BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
KOJI MORITA
Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies, Japan BAŁTYCKO-SŁOWIAŃSKIM FROM PERSPEKTYWA
NIEOSTROŚĆ OKREŚLENIA JĘZYK PROSTY NA POGRANICZU
LJZYKA LITEWSKIEGO SŁOWA KLUCZOWE: g enzigse bał ycko-słowiańskie, ielojęzyczność,
meh kul u owość, sp ach ein ach, p o a sp ache, Wielkie Księs wo Li ewskie.
ADNOTATION
Nün ige A ikel be i . S. Sp ache des ein achen, dem on Jah hunde en bedienen sich e schiedene
Na ionali ä sg uppen au dem Beg enz bał ycko-słowiańskim. Dieses swojski und ino izielle Sp ach
unk ionie un e den un e en sozialen Schich en lediglich als We kzeug de Kommunika ion e bale in
Gemeinscha en ielojęzycznych.
De Au o e wähn auch übe das, dass in de Ve gangenhei exis ie wa eine Sp ache mi ähnlichem
Namen. Von dem 16. Jah hunde bis halbe 17. Jah hunde in G oßkönigs wie Li uwskim unk ionie e eine
Sp ache gesch iebenen sogenann e ein achen Sp ach. wa es zu diese Zei o izielle Sp ache li e acki,
neben de Sp ache s a o-ke kiewno-słowiańskiego. Dü e auch als Kommunika ionswe kzeug ü höhe e
soziale Schich en in diesem ieloenglis igen S aa . Haup sächlich Ziel dieses A ikels is uebe schaulich e
Bezeichnung Sp ache ein ach au de G enizhe bal ycko-slawiańskim, uebe schauliche Bezeichnung au de
G enizehung diese Bedeu ung aus de Pe spek i e des li auischen Sp aches.
ABSTRACT
This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious na ional
g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language unc ions among he
lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin mul ilingual communi ies. The
au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a simila name. F om
he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o Li huania he e om he
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
pe spec i e de li auischen Sp ache | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial li e a y language, apa
om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o he uppe social classes in he mul ilingual
coun y.
The main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple language in he
Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he meaning om he
pe spec i e o he Li huanian language.
WIRBUNDUNG
W świe le do ychczasowych badań e enowych wiadomo, że wś ód Polaków o az
ande e ölke lebenden an de g enzung bal ycko-slawiańskim e b ei e is die bezeichnung
sp ach p os y (sp awa p os a ode ande e bezeichnungen benu z aus auschba ). O sleu e
benu zen diese Bezeichnung ü ih e Haussp ache, uno izielle Sp ache de nied ige en sozialen
Schich en. Sieh e lediglich zu all ägliche Gesp äch und e üll Kommunika ions unk ionen in den
Umwel de Be ölke ung ielojęzige dieses Gebie s. In diesem O jedoch we zu e inne n, dass
au diesem Gelände ühe auch exis ie e eine Sp ache, de ug einen ähnlichen Namen. Von dem
16. Jah hunde bis halbe 17. Jah hunde au dem Gebie des G oßen He zog ums Li aus
ungie e ein Sp ach gesch ieben, genann ein ache Sp ach. Wa sie in damals Zei en o iziellem
Li e ackisch neben de Sp ache ce kiewnosłowiańskiego, und gleichzei ig Mi elem Ve einba ung
sich höhe e Gesellscha sschich en de Be ölke ung ielojęzycznej. Haup sächlich Ziel dieses
A ikels is uebe schauung de Bes immung Sp ache ein ach au de G enizhe
bał ycko-slawiańskim. Dieses Thema be üh e ich schon ühe in seinen wissenscha lichen
Übe legungen (Mo i a 2002, 2004, 2006) und ähnliche F agednisse schon wu den analysie on ielen
Fo sche n, wäh end in diese A bei ü das E eichen des Haup ziels un e nehme ich es au s
Neue, beziehend g öße e Au me ksamkei au die In e p e a ion diese Bedeu ung aus
Pe spek i e des li auischen Sp aches.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
1. JUZYK PROSTY NA PORADICZU BALTYCKO-SŁOWIAŃSKIM LANGUESKAM Językoznawcy i e onolodzy
uważają, że Polacy na pog aniczu bał ycko-słowiańskim w a l d a n i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n
k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k i n k
i n k i n k i n k i k i n k i n k i n k i k i n k i k i n k i k i n k i n k i n k i k i k i n k i k i k i n k i k i k i k i k i k i k i k i k i k
i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i
k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i
Ma yniakową, I ydę G ek-Pabisową i Annę Zielińską p . Polskie eks y gwa owe z obsza u
k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i
k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i k i Diese Sp ache aus de G enzzache
Polacy“ (Ma yniakowa e al. 1996: 8). Leszek Bedna czuk pisze, że „ zw. p os a mowa,
baal i ko-slawisch noch is nich on Sp achwissenscha le n eindeu ig ziden i izie , und ielen
Fo sche n gib es nu allgemenikohe E klä ungen. Zum Beispiel, am An ang des Buches
en wickel e on I enę ehemalige K esow no dno-ös liche K esen gegeben is die olgende
De ini ion: mową p os ą ode edenem po p os u nennen wi die lokale gwa ę biało uską, die benu zen sich gesä ig en polonismen und li uanismen no dno-wes e ni dialek biało uski (Bedna czuk 1999: 6), zaś Alojzy Adamaniukiewicz in seinem Buch. Gwa a Łopa owszczyzny sag , dass so genann e Sp ache ein ach is ein Na zeczem de Sp ache weißo uskieg (Zdaniukiewicz 1972: 5). Mikołaj Sawicz behaup e , dass p os aa sp ache s ell sich als dialek беларуского
языка“ (Савич 1990: 47)
1
.
Fü Bewohne des Do es au de G enze bal ycko-slawiańskim Sp ache ein ach is die Sp ache de
Menschen ungebilde en, nied ige en sozialen Schich en. Wie auch behaup e Rysza d Radzik:
Biało uszczyzna behandel wo den wa on dem Volk als Sp ache p os y, chłopski, nich
augende sich zu äuße n wzniosłych uczuć, benu zen sich ihm in gesellscha on Menschen
kul u álních, unwü dig d uku (Radzik 2000: 178). Lau Iwona Kabzińskiej unk ionie ung de Sp ache
ein achen ha Pla z ausschließlich in Ve balkommunika ion. es is eine Sp ache gesp ochen, nich
besi zende sch i , li e a u y (Kabzińska 1999: 66). De li auische Sp achwissenscha le P anas
Kniūkš a un e s eich hingegen Bequemlichkei de Sp ache ein ache olgende maßen:
1
Au o hinzu üg : Dля этого диалекта характерны аканье-яканье, цеканье-дзеканье; его
морфология, синтаксис и лексический состав типичны для северо-западных белорусских говоров.“
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus pe spek i e de li auischen sp ache | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
Język diese wa bequem, denn e möglich e Kommunika ion sich sowohl mi sp echenden po
polsk, wie und po osyjsku, e laub e lawi ować zwischen diesen beiden Sp achen. In li auisch
gesp ochenen niemand woll e aussuchen wede pan, noch pleban, und au weißo usch e s anden
alle (Kniūkš a 1990: 12). Biało uski Li e a skijunge is hingegen be ach e on de
Baue nbe ölke ung ü die Sp ache on Menschen ausgebilde en. Beweis da on die olgende
Aussage meine In o ma o in (b. 1935), die ich zano ie e in de Zei eldliche Un e suchungen im
Dö e Naliboki au Biało usi: Niek ó zy nu nach beła usku (li e acki język biało uski K. M.)
un e hal en, no das b auch , dass auch de Mensch seh geleh wa (Mo i a 2001: 250).
Anna Engelking akże – na pods awie własnych badań e nog a icznych na
G odzieńszczyźne behaup e :
Sp achengemeinig ü die ganze ländliche Be ölke ung is hie gwa a weißo uska,
zwana p zez jej uży kowników językiem p os ym lub mies nym (‘miejscowym’).
