BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGNĖ ALEKSAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
MEILĖS KONCEPTAS IR JO SINONIMAI
LIETUVIŲ KALBOS PASAULĖVAIZDYJE
ESMINIAI VOODŽIAI: concep oas MEIL, kogni y inė ling is ika, concep ualioji me a o a, lie u ių
kalbos pasaulė aizdis.
Meilė no hay elación. Meilė enlaza, pe o es o no elaciones. Las elaciones es un acabado asun o. Es dik a a dis.
Honeus lunus acabóse, elaciones pa á onse en luga . No hay aleg ía, no hay en usiasmo, odo acabado. Podéis
con inua la elación solo po que debiáis cumpli dadas p omesas. Podéis con inua elaciones, po que así es
pa ogu, jauku, malonu. Nes ki aip negali e. Nes jeigu san ykius nu auk umė e, susiku umė e daug
ūpesčių... San ykiai y a baig as, užda y as, išsem as dalykas.
Meilė de ninguna mane a no hay elaciones. Meilė comunicación. Meilė siemp e es como íoė, ella luye y no iene
in. Es o no una no ela, que comienza aquí y allí e mina. Meilė nunca comple amen e no se de iene medaus
mesesis comienza, pe o no acaba. Tai yksmas. Milimíos elaciones e minan, y meilė ęsiasi, po que ella
nou ūks ama. Meilė es eiksmajodis, y no daik a a dis. (Osho Meilė, lais ė, ienuma. Vilnius: Meilės kelias. 2013; p.
63) ĮVADAS El obje o de in es igación de es e a ículo de Daba inės lie u ių kalbos eks yno ( oliau DLKT) de las
pa es g ožinės li e a u a y publicis ikos escoge 108 ejemplo de la palab a meilė y sus sinónimos a osenos.
Sinonimų dicodyne ( oliau SŽ) indica que la palab a meilė sinónimas son es as leksemos: įsimylėjimas, pamilimas,
adi išimas, ais a (s ip i, ka š a meilė). Opinón de la au o a del a ículo, como sinónimo del concep o MEIL puede
se u ilizado y la palab a susiža ėjimas, po lo que DLKT buscada mencionados seis leksemų a osenos
ejemplos. Na u almen e, al olumen de da os no pe mi e hace g andes gene alizaciones, sin emba go y en
escasez ma e ial empi ical se puede
AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de idiomas li uanos pasaulė aizdyje | 2 islumb i
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
algunos yškėjančius polinkius, juolab que lingüo y oje li uanos MEILS koncep as has a šiol no ue
i as. Jus icia, pa ienios a ículos, en los que se in es igan o os concep os KELIAS (Cibulskienė
2005: 5164), GRIS y GROŽIS (Aliūkai ė, Side a ičiū ė-Mickienė 2006: 16 22), ZEM (Aliūkai ė, Šo ocho a 2006:
47; 2011 Ruškys: 120 140), LIGA (K ašy ė, concep o MEIL y su con enido de sinónimos, especi icidad
Papau ėly ė-Klo iene 2013: 107–117) i daugelis k . – aps u
1
, odėl p a a u pa y inė i
nau ină y endencias de me a o ización. Da y ina p esuposición, que nedidileame de la lengua
li uanas mundiė aizdžio agmen e ue a e eladas p incipales (con sen imien os elacionadas)
disposiciones e ybinas li uanas. En el ex anje o, po el con a io, se publica di e sos MEILS
concep o de análisis de abajos (L , Zhang 2012: 355359; Киреенко 2013: 286291 y e c.), incluso en
uni e sidades de es udios de licencia u a y más e los es udian es de posg ado es udian las
2
endencias de me a o ización de es e concep o de amosos in é p e es, ej., Ma iah Ca ey y Kylie
Cu s El obje i o de es e a ículo susis eminos de DL piezas de li e a u a a ís ica y publicís ica
Minogue, dainose (Ga elin 2015; Ha pela 2015).
escogidas me a o as concep uales, sinónimos del concep o MEILKT y sus endencias de
me a o ización en el mundo. Al concep o MEIL y sus sinónimos examina se aplica análisis
concep ualié. El p o eso Aloyzo Guda ičiaus a i mación (2006: 47), la análisis de las me á o as
concep uales debie a conside a se la p incipal he amien a, pa a e ela abs ac a concep os
(p.ej., MEILS) con enido y su nau ină speci ikă (da c. Ru ko ska, Sme ona, Sonienme ė 2017: 7). La
es uc u a de la me á o a concep ualiosios cons i uye i š a k o s (angl. sou ce domain) y ik s l o
(angl. a ge domain) s i č i ų (koncep ų) unión. T i k s l o s i i s eso de lo que la nación piensa y
habla, o i š a k os s i i s en qué se basa, qué concep o la u iliza, con el in de imagina más
cla amen e, modela y es uc u a el pensamien o con enido (Guda ičius e al. 2014: 18). En es e
a ículo se basa basada en concep ualios me a o os dicciona ia Concep ualiosas me a o as en el
público discu se p esen ada pa obada Tomaszo Paweło K zeszowski g andes
1
Reikšminga 2017 m. apa eciusi colec i y inė monog a ía Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, cuyos au o es K is ina
Ru ko ska, Ma ius Sme ona y I ena Sme onienė bene p ime os en Li uania ėmėsi nuodugnios y sis emingos
concep os analizes. En una sola publicación, y no pabi as, en a ículos indi iduales, p esen amà has a ochoonios
UGNIES, VANDENS, NAMŲ, ŠEIMOS, DARBO, EUROPOS, LAISVĖS i GARBĖS – koncep ų analizė.
2
Nuodugniai Tendencias de me a o izaciones del concep o MEILS desc i as Geo geʼo Lako o y Ma ko Johnson en
su lib o (1980) Me apho s We Li e By (Me a o os, con las cuales i amos): MEIL YRA FIZIN JGA (angl. PHOVE IS
ADNAYSICAL FORCE), MEIL YRA PAMIŠIMAS (angl. L E IS MESSJA), MEIL YRA MAGI (angl. L ISE IS MAGIC), MEIL YRA
KARAS (angl. LOVE WAR) y . . Es cie o, en es e a ículo me a o izaciones endencias de las lenguas li uanas y
apsi ibojama lie u ių kalbos pasaulė aizdžio dalies y imu. Žinoma, bū ų p a a u palygin i koncep o MEILĖ
inglesas mundialė aizdjios, sin emba go es o es un sepa ado, exhaus i o es udio exigen e obje o.
AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de idiomas li uanos pasaulė aizdyje | 3
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
bū ies chaininės (la . scala na u ae) [daik ai plan as animales pe sonas die ai] esquema
(Guda ičius e al. 2014: 43). Gau us esul ados desc ibiendo y compa ando con Daba inės
lie u ių kalbos žodyno ( oliau DŽ7) y Lie u ių kalbos žodyno ( oliau LKŽe) de ini imis, se aplica
desc i omasis y compa amasis mé odos.
NAUJAS POJIŪRIS Į KALB KOGNITYVINJE LINGVISTIKOJE Kogni y inė ling is ika como nue a
lenguao y os a šaka se o mó a inales del 20 a. oc uen o déclecio (Di enas 2009: 1112). Du an e
es e pe íodo u o luga impo an e cien í icas (subjek y iosas) lingüís icas (Guda ičius 2000:
pa adigmos kai a – pe ėjimas nuo s uk ū alis inės (objek y iosios) p ie kogni y inės
5, 65; Mikulskas 2009: 39). Cogni y inės lingüís ica ep esen an es, di e en emen e que
es uc u alis ai, la lengua es udian no como en sí exis iojancia (užda ą) sis ema, y como lengua
y de humanos habilidades cogni i íes, ales como hu iminė cap u a, memo ia, a encion,
emociones, pensamien o y k ., o alidad (Di enas 2009: 1112; Mikulskas 2009: 39). Kogni y is ai,
eškodando las elaciones del lenguaje con el mundo de la conciencia humana, sociomene y cul u a,
cla i icándose el luga del lenguaje en los p ocesos de pensamien o así como analizuando la
in o mación ac ualizada en el ac o de comunicación (Guda ičius 2000: 6; 2007: 9; é ambién
Jakai ienė 2010: 45; Guda ičius 2011: 40), eme é es uc u al en oque a la concepción de
signi icados, cuando se analizan sin agmicamen e y pa adigmicamen e las palab as y se
ansmi e (Maume ičienė 2010: 40; Mikulskas 2009: 40). Desde la imanen ís ica lingüís ica, que
es udia la lengua sólo en sí misma y po sí mismo, pasa a la an opológica, a los homb es
o ien adas la lingüís ica (Guda ičius 2007: 17). Las p incipales p oblemas de es a lingüís ica son
dos: 1) qué in luencia á lengua hace el homb e y 2) qué in luencia á lengua hace al homb e, su pensamien o y cul u a (Rol
1988: 91, ci . desde Guda ičius 2000: 6).
No es hablančiajam el signi icado de la palab a pa ece de sí en endida cosa, sin emba go su
concep o en lingüo y o muy a ía y depende de la gene al concepción lingüís ica (Guda ičius 2003:
61), po lo an o exis e di e encia en e es uc u alis as y kogni y is as pe cep a el concep o
de signi icado. Comunicación du an e el ac o incluso y comple amen e di e en es conocimien os
(dėl amžiaus, pa i ies, išsila inimo) u in ys komunikacijos ak o daly iai susikalba į ai iose
enciklopedís icos en si uaciones co idianas (Guda ičius 2000: 47), po lo que ob iamen e que la
mayo pa e del signi icado es común a odos los hablé ojos (Guda ičius 2003: 61). Sin emba go
AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de la lengua li uana pasaulė aizdyje | 4 indi idų
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
pa i ies, išsila imo, komunikacijos ak o aplinkybių i ki ų eiksnių nulem ą subjek y ią eikšmę
(Guda ičius 2003: 61; ambién é Maume ičienė 2010: 1718). Aiškinan el signi icado subjec i io
samp a á, se indica que leksinė signi icación es signi icación a uno. Dado que en la comunicación
lingüís ica pa icipa odo el conocimien o comunican y gene al, y si uacionés, elacionado
p ecisamen e con es e con ex o de comunicación y conc e a expe iencia, y la di e encia en e
lingüico y no e bino conocimien o inap ehensible, es cla o que los usua ios del lenguaje nes inga
u i sa as, indi idualias žodžių eikšmes“ (Guda ičius 2007: 20–21). Be abejo, kalbė ojų
en el ondo léxico cons an e y de ales palab as, cuyos exp essmeme se e leja no sólo la
ealidad misma, sino ambién esa ealidad emocional alo ación del hablan e con el nomb ado
obje o o é mino (Guda ičius 2007: 83).
Kogni y is ų eigimu, indi idas pe kalbą ne ik iš eiškia sa o, kaip kalbė ojo,
cogni i y is ai ienden a en a iza posi i a o nega i a emocional elación con el nomb ado
obje o, pe o y conoce el mundo (Guda ičius 2000: 126). Pone én asis que padis ma ca signi icación,
que p incipalmen e y esan i cogni inas, o kogni y inés, esul ado de ac i idades, a es a
ac i idades, su ez u, se puede de ini y como psichinę paga ą, y como pensamien o p ocesą. El
conocimien o esmė nos odeancio mundo di idi en ca ego ías, o ca ego ización (Mikulskas 2009:
40; plg. Guda ičius 2003: 62). Cogni y is ai cogni i a la ac i idad humana pe cibe como p oceso de
ca ego ización, donde cogni y inés ca ego ías, o concep os, ep esen an na u ales de
indi iduos supancio mundo skaidymą, y no a i icialina clasi icación de enómenos mundiales
(Mikulskas 2009: 42). Na u almen e,en cada lengua el mundo se ca ego iza de mane a di e en e
(plčiau é. Guda ičius 2003: 62), odėl y cada nación de la imagen del mundo es un poco di e en e (Guda ičius 1992: 3).
KONCEPTUALIOSIOS METAFOROS
Ya desde la an igüedad iempos a las me á o as se ha p es ado mucho a ención. A is ó eles y
o os ep esen an es de las escuelas lingüís icas clásicas me á o a la a aban como e ó ica
igu a, a una cie a ex o puošmená, que la go iempo es u o o bo y os ciencia za ibie. Plg. en
el Dicciona io In e nacional de Palab as (h p: TŽŽ) incluida la de inición de me á o os: me ã o a
(g . me apho a pe kėlimas) iena de especies opas (o as conocidas me onymija, sinekdocha,
i onija, hipe bolė): sug egamien o de enómenos no elacionados, basado en alguna de sus
cualidades simili ud; en me á o a lo que se compa a ( eideliai, manellas), is o de con ex o, y lo, con qué se compa a, eškiama
AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de lenguas li uanas pasaulė aizdyje | 5 conc e a
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
imagen a ( oželės, lelijėlės), ej.: jydi oželės an my eidelių /; blancas lilijeles en mis manillas; / žė i
anedelias en mis dedš illos. (Tau osaka). Tal me á o a poé ica se conside a de asgos su
indi idualidad, no edad, noquė ud eso que c ea emocionalmen eexp esa o io ca į (Guda ičius e
al. 2014: 15). En ealidad me á o a es una ocul a compa ación, que debe ía conside a se una de las
esenciales mane as de conocimien o, po que muy mucho qué conocemos compa ando (Guda ičius
2000: 87). P ecisamen e es a ca ac e ís ica de la me á o a en a iza kogni y inė lingu is ika, que
alo a la me á o a no como ex o puošmeną, sino como medio de conocimien o y ansmisión de la
men alidad de la nación (Vai adai ė-Kaidi 2011: 9). en 1980 apa eciusi Geo geʼo Lako o y Ma ko
Johnson el lib o Me apho s We Li e al. 2014: 14). T adicionalmen e en endida me á o a es sólo un
By (Me a o os, su ku iomis gy ename) eikšmingai išplė ė me a o os samp a ą (Guda ičius e
enómeno del lenguaje, y kogni y is ai a la concep ualiąją me á o a mi ó como a una es a egia
pensa imo, pensa imo y modo de conocimien o, en el habla ealizuojama me a o iniais pasakyamis
(Guda ičius e al. 2014: 14). Cogni y inės lingüís ica los ep esen an es en a izan que
3
concep uales me a o as cogni y inį p oceso la hacen en endible a odos los usua ios de lengua,
pues o que muchas cosas impo an es concep os son abs ac as y en la expe iencia de los
usua ios del lenguaje di ícilmen e ijasadas (p.ej., meilė), po lo que, que iendo ija las en la
conciencia, los hablan es ienen que ap o echa concep os b iskes (p.ej., enómenos de la
na u aleza) (Lako , Johnson, 1980: 115, ci . de Guda ičius e al. 2014: 14). Hagiéndose así,
concep ualiosas me á o as acili an el p oceso de comunicación, po que o ece posibilidad
habla de lo que más di ícil se pe cibe (K ašy ė, Papau ėly ė-Klo ienė 2013: 108), i.e. a ibuyendo a
los abs ac os (p.ej., al sen imien o) esos signos conc e os pe cibidos po los sen idos, los
usua ios del lenguaje abs ac os pada o cla esnius (Guda ičius e al. 2014: 14). Las me á o as
concep uales no sólo acili an el p oceso de comunicación, sino y e ela la nación mundiė aizdį,
men alidad y alo es, po que [k]ecual de la nación habla saugo a la his o ia sob e los es ue zos de
muchos siglos de pe sonas conoce , comp ende y paja e a sí el mundo que los odea
(Копыленко 1995: 19, ci de Guda ičius.
2000: 8)
4
.
3
Me a o a al he amien a habi ual que noso os usamos sinconscien emen e, como
au omá icamen e, casi sin pone ningún es ue zo de que eso ni no emos (Lako , Tu ne 1989: xi).
4
Plg. ga siąją Edwa do Sapi o men į: Language [is] a symbolic guide o cul u e. Vocabula y is a e y
sensi i e index o he cul u e o a people (Wie zbicka 1997). [Kalba lla e a la cul u a de la nación. Bū en
mo iaoseame lexicikos slooksnyje is o pe manen e kismas de la nación au . e .]

AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 6
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
MEILĖS KONCEPTO IR JO SINONIMŲ ANALIZĖ
LIETUVIŲ KALBOS PASAULĖVAIZDYJE
LKŽe nu odomos penkios žodžio meilė eikšmės, iš ku ių a liekamam y imui
es as impo an es: 1. de apego, de dedicación a alguien; 2. ue e a acción hacia el o o sexo.
DŽ7 se p esen an cua o de iniciones de signi icados de es a palab a, de las cuales las dos
p ime as son las mismas que LKŽe: 1. de a ec o, de dedicación; 2. ue e a acción hacia el o o
sexo. Desde LKŽe y DŽ7 de iniciones se puede e que, desc íbiendo el sen imien o de amo , más
impo an es son es leksemos: ap išimas, a ada as y (s ip i) auka. publicis ikos ns. o mas
A liekan y imą, iš DLKT g ožinės li e a ū os i publicis ikos dalių bu o su ink i 62
koncep o MEILĖ a osenos pa yzdžiai (pe ž elg i 1682 g ožinės li e a ū os i 1044
del sob enomb e meilé pa a ojimo casos). Sukaup a ma e ial empí ica mos ó que el más
p oduc i o si o de o igen NEGYVASIS PASAULIS (GAMTA) (29 p oc.). GAMTOS análisis de la zona de
o igen pe mi e habla de es p edominancias concep uales: MEIL YRA REIŠKINIAI (UGNIS) (12,9 po
cien o), MEIL YRA DANGAUS KŪNAI (SAUL) (6.5 po cien o) y MEIL YRA VANDUO (4.8 po cien o). De
DLKT ejemplos se e que meilé se compa a con uego y agua los más impo an es elemen os del
uni e so, cons i uyen es sac alines zonas (Čepienė 2014: 57, 58). Concep ualiąją me á o a MEIL
YRA UGNIS ep esen an los p incipales e apas del desa ollo del amo nopuoselėjama
ab epian es ejemplos a oseno:
(1) <...> y mi k ū inėje žiebėsi meilė [S. T.
5
Kond o as. Meilė según Juozapą; 2004];
(2) En onces odo zasisiligino y su meilė aún más
6
suliepsnojo [I. Bui ydai ė. Tele ónico omance;
2001];
(3) <...> isa baigėsi, isa p aėjo, ik meilė da usena
7
giliausiame ši dies kampu yje
[L. Gu auskas. Sapnų eologija; 2006]; (4)
Gailė sen io, como blės a meilė Ka minui
8
[R. Kund o as, A. Ly a. O o pilis; 2002].
5
LKŽe encende : 1. ku i (ugnį), quema luz a.
6
LKŽe suliepsno i: 4. p k. apa eadus, kilus sma kiai, ac i amen e yk i.
7
LKŽe usen i: 1. pamažu quem i, smilk i.
8
LKŽe blės i: 1. ges i, disminuė i ogniai, auk is pelenais (apie ža ijas); 2. p k. silp i, bluk i.
AGN ALEKSAIT. Concep os de amo y sus sinónimos de la lengua li uana mundialė aizdyje | 7 Pe
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
uno de los me á o os concep uales MEIL YRA VANDUO ejemplo se mues a que en la lengua
li uana mundialė aizdyje el pode del amo se asemeja a uno de los p incipales s ichijos del
mundo al agua, que pe smelkia y une los p incipales klodus sanda os del mundo (celos, ie a y
bajoemį), nujén ma ca el comienzo y el in del mundo (pasa de la p imadima del wa e enyno
dugno y su nug am pi zdinimas ano). Sapienza de la ida humana (en los g i os, ed, laid y
k o) (Bū anga 1999: 13).
9
Jun o con o os obje os de la na u aleza los li uanos ene a on cue pos de agua (Būgienė
1999: 17), c eė, que solo pu o y co iendo uen es y íos agua ac úa posi i amen e homb eų
(Būgienė 1999: 58). DLKT encon ando dos concep ualiąją me á o a MEIL YRA VANDUO (UP)
ep esen anan es a osenos ejemplos: (6) Comp endido que su meilė ambién noilieja po
bo des [Z. Čepai ė. Mo e s his o ia 2003;
10
(7) No, ob ieneuja ella, meilė neišsenka, ik a
11
meilė no puede ageki [A. Ma ke ičius. Žaliakė
gy a ė; 1996].
Co iendo agua de los li uanos ikėjimuose sie as con saule (Būgienė 1999: 65), se c ee que
ambos obje os une una o ma edonda (p.ej., de agua elkinio), blizgesys, spindesys y
mo imien o, nusacomas comúnmen e abiemos obje os palab aju ekė i (Būgienė 1999: 64).
Además, los li uanos solé ado aban, a eces conside aba incluso diosa, en la cual e a no alía
señala dedo y pecadomių su ep am mi a pa a nep ideng a ocimi en ella (Razauskas 2012: 16,
MEILĖ YRA SAULĖ a osenos pa yzdžius a skleidžiama, kad meilės, įp asminančios žmogaus
18). Pe concep ualiosas me á o as se į, nouslėpsi:
(8) Meilė juk spinduliuoja [A uma; 2003]; (9) Meilė es la única solé del
mundo, que p opo ciona la ida [XXI amžius; 1997].
9
Pi minė a ículo au o ei en la cabeza a inan i asociacia zymaus ma inis o I ano Ai azo skio (Иван
Константинович Айвазовский) pin ikslas De in oji banga.
10
LKŽe aplica: 4. e l. gausiai ekė i; na ega s o e; 5. e l. po encima de ekė i, sali i i de agos.
11
LKŽe esceki: 1. nuslūg i, izdjiū i; 3. p k. ace ca se al inal, exhaisem i.
AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de la lengua li uana pasaulė aizdyje | 8 DLKT
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ijsuo as me á o as concep ualiosas MEIL YRA UGNIS, MEIL YRA SAUL y MEIL YRA VANDUO
mues an que en los li uanos pasaulė aizdyje meilė es pu as sen ido, po que ella se compa a
con los sac aliais de los bal os an elemen ais ugnimi, saule y andeniu. en el ámbi o de los
o ígenes de enómenos na u ales aún se pueden dis ingui es pa ilionas concep uales
me a o as MEIL YRA ORAS, MEIL YRA VJAS y MEIL YRA SPALVA (4,8%) que desc iben las e apas
de desa ollo del amo comienzo y in, ej.: (10) Su meilė no se susilpnėjo y no nea šalo [A uma;
2003] (11) Yo sien o que su meilé como calien e ien o gúsiai a sklinda de algúnkokios
p o undidades [J. I anauskai ė.
Pakalnučių me ai; 2003];
Sin emba go, con el paso del iempo meilė se des anece como los colo es de iejo
cuad o [N. Pečiū a. Vilniaus kibe poema; (12) 2004].
El ámbi o de o igen de los me ales na u ales e ela la me á o a concep ual MEIL YRA
IERNÉS:
(13) Woodžiu, posakis, que sena meilė ne ūdija,
12
šįka pasi i ino [A. Tamaliūnas. K iminalinės
is o ijos 1; 1995];
Sena meilė ne ūdija [P. T einys. Ak o ė; 200 (14)1]. De es os ejemplos se e que la con icción
di undida de la lengua li uana mundialė aizdyje es udios de e hosakos li uanos, que
p ieš daug me ų užgimusių šil ų jausmų neįmanoma pami š i. Tokią nuomonę pag indžia i
mues an que a meilė siemp e ieū ė a como a pas o ų, gilų y neišblės an į jausmą
(Mačianskas 1972: 50).
Pagal p oduk i umą e cia o igenos s i is NEGYVASIS PASAULIS (DAIKTAI) mos ada, que
(19,4 p oc.). Pe koncep ualiosios me a o os MEILĖ YRA DAIKTAI a osenos pa yzdžius
meilė es agpus sen imien o, demandan e mucho ensimilėjėlių es ue zosos, a adamien o.
Nepelėjama meilė se compa a con sulūžusios, sudužusios cosas, de las cuales queda be e čių
ske eld ų y šukių k ū a, p z. :
12
LKŽe ūdy i: 1. auk is o edimis; 5. p k. paleng a nyk i, gaiš i.
AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de lenguas li uanas pasaulė aizdyje | 9 (15) Si
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
sulūžo meilė, a jeigu ella nunca hubo? p egun a kikendama [B. Jonuškai ė. Biggioji isla, II d.; 1999];
(16) En onces mi meilé se ía sudujusi, como sudúj a expulsada de manos lėkš ė [A. Ma ke ičius. Žaliakė
gy a ė; 1996].
En el ámbi o de las uen es de la na u aleza acen úa la sac alidad del amo , y daik ų se iende
a de alua meilę, ella sudaik inan , compa ando con no deseidaujamais y incluso
insyc amen e, pe jėgą b ukamais ma e ias cosas:
Meilė hoy b ukama pe p ie a ą
13
[be na dinai.l ; 17 de eb e o de 2006].
En el ámbi o de las uen es de cosas exis e paula inos ejemplos de las que ep esen an
las me á o as concep uales MEIL YRA MAISTAS y MEIL YRA TRANSPORTAS (1,6 p oc.): (18)
<...> simplemen e aps aiginan e meilė poco a poco noslops a, con i mó los da os del
14
es udio [Ve slo žinios; 2005 11 14];
(19) Meilė p alaužia iena ės kiau ą [I. Kanišauskai ė, N. Se inikai ė, S. Žukas. Li e a ū os
manual de clase 9; 2006].
En el 18-ame a osenos ejempldy se puede econoce alcohólicos bebidas, de las cuales (caim
y de amo ) ap e suka, apk ais a cabeza, mo y a, y 19ame ledlaužio mo y a. En el co azon
enci cladísimos cálidos sen imien os son an pode osos (al igual y hius ompejan e na ío)
que homb e an e ellos se uel e impuñado. Ve dad,ena ase se puede islumb a no solo
ledlaužio, sino y ú ankio mo y a plonam kiau ui p alauž i comple amen e pakak ų y simples de
abajoins umen os, sin emba go echaza pi mines acociaciones ledlaužio no se puede,
po que en ex os sob e s ip ius jausmos yškėja polinkis hipe bolizuo i.
Pe pa ienius koncep ualiosios me a o os MEILĖ YRA AUGALAI (4,8 p oc.)
ejemplos se mues a, que meilė es como gležns plan a, a la que en epa y lo ė i
necesi an condiciones especiales, y nupuoselėjami cálidos sen imien os p anyks a de la
misma mane a que nu ys a nep i supe isimi plan as:
13
Plg. de los idiomas Lie u ių naujažodžių duomenyne ( oliau ND) ixsuo ą naujažodį b ukalas: 1. necesi ad
(no malmen e) co eo elec ónico, šlamš laiškis; 2. cas insis yg inai, po jėgą b ukama.
14
LKŽe apsola i: 1. pa us i s aigulį, k ai ulį; pasidi ica bi am, apgi s i.
AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de la lengua li uana pasaulė aizdyje | 16
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Apibend inando el sinónimo amo ais a a osenos ejemplos, se puede deci que el concep o MEIL y
su sinónimo me a o izacijos endencias son simila es. Del ámbi o de o igen de los enómenos
na u ales p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA UGNIS, y del humano como de o igen de
la esencia ísica p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA VEIKSMAI. Es e dad,
comple amen e di e en es concep os MEIL y AISTRA la e aluación emocional. Meilė lie u ių kalbos
pasaulė aizdyje se alo a como pu as, ue es y e e na sen imien o, eniendo sucesiones con
sak aliais bal ų ikėjimų elemen en ais, y pasiona desc ūbida como ue e, pe o empo al
sen imien o, al cual ca ac e ís ico anikinan is p adas. Se puede pensa que pa a los li uanos
e edad es meilė, y no pasiona.
IŠVADOS
1. El olumen de da os de es e es udio no pe mi e hace g andes gene alizacións, sin
emba go y en pocousa ma e ial empí ica se puede islumb a algunos yškėjančius
polinkius o MEIL y sus concep os sinónimos (įsimilėjimo, mylimo, p isi išimo, ais os bei
susiža ėjimo) endencias me a o izaciones en uno de los agmen os mundialė aizdžio de la
lengua li uania DLKT gožinės li e a ū os i publicis ikos daly.se Incluso e negausio en
ma e ial empi ís ica se e elan p incipales (con sen imien os elacionadas) disposiciones alo ybas de los li uanos.
2.La más p oduc i a concep o MEIL de o igen sa ea NEGYVASIS PASAULIS
(GAMTA) (29 po cien o). Las me á o as concep ualicias MEIL YRA UGNIS (12,9 po cien o), MEIL YRA
SAUL (6,5 po cien o) y MEIL YRA VANDUO (4,8 po cien o) e elan que las lenguas li uanas
mundialė aizdyje meilė es pu as sen ido, po que se compa a con sak aliais bel Belų ikėjimų elemen en ais
uegonimi, solule y aqueniu.
3. Según p oduc i omá segundo sello de o igen ŽMOGUS KAIP FIZIN BŪTYB (27,4 po cien o).
Pe concep ualiąją me a o à MEIL YRA VEIKSMAI mos ada, que de la lengua li uánica
mundialė aizdyje meilė no es á pasy i obse ado de acon ecimien os, ella ac i a del ac o
eigos lėmėja. 4. Del NEGIVVOJO PASAULIO DAIKT (19,4 pe cen .) y AUGAL (4,8 pe cen .) de
o igen s á eas ep esen ando los ejemplos a osenos se puede e que meilė
nenu aldomas sen imien o, demandando mucho ensimilėjamien o es ue zos y a adillos.

AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 17
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
5. Koncep o MEILĖ i jo sinonimų (įsimylėjimo, p isi išimo i susiža ėjimo)
me a o izacijos endencijos y a panašios. Iš GAMTOS REIŠKINIŲ iš akos s i ies y auja
koncep ualioji me a o a ĮSIMYLĖJIMAS, SUSIŽAVĖJIMAS YRA UGNIS bei koncep ualioji
me á o a PRISIRIŠIMAS, SUSIŽAVJIMAS YRA VANDUO.
6.La más p oduc i a concep o de AISTRA de o igen sa ea NEGYVASIS PASAULIS
(GAMTA) (40,5 po cien o). De las p incipales me á o as concep uales AISTRA YRA UGNIS
(24,9%) AISTRA YRA SAUL (2,7%) y AISTRA YRA VANDUO (8,1%) se e que la pasión (caip y
meilė) se compa a con los sac ales elemen os de c eencias bal as ugnimi, saule y
andeniu, ik sak alios eikšmės nebelikę, ais a apa inama su naikinančiu p adu.
7. Iš koncep ualiąsias me a o as AISTRA YRA DAIKTAI, AISTRA YRA MAISTAS,
AISTRA YRA LAUKINIAI GYVŪNAI y AISTRA YRA VEIKSMAI ep esen an ep esen ando
ejemplos a osenos e , que los idiomas li uanos mundialė aizdyje p e alece nega i o
emocional emo i o alo ación de ais os.
8. Koncep o MEIL y su sinónimo pasis a endencia de me a o ización son simila es. Desde GAMTOS
REIŠKINI o igen de á ea p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA UGNIS, y desde
HOMOGAUS KAIP FIZINS BŪTYBS o igen de á ea p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA
VEIKSMAI. Meilė lie u ių kalbos pasaulė aizdyje se alo a como pu as, ue es y e e na
sen imien o, eniendo sucesiones con sak aliais bal ų ikėjimų elemen en ais, y pasiona desc ūbida
como ue e, pe o empo al sen imien o, al cual ca ac e ís ico anikinan is p adas. Es o pe mi e
alega que a los li uanos e edad es meilė, y no pasiona.
ŠALTINIAI
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga in e ne e:
h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/ [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.].
DŽ7 2017 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /daba inis [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos
mėn.].
LKŽe 2017 – Lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as. P ieiga in e ne e: www.lkz.l [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.].
AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 18
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
ND – Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas. [Tęs inis in e ne inis žinynas nuo 2011 m.]
Suda y oja R. Miliūnai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e:
h p://naujazodziai.lki.l [žiū ė a 2018 m. bi želio mėn.].
SŽ 2015 – Sinonimų žodynas. A. Lybe is. An asis pa aisy as leidimas, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /sinonimu [žiū ė a 2018 m.
bi želio mėn.].
TŽŽ 2007 – Ta p au inių žodžių žodynas. Sud. V. Vai ke ičiū ė. Ke i asis pa aisy as i
papildy as leidimas, Vilnius: Žodynas.
LITERATŪRA
A l i ū k ai ė D., S i d e a i či ū ė -M ic k i e n ė I. 2006: Gė io i g ožio koncep ai lie u ių
kalbinėje sąmonėje. – Liaudies kul ū a 111, 16–22.
A l i ū k ai ė D., Š o o c ho a I. 2006: Koncep as žemė an ologijoje „Žemė“: egzilio žodžio
pa i ys. – Filologija 11, 4–7.
B ū g i en ė L. 1999: Mi inis andens įp asminimas lie u ių sakmėse, pada imuose i
ikėjimuose. – Tau osakos da bai XI (XVIII), 13–85.
C i b u l sk i e nė J. 2005: Koncep ualioji kelio me a o a lie u os inkimų disku se. – Kalbo y a
LIV (1), 51–64.
Č e p i e n ė I. 2014: Kai ku ie mi inės pasaulėkū os aspek ai lie u ių adicinėje kul ū oje. –
Geog a ija i edukacija 2, 56–65. P ieiga in e ne e:
h p://www.ge.leu.l /index.php/GE/a icle/ iew/20/17.
D i e n a s R. 2009: Kogni y inė ling is ika. – Kalba i žmonės, 11–38.
G a e li n E. 2015: Concep ual me apho s: a diach onic s udy o LOVE me apho s in Ma iah
Ca ey's song ly ics. Umea: Umea Uni e si y. P ieiga in e ne e: h p://www.di a-
po al.o g/smash/ge /di a2:902296/FULLTEXT01.pd .
G u d a i či u s A. 1992: Kalbos au iškumas. – Gim oji kalba 6, 1–5.
G u d a i či u s A. 2000: E noling is ika, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as.
G u d a i či u s A. 2003: Žodžio eikšmės de inicijos au inis aspek as. – Leksikog a ijos i
leksikologijos p oblemos, 61–69.
G u d a i či u s A. 2006: G e inamosios seman ikos kogni y inis aspek as. – Ac a
humani a ica uni e si a is Saulensis 1, 41–48.
AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 19
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
G u d a i či u s A. 2007: G e inamoji seman ika. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla.
G u d a i či u s A. 2011: Reikšmė – są oka – koncep as i p asmė. – Res humani a iae 10,
108–119.
G u d a i č i us e al. 2014 – B ū d y y ė -G u d ie nė A., G u d a i č i us A.,
J u g ai is N., P a p a u ėl y ė -K l o i e n ė S., T o l e i ki e n ė R., 2014:
Koncep ualiosios me a o os iešajame disku se. Koncep ualiųjų me a o ų žodynas, Šiauliai:
Šiaulių uni e si e as.
H a pe l a J. 2015: Lo e, Kylie o Me apho s o Lo e in he Ly ics o Kylie Minogue, Oulu:
Uni e si y o Oulu. P ieiga in e ne e:
h p://jul ika.oulu. i/ iles/nbn ioulu-201506051789.pd .
J a k a i i e nė E. 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
K a š y ė R., P a pa u ė l y ė S. 2013: Kai ku ie koncep o liga b uožai Lie u os iešajame
disku se. – Filologija 18, 107–117.
L a k o G., T u n e M. 1989: Mo e han Cool Reason. A Field Guide o Poe ic Me apho ,
Chicago: The Uni e si y O Chicago P ess.
L Z., Z h a ng Y. 2012: Uni e sali y and Va ia ion o Concep ual Me apho o Lo e in
Chinese and English. – Theo y and P ac ice in Language S udies 2(2), 355–359. P ieiga
in e ne e:
h ps://pd s.seman icschola .o g/5b0 /acb6cd85 acc3d4751a0a75a8ece1b 0741.pd .
M a č i a ns ka s F. 1972: G ožis i mo alė au osakoje. – P oblemos 9, 45–51. P ieiga
in e ne e: h p://www.zu nalai. u.l /p oblemos/a icle/ iew/5852/3883.
M a u m e i či e n ė D. 2010: P o o ipų eo ija i seman ika. – Kalbų ak ualijos, 11–18.
M i k u l s k a s R. 2009: Kogni y inė ling is ika i leksikog a ijos p oblemos. – Kalba i
žmonės, 39–80.
R a z a us k a s D. 2012: Iš bal ų mi inio aizdyno juod aščių: Saulė. – Liaudies kul ū a 3,
16–41.
R u š k ys A. 2011: Koncep as žemė lie u ių azeologijoje. – Res humani a iae 10, 120–140.
R u ko s k a K., S m e o n a M., S m e o n i e n ė I. 2017: Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje,
Vilnius: Akademinė leidyba.
AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 20
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
V a i a da i ė - K a id i E. 2011: Rojaus koncep ualiosios me a o os Sigi o Gedos Ko ano
e ime. – Lie u ių kalba 5, 1–11. P ieiga in e ne e:
h p://www.lie u iukalba.l /index.php/lie u iu-kalba/a icle/ iewFile/36/88.
V a s il i a u s k as S. 2014: Koncep ualiosios me a o os Leonido Donskio publicis ikoje. Magis o
da bas, Vilnius: Lie u os edukologijos uni e si e as.
W ie z b i c k a A. 1997: Unde s anding Cul u es h ough Thei Key Wo ds: English, Russian,
Polish, Ge man, and Japenese. Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess.
Z a j al o a M. 1998: Ugnies į aizdis lie u ių i usų užkalbėjimuose. – Liaudies kul ū a 58,
6–12.
К и р е е нк о Е. В. 2013: Концептуальная метафора ЛЮБОВЬ – БОЛЕЗНЬ в
украинской, английской и французской фольклорно-магических картинах мира. –
Лингвистика ХХІ века: сб. науч. ст.: к 65-летнему юбилею проф. В. А. Масловой.
Серия Концептуальный и лингвальный миры. Вып. 3, 286–291. P ieiga in e ne e:
h p://dspace.luguni .edu.ua/jspui/bi s eam/123456789/1079/1/Ki ienko_21.pd .
Į eik a 2018 07 14
P iim a 2018 11 12
THE CONCEPT OF LOVE AND ITS SYNONYMS
IN THE WORLD-VIEW OF THE LITHUANIAN LANGUAGE
S u m m a y
The subjec o his a icle is 108 cases o he usage o he wo d lo e (Li h. meilė) and
i s synonyms (c ush, ondness, a ec ion, passion, in a ua ion) ound in he ic ion and
publicis ics sec ions o he Co pus o he Con empo a y Li huanian Language. The
endencies o me apho isa ion o he concep LOVE and i s synonyms in he wo ld- iew o
he Li huanian language we e es ablished by s uc u ing he concep ual me apho s:
AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 21
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2. The mos p oduc i e sou ce domain o he concep LOVE is he INANIMATE
WORLD (NATURE) (29%). The concep ual me apho s LOVE IS FIRE (12.9%), LOVE IS
THE SUN (6.5%), and LOVE IS WATER (4.8%) show ha , in he wo ld- iew o he
Li huanian language, lo e is a pu e eeling o i is compa ed wi h sac al elemen s o he
Bal ic eligions: i e, sun, and wa e .
3. The second mos p oduc i e sou ce domain is MAN AS A PHYSICAL
BEING (27.4%). The concep ual me apho LOVE IS ACTION shows ha , when i comes o
he wo ld- iew o he Li huanian language, lo e is no a passi e obse e , bu a he an ac i e
o ce ha d i es he cou se o ac ion.
4. The cases o usage ha ep esen he sou ce domains o ITEMS OF THE
INANIMATE WORLD (19.4%) and PLANTS (4.8%) indica e ha lo e is an unchecked
eeling ha equi es a lo o e o and dedica ion om hose in lo e.
5. The me apho isa ion endencies o he concep LOVE a e simila o hose o i s
synonyms (c ush, a ec ion, in a ua ion). Amids he sou ce domain o NATURAL
PHENOMENA, he concep ual me apho s CRUSH, INFATUATION IS FIRE, and
AFFECTION, INFATUATION IS WATER p e ail.
6. The mos p oduc i e sou ce domain o he concep PASSION is he
INANIMATE WORLD (NATURE) (40.5%). The unde lying concep ual me apho s
PASSION IS FIRE (24.9%), PASSION IS THE SUN (2.7%) and PASSION IS WATER (8.1%)
show ha passion (much like lo e) is compa ed o sac al elemen s o he Bal ic eligions: i e,
sun, and wa e , only he sac al meaning is no longe he e, and passion associa es wi h he
des uc i e sp ing.
7. The cases o usage ha ep esen he concep ual me apho s PASSION IS
THINGS, PASSION IS FOOD, PASSION IS WILD ANIMALS, and PASSION IS ACTION show
ha he e is a nega i e emo ional a i ude owa ds passion in he wo ld- iew o he
Li huanian language.
8. The concep LOVE and i s synonym passion sha e simila endencies o
me apho isa ion. The sou ce domain o NATURAL PHENOMENA is domina ed by he
concep ual me apho LOVE/PASSION IS FIRE, while he sou ce domain o MAN AS A
PHYSICAL BEING, by he concep ual me apho LOVE/PASSION IS ACTION. In he wo ld-
iew o he Li huanian language, lo e is a pu e, s ong, and e e nal eeling, one ha is ied

AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 22
BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
wi h sac al elemen s o Bal ic eligions, while passion is de ined as a s ong ye lee ing
emo ion ha has a des uc i e sou ce. I can be said ha Li huanians alue lo e and no
passion.
O cou se, he scope o da a does no acili a e making any majo gene alisa ions, ye he
limi ed empi ical ma e ial, oo, can gi e insigh in o some clea ends, all he mo e as he e
ha e been no e o s o s udy he concep o LOVE in Li huanian linguis ics so a . KEYWORDS:
he concep LOVE, cogni i e linguis ics, concep ual me apho , wo ld- iew o he Li huanian
language.
AGNĖ ALEKSAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]