BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
KOJI MORITA
Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies, Japan
NIEOSTROŚĆ OKREŚLENIA JĘZYK PROSTY NA POGRANICZU
BAŁTYCKO-SŁOWIAŃSKIM Z PERSPEKTYWY JĘZYKA LITEWSKIEGO
SŁOWA KLUCZOWE: pog anicze bał ycko-słowiańskie, wielojęzyczność, wielokul u owość,
język p os y, p os a mowa, Wielkie Księs wo Li ewskie.
ADNOTACJA
Niniejszy a ykuł do yczy zw. języka p os ego, k ó ym od wieków posługują się óżne g upy
na odowościowe na pog aniczu bał ycko-słowiańskim. Ten swojski i nieo icjalny język unkcjonuje
wś ód niższych wa s w społecznych jedynie jako na zędzie komunikacji we balnej w społecznościach
wielojęzycznych.
Au o wspomina ównież o ym, że w p zeszłości is niał język o podobnej nazwie. Od XVI
wieku do połowy XVII wieku w Wielkim Księs wie Li ewskim unkcjonował język pisany zwany p os ą
mową. Był o wówczas o icjalny język li e acki, obok języka s a o-ce kiewno-słowiańskiego. Służyła
ównież jako na zędzie komunikacji dla wyższych wa s w społecznych w ym wielojęzycznym pańs wie.
Głównym celem niniejszego a ykułu jes uwypuklenie nieos ości ok eślenia język p os y na
pog aniczu bał ycko-słowiańskim, zw acając większą uwagę na in e p e ację ego znaczenia z
pe spek ywy języka li ewskiego.
ABSTRACT
This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious na ional
g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language unc ions among
he lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin mul ilingual communi ies.
The au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a simila
name. F om he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o Li huania he e
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 2
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial li e a y language, apa
om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o he uppe social classes in he
mul ilingual coun y.
The main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple language in he
Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he meaning om he
pe spec i e o he Li huanian language.
WPROWADZENIE
W świe le do ychczasowych badań e enowych wiadomo, że wś ód Polaków o az
innych na odów mieszkających na pog aniczu bał ycko-słowiańskim ozpowszechnione jes
ok eślenie język p os y (mowa p os a lub inne ok eślenia używane wymiennie). Miejscowi
ludzie używają ego ok eślenia dla swojego języka domowego, nieo icjalnego języka niższych
wa s w społecznych. Służy on jedynie do codziennej ozmowy i pełni unkcje komunikacyjne
w ś odowiskach ludności wielojęzycznej ego e enu.
W ym miejscu jednak wa o p zypomnieć, że na ym e enie dawniej eż is niał język,
k ó y nosił podobną nazwę. Od XVI wieku do połowy XVII wieku na e enie Wielkiego
Księs wa Li ewskiego unkcjonował język pisany, zwany p os ą mową. Była ona w am ych
czasach o icjalnym językiem li e ackim obok języka ce kiewnosłowiańskiego, a jednocześnie
ś odkiem po ozumiewania się wyższych wa s w społecznych ludności wielojęzycznej.
Głównym celem niniejszego a ykułu jes uwypuklenie nieos ości ok eślenia język
p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim. Tema en po uszałem już wcześniej w swoich
ozważaniach naukowych (Mo i a 2002, 2004, 2006) i podobne zagadnienia już były
analizowane p zez wielu badaczy, na omias w ej p acy dla osiągnięcia głównego celu podejmę
go na nowo, zw acając większą uwagę na in e p e ację ego znaczenia z pe spek ywy języka
li ewskiego.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 3
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
1. JĘZYK PROSTY NA POGRANICZU BAŁTYCKO-SŁOWIAŃSKIM
Językoznawcy i e onolodzy uważają, że Polacy na pog aniczu bał ycko-słowiańskim w
życiu codziennym posługują się w g uncie zeczy częściej lokalną gwa ą biało uską, czyli
językiem p os ym niż polszczyzną. Ten język z pog anicza bał ycko-słowiańskiego jeszcze nie
jes p zez językoznawców jednoznacznie ziden y ikowany, a wielu badaczy podaje ylko
wyjaśnienia ogólnikowe. Na p zykład, na począ ku książki op acowanej p zez I enę
Ma yniakową, I ydę G ek-Pabisową i Annę Zielińską p . Polskie eks y gwa owe z obsza u
dawnych K esów północno-wschodnich podana jes nas ępująca de inicja: „mową p os ą lub
mówieniem po p os u nazywamy lokalną gwa ę biało uską, k ó ą posługują się
Polacy“ (Ma yniakowa e al. 1996: 8). Leszek Bedna czuk pisze, że „ zw. p os a mowa,
nasycony polonizmami i li uanizmami północno-zachodni dialek biało uski“ (Bedna czuk
1999: 6), zaś Alojzy Adam Zdaniukiewicz w swojej książce p . Gwa a Łopa owszczyzny mówi,
że „ ak zwany język p os y jes na zeczem języka biało uskieg“ (Zdaniukiewicz 1972: 5).
Mikołaj Sawicz wie dzi, że „простая мова представляет собой диалект белорусского
языка“ (Савич 1990: 47)
1
.
Dla mieszkańców wsi na pog aniczu bał ycko-słowiańskim język p os y jes językiem
ludzi niewyksz ałconych, niższych wa s w społecznych. Jak eż wie dzi Rysza d Radzik:
„Biało uszczyzna ak owana była p zez lud jako język „p os y”, chłopski, nie nadający się do
wy ażania wzniosłych uczuć, posługiwania się nim w owa zys wie ludzi kul u alnych,
niegodny d uku“ (Radzik 2000: 178). Według Iwony Kabzińskiej „ unkcjonowanie języka
p os ego ma miejsce wyłącznie w komunikacji we balnej. Jes o język mówiony, nie
posiadający pisma, li e a u y“ (Kabzińska 1999: 66).
Li ewski językoznawca P anas Kniūkš a podk eśla na omias wygodę języka p os ego
nas ępująco:
1
Au o dodaje: „Для этого диалекта характерны аканье-яканье, цеканье-дзеканье; его
морфология, синтаксис и лексический состав типичны для северо-западных белорусских говоров.“
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 4
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Język en był wygodny, gdyż umożliwiał po ozumiewanie się za ówno z
mówiącymi po polsku, jak i po osyjsku, pozwalał lawi ować pomiędzy ymi
dwoma językami. Mówiącego w języku li ewskim nik nie chciał wysłuchać ani
pan, ani pleban, a po biało usku ozumieli wszyscy (Kniūkš a 1990: 12).
Biało uski język li e acki jes na omias uważany p zez ludność chłopską za język ludzi
wyksz ałconych. Świadczy o ym nas ępująca wypowiedź mojej in o ma o ki (u . 1935), k ó ą
zano owałem w czasie badań e enowych we wsi Naliboki na Biało usi: „Niek ó zy ylko po
beła usku (li e acki język biało uski – K. M.) ozmawiają, no o zeba, żeby eż człowiek był
ba dzo uczony“ (Mo i a 2001: 250).
Anna Engelking akże – na pods awie własnych badań e nog a icznych na
G odzieńszczyźnie – wie dzi:
Językiem wspólnym dla całej ludności wiejskiej jes u gwa a biało uska,
zwana p zez jej uży kowników językiem p os ym lub mies nym (‘miejscowym’).
Ok eślenie o znaczy yle, co ‘mowa ludzi p os ych, niewyksz ałconych; gwa a’ i
jes p zeciws awiane językom czys ym: osyjskiemu, polskiemu i biało uskiemu
li e ackiemu, k ó ymi posługują się ludzie uczone, in eligen ne i szlachie ne
(Engelking 1996: 178).
Można za em wnioskować, że język p os y jes językiem ludzi należących do niższych
wa s w społecznych, k ó y p zeciws awia się językom li e ackim (biało uskiemu, polskiemu i
osyjskiemu) ludzi wyksz ałconych. Język p os y ma niższy s a us społeczny w kon on acji z
językiem mieszkańców mias , eli , in eligencji (Radzik 2000: 74).
Należy jeszcze zaznaczyć, że wś ód mniej wyksz ałconej ludności na Biało usi częściej
wys ępuje język mieszany, składający się z óżnych elemen ów biało uskich i osyjskich, zw.
asianka (Smułkowa 2000: 91), a na Uk ainie zw. su żyk, łączący elemen y uk aińskie i
osyjskie (Masalska 1999: 224). Są one ano ma ywne, pows ają i unkcjonują żywiołowo,
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ealizują się wyłącznie w komunikacji we balnej, głównie w miejskich sy uacjach społecznych
(ТДМ 1999: 9). Zdaje się, że oba mieszane języki zajmują poś ednie miejsce w hie a chii
językowej, pomiędzy językami li e ackimi (biało uskim, uk aińskim i osyjskim) a gwa ami
ludowymi.
2. PROSTA MOWA W WIELKIM KSIĘSTWIE LITEWSKIM
Dawniej na e enie Wielkiego Księs wa Li ewskiego unkcjonowały dwa języki
li e ackie: obok języka ce kiewnosłowiańskiego pojawiła się zw. p os a mowa (Успенский
1994: 65; ГЛЗ 2000: 4) ( ak była powszechnie nazywana p zez ówczesnych uży kowników,
podobnie nazywano np. język kancela yjny Wielkiego Księs wa Li ewskiego, s a obiało uski,
s a ouk aiński, k ywicki, zachodnio uski, kancela yjno-słowiański i d.), od óżniająca się
wy aźnie za ówno swoim sys emem g ama ycznym, jak i słownic wem od języka
ce kiewnosłowiańskiego. Jednak wś ód językoznawców nie ma jednoznacznej opinii, czym
ak ycznie była p os a mowa, gdyż jes o pojęcie wieloznaczne (Ge ka 2012: 20).
P os a mowa (проста мова), k ó a pows ała jako al e na ywa wobec języka
ce kiewnosłowiańskiego, na począ ku (w d ugiej połowie XVI wieku) służyła p zede
wszys kim p zybliżeniu wie nym u wo ów eligijno-polemicznych, więc unkcjonowała jako
swois a odmiana języka pisanego w s e ze eligijnej w od óżnieniu od zw. uskiej mowy (руська
мова), k ó a już od XIV wieku odg ywała olę języka kancela yjnego na ziemiach Wielkiego
Księs wa Li ewskiego (Мякишев 2008: 33–40). Znana jes z licznych zaby ków pochodzących
z ok esu od d ugiej połowy XVI wieku do końca wieku XVII. Miała óżne cechy dialek alne
w zależności od egionu i uży kownika.
Wydaje mi się, że ok eślenie p os y znajdujące się na ka cie y ułowej Ka echizmu
Szymona Budnego z 1562 oku
2
: для простыхъ людей языка руского było pie wszym
2
Nakładem Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies opublikowano w dwóch omach eks y Ka echizmu
Szymona Budnego z 1562 oku zaopa zone komen a zem: Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-ichibu.

KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 6
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
sygnałem pows ania ok eślenia p os a mowa. Omawiany Ka echizm jes jedynym zachowanym
dziełem Budnego napisanym w języku s a obiało uskim, w k ó ym ylko cy a y biblijne
p zy aczane były w języku ce kiewnosłowiańskim. Można za em s wie dzić, że Ka echizm
Szymona Budnego jes jednym z najważniejszych ź ódeł p os ej mowy w XVI wieku.
Chociaż w XVI wieku w piśmiennic wie Wielkiego Księs wa Li ewskiego używane były
ównież inne języki (m.in. łacina i polski), o icjalnym językiem pańs wowym pozos ała p os a
mowa (Lazu ka 1997: 33). Miała ona s a us języka kancela yjnego do oku 1696, kiedy o
pos anowieniem sejmu wa szawskiego wp owadzono język polski i częściowo łacinę (G ek-
Pabisowa 1997: 146). Od ego momen u językowi polskiemu nadano s a us języka
pańs wowego, a p os a mowa p ze wała w z óżnicowanych dialek ach ludności uskiej
Wielkiego Księs wa Li ewskiego.
W XVI i XVII wieku, w celu us alenia no m g ama ycznych języka
ce kiewnosłowiańskiego, jego g ama ykę op acowali dwaj uczeni (ГЛЗ 2000) – Waw zyniec
Zyzani (1596) (Зизанiй 1980) i Melecjusz Smo ycki (1619) (Смотрицький 1979), na omias
właściwie nie is nieje dokładny opis no m g ama ycznych p os ej mowy ( zn. li e ackiego
języka s a obiało uskiego w XVI i XVII wieku używanego w u zędach pańs wowych i sądach
na e enie Wielkiego Księs wa Li ewskiego). P óbę ukazania samodzielnego sys emu
językowego siedemnas owiecznej p os ej mowy jako od ębnego języka p zeds awiają dwa
wa ian y ękopiśmiennej G ama yki słowiańskiej Iwana Użewicza (Pa yż 1643; A as 1645)
(ГС 1970). Użewicz op acował g ama ykę języka s a obiało uskiego, czyli języka pańs wowego
Wielkiego Księs wa Li ewskiego (Яскевiч 2001: 51). P zeważnie p zyjmuje się, że język en
u o mował się na pods awie języka s a o uskiego, wspólnego dla ludności Biało usi i Uk ainy
w czasie, gdy ziemie e wchodziły w skład Wielkiego Księs wa Li ewskiego (Ba dach 1988: 20),
Tekisu o oyobi kaise su [Szymon Budny, Ka echizm (Rok 1562), część pie wsza. Teks i komen a z], Kobe: Ins i u e
o Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2002, ii + 148 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol.
56); Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-nibu, dai-sanbu, dai-yonbu. Tekisu o oyobi kaise su [Szymon
Budny, Ka echizm (Rok 1562), część d uga, część zecia, część czwa a. Teks i komen a z], Kobe: Ins i u e o
Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2008, iii + 131 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol.
71).
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 7
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
czyli w ym ujęciu p os a mowa jes wo em ponad egionalnym, wspólnym dla Biało usinów i
Uk aińców (Ge ka 2012: 21). Od ębnie ozwijał się w pańs wie moskiewskim język
wschodnio uski, z k ó ego ewoluował język osyjski. Bo is Uspienski k ó ko ysuje ogólne
cechy p os ej mowy:
Проста мова противопоставляется как церковнославянскому языку, так
и диалектной украинской или белорусской речи. Однако, в отличие от
церковнославянского языка этот язык обнаруживает несомненный
разговорный субстрат, который подвергается искусственному окнижнению за
счет, во-первых, славянизации и, во-вторых, полонизации. Соотвественно
могут быть выделены два варианта простой мовы – украинский и
белорусский: украинский вариант более славянизирован, белорусский в
большей степени полонизирован (Успенский 1994: 68).
Myślę, że udno do końca zgodzić się z powyższą ezą Борисa Uspieńskiego, a pewne
jes ylko o, że p os a mowa była ba dzo z óżnicowana egionalnie. S e a społeczna
wys ępowania p os ej mowy była znacznie większa niż języka ce kiewnosłowiańskiego, k ó y
p zede wszys kim służył do celów eligijnych, a w mniejszym s opniu li e ackich. Język
ce kiewnosłowiański, ba dzo odległy od ealiów ówczesnego życia, był już niez ozumiały dla
sze okich k ęgów społecznych, szczególnie dla wa s w niższych (Успенский 1994: 252).
P os a mowa, mimo b aku zasobu słownic wa abs akcyjnego, k ó e unkcjonowało w języku
ce kiewnosłowiańskim, s anowiła za ówno uży eczne na zędzie wó czości eligijnej, jak i
świeckiej (np. k oniki, dokumen y pańs wowe, zbio y p awa, uchwały sejmowe,
ko espondencje p ywa ne) (Wi kowski 1969: 8). Językiem ym spisywano p zede wszys kim
Me ykę Li ewską (ak a kancela ii wielkoksiążęcej od XV wieku) i słynne S a u y Li ewskie (I:
1529, II: 1566, III: 1588). Nie wiadomo jednak, czy w am ych czasach sys em językowy p os ej
mowy ( ypu G ama yki Użewicza) był sze oko ozpowszechniony na całym e y o ium
Wielkiego Księs wa Li ewskiego, czy ylko na jego og aniczonym obsza ze. Głównymi
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 8
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
uży kownikami ego języka były wyższe, lepiej wyksz ałcone wa s wy społeczeńs wa uskiego,
nie zaś niższe wa s wy społeczeńs wa. Można s ąd wnosić, że p os a mowa w hie a chii
językowej s ała niżej niż język ce kiewnosłowiański, ale wyżej niż gwa y ludowe.
Dla ludzi kul u y uskiej język ce kiewnosłowiański był czys y, a pows anie p os ej
mowy znaczyło dla nich, jak podk eśla Te esa Chynczewska-Hennel, „pewnego odzaju
amalgama usko-polski jako konsekwencja ście ania się kul u y polsko-łacińskiej z adycją
bizan yjsko-słowiańską“ (Chynczewska-Hennel 1985: 57). S ąd można wnioskować, że p os a
mowa była językiem mieszanym w p zeciwieńs wie do czys ego języka
ce kiewnosłowiańskiego.
3. OKREŚLENIE PROSTY Z PERSPEKTYWY JĘZYKA LITEWSKIEGO
Współcześnie w języku p os ym używanym ylko w celu codziennej ozmowy,
ok eślenie p os y jes używane zgodnie ze znaczeniem słownikowym współczesnego języka
polskiego
3
. Jednak wa o u zauważyć, że p zymio nik p os y poświadczony w języku polskim
od XIV wieku miał od począ ku swojego is nienia cha ak e wieloznaczny
4
, wys ępował
za ówno w znaczeniach konk e nych, jak i p zenośnych.
Zigmas Zinke ičius podaje kilka wa ian ów li ewskojęzycznego ok eślenia język p os y,
np. (pa)p as à kalbà, p ãs as liežiù is o az po p os u, np. pap as aĩ (Zinke ičius 1993: 246;
Зинкявичюс 1996: 304), na omias język p os y po li ewsku częściej ok eśla się m.in. gudų
3
Słownik języka polskiego PWN z włączonym suplemen em pod edakcją Mieczysława Szymczaka, . II,
Wa szawa: PWN, 1998, 898-899. Hasło „p os y”: 1. «nie odchylający się w żadną s onę, nie sk ęcający w bok;
ówny, nie wyk zywniony, niek ę y, nie wygię y, nie zgię y», 2. «o ludziach: s ojący na niskim s opniu ozwoju
in elek ualnego, kul u y, wyksz ałcenia, obycia i p.; s ojący nisko w jakiejś hie a chii», 3. «o p zedmio ach: nie
wy óżniający się niczym, sk omny, niewykwin ny, zwykły, pospoli y, nieozdobny, niewyszukany», 4.
«nieskomplikowany, niezawiły, niezłożony, oczywis y, z ozumiały», 5. «zwyczajny, na u alny».
4
E ymologiczny słownik języka polskiego pod edakcją And zeja Bańkowskiego, . II, Wa szawa: PWN,
2000, 788. Au o podk eśla, że słowo o jes od począ ku wieloznaczne i wymaga dalszych s udiów nad ozwojem
seman ycznym.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 9
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
kalba, gudiškai (Zinke ičius 1996: 306–307). We współczesnym języku li ewskim gudas jes
synonimem bal a usis, zeba jednak zw ócić uwagę na o, że gudas ma jeszcze doda kowy
sens, k ó ego nie ma bal a usis. Nazwa gudas jes adycyjnym ok eśleniem Biało usina,
sze oko ozpowszechnionym w li ewszczyźnie p zedwojennej (Čekmonienė, Čekmonas 1993:
352). Jes o obecnie o icjalna nazwa Biało usina. W słowniku e ymologicznym języka
li ewskiego jes de inicja nas ępująca: 1. ‘Biało usin’, 2. ‘Polak, Rosjanin’ (Smoczyński 2007:
207). Według 20- omowego słownika języka li ewskiego, gudas o p zede wszys kim bal a usis
(ka ais lenkas a usas), czyli ‘Biało usin (czasem Polak lub Rosjanin)’
5
. Należałoby jednak
wyjaśnić, dlaczego czasem Polak lub Rosjanin?
Gudas – kiedyś mieszkaniec Li wy nieli ewskiego pochodzenia – o p zede wszys kim
wschodni Słowianin – Rusin (Biało usin); zadziej mówiono ak o Polakach i Rosjanach.
Najczęściej oznacza: ‘człowieka niemówiącego po li ewsku’. Obecnie, jeśli się używa ego słowa
„po ocznie”, o w zasadzie jes ono ak owane poga dliwie, a gudas-em można nazwać nie
ylko Biało usina, lecz ównież Polaka i Rosjanina.
Podsumowując, gudų kalba ma nieos e znaczenie: ‘język używany na e enie Li wy
głównie p zez ludność biało uską, polską i osyjską, k ó a nie mówi po li ewsku’. W gwa ach
li ewskich nazwa gudas ulega apela ywizacji i może oznaczać: ‘człowieka mówiącego inną
gwa ą (li ewską)’ (Smoczyński 2007: 208)
6
.
Dawna p os a mowa na omias znacznie óżni się od współczesnej, ponieważ należy ona
do ka ego ii języka li e ackiego, a jej uży kownicy są ludźmi z wyższych wa s w społecznych.
Bo is Uspienski uważa, że: „Само название проста ни в коем случае нельзя понимать
буквально, поскольку выражение проста мова восходит к лат. lingua us ica“ (Успенский
1994: 66).
Uspienski ak uje dawną p os ą mowę jako lingua us ica. Odwołując się do G ama yki
5
Lie u ių kalbos žodynas, . III: G–H, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla,
1956, p. 692.
6
Op ócz ego Słownik e ymologiczny języka li ewskiego (Smoczyński 2007: 208) podaje kilka de ywa ów
od nazwy gudas: gudijá ‘miejsce, gdzie mieszka wielu Biało usinów’, gùdiškas ‘biało uski’, gùdiškai ‘po biało usku’
i d.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 16
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
THE AMBIGUITY OF EXPRESSION SIMPLE LANGUAGE IN THE BALTO-SLAVIC
BORDER REGION FROM THE PERSPECTIVE OF THE LITHUANIAN LANGUAGE
Summa y
This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious
na ional g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language
unc ions among he lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin
mul ilingual communi ies.
The au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a
simila name. F om he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o
Li huania he e unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial
li e a y language, apa om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o
he uppe social classes in he mul ilingual coun y.
The main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple language
in he Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he meaning
om he pe spec i e o he Li huanian language.
The e a e ac ually wo di e en languages, while he ci cums ances o hei c ea ion
a e simila . The au ho enume a es he simila i ies be ween język p os y and p os a mo a:
1. They can be con as ed wi h languages o highe s a us in he linguis ic hie a chy:
in he pas i was Old Chu ch Sla onic, whe eas nowadays hese a e he Polish, he Russian,
he Bela usian and he Li huanian li e a y languages. A he same ime, hey indica e he
posi ion in he social hie a chy o hei use s;
2. They a e hyb ids c ea ed so as o enable communica ion wi hin mul ilingual
communi ies, in he pas as a w i en language, and oday as a spoken language;
3. Wi hou being di ec ly ela ed o any na ionali y, hey allow o he main enance o
he ambigui y o linguis ic and iden i y bounda ies in dispu es be ween di e en na ionali ies.
The communica i e g oup using nume ous languages which de eloped ou o he

KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
z pe spek ywy języka li ewskiego | 17
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
G and Duchy o Li huania exis s ill oday and is con inued in he Bal o-Sla ic bo de egion
by he s ill used exp ession p os y. In he condi ions o he mul ilingualism and
mul icul u alism, he ambigui y o language and iden i y bounda ies plays an ex emely
impo an ole.
KEYWORDS: Bal o-Sla ic bo de egion, mul ilingualism, mul icul u alism, język p os y,
p os a mo a, G and Duchy o Li huania.
KOJI MORITA
Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies
3-11-1 Asahi-cho, Fuchu-shi, Tokyo 183-8534, Japan
mo i a@ u s.ac.jp