A. 1965: Į a dis, Lie u ių kalbos g ama ika, 1: Fone ika i mo ologija
(daik a a dis, būd a dis, skai a dis, į a dis), ed. Kazys Ul ydas, Vilnius: Min is, 635
721.
Valeckienė A. 2006: Į a dis. Daba inės lie u ių kalbos g ama i ka, ed. Vy au as Amb azas,
Vilnius: Mokslo e encyclopedijų publicação ins i u o, 251282. Vasiliauskienė V. 2002: P obleminiai
lie u ių kalbos i ašybos aspek ai, Vilnius: Homo
Libe .
Zaikauskas E. 2002: Šnekos ak o pa icipan es es a égia, socialiniai papeis e ipai dos
li uãos alboje. Ac a Linguis ica Li huanica 46, 145172.
Į eik a 2017-12-04
Adop ado 2017-12-29
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. Lie u iškas aš o disku sas: ad esa ą nu odan ys pa icipiniai į a džiai | 23
BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
LITHUAN WRITTEN DISCOURSE: PARTICIPIAL PRONOUNS REFERRING TO
ADDRESSEE
Summa y
The a icle discusses he a ia ions o spelling o pa icipial p onouns e e indo o ano he
pe son in he Li huanian w i en discou se. Nex o he usual spelling Tu/Jūs based on he
adi ional s ylis ic capi aliza ion, he model o spelling whe e he p onoun e e ing o he
add essee s a s wi h a lowe -case le e u/jūs exis s as well. The e e ence o a dialogue he
pa ne and he way i is p esen ed a e an essen ial communica ion de ail; he e o e, na u ally,
likely easons, di ec ions and e ec s o he cu en ends o a ying spelling o
pa icipial p onouns in di ec discou ses a e linked wi h he concep ion o he ca ego y o
PERSON i sel .
The a icle e iews he models o pe cep ion o pa icipial p onouns p oposed in linguis ic
desc ip ions and discusses he le els o communica ion o ONE PERSONS ela ionship o ANOTHER
in which he in e locu o s ind hemsel es when using he o ms o he same p onoun which a e
di e en ly coded in w i ing. I is no mal in he Li huanian w i en adi ion o add p ominence o
he pe son by capi alising he pa icipial p onoun e e ing o he in e locu o . I is a way o
show he a i ude o ANOTHER PERSON based on mu ual unde s anding.
KEYWORDS: w i en discou se, communica i e s a egy, pa icipial p onouns, de ini eness,
subjec i i y, in e subjec i i y.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed]