„Meilės“ konceptas ir jo sinonimai lietuvių kalbos pasaulėvaizdyje

BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as MEILĖS KONCEPTAS IR JO SINONIMAI LIETUVIŲ KALBOS PASAULĖVAIZDYJE ESMINIAI VOODŽIAI: concep oas MEIL, kogni y inė ling is ika, concep ualioji me a o a, lie u ių kalbos pasaulė aizdis. Meilė no hay elación. Meilė enlaza, pe o es o no elaciones. Las elaciones es un acabado asun o. Es dik a a dis. Honeus lunus acabóse, elaciones pa á onse en luga . No hay aleg ía, no hay en usiasmo, odo acabado. Podéis con inua la elación solo po que debiáis cumpli dadas p omesas. Podéis con inua elaciones, po que así es pa ogu, jauku, malonu. Nes ki aip negali e. Nes jeigu san ykius nu auk umė e, susiku umė e daug ūpesčių... San ykiai y a baig as, užda y as, išsem as dalykas. Meilė de ninguna mane a no hay elaciones. Meilė comunicación. Meilė siemp e es como íoė, ella luye y no iene in. Es o no una no ela, que comienza aquí y allí e mina. Meilė nunca comple amen e no se de iene medaus mesesis comienza, pe o no acaba. Tai yksmas. Milimíos elaciones e minan, y meilė ęsiasi, po que ella nou ūks ama. Meilė es eiksmajodis, y no daik a a dis. (Osho Meilė, lais ė, ienuma. Vilnius: Meilės kelias. 2013; p. 63) ĮVADAS El obje o de in es igación de es e a ículo de Daba inės lie u ių kalbos eks yno ( oliau DLKT) de las pa es g ožinės li e a u a y publicis ikos escoge 108 ejemplo de la palab a meilė y sus sinónimos a osenos. Sinonimų dicodyne ( oliau SŽ) indica que la palab a meilė sinónimas son es as leksemos: įsimylėjimas, pamilimas, adi išimas, ais a (s ip i, ka š a meilė). Opinón de la au o a del a ículo, como sinónimo del concep o MEIL puede se u ilizado y la palab a susiža ėjimas, po lo que DLKT buscada mencionados seis leksemų a osenos ejemplos. Na u almen e, al olumen de da os no pe mi e hace g andes gene alizaciones, sin emba go y en escasez ma e ial empi ical se puede AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de idiomas li uanos pasaulė aizdyje | 2 islumb i BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 algunos yškėjančius polinkius, juolab que lingüo y oje li uanos MEILS koncep as has a šiol no ue i as. Jus icia, pa ienios a ículos, en los que se in es igan o os concep os KELIAS (Cibulskienė 2005: 5164), GRIS y GROŽIS (Aliūkai ė, Side a ičiū ė-Mickienė 2006: 16 22), ZEM (Aliūkai ė, Šo ocho a 2006: 47; 2011 Ruškys: 120 140), LIGA (K ašy ė, concep o MEIL y su con enido de sinónimos, especi icidad Papau ėly ė-Klo iene 2013: 107–117) i daugelis k . – aps u 1 , odėl p a a u pa y inė i nau ină y endencias de me a o ización. Da y ina p esuposición, que nedidileame de la lengua li uanas mundiė aizdžio agmen e ue a e eladas p incipales (con sen imien os elacionadas) disposiciones e ybinas li uanas. En el ex anje o, po el con a io, se publica di e sos MEILS concep o de análisis de abajos (L , Zhang 2012: 355359; Киреенко 2013: 286291 y e c.), incluso en uni e sidades de es udios de licencia u a y más e los es udian es de posg ado es udian las 2 endencias de me a o ización de es e concep o de amosos in é p e es, ej., Ma iah Ca ey y Kylie Cu s El obje i o de es e a ículo susis eminos de DL piezas de li e a u a a ís ica y publicís ica Minogue, dainose (Ga elin 2015; Ha pela 2015). escogidas me a o as concep uales, sinónimos del concep o MEILKT y sus endencias de me a o ización en el mundo. Al concep o MEIL y sus sinónimos examina se aplica análisis concep ualié. El p o eso Aloyzo Guda ičiaus a i mación (2006: 47), la análisis de las me á o as concep uales debie a conside a se la p incipal he amien a, pa a e ela abs ac a concep os (p.ej., MEILS) con enido y su nau ină speci ikă (da c. Ru ko ska, Sme ona, Sonienme ė 2017: 7). La es uc u a de la me á o a concep ualiosios cons i uye i š a k o s (angl. sou ce domain) y ik s l o (angl. a ge domain) s i č i ų (koncep ų) unión. T i k s l o s i i s eso de lo que la nación piensa y habla, o i š a k os s i i s en qué se basa, qué concep o la u iliza, con el in de imagina más cla amen e, modela y es uc u a el pensamien o con enido (Guda ičius e al. 2014: 18). En es e a ículo se basa basada en concep ualios me a o os dicciona ia Concep ualiosas me a o as en el público discu se p esen ada pa obada Tomaszo Paweło K zeszowski g andes 1 Reikšminga 2017 m. apa eciusi colec i y inė monog a ía Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, cuyos au o es K is ina Ru ko ska, Ma ius Sme ona y I ena Sme onienė bene p ime os en Li uania ėmėsi nuodugnios y sis emingos concep os analizes. En una sola publicación, y no pabi as, en a ículos indi iduales, p esen amà has a ochoonios UGNIES, VANDENS, NAMŲ, ŠEIMOS, DARBO, EUROPOS, LAISVĖS i GARBĖS – koncep ų analizė. 