Ok eślenie das heiß so iel, was ‘sp ach de Menschen ein achen, ungebilde en;
gwa a und is gegenübe s wiene sp achen einen: ussischem, polschem und
weißo ussischem li e a skem, die benu zen sich menschen geleh e, in elligen e und schlachie ne
(Engelking 1996: 178).
Man kann dahe schließen, dass die Sp ache ein ach is die Sp ache on Menschen gehö enden zu
nied ige en sozialen Schich en, de gegenübe s ell sich Sp achen li e a kim (biało uskiem,
polskiem und osyjskiem) Menschen ausgebilde en. Junge Sp ache ha nied ige en sozialen S a us
in Kon on a ion mi de Sp ache de Bewohne de S äd e, Eli e, In elligenz (Radzik 2000: 74). Noch
soll e e wähn we den, dass un e wenige ausgebilde e Be ölke ung au Biało usi häu ige ein
Gemisch sp ache o komm , de sich aus e schiedenen Elemen en weißo ussischen und
ussischen, . w. asianka (Smułkowa 2000: 91), und au de Uk aine . w. su żyk, e binde die
Elemen e uk ainische und ussische (Masalska 1999: 224). sie sind ano ma i e, en s ehen und
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
unk ionie en elemen a wo, aus de Pe spek i e des li auischen Sp aches | 5
doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
ealisie en sich ausschließlich in Ve balkommunika ion, haup sächlich in s äd ischen sozialen
Si ua ionen (ТДМ 1999: 9). Es schein sich, dass beide gemisch en Sp achen einen mi le en Pla z in
de sp achlichen Hie a chie bese zen, zwischen Sp achen li e ackimi (biało usskym, uk ainischem
und ussischskym) und gwa ami olklichen.
2. SOMMESTA SPRAGE IN GERKEM KASSTVIE LITWWSKIM
F ühe au dem Te i o ium des G oßhe zog ums Li aues ungie en zwei Li e ak ischsp achen:
neben de Sp ache ce kiewnosłowiańskiego e schien sich . s. p os a Sp ache (Uspensky 1994: 65;
ГЛЗ 2000: 4) (so wa sie allgemein on ä zlichem Nu ze n genann , ähnlich nann e man z. B. die
Kanzla jensp ache des G oßhe zog ums Li auisch, s a obiało uski, al euk ainisch, k ywicki,
zachodnio uski, kanzla jno-slawiański usw. ), abweichende sich deu lich sowohl seinem Sys em
g amma ikalisch, wie und Wö e buch on de Sp ache ce kiewnosłowiańskiego. Alle dings un e
den Sp achwissenscha le n gib es nich eindeu ige Meinung, was a sächlich wa ein ache
Sp ache, denn es is ein Beg i ielweich iges (Ge ka 2012: 20). P os a sp ache (p os a sp ache), die
en s and als Al e na i e gegenübe Sp ache ce kiewnosłowiańskiego, am An ang (in de zwei en
Häl e XVI Jah hunde ) dien e o allem bei naheženiu gläubigen We ben eligiijno-polemischen, also
ungie e sie als swois a Va ian e des Sch i ensp aches in sphä e eligiöse in un e scheidung on
. uskiej sp awe ( uška Kniech scha Li uw (Мякишев 2008: 3340). Bekann is sie aus zahl eichen
мова), k ó a już od XIV wieku odg ywała olę języka kancela yjnego na ziemiach Wielkiego
Denkmäle n s ammenden aus dem Zei aum on de zwei en Häl e XVI. Jah hunde bis Ende XVII.
Jah hunde . Ha e e schiedene Dialek ale Eigenscha en
w zależności od egionu i uży kownika.
Es schein mi , dass die Bes immung simple be indende sich au de Ti el age de
Ka echismus Shymon Budny aus 1562: ü ein achъ Menschen des ussischen Wo es
2
wa e s en
2
Nakładem Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies e ö en lich wu de in zwei Tommen Tex e des
Ka echismus Szimona Budného on 1562 Jah zaopa z en Kommen a z: Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-ichibu.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 6 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
signalałem en s ehung de bes immung p os a sp ache. Omawiany Ka echismus is das einzige
e hal enen We k Budnis gesch iebenem in de Sp ache al obela ussk, in dem nu biblische Zi a en
p zy aczane wa en in de Sp ache ce kiewnosłowiańskim. Man kann dahe es s ellen, dass de
Ka echismus Schimons Budnes is eine de wich igs en Quellen de ein achen Sp ache im XVI.
Jah hunde . Obwohl im XVI. Jah hunde in de Sch i lienn scha des G oßhe zog ums Li aus
auch ande e Sp achen (m.in. La ein und Polski) benu z wu den, o izielle S aa ssp ache blieb
ein ache Sp ache (Lazu ka 1997: 33). Sie ha e S a us de Sp achen des Kanzle jah es bis 1696, als
es Beschlussens des Wa schawischen Seyms einge üh wu de die Sp ache Polnisch und eilweise
La ininä (G ekPabisowa 1997: 146). Von diesem Momen an sp ach de Polnischen den S a us
s aa liche Sp ache gegeben, und ein ache Sp ache übe leb e in o kommenden Dialek en de ussische Be ölke ung
G oßhe zogscha s Li auens.
Im XVI und XVII Jah hunde , um es zulegen No men g ama ischen Sp ache ce kiewnosłowiańskiego, seine
G amma iken en wickel en zwei Geleh e (ГЛЗ 2000) Waw zyniec Zyzani (1596) (Зизанiй 1980) und Melecjusz Smo ycki
(1619) (Смотрицький 1979), wäh end eigen lich nich exis ie genaue No mbesch eibung g ammliche ein ache
Sp ache ( .e. li e a ische Sp ache al obela usche im XVI und XVII Jah hunde geb auchene in S aa sbü ge n
und Ge ich en im Gebie des G oßen Küns es Li awschen). Ve suchü des Zeigens selbs ändigen Sp achsys ems
siebzehnhunde jäh ige ein ache Sp ache als eigens ändige Sp ache p äsen ie en zwei Va ian en
händkopiśmienne G ama ika slawiańskiej Iwan Użewicza (Pa yż 1643; A as 1645) (ГС 1970). Użewicz e a bei e e
G amma iken de Sp ache al obela usischen, das heiß de S aa ssp ache des G oßhe zog ums Li aus (Jaške ič
2001: 51). Gewöhnlich nimm sich an, dass die Sp ache diese Zei , als diese Lände ein Teil des G oßen He zog ums
Li aus wa en (Ba dach 1988: 20), Tekisu o oyobi kaise su [Shimon Budny, Ka echismus (Jah 1562), Teil e s e . Tex und
u o mował się na pods awie języka s a o uskiego, wspólnego dla ludności Biało usi i Uk ainy
kommen a n], Kobe: Ins i u e 56); Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-nibu, dai-sanbu, dai-yonbu. Tekisu o oyobi
kaise su [Shimon Budny, Ka echismus (Rok 1562), Teil zwei e , Teil d i e , Teil ie e . Tex und Kommen a ], Kobe:
o Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2002, ii + 148 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol.
Ins i u e o
Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2008, iii + 131 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol.
71).
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
also in diese Uebe nehmung ein ache Sp ache is Scha ung übe egionalem, gemeinsames ü
Biało usine n und Uk aińcen (Ge ka 2012: 21). Od ębnie en wickel e sich im S aa Moskiewskim
die Sp ache wschodnio uski, on dem e oluie e die Sp ache osyjski. Bo is Uspienski ku z
zeichne allgemeine Me kmale de ein achen Rede:
Проста мова противопоставляется как церковнославянскому языку, так
и диалектной украинской или белорусской речи. Однако, в отличие от
церковнославянского языка этот язык обнаруживает несомненный
разговорный субстрат, который подвергается искусственному окнижнению за
счет, во-первых, славянизации и, во-вторых, полонизации. Соотвественно
могут быть выделены два варианта простой мовы – украинский и
белорусский: украинский вариант более славянизирован, белорусский в
большей степени полонизирован (Успенский 1994: 68).
Ich denke, dass es schwie ig bis zum Ende ein e s anden sich mi oben üh ende These Bo ysas
Uspieńskiego, und siche is nu das, dass ein ache Sp ache wa seh ge eil egional. Die soziale
Sphä e Au e ens ein ache Sp ache wa iel g öße als die Sp ache ce kiewnoslawiańskiego,
de o allem dien e ü eligiöse Ziele, und in ge inge em G ad li e a ischen. Język b ei iche
ce kiewnosłowiański, ba dzo odległy od ealiów ówczesnego życia, był już niez ozumiały dla
K ä en gesellscha liche , besonde s ü Schich en un e e (Uspensky 1994: 252). Ein ache
sp ache, o z mangel de essou ce wo bens abs ak ions, die unk jonowało in de sp ache
ce kiewnosłowiańskim, s anowiła za ówno uży eczne na zędzie wó czości eligijnej, jak i
säckische (np. k oniki, dokumen e s aa liche, sammel ech s, uchwały sejmowe, ko espondencje
p i a ne) (Wi kowski 1969 8). Językem diesem spisywano o allem Me ykę Li ewską (ak a
kancela ii wielkoksiążęcej on XV Jah hunde ) und be ühm e S a u y Li uwskie (I: 1529, II: 1566, III:
1588). Es is jedoch nich bekann , ob in den damaligen Zei en das Sp achsys em ein ache Sp ache
( yps G ama iky Użewicza) wa wei e b ei e au dem ganzen Te i o ium des G oßhe zog ums
Li aus, ode nu au seinem beg enz en Gebie . Głównymi aus Pe spek i e de li auischen Sp ache
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
| 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
nu ze n diese sp ache wa en höhe e, besse ausgebilde e schich en de ussischen gesellscha ,
nich zaś nied ige e schich en de gesellscha . Man kann hąd einb ingen, dass ein ache sp ache in
de sp achlichen hie a chie s and nied ige als die sp ache ce kiewnosłowiański, abe höhe als
gwa y ludowe. Fü die Menschen Russische Kul u die Sp ache ce kiewnoslawiański wa saube , und
die En s ehung eine ein achen Sp ache bedeu e e ü sie, wie un e s eich Te esa
Chynczewska-Hennel, eine A Amalgama ussko-polsch als Konsequenz ze e ungs sich Kul u
polsko-laciense mi T adi ion byzan ijsko-slawiańsku (Chynczewska-Hennel 1985: 57). Hąd kann man
schließen, dass ein ache Sp ache wa eine Sp ache gemisch em im Gegensa z zu de einen Sp ache
ce kiewnosłowiańskiego.
3. BESPRECIERUNG PRASTA Aus PERSPEKTIVUM LANGWESKIGOS LITWÄSCHEKAS
Gegenwä ig in de ein achen Sp ache benu z em nu zum Zweck all ägliche Gesp äch, Beg i
ein ache is benu z gemäß mi Wö e buchbedeu ung des zei genössischen Polnischen
Sp aches. Alle dings hie we zu beme ken, dass P ädik nik ein ache powiesen gemach in de
3
polnischen Sp ache on XIV Jah hunde ha e on An ang seine Exis ie ung Cha ak e
ieloznaczny, au üpoabal sowohl in Bedeu ungen konk e e , wie und p zenośnych. Zigmas
4
Zinke ičius gib meh e e Va ian en li ewskojęzycznego Bes immung Sp ache k p os y,
Зинкявичюс 1996: 304), wäh end Sp ache k p os y au li ausku häu ige bezeichne sich m.in. gudų
np. (pa)p as à kalbà, p ãs as liežiù is o az po p os u, np. pap as aĩ (Zinke ičius 1993: 246;
3
Słownik języka polskiego PWN z włączonym suplemen em pod edakcją Mieczysława Szymczaka, . II,
Wa schawa: PWN, 1998, 898-899. Passlo p os y: 1. nie ablehnende sich in keine Rich ung, nich d ehende in die Sei e;
gleich, nich ausgek ümm , nich ę y, nich wygę y, nich zgeę y, 2. o Menschen: s ehenden au einem nied igen
G ad de in ellek uellen En wicklung, Kul u , Ausbildungen, Obicia e c. ; s ehenden nied ig in i gendeine Hie a chie,
3. o Gegens änden: nich auszeichnende sich nich sem, bescheiden, nich u in ny, gewöhnly, pospoli y, unbezo nig,
nich ausgesuchen, 4. unsomplizie , nich zawiły, niezłożony, o ensich liche , z ozumały, 5. gewohnliche , na ü liche .
4
E ymologische Wö e buch de polnischen Sp ache un e Redak ion And zeja Bańkowski, . II, Wa schawa: PWN,
2000, 788. De Au o un e s eich , dass das Wo es is on An ang meh zählige und e o de wei e e S udien
übe seman ische En wicklung.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
kalba, gudiškai (Zinke ičius 1996: 306307). In zei genössische li auischem Sp ache gudas is
Synonym bal a usis, man muss jedoch au die Ta sache ach en, dass gudas ha noch
zusä zliche Sinn, den nich ha bal a usis. De Name gudas is einem adi ionellen Beg i
Biało usina, wei e b ei e nigen in li awszczyźnie o wojennej (Čekmonienė, Čekmonas 1993:
352). Es is de zei de o izielle Name Biało usina. Im e ymologischen Wö e buch de
li auischen Sp ache is die De ini ion olgende maßen: 1. ‘Bela usin, 2. ‘Polak, Rosjanin
(Smoczyński 2007: 207). Lau dem 20- olumigen Wö e buch de li auischen Sp ache, gudas is o
allem bal a usis (ka ais lenkas a usas), das heiß ‘Biało usin (zei weise Polak ode Rosjanin).
5
Es gäbe jedoch zu e klä en, wa um manchmal Polak ode Rusjanin?
Gudas eins Einwohne Li auens nich eli wischen U sp ungs es is o allem ös liche
Slo anin Rusin (Biało usin); adziej gesag wu de so übe Polaken und Rusjanen. po ocznie, es
Najczęściej oznacza: ‘człowieka niemówiącego po li ewsku’. Obecnie, jeśli się używa ego słowa
in de Regel is es es behandel e äch lich, und gudas-em kann man nennen nich nu
Biało usina, sonde n auch Polaka und Rusjanina.
Podsumowując, gudų kalba ma nieos e znaczenie: ‘język używany na e enie Li wy
haup sächlich du ch die Be ölke ung weißo uską, polsch und ussisch, die nich au li auisch
sp ich . In li auischen Gwa en de Name gudas ände appella i isie ung und kann bedeu en:
člo ieka sp echenden inną gwa ą (li awskou) (Smoczyński 2007: 208).
6
Al e ein ache Sp ache hingegen un e scheide sich e heblich on zei genössische , weil sie gehö
zu de Ka ego ie Li e a u sp ache, und ih e Benu ze sind Menschen aus höhe en sozialen
Schich en. Bo is Uspienski glaub , dass: Samomo Name ein ach ni in koem Falle kann nich
e s ehen buchs äblich, da Ausd uck ein ach Sp ache au geh k la . lingua us ica (Успенский)
1994: 66).
Uspienski behandel üh eine ein ache Sp ache als lingua us ica. Ve weis sich an die G amma ik
5
Lie u ių kalbos žodynas, . III: GH, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla,
1956, p. 692.
6
Abgesehen da on Słownik e ymologický sp ach li auische Sp ache (Smoczyński 2007: 208) gib einige De i a e om
Namen gudas: gudijá ‘mejsche, wo leb ielen Biało usinow, gùdiškas ‘biało uski, gùdiškai ‘po biało usku usw.
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 16 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
THE AMBIGUITY OF EXPRESSION SIMPLE LANGUAGE IN THE BALTO-SLAVIC
BORDER REGION FROM THE PERSPECTIVE OF THE LITHUANIAN LANGUAGE
Summa ies
This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious
na ional g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language
unc ions among he lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin
mul ilