scieee Science in your language
[pl] (orig) [lt] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Nieostrość określenia „język prosty” na pograniczu bałtycko-słowiańskim z perspektywy języka litewskiego

Abstract

    This paper deals with the so-called język prosty which has been used for ages by various national groups living in the Balto-Slavic border region. This homely and unofficial language functions among the lower social classes only as a vehicle for verbal communication within multilingual communities.    The author also mentions the fact that in the past there existed a language called by a similar name. From the 16th century to the middle of the 17th century, in the Grand Duchy of Lithuania there functioned a written language referred to as prosta mova. It was then the official literary language, apart from Old Church Slavonic. It also served as a communication tool for the upper social classes in the multilingual country.The main goal of this paper is to highlight the ambiguity of expression simple language in the Balto-Slavic border region, paying more attention to the interpretation of the meaning from the perspective of the Lithuanian language.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Nieostrość określenia „język prosty” na pograniczu bałtycko-słowiańskim z perspektywy języka litewskiego

Author: Koji Morita
Year: 2021
DOI: 10.35321/bkalba.2021.94.09
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/2135/2256
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
KOJI MORITA
Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies, Japan BAŁTYCKO-SŁOWIAŃSKIM FROM PERSPEKTYWA
NIEOSTROŚĆ OKREŚLENIA JĘZYK PROSTY NA POGRANICZU
LJZYKA LITEWSKIEGO SŁOWA KLUCZOWE: g enzigse bał ycko-słowiańskie, ielojęzyczność,
meh kul u owość, sp ach ein ach, p o a sp ache, Wielkie Księs wo Li ewskie.
ADNOTATION
Nün ige A ikel be i . S. Sp ache des ein achen, dem on Jah hunde en bedienen sich e schiedene
Na ionali ä sg uppen au dem Beg enz bał ycko-słowiańskim. Dieses swojski und ino izielle Sp ach
unk ionie un e den un e en sozialen Schich en lediglich als We kzeug de Kommunika ion e bale in
Gemeinscha en ielojęzycznych.
De Au o e wähn auch übe das, dass in de Ve gangenhei exis ie wa eine Sp ache mi ähnlichem
Namen. Von dem 16. Jah hunde bis halbe 17. Jah hunde in G oßkönigs wie Li uwskim unk ionie e eine
Sp ache gesch iebenen sogenann e ein achen Sp ach. wa es zu diese Zei o izielle Sp ache li e acki,
neben de Sp ache s a o-ke kiewno-słowiańskiego. Dü e auch als Kommunika ionswe kzeug ü höhe e
soziale Schich en in diesem ieloenglis igen S aa . Haup sächlich Ziel dieses A ikels is uebe schaulich e
Bezeichnung Sp ache ein ach au de G enizhe bal ycko-slawiańskim, uebe schauliche Bezeichnung au de
G enizehung diese Bedeu ung aus de Pe spek i e des li auischen Sp aches.
ABSTRACT
This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious na ional
g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language unc ions among he
lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin mul ilingual communi ies. The
au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a simila name. F om
he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o Li huania he e om he
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
pe spec i e de li auischen Sp ache | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial li e a y language, apa
om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o he uppe social classes in he mul ilingual
coun y.
The main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple language in he
Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he meaning om he
pe spec i e o he Li huanian language.
WIRBUNDUNG
W świe le do ychczasowych badań e enowych wiadomo, że wś ód Polaków o az
ande e ölke lebenden an de g enzung bal ycko-slawiańskim e b ei e is die bezeichnung
sp ach p os y (sp awa p os a ode ande e bezeichnungen benu z aus auschba ). O sleu e
benu zen diese Bezeichnung ü ih e Haussp ache, uno izielle Sp ache de nied ige en sozialen
Schich en. Sieh e lediglich zu all ägliche Gesp äch und e üll Kommunika ions unk ionen in den
Umwel de Be ölke ung ielojęzige dieses Gebie s. In diesem O jedoch we zu e inne n, dass
au diesem Gelände ühe auch exis ie e eine Sp ache, de ug einen ähnlichen Namen. Von dem
16. Jah hunde bis halbe 17. Jah hunde au dem Gebie des G oßen He zog ums Li aus
ungie e ein Sp ach gesch ieben, genann ein ache Sp ach. Wa sie in damals Zei en o iziellem
Li e ackisch neben de Sp ache ce kiewnosłowiańskiego, und gleichzei ig Mi elem Ve einba ung
sich höhe e Gesellscha sschich en de Be ölke ung ielojęzycznej. Haup sächlich Ziel dieses
A ikels is uebe schauung de Bes immung Sp ache ein ach au de G enizhe
bał ycko-slawiańskim. Dieses Thema be üh e ich schon ühe in seinen wissenscha lichen
Übe legungen (Mo i a 2002, 2004, 2006) und ähnliche F agednisse schon wu den analysie on ielen
Fo sche n, wäh end in diese A bei ü das E eichen des Haup ziels un e nehme ich es au s
Neue, beziehend g öße e Au me ksamkei au die In e p e a ion diese Bedeu ung aus
Pe spek i e des li auischen Sp aches.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
1. JUZYK PROSTY NA PORADICZU BALTYCKO-SŁOWIAŃSKIM LANGUESKAM Językoznawcy i e onolodzy
uważają, że Polacy na pog aniczu bał ycko-słowiańskim w a l d a n i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n
k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k
i n k i n k i n k i k i n k i n k i n k i k i n k i k i n k i k i n k i n k i n k i k i k i n k i k i k i n k i k i k i k i k i k i k i k i k i k
i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i
k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i
Ma yniakową, I ydę G ek-Pabisową i Annę Zielińską p . Polskie eks y gwa owe z obsza u
k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i
k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i Diese Sp ache aus de G enzzache
Polacy“ (Ma yniakowa e al. 1996: 8). Leszek Bedna czuk pisze, że „ zw. p os a mowa,
baal i ko-slawisch noch is nich on Sp achwissenscha le n eindeu ig ziden i izie , und ielen
Fo sche n gib es nu allgemenikohe E klä ungen. Zum Beispiel, am An ang des Buches
en wickel e on I enę ehemalige K esow no dno-ös liche K esen gegeben is die olgende
De ini ion: mową p os ą ode edenem po p os u nennen wi die lokale gwa ę biało uską, die benu zen sich gesä ig en polonismen und li uanismen no dno-wes e ni dialek biało uski (Bedna czuk 1999: 6), zaś Alojzy Adamaniukiewicz in seinem Buch. Gwa a Łopa owszczyzny sag , dass so genann e Sp ache ein ach is ein Na zeczem de Sp ache weißo uskieg (Zdaniukiewicz 1972: 5). Mikołaj Sawicz behaup e , dass p os aa sp ache s ell sich als dialek беларуского
языка“ (Савич 1990: 47)
1
.