2 Nuodugniai Tendencias de me a o izaciones del concep o MEILS desc i as Geo geʼo Lako o y Ma ko Johnson en su lib o (1980) Me apho s We Li e By (Me a o os, con las cuales i amos): MEIL YRA FIZIN JGA (angl. PHOVE IS ADNAYSICAL FORCE), MEIL YRA PAMIŠIMAS (angl. L E IS MESSJA), MEIL YRA MAGI (angl. L ISE IS MAGIC), MEIL YRA KARAS (angl. LOVE WAR) y . . Es cie o, en es e a ículo me a o izaciones endencias de las lenguas li uanas y apsi ibojama lie u ių kalbos pasaulė aizdžio dalies y imu. Žinoma, bū ų p a a u palygin i koncep o MEILĖ inglesas mundialė aizdjios, sin emba go es o es un sepa ado, exhaus i o es udio exigen e obje o. AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de idiomas li uanos pasaulė aizdyje | 3 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 bū ies chaininės (la . scala na u ae) [daik ai plan as animales pe sonas die ai] esquema (Guda ičius e al. 2014: 43). Gau us esul ados desc ibiendo y compa ando con Daba inės lie u ių kalbos žodyno ( oliau DŽ7) y Lie u ių kalbos žodyno ( oliau LKŽe) de ini imis, se aplica desc i omasis y compa amasis mé odos. NAUJAS POJIŪRIS Į KALB KOGNITYVINJE LINGVISTIKOJE Kogni y inė ling is ika como nue a lenguao y os a šaka se o mó a inales del 20 a. oc uen o déclecio (Di enas 2009: 1112). Du an e es e pe íodo u o luga impo an e cien í icas (subjek y iosas) lingüís icas (Guda ičius 2000: pa adigmos kai a – pe ėjimas nuo s uk ū alis inės (objek y iosios) p ie kogni y inės 5, 65; Mikulskas 2009: 39). Cogni y inės lingüís ica ep esen an es, di e en emen e que es uc u alis ai, la lengua es udian no como en sí exis iojancia (užda ą) sis ema, y como lengua y de humanos habilidades cogni i íes, ales como hu iminė cap u a, memo ia, a encion, emociones, pensamien o y k ., o alidad (Di enas 2009: 1112; Mikulskas 2009: 39). Kogni y is ai, eškodando las elaciones del lenguaje con el mundo de la conciencia humana, sociomene y cul u a, cla i icándose el luga del lenguaje en los p ocesos de pensamien o así como analizuando la in o mación ac ualizada en el ac o de comunicación (Guda ičius 2000: 6; 2007: 9; é ambién Jakai ienė 2010: 45; Guda ičius 2011: 40), eme é es uc u al en oque a la concepción de signi icados, cuando se analizan sin agmicamen e y pa adigmicamen e las palab as y se ansmi e (Maume ičienė 2010: 40; Mikulskas 2009: 40). Desde la imanen ís ica lingüís ica, que es udia la lengua sólo en sí misma y po sí mismo, pasa a la an opológica, a los homb es o ien adas la lingüís ica (Guda ičius 2007: 17). Las p incipales p oblemas de es a lingüís ica son dos: 1) qué in luencia á lengua hace el homb e y 2) qué in luencia á lengua hace al homb e, su pensamien o y cul u a (Rol 1988: 91, ci . desde Guda ičius 2000: 6). No es hablančiajam el signi icado de la palab a pa ece de sí en endida cosa, sin emba go su concep o en lingüo y o muy a ía y depende de la gene al concepción lingüís ica (Guda ičius 2003: 61), po lo an o exis e di e encia en e es uc u alis as y kogni y is as pe cep a el concep o de signi icado. Comunicación du an e el ac o incluso y comple amen e di e en es conocimien os (dėl amžiaus, pa i ies, išsila inimo) u in ys komunikacijos ak o daly iai susikalba į ai iose enciklopedís icos en si uaciones co idianas (Guda ičius 2000: 47), po lo que ob iamen e que la mayo pa e del signi icado es común a odos los hablé ojos (Guda ičius 2003: 61). Sin emba go AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de la lengua li uana pasaulė aizdyje | 4 indi idų BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 pa i ies, išsila imo, komunikacijos ak o aplinkybių i ki ų eiksnių nulem ą subjek y ią eikšmę (Guda ičius 2003: 61; ambién é Maume ičienė 2010: 1718). Aiškinan el signi icado subjec i io samp a á, se indica que leksinė signi icación es signi icación a uno. Dado que en la comunicación lingüís ica pa icipa odo el conocimien o comunican y gene al, y si uacionés, elacionado p ecisamen e con es e con ex o de comunicación y conc e a expe iencia, y la di e encia en e lingüico y no e bino conocimien o inap ehensible, es cla o que los usua ios del lenguaje nes inga u i sa as, indi idualias žodžių eikšmes“ (Guda ičius 2007: 20–21). Be abejo, kalbė ojų en el ondo léxico cons an e y de ales palab as, cuyos exp essmeme se e leja no sólo la ealidad misma, sino ambién esa ealidad emocional alo ación del hablan e con el nomb ado obje o o é mino (Guda ičius 2007: 83). Kogni y is ų eigimu, indi idas pe kalbą ne ik iš eiškia sa o, kaip kalbė ojo, cogni i y is ai ienden a en a iza posi i a o nega i a emocional elación con el nomb ado obje o, pe o y conoce el mundo (Guda ičius 2000: 126). Pone én asis que padis ma ca signi icación, que p incipalmen e y esan i cogni inas, o kogni y inés, esul ado de ac i idades, a es a ac i idades, su ez u, se puede de ini y como psichinę paga ą, y como pensamien o p ocesą. El conocimien o esmė nos odeancio mundo di idi en ca ego ías, o ca ego ización (Mikulskas 2009: 40; plg. Guda ičius 2003: 62). Cogni y is ai cogni i a la ac i idad humana pe cibe como p oceso de ca ego ización, donde cogni y inés ca ego ías, o concep os, ep esen an na u ales de indi iduos supancio mundo skaidymą, y no a i icialina clasi icación de enómenos mundiales (Mikulskas 2009: 42). Na u almen e,en cada lengua el mundo se ca ego iza de mane a di e en e (plčiau é. Guda ičius 2003: 62), odėl y cada nación de la imagen del mundo es un poco di e en e (Guda ičius 1992: 3). KONCEPTUALIOSIOS METAFOROS Ya desde la an igüedad iempos a las me á o as se ha p es ado mucho a ención. A is ó eles y o os ep esen an es de las escuelas lingüís icas clásicas me á o a la a aban como e ó ica igu a, a una cie a ex o puošmená, que la go iempo es u o o bo y os ciencia za ibie. Plg. en el Dicciona io In e nacional de Palab as (h p: TŽŽ) incluida la de inición de me á o os: me ã o a (g . me apho a pe kėlimas) iena de especies opas (o as conocidas me onymija, sinekdocha, i onija, hipe bolė): sug egamien o de enómenos no elacionados, basado en alguna de sus cualidades simili ud; en me á o a lo que se compa a ( eideliai, manellas), is o de con ex o, y lo, con qué se compa a, eškiama AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de lenguas li uanas pasaulė aizdyje | 5 conc e a BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 imagen a ( oželės, lelijėlės), ej.: jydi oželės an my eidelių /; blancas lilijeles en mis manillas; / žė i anedelias en mis dedš illos. (Tau osaka). Tal me á o a poé ica se conside a de asgos su indi idualidad, no edad, noquė ud eso que c ea emocionalmen eexp esa o io ca į (Guda ičius e al. 2014: 15). En ealidad me á o a es una ocul a compa ación, que debe ía conside a se una de las esenciales mane as de conocimien o, po que muy mucho qué conocemos compa ando (Guda ičius 2000: 87). P ecisamen e es a ca ac e ís ica de la me á o a en a iza kogni y inė lingu is ika, que alo a la me á o a no como ex o puošmeną, sino como medio de conocimien o y ansmisión de la men alidad de la nación (Vai adai ė-Kaidi 2011: 9). en 1980 apa eciusi Geo geʼo Lako o y Ma ko Johnson el lib o Me apho s We Li e al. 2014: 14). T adicionalmen e en endida me á o a es sólo un By (Me a o os, su ku iomis gy ename) eikšmingai išplė ė me a o os samp a ą (Guda ičius e enómeno del lenguaje, y kogni y is ai a la concep ualiąją me á o a mi ó como a una es a egia pensa imo, pensa imo y modo de conocimien o, en el habla ealizuojama me a o iniais pasakyamis (Guda ičius e al. 2014: 14). Cogni y inės lingüís ica los ep esen an es en a izan que 3 concep uales me a o as cogni y inį p oceso la hacen en endible a odos los usua ios de lengua, pues o que muchas cosas impo an es concep os son abs ac as y en la expe iencia de los usua ios del lenguaje di ícilmen e ijasadas (p.ej., meilė), po lo que, que iendo ija las en la conciencia, los hablan es ienen que ap o echa concep os b iskes (p.ej., enómenos de la na u aleza) (Lako , Johnson, 1980: 115, ci . de Guda ičius e al. 2014: 14). Hagiéndose así, concep ualiosas me á o as acili an el p oceso de comunicación, po que o ece posibilidad habla de lo que más di ícil se pe cibe (K ašy ė, Papau ėly ė-Klo ienė 2013: 108), i.e. a ibuyendo a los abs ac os (p.ej., al sen imien o) esos signos conc e os pe cibidos po los sen idos, los usua ios del lenguaje abs ac os pada o cla esnius (Guda ičius e al. 2014: 14). Las me á o as concep uales no sólo acili an el p oceso de comunicación, sino y e ela la nación mundiė aizdį, men alidad y alo es, po que [k]ecual de la nación habla saugo a la his o ia sob e los es ue zos de muchos siglos de pe sonas conoce , comp ende y paja e a sí el mundo que los odea (Копыленко 1995: 19, ci de Guda ičius. 2000: 8) 4 . 3 Me a o a al he amien a habi ual que noso os usamos sinconscien emen e, como au omá icamen e, casi sin pone ningún es ue zo de que eso ni no emos (Lako , Tu ne 1989: xi). 4 Plg. ga siąją Edwa do Sapi o men į: Language [is] a symbolic guide o cul u e. Vocabula y is a e y sensi i e index o he cul u e o a people (Wie zbicka 1997). [Kalba lla e a la cul u a de la nación. Bū en mo iaoseame lexicikos slooksnyje is o pe manen e kismas de la nación au . e .] AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 6 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 MEILĖS KONCEPTO IR JO SINONIMŲ ANALIZĖ LIETUVIŲ KALBOS PASAULĖVAIZDYJE LKŽe nu odomos penkios žodžio meilė eikšmės, iš ku ių a liekamam y imui es as impo an es: 1. de apego, de dedicación a alguien; 2. ue e a acción hacia el o o sexo. DŽ7 se p esen an cua o de iniciones de signi icados de es a palab a, de las cuales las dos p ime as son las mismas que LKŽe: 1. de a ec o, de dedicación; 2. ue e a acción hacia el o o sexo. Desde LKŽe y DŽ7 de iniciones se puede e que, desc íbiendo el sen imien o de amo , más impo an es son es leksemos: ap išimas, a ada as y (s ip i) auka. publicis ikos ns. o mas A liekan y imą, iš DLKT g ožinės li e a ū os i publicis ikos dalių bu o su ink i 62 koncep o MEILĖ a osenos pa yzdžiai (pe ž elg i 1682 g ožinės li e a ū os i 1044 del sob enomb e meilé pa a ojimo casos). Sukaup a ma e ial empí ica mos ó que el más p oduc i o si o de o igen NEGYVASIS PASAULIS (GAMTA) (29 p oc.). GAMTOS análisis de la zona de o igen pe mi e habla de es p edominancias concep uales: MEIL YRA REIŠKINIAI (UGNIS) (12,9 po cien o), MEIL YRA DANGAUS KŪNAI (SAUL) (6.5 po cien o) y MEIL YRA VANDUO (4.8 po cien o). De DLKT ejemplos se e que meilé se compa a con uego y agua los más impo an es elemen os del uni e so, cons i uyen es sac alines zonas (Čepienė 2014: 57, 58). Concep ualiąją me á o a MEIL YRA UGNIS ep esen an los p incipales e apas del desa ollo del amo nopuoselėjama ab epian es ejemplos a oseno: (1) <...> y mi k ū inėje žiebėsi meilė [S. T. 5 Kond o as. Meilė según Juozapą; 2004]; (2) En onces odo zasisiligino y su meilė aún más 6 suliepsnojo [I. Bui ydai ė. Tele ónico omance; 2001]; (3) <...> isa baigėsi, isa p aėjo, ik meilė da usena 7 giliausiame ši dies kampu yje [L. Gu auskas. Sapnų eologija; 2006]; (4) Gailė sen io, como blės a meilė Ka minui 8 [R. Kund o as, A. Ly a. O o pilis; 2002]. 5 LKŽe encende : 1. ku i (ugnį), quema luz a. 6 LKŽe suliepsno i: 4. p k. apa eadus, kilus sma kiai, ac i amen e yk i. 7 LKŽe usen i: 1. pamažu quem i, smilk i. 8 LKŽe blės i: 1. ges i, disminuė i ogniai, auk is pelenais (apie ža ijas); 2. p k. silp i, bluk i. AGN ALEKSAIT. Concep os de amo y sus sinónimos de la lengua li uana mundialė aizdyje | 7 Pe BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 uno de los me á o os concep uales MEIL YRA VANDUO ejemplo se mues a que en la lengua li uana mundialė aizdyje el pode del amo se asemeja a uno de los p incipales s ichijos del mundo al agua, que pe smelkia y une los p incipales klodus sanda os del mundo (celos, ie a y bajoemį), nujén ma ca el comienzo y el in del mundo (pasa de la p imadima del wa e enyno dugno y su nug am pi zdinimas ano). Sapienza de la ida humana (en los g i os, ed, laid y k o) (Bū anga 1999: 13). 9 Jun o con o os obje os de la na u aleza los li uanos ene a on cue pos de agua (Būgienė 1999: 17), c eė, que solo pu o y co iendo uen es y íos agua ac úa posi i amen e homb eų (Būgienė 1999: 58). DLKT encon ando dos concep ualiąją me á o a MEIL YRA VANDUO (UP) ep esen anan es a osenos ejemplos: (6) Comp endido que su meilė ambién noilieja po bo des [Z. Čepai ė. Mo e s his o ia 2003; 10 (7) No, ob ieneuja ella, meilė neišsenka, ik a 11 meilė no puede ageki [A. Ma ke ičius. Žaliakė gy a ė; 1996]. Co iendo agua de los li uanos ikėjimuose sie as con saule (Būgienė 1999: 65), se c ee que ambos obje os une una o ma edonda (p.ej., de agua elkinio), blizgesys, spindesys y mo imien o, nusacomas comúnmen e abiemos obje os palab aju ekė i (Būgienė 1999: 64). Además, los li uanos solé ado aban, a eces conside aba incluso diosa, en la cual e a no alía señala dedo y pecadomių su ep am mi a pa a nep ideng a ocimi en ella (Razauskas 2012: 16, MEILĖ YRA SAULĖ a osenos pa yzdžius a skleidžiama, kad meilės, įp asminančios žmogaus 18). Pe concep ualiosas me á o as se į, nouslėpsi: (8) Meilė juk spinduliuoja [A uma; 2003]; (9) Meilė es la única solé del mundo, que p opo ciona la ida [XXI amžius; 1997]. 9 Pi minė a ículo au o ei en la cabeza a inan i asociacia zymaus ma inis o I ano Ai azo skio (Иван Константинович Айвазовский) pin ikslas De in oji banga. 10 LKŽe aplica: 4. e l. gausiai ekė i; na ega s o e; 5. e l. po encima de ekė i, sali i i de agos. 11 LKŽe esceki: 1. nuslūg i, izdjiū i; 3. p k. ace ca se al inal, exhaisem i. AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de la lengua li uana pasaulė aizdyje | 8 DLKT BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ijsuo as me á o as concep ualiosas MEIL YRA UGNIS, MEIL YRA SAUL y MEIL YRA VANDUO mues an que en los li uanos pasaulė aizdyje meilė es pu as sen ido, po que ella se compa a con los sac aliais de los bal os an elemen ais ugnimi, saule y andeniu. en el ámbi o de los o ígenes de enómenos na u ales aún se pueden dis ingui es pa ilionas concep uales me a o as MEIL YRA ORAS, MEIL YRA VJAS y MEIL YRA SPALVA (4,8%) que desc iben las e apas de desa ollo del amo comienzo y in, ej.: (10) Su meilė no se susilpnėjo y no nea šalo [A uma; 2003] (11) Yo sien o que su meilé como calien e ien o gúsiai a sklinda de algúnkokios p o undidades [J. I anauskai ė. Pakalnučių me ai; 2003]; Sin emba go, con el paso del iempo meilė se des anece como los colo es de iejo cuad o [N. Pečiū a. Vilniaus kibe poema; (12) 2004]. El ámbi o de o igen de los me ales na u ales e ela la me á o a concep ual MEIL YRA IERNÉS: (13) Woodžiu, posakis, que sena meilė ne ūdija, 12 šįka pasi i ino [A. Tamaliūnas. K iminalinės is o ijos 1; 1995]; Sena meilė ne ūdija [P. T einys. Ak o ė; 200 (14)1]. De es os ejemplos se e que la con icción di undida de la lengua li uana mundialė aizdyje es udios de e hosakos li uanos, que p ieš daug me ų užgimusių šil ų jausmų neįmanoma pami š i. Tokią nuomonę pag indžia i mues an que a meilė siemp e ieū ė a como a pas o ų, gilų y neišblės an į jausmą (Mačianskas 1972: 50). Pagal p oduk i umą e cia o igenos s i is NEGYVASIS PASAULIS (DAIKTAI) mos ada, que (19,4 p oc.). Pe koncep ualiosios me a o os MEILĖ YRA DAIKTAI a osenos pa yzdžius meilė es agpus sen imien o, demandan e mucho ensimilėjėlių es ue zosos, a adamien o. Nepelėjama meilė se compa a con sulūžusios, sudužusios cosas, de las cuales queda be e čių ske eld ų y šukių k ū a, p z. : 12 LKŽe ūdy i: 1. auk is o edimis; 5. p k. paleng a nyk i, gaiš i. AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de lenguas li uanas pasaulė aizdyje | 9 (15) Si BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 sulūžo meilė, a jeigu ella nunca hubo? p egun a kikendama [B. Jonuškai ė. Biggioji isla, II d.; 1999]; (16) En onces mi meilé se ía sudujusi, como sudúj a expulsada de manos lėkš ė [A. Ma ke ičius. Žaliakė gy a ė; 1996]. En el ámbi o de las uen es de la na u aleza acen úa la sac alidad del amo , y daik ų se iende a de alua meilę, ella sudaik inan , compa ando con no deseidaujamais y incluso insyc amen e, pe jėgą b ukamais ma e ias cosas: Meilė hoy b ukama pe p ie a ą 13 [be na dinai.l ; 17 de eb e o de 2006]. En el ámbi o de las uen es de cosas exis e paula inos ejemplos de las que ep esen an las me á o as concep uales MEIL YRA MAISTAS y MEIL YRA TRANSPORTAS (1,6 p oc.): (18) <...> simplemen e aps aiginan e meilė poco a poco noslops a, con i mó los da os del 14 es udio [Ve slo žinios; 2005 11 14]; (19) Meilė p alaužia iena ės kiau ą [I. Kanišauskai ė, N. Se inikai ė, S. Žukas. Li e a ū os manual de clase 9; 2006]. En el 18-ame a osenos ejempldy se puede econoce alcohólicos bebidas, de las cuales (caim y de amo ) ap e suka, apk ais a cabeza, mo y a, y 19ame ledlaužio mo y a. En el co azon enci cladísimos cálidos sen imien os son an pode osos (al igual y hius ompejan e na ío) que homb e an e ellos se uel e impuñado. Ve dad,ena ase se puede islumb a no solo ledlaužio, sino y ú ankio mo y a plonam kiau ui p alauž i comple amen e pakak ų y simples de abajoins umen os, sin emba go echaza pi mines acociaciones ledlaužio no se puede, po que en ex os sob e s ip ius jausmos yškėja polinkis hipe bolizuo i. Pe pa ienius koncep ualiosios me a o os MEILĖ YRA AUGALAI (4,8 p oc.) ejemplos se mues a, que meilė es como gležns plan a, a la que en epa y lo ė i necesi an condiciones especiales, y nupuoselėjami cálidos sen imien os p anyks a de la misma mane a que nu ys a nep i supe isimi plan as: 13 Plg. de los idiomas Lie u ių naujažodžių duomenyne ( oliau ND) ixsuo ą naujažodį b ukalas: 1. necesi ad (no malmen e) co eo elec ónico, šlamš laiškis; 2. cas insis yg inai, po jėgą b ukama. 14 LKŽe apsola i: 1. pa us i s aigulį, k ai ulį; pasidi ica bi am, apgi s i. AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as y sus sinónimos de la lengua li uana pasaulė aizdyje | 16 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Apibend inando el sinónimo amo ais a a osenos ejemplos, se puede deci que el concep o MEIL y su sinónimo me a o izacijos endencias son simila es. Del ámbi o de o igen de los enómenos na u ales p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA UGNIS, y del humano como de o igen de la esencia ísica p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA VEIKSMAI. Es e dad, comple amen e di e en es concep os MEIL y AISTRA la e aluación emocional. Meilė lie u ių kalbos pasaulė aizdyje se alo a como pu as, ue es y e e na sen imien o, eniendo sucesiones con sak aliais bal ų ikėjimų elemen en ais, y pasiona desc ūbida como ue e, pe o empo al sen imien o, al cual ca ac e ís ico anikinan is p adas. Se puede pensa que pa a los li uanos e edad es meilė, y no pasiona. IŠVADOS 1. El olumen de da os de es e es udio no pe mi e hace g andes gene alizacións, sin emba go y en pocousa ma e ial empí ica se puede islumb a algunos yškėjančius polinkius o MEIL y sus concep os sinónimos (įsimilėjimo, mylimo, p isi išimo, ais os bei susiža ėjimo) endencias me a o izaciones en uno de los agmen os mundialė aizdžio de la lengua li uania DLKT gožinės li e a ū os i publicis ikos daly.se Incluso e negausio en ma e ial empi ís ica se e elan p incipales (con sen imien os elacionadas) disposiciones alo ybas de los li uanos. 2.La más p oduc i a concep o MEIL de o igen sa ea NEGYVASIS PASAULIS (GAMTA) (29 po cien o). Las me á o as concep ualicias MEIL YRA UGNIS (12,9 po cien o), MEIL YRA SAUL (6,5 po cien o) y MEIL YRA VANDUO (4,8 po cien o) e elan que las lenguas li uanas mundialė aizdyje meilė es pu as sen ido, po que se compa a con sak aliais bel Belų ikėjimų elemen en ais uegonimi, solule y aqueniu. 3. Según p oduc i omá segundo sello de o igen ŽMOGUS KAIP FIZIN BŪTYB (27,4 po cien o). Pe concep ualiąją me a o à MEIL YRA VEIKSMAI mos ada, que de la lengua li uánica mundialė aizdyje meilė no es á pasy i obse ado de acon ecimien os, ella ac i a del ac o eigos lėmėja. 4. Del NEGIVVOJO PASAULIO DAIKT (19,4 pe cen .) y AUGAL (4,8 pe cen .) de o igen s á eas ep esen ando los ejemplos a osenos se puede e que meilė nenu aldomas sen imien o, demandando mucho ensimilėjamien o es ue zos y a adillos. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 17 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 5. Koncep o MEILĖ i jo sinonimų (įsimylėjimo, p isi išimo i susiža ėjimo) me a o izacijos endencijos y a panašios. Iš GAMTOS REIŠKINIŲ iš akos s i ies y auja koncep ualioji me a o a ĮSIMYLĖJIMAS, SUSIŽAVĖJIMAS YRA UGNIS bei koncep ualioji me á o a PRISIRIŠIMAS, SUSIŽAVJIMAS YRA VANDUO. 6.La más p oduc i a concep o de AISTRA de o igen sa ea NEGYVASIS PASAULIS (GAMTA) (40,5 po cien o). De las p incipales me á o as concep uales AISTRA YRA UGNIS (24,9%) AISTRA YRA SAUL (2,7%) y AISTRA YRA VANDUO (8,1%) se e que la pasión (caip y meilė) se compa a con los sac ales elemen os de c eencias bal as ugnimi, saule y andeniu, ik sak alios eikšmės nebelikę, ais a apa inama su naikinančiu p adu. 7. Iš koncep ualiąsias me a o as AISTRA YRA DAIKTAI, AISTRA YRA MAISTAS, AISTRA YRA LAUKINIAI GYVŪNAI y AISTRA YRA VEIKSMAI ep esen an ep esen ando ejemplos a osenos e , que los idiomas li uanos mundialė aizdyje p e alece nega i o emocional emo i o alo ación de ais os. 8. Koncep o MEIL y su sinónimo pasis a endencia de me a o ización son simila es. Desde GAMTOS REIŠKINI o igen de á ea p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA UGNIS, y desde HOMOGAUS KAIP FIZINS BŪTYBS o igen de á ea p e alece la me á o a concep ual MEIL, AISTRA YRA VEIKSMAI. Meilė lie u ių kalbos pasaulė aizdyje se alo a como pu as, ue es y e e na sen imien o, eniendo sucesiones con sak aliais bal ų ikėjimų elemen en ais, y pasiona desc ūbida como ue e, pe o empo al sen imien o, al cual ca ac e ís ico anikinan is p adas. Es o pe mi e alega que a los li uanos e edad es meilė, y no pasiona. ŠALTINIAI DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/ [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.]. DŽ7 2017 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /daba inis [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.]. LKŽe 2017 – Lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: www.lkz.l [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.]. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 18 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ND – Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas. [Tęs inis in e ne inis žinynas nuo 2011 m.] Suda y oja R. Miliūnai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://naujazodziai.lki.l [žiū ė a 2018 m. bi želio mėn.]. SŽ 2015 – Sinonimų žodynas. A. Lybe is. An asis pa aisy as leidimas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /sinonimu [žiū ė a 2018 m. bi želio mėn.]. TŽŽ 2007 – Ta p au inių žodžių žodynas. Sud. V. Vai ke ičiū ė. Ke i asis pa aisy as i papildy as leidimas, Vilnius: Žodynas. LITERATŪRA A l i ū k ai ė D., S i d e a i či ū ė -M ic k i e n ė I. 2006: Gė io i g ožio koncep ai lie u ių kalbinėje sąmonėje. – Liaudies kul ū a 111, 16–22. A l i ū k ai ė D., Š o o c ho a I. 2006: Koncep as žemė an ologijoje „Žemė“: egzilio žodžio pa i ys. – Filologija 11, 4–7. B ū g i en ė L. 1999: Mi inis andens įp asminimas lie u ių sakmėse, pada imuose i ikėjimuose. – Tau osakos da bai XI (XVIII), 13–85. C i b u l sk i e nė J. 2005: Koncep ualioji kelio me a o a lie u os inkimų disku se. – Kalbo y a LIV (1), 51–64. Č e p i e n ė I. 2014: Kai ku ie mi inės pasaulėkū os aspek ai lie u ių adicinėje kul ū oje. – Geog a ija i edukacija 2, 56–65. P ieiga in e ne e: h p://www.ge.leu.l /index.php/GE/a icle/ iew/20/17. D i e n a s R. 2009: Kogni y inė ling is ika. – Kalba i žmonės, 11–38. G a e li n E. 2015: Concep ual me apho s: a diach onic s udy o LOVE me apho s in Ma iah Ca ey's song ly ics. Umea: Umea Uni e si y. P ieiga in e ne e: h p://www.di a- po al.o g/smash/ge /di a2:902296/FULLTEXT01.pd . G u d a i či u s A. 1992: Kalbos au iškumas. – Gim oji kalba 6, 1–5. G u d a i či u s A. 2000: E noling is ika, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. G u d a i či u s A. 2003: Žodžio eikšmės de inicijos au inis aspek as. – Leksikog a ijos i leksikologijos p oblemos, 61–69. G u d a i či u s A. 2006: G e inamosios seman ikos kogni y inis aspek as. – Ac a humani a ica uni e si a is Saulensis 1, 41–48. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 19 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 G u d a i či u s A. 2007: G e inamoji seman ika. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla. G u d a i či u s A. 2011: Reikšmė – są oka – koncep as i p asmė. – Res humani a iae 10, 108–119. G u d a i č i us e al. 2014 – B ū d y y ė -G u d ie nė A., G u d a i č i us A., J u g ai is N., P a p a u ėl y ė -K l o i e n ė S., T o l e i ki e n ė R., 2014: Koncep ualiosios me a o os iešajame disku se. Koncep ualiųjų me a o ų žodynas, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. H a pe l a J. 2015: Lo e, Kylie o Me apho s o Lo e in he Ly ics o Kylie Minogue, Oulu: Uni e si y o Oulu. P ieiga in e ne e: h p://jul ika.oulu. i/ iles/nbn ioulu-201506051789.pd . J a k a i i e nė E. 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. K a š y ė R., P a pa u ė l y ė S. 2013: Kai ku ie koncep o liga b uožai Lie u os iešajame disku se. – Filologija 18, 107–117. L a k o G., T u n e M. 1989: Mo e han Cool Reason. A Field Guide o Poe ic Me apho , Chicago: The Uni e si y O Chicago P ess. L Z., Z h a ng Y. 2012: Uni e sali y and Va ia ion o Concep ual Me apho o Lo e in Chinese and English. – Theo y and P ac ice in Language S udies 2(2), 355–359. P ieiga in e ne e: h ps://pd s.seman icschola .o g/5b0 /acb6cd85 acc3d4751a0a75a8ece1b 0741.pd . M a č i a ns ka s F. 1972: G ožis i mo alė au osakoje. – P oblemos 9, 45–51. P ieiga in e ne e: h p://www.zu nalai. u.l /p oblemos/a icle/ iew/5852/3883. M a u m e i či e n ė D. 2010: P o o ipų eo ija i seman ika. – Kalbų ak ualijos, 11–18. M i k u l s k a s R. 2009: Kogni y inė ling is ika i leksikog a ijos p oblemos. – Kalba i žmonės, 39–80. R a z a us k a s D. 2012: Iš bal ų mi inio aizdyno juod aščių: Saulė. – Liaudies kul ū a 3, 16–41. R u š k ys A. 2011: Koncep as žemė lie u ių azeologijoje. – Res humani a iae 10, 120–140. R u ko s k a K., S m e o n a M., S m e o n i e n ė I. 2017: Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, Vilnius: Akademinė leidyba. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 20 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 V a i a da i ė - K a id i E. 2011: Rojaus koncep ualiosios me a o os Sigi o Gedos Ko ano e ime. – Lie u ių kalba 5, 1–11. P ieiga in e ne e: h p://www.lie u iukalba.l /index.php/lie u iu-kalba/a icle/ iewFile/36/88. V a s il i a u s k as S. 2014: Koncep ualiosios me a o os Leonido Donskio publicis ikoje. Magis o da bas, Vilnius: Lie u os edukologijos uni e si e as. W ie z b i c k a A. 1997: Unde s anding Cul u es h ough Thei Key Wo ds: English, Russian, Polish, Ge man, and Japenese. Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Z a j al o a M. 1998: Ugnies į aizdis lie u ių i usų užkalbėjimuose. – Liaudies kul ū a 58, 6–12. К и р е е нк о Е. В. 2013: Концептуальная метафора ЛЮБОВЬ – БОЛЕЗНЬ в украинской, английской и французской фольклорно-магических картинах мира. – Лингвистика ХХІ века: сб. науч. ст.: к 65-летнему юбилею проф. В. А. Масловой. Серия Концептуальный и лингвальный миры. Вып. 3, 286–291. P ieiga in e ne e: h p://dspace.luguni .edu.ua/jspui/bi s eam/123456789/1079/1/Ki ienko_21.pd . Į eik a 2018 07 14 P iim a 2018 11 12 THE CONCEPT OF LOVE AND ITS SYNONYMS IN THE WORLD-VIEW OF THE LITHUANIAN LANGUAGE S u m m a y The subjec o his a icle is 108 cases o he usage o he wo d lo e (Li h. meilė) and i s synonyms (c ush, ondness, a ec ion, passion, in a ua ion) ound in he ic ion and publicis ics sec ions o he Co pus o he Con empo a y Li huanian Language. The endencies o me apho isa ion o he concep LOVE and i s synonyms in he wo ld- iew o he Li huanian language we e es ablished by s uc u ing he concep ual me apho s: AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 21 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2. The mos p oduc i e sou ce domain o he concep LOVE is he INANIMATE WORLD (NATURE) (29%). The concep ual me apho s LOVE IS FIRE (12.9%), LOVE IS THE SUN (6.5%), and LOVE IS WATER (4.8%) show ha , in he wo ld- iew o he Li huanian language, lo e is a pu e eeling o i is compa ed wi h sac al elemen s o he Bal ic eligions: i e, sun, and wa e . 3. The second mos p oduc i e sou ce domain is MAN AS A PHYSICAL BEING (27.4%). The concep ual me apho LOVE IS ACTION shows ha , when i comes o he wo ld- iew o he Li huanian language, lo e is no a passi e obse e , bu a he an ac i e o ce ha d i es he cou se o ac ion. 4. The cases o usage ha ep esen he sou ce domains o ITEMS OF THE INANIMATE WORLD (19.4%) and PLANTS (4.8%) indica e ha lo e is an unchecked eeling ha equi es a lo o e o and dedica ion om hose in lo e. 5. The me apho isa ion endencies o he concep LOVE a e simila o hose o i s synonyms (c ush, a ec ion, in a ua ion). Amids he sou ce domain o NATURAL PHENOMENA, he concep ual me apho s CRUSH, INFATUATION IS FIRE, and AFFECTION, INFATUATION IS WATER p e ail. 6. The mos p oduc i e sou ce domain o he concep PASSION is he INANIMATE WORLD (NATURE) (40.5%). The unde lying concep ual me apho s PASSION IS FIRE (24.9%), PASSION IS THE SUN (2.7%) and PASSION IS WATER (8.1%) show ha passion (much like lo e) is compa ed o sac al elemen s o he Bal ic eligions: i e, sun, and wa e , only he sac al meaning is no longe he e, and passion associa es wi h he des uc i e sp ing. 7. The cases o usage ha ep esen he concep ual me apho s PASSION IS THINGS, PASSION IS FOOD, PASSION IS WILD ANIMALS, and PASSION IS ACTION show ha he e is a nega i e emo ional a i ude owa ds passion in he wo ld- iew o he Li huanian language. 8. The concep LOVE and i s synonym passion sha e simila endencies o me apho isa ion. The sou ce domain o NATURAL PHENOMENA is domina ed by he concep ual me apho LOVE/PASSION IS FIRE, while he sou ce domain o MAN AS A PHYSICAL BEING, by he concep ual me apho LOVE/PASSION IS ACTION. In he wo ld- iew o he Li huanian language, lo e is a pu e, s ong, and e e nal eeling, one ha is ied AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 22 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 wi h sac al elemen s o Bal ic eligions, while passion is de ined as a s ong ye lee ing emo ion ha has a des uc i e sou ce. I can be said ha Li huanians alue lo e and no passion. O cou se, he scope o da a does no acili a e making any majo gene alisa ions, ye he limi ed empi ical ma e ial, oo, can gi e insigh in o some clea ends, all he mo e as he e ha e been no e o s o s udy he concep o LOVE in Li huanian linguis ics so a . KEYWORDS: he concep LOVE, cogni i e linguis ics, concep ual me apho , wo ld- iew o he Li huanian language. AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]