Fü Bewohne des Do es au de G enze bal ycko-slawiańskim Sp ache ein ach is die Sp ache de
Menschen ungebilde en, nied ige en sozialen Schich en. Wie auch behaup e Rysza d Radzik:
Biało uszczyzna behandel wo den wa on dem Volk als Sp ache p os y, chłopski, nich
augende sich zu äuße n wzniosłych uczuć, benu zen sich ihm in gesellscha on Menschen
kul u álních, unwü dig d uku (Radzik 2000: 178). Lau Iwona Kabzińskiej unk ionie ung de Sp ache
ein achen ha Pla z ausschließlich in Ve balkommunika ion. es is eine Sp ache gesp ochen, nich
besi zende sch i , li e a u y (Kabzińska 1999: 66). De li auische Sp achwissenscha le P anas
Kniūkš a un e s eich hingegen Bequemlichkei de Sp ache ein ache olgende maßen:
1
Au o hinzu üg : Dля этого диалекта характерны аканье-яканье, цеканье-дзеканье; его
морфология, синтаксис и лексический состав типичны для северо-западных белорусских говоров.“
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus pe spek i e de li auischen sp ache | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Język diese wa bequem, denn e möglich e Kommunika ion sich sowohl mi sp echenden po
polsk, wie und po osyjsku, e laub e lawi ować zwischen diesen beiden Sp achen. In li auisch
gesp ochenen niemand woll e aussuchen wede pan, noch pleban, und au weißo usch e s anden
alle (Kniūkš a 1990: 12). Biało uski Li e a skijunge is hingegen be ach e on de
Baue nbe ölke ung ü die Sp ache on Menschen ausgebilde en. Beweis da on die olgende
Aussage meine In o ma o in (b. 1935), die ich zano ie e in de Zei eldliche Un e suchungen im
Dö e Naliboki au Biało usi: Niek ó zy nu nach beła usku (li e acki język biało uski K. M.)
un e hal en, no das b auch , dass auch de Mensch seh geleh wa (Mo i a 2001: 250).
Anna Engelking akże – na pods awie własnych badań e nog a icznych na
G odzieńszczyźne behaup e :
Sp achengemeinig ü die ganze ländliche Be ölke ung is hie gwa a weißo uska,
zwana p zez jej uży kowników językiem p os ym lub mies nym (‘miejscowym’).
Ok eślenie das heiß so iel, was ‘sp ach de Menschen ein achen, ungebilde en;
gwa a und is gegenübe s wiene sp achen einen: ussischem, polschem und
weißo ussischem li e a skem, die benu zen sich menschen geleh e, in elligen e und schlachie ne
(Engelking 1996: 178).
Man kann dahe schließen, dass die Sp ache ein ach is die Sp ache on Menschen gehö enden zu
nied ige en sozialen Schich en, de gegenübe s ell sich Sp achen li e a kim (biało uskiem,
polskiem und osyjskiem) Menschen ausgebilde en. Junge Sp ache ha nied ige en sozialen S a us
in Kon on a ion mi de Sp ache de Bewohne de S äd e, Eli e, In elligenz (Radzik 2000: 74). Noch
soll e e wähn we den, dass un e wenige ausgebilde e Be ölke ung au Biało usi häu ige ein
Gemisch sp ache o komm , de sich aus e schiedenen Elemen en weißo ussischen und
ussischen, . w. asianka (Smułkowa 2000: 91), und au de Uk aine . w. su żyk, e binde die
Elemen e uk ainische und ussische (Masalska 1999: 224). sie sind ano ma i e, en s ehen und
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
unk ionie en elemen a wo, aus de Pe spek i e des li auischen Sp aches | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ealisie en sich ausschließlich in Ve balkommunika ion, haup sächlich in s äd ischen sozialen
Si ua ionen (ТДМ 1999: 9). Es schein sich, dass beide gemisch en Sp achen einen mi le en Pla z in
de sp achlichen Hie a chie bese zen, zwischen Sp achen li e ackimi (biało usskym, uk ainischem
und ussischskym) und gwa ami olklichen.
2. SOMMESTA SPRAGE IN GERKEM KASSTVIE LITWWSKIM
F ühe au dem Te i o ium des G oßhe zog ums Li aues ungie en zwei Li e ak ischsp achen:
neben de Sp ache ce kiewnosłowiańskiego e schien sich . s. p os a Sp ache (Uspensky 1994: 65;
ГЛЗ 2000: 4) (so wa sie allgemein on ä zlichem Nu ze n genann , ähnlich nann e man z. B. die
Kanzla jensp ache des G oßhe zog ums Li auisch, s a obiało uski, al euk ainisch, k ywicki,
zachodnio uski, kanzla jno-slawiański usw. ), abweichende sich deu lich sowohl seinem Sys em
g amma ikalisch, wie und Wö e buch on de Sp ache ce kiewnosłowiańskiego. Alle dings un e
den Sp achwissenscha le n gib es nich eindeu ige Meinung, was a sächlich wa ein ache
Sp ache, denn es is ein Beg i ielweich iges (Ge ka 2012: 20). P os a sp ache (p os a sp ache), die
en s and als Al e na i e gegenübe Sp ache ce kiewnosłowiańskiego, am An ang (in de zwei en
Häl e XVI Jah hunde ) dien e o allem bei naheženiu gläubigen We ben eligiijno-polemischen, also
ungie e sie als swois a Va ian e des Sch i ensp aches in sphä e eligiöse in un e scheidung on
. uskiej sp awe ( uška Kniech scha Li uw (Мякишев 2008: 3340). Bekann is sie aus zahl eichen
мова), k ó a już od XIV wieku odg ywała olę języka kancela yjnego na ziemiach Wielkiego
Denkmäle n s ammenden aus dem Zei aum on de zwei en Häl e XVI. Jah hunde bis Ende XVII.
Jah hunde . Ha e e schiedene Dialek ale Eigenscha en
w zależności od egionu i uży kownika.
Es schein mi , dass die Bes immung simple be indende sich au de Ti el age de
Ka echismus Shymon Budny aus 1562: ü ein achъ Menschen des ussischen Wo es
2
wa e s en
2
Nakładem Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies e ö en lich wu de in zwei Tommen Tex e des
Ka echismus Szimona Budného on 1562 Jah zaopa z en Kommen a z: Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-ichibu.

KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 6 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
signalałem en s ehung de bes immung p os a sp ache. Omawiany Ka echismus is das einzige
e hal enen We k Budnis gesch iebenem in de Sp ache al obela ussk, in dem nu biblische Zi a en
p zy aczane wa en in de Sp ache ce kiewnosłowiańskim. Man kann dahe es s ellen, dass de
Ka echismus Schimons Budnes is eine de wich igs en Quellen de ein achen Sp ache im XVI.
Jah hunde . Obwohl im XVI. Jah hunde in de Sch i lienn scha des G oßhe zog ums Li aus
auch ande e Sp achen (m.in. La ein und Polski) benu z wu den, o izielle S aa ssp ache blieb
ein ache Sp ache (Lazu ka 1997: 33). Sie ha e S a us de Sp achen des Kanzle jah es bis 1696, als
es Beschlussens des Wa schawischen Seyms einge üh wu de die Sp ache Polnisch und eilweise
La ininä (G ekPabisowa 1997: 146). Von diesem Momen an sp ach de Polnischen den S a us
s aa liche Sp ache gegeben, und ein ache Sp ache übe leb e in o kommenden Dialek en de ussische Be ölke ung
G oßhe zogscha s Li auens.
Im XVI und XVII Jah hunde , um es zulegen No men g ama ischen Sp ache ce kiewnosłowiańskiego, seine
G amma iken en wickel en zwei Geleh e (ГЛЗ 2000) Waw zyniec Zyzani (1596) (Зизанiй 1980) und Melecjusz Smo ycki
(1619) (Смотрицький 1979), wäh end eigen lich nich exis ie genaue No mbesch eibung g ammliche ein ache
Sp ache ( .e. li e a ische Sp ache al obela usche im XVI und XVII Jah hunde geb auchene in S aa sbü ge n
und Ge ich en im Gebie des G oßen Küns es Li awschen). Ve suchü des Zeigens selbs ändigen Sp achsys ems
siebzehnhunde jäh ige ein ache Sp ache als eigens ändige Sp ache p äsen ie en zwei Va ian en
händkopiśmienne G ama ika slawiańskiej Iwan Użewicza (Pa yż 1643; A as 1645) (ГС 1970). Użewicz e a bei e e
G amma iken de Sp ache al obela usischen, das heiß de S aa ssp ache des G oßhe zog ums Li aus (Jaške ič
2001: 51). Gewöhnlich nimm sich an, dass die Sp ache diese Zei , als diese Lände ein Teil des G oßen He zog ums
Li aus wa en (Ba dach 1988: 20), Tekisu o oyobi kaise su [Shimon Budny, Ka echismus (Jah 1562), Teil e s e . Tex und
u o mował się na pods awie języka s a o uskiego, wspólnego dla ludności Biało usi i Uk ainy
kommen a n], Kobe: Ins i u e 56); Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-nibu, dai-sanbu, dai-yonbu. Tekisu o oyobi
kaise su [Shimon Budny, Ka echismus (Rok 1562), Teil zwei e , Teil d i e , Teil ie e . Tex und Kommen a ], Kobe:
o Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2002, ii + 148 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol.
Ins i u e o
Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2008, iii + 131 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol.
71).
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
also in diese Uebe nehmung ein ache Sp ache is Scha ung übe egionalem, gemeinsames ü
Biało usine n und Uk aińcen (Ge ka 2012: 21). Od ębnie en wickel e sich im S aa Moskiewskim
die Sp ache wschodnio uski, on dem e oluie e die Sp ache osyjski. Bo is Uspienski ku z
zeichne allgemeine Me kmale de ein achen Rede:
Проста мова противопоставляется как церковнославянскому языку, так
и диалектной украинской или белорусской речи. Однако, в отличие от
церковнославянского языка этот язык обнаруживает несомненный
разговорный субстрат, который подвергается искусственному окнижнению за
счет, во-первых, славянизации и, во-вторых, полонизации. Соотвественно
могут быть выделены два варианта простой мовы – украинский и
белорусский: украинский вариант более славянизирован, белорусский в
большей степени полонизирован (Успенский 1994: 68).
Ich denke, dass es schwie ig bis zum Ende ein e s anden sich mi oben üh ende These Bo ysas
Uspieńskiego, und siche is nu das, dass ein ache Sp ache wa seh ge eil egional. Die soziale
Sphä e Au e ens ein ache Sp ache wa iel g öße als die Sp ache ce kiewnoslawiańskiego,
de o allem dien e ü eligiöse Ziele, und in ge inge em G ad li e a ischen. Język b ei iche
ce kiewnosłowiański, ba dzo odległy od ealiów ówczesnego życia, był już niez ozumiały dla
K ä en gesellscha liche , besonde s ü Schich en un e e (Uspensky 1994: 252). Ein ache
sp ache, o z mangel de essou ce wo bens abs ak ions, die unk jonowało in de sp ache
ce kiewnosłowiańskim, s anowiła za ówno uży eczne na zędzie wó czości eligijnej, jak i
säckische (np. k oniki, dokumen e s aa liche, sammel ech s, uchwały sejmowe, ko espondencje
p i a ne) (Wi kowski 1969 8). Językem diesem spisywano o allem Me ykę Li ewską (ak a
kancela ii wielkoksiążęcej on XV Jah hunde ) und be ühm e S a u y Li uwskie (I: 1529, II: 1566, III:
1588). Es is jedoch nich bekann , ob in den damaligen Zei en das Sp achsys em ein ache Sp ache
( yps G ama iky Użewicza) wa wei e b ei e au dem ganzen Te i o ium des G oßhe zog ums
Li aus, ode nu au seinem beg enz en Gebie . Głównymi aus Pe spek i e de li auischen Sp ache
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
| 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
nu ze n diese sp ache wa en höhe e, besse ausgebilde e schich en de ussischen gesellscha ,
nich zaś nied ige e schich en de gesellscha . Man kann hąd einb ingen, dass ein ache sp ache in
de sp achlichen hie a chie s and nied ige als die sp ache ce kiewnosłowiański, abe höhe als
gwa y ludowe. Fü die Menschen Russische Kul u die Sp ache ce kiewnoslawiański wa saube , und
die En s ehung eine ein achen Sp ache bedeu e e ü sie, wie un e s eich Te esa
Chynczewska-Hennel, eine A Amalgama ussko-polsch als Konsequenz ze e ungs sich Kul u
polsko-laciense mi T adi ion byzan ijsko-slawiańsku (Chynczewska-Hennel 1985: 57). Hąd kann man
schließen, dass ein ache Sp ache wa eine Sp ache gemisch em im Gegensa z zu de einen Sp ache
ce kiewnosłowiańskiego.
3. BESPRECIERUNG PRASTA Aus PERSPEKTIVUM LANGWESKIGOS LITWÄSCHEKAS
Gegenwä ig in de ein achen Sp ache benu z em nu zum Zweck all ägliche Gesp äch, Beg i
ein ache is benu z gemäß mi Wö e buchbedeu ung des zei genössischen Polnischen
Sp aches. Alle dings hie we zu beme ken, dass P ädik nik ein ache powiesen gemach in de
3
polnischen Sp ache on XIV Jah hunde ha e on An ang seine Exis ie ung Cha ak e
ieloznaczny, au üpoabal sowohl in Bedeu ungen konk e e , wie und p zenośnych. Zigmas
4
Zinke ičius gib meh e e Va ian en li ewskojęzycznego Bes immung Sp ache k p os y,
Зинкявичюс 1996: 304), wäh end Sp ache k p os y au li ausku häu ige bezeichne sich m.in. gudų
np. (pa)p as à kalbà, p ãs as liežiù is o az po p os u, np. pap as aĩ (Zinke ičius 1993: 246;
3
Słownik języka polskiego PWN z włączonym suplemen em pod edakcją Mieczysława Szymczaka, . II,
Wa schawa: PWN, 1998, 898-899. Passlo p os y: 1. nie ablehnende sich in keine Rich ung, nich d ehende in die Sei e;
gleich, nich ausgek ümm , nich ę y, nich wygę y, nich zgeę y, 2. o Menschen: s ehenden au einem nied igen
G ad de in ellek uellen En wicklung, Kul u , Ausbildungen, Obicia e c. ; s ehenden nied ig in i gendeine Hie a chie,
3. o Gegens änden: nich auszeichnende sich nich sem, bescheiden, nich u in ny, gewöhnly, pospoli y, unbezo nig,
nich ausgesuchen, 4. unsomplizie , nich zawiły, niezłożony, o ensich liche , z ozumały, 5. gewohnliche , na ü liche .
4
E ymologische Wö e buch de polnischen Sp ache un e Redak ion And zeja Bańkowski, . II, Wa schawa: PWN,
2000, 788. De Au o un e s eich , dass das Wo es is on An ang meh zählige und e o de wei e e S udien
übe seman ische En wicklung.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
kalba, gudiškai (Zinke ičius 1996: 306307). In zei genössische li auischem Sp ache gudas is
Synonym bal a usis, man muss jedoch au die Ta sache ach en, dass gudas ha noch
zusä zliche Sinn, den nich ha bal a usis. De Name gudas is einem adi ionellen Beg i
Biało usina, wei e b ei e nigen in li awszczyźnie o wojennej (Čekmonienė, Čekmonas 1993:
352). Es is de zei de o izielle Name Biało usina. Im e ymologischen Wö e buch de
li auischen Sp ache is die De ini ion olgende maßen: 1. ‘Bela usin, 2. ‘Polak, Rosjanin
(Smoczyński 2007: 207). Lau dem 20- olumigen Wö e buch de li auischen Sp ache, gudas is o
allem bal a usis (ka ais lenkas a usas), das heiß ‘Biało usin (zei weise Polak ode Rosjanin).
5
Es gäbe jedoch zu e klä en, wa um manchmal Polak ode Rusjanin?
Gudas eins Einwohne Li auens nich eli wischen U sp ungs es is o allem ös liche
Slo anin Rusin (Biało usin); adziej gesag wu de so übe Polaken und Rusjanen. po ocznie, es
Najczęściej oznacza: ‘człowieka niemówiącego po li ewsku’. Obecnie, jeśli się używa ego słowa
in de Regel is es es behandel e äch lich, und gudas-em kann man nennen nich nu
Biało usina, sonde n auch Polaka und Rusjanina.
Podsumowując, gudų kalba ma nieos e znaczenie: ‘język używany na e enie Li wy
haup sächlich du ch die Be ölke ung weißo uską, polsch und ussisch, die nich au li auisch
sp ich . In li auischen Gwa en de Name gudas ände appella i isie ung und kann bedeu en:
člo ieka sp echenden inną gwa ą (li awskou) (Smoczyński 2007: 208).
6
Al e ein ache Sp ache hingegen un e scheide sich e heblich on zei genössische , weil sie gehö
zu de Ka ego ie Li e a u sp ache, und ih e Benu ze sind Menschen aus höhe en sozialen
Schich en. Bo is Uspienski glaub , dass: Samomo Name ein ach ni in koem Falle kann nich
e s ehen buchs äblich, da Ausd uck ein ach Sp ache au geh k la . lingua us ica (Успенский)
1994: 66).
Uspienski behandel üh eine ein ache Sp ache als lingua us ica. Ve weis sich an die G amma ik
5
Lie u ių kalbos žodynas, . III: GH, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla,
1956, p. 692.
6
Abgesehen da on Słownik e ymologický sp ach li auische Sp ache (Smoczyński 2007: 208) gib einige De i a e om
Namen gudas: gudijá ‘mejsche, wo leb ielen Biało usinow, gùdiškas ‘biało uski, gùdiškai ‘po biało usku usw.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 16 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
THE AMBIGUITY OF EXPRESSION SIMPLE LANGUAGE IN THE BALTO-SLAVIC
BORDER REGION FROM THE PERSPECTIVE OF THE LITHUANIAN LANGUAGE
Summa ies
This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious
na ional g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language
unc ions among he lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin
mul ilingual communi ies.
The au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a simila name.
F om he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o Li huania he e
unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial li e a y language,
apa om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o he uppe social classes in
he mul ilingual coun y. Das main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple
language in he Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he
meaning om he pe spec i e o he Li huanian language.
The e a e ac ually wo di e en languages, while he ci cums ances o hei c ea ion a e
simila . The au ho enume a es he simila i ies be ween język p os y and p os a mo a: 1. They
can be con as ed wi h languages o highe s a us in he linguis ic hie a chy: in he pas i was
Old Chu ch Sla onic, whe eas nowadays hese a e he Polish, he Russian, he Bela usian and he
Li huanian li e a y languages. A he same ime, hey indica e he posi ion in he social hie a chy
o hei use s; 2. They a e hyb ids c ea ed so as o enable communica ion wi hin mul ilingual
communi ies, in he pas as a w i en language, and oday as a spoken language; 3. Wi hou being
di ec ly ela ed o any na ionali y, hey allow o he main enance o he ambigui y o linguis ic
and iden i y bounda ies in dispu es be ween di e en na ionali ies. The communica i e g oup
using nume ous languages which de eloped ou o he

KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 17 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
G and Duchy o Li huania exis s ill oday and is con inued in he Bal o-Sla ic bo de egion
by he s ill used exp ession p os y. In he condi ions o he mul ilingualism and
mul icul u alism, he ambigui y o language and iden i y bounda ies plays an ex emely
impo an ole.
KEYWORDS: Bal o-Sla ic bo de egion, mul ilingualism, mul icul u alism, sp ach p os y,
p os a mo a, G and Duchy o Li huania.
KOJI MORITA
Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies 3-11-1
Asahi-cho, Fuchu-shi, Tokyo 183-8534, Japan
mo i a@ u s.ac.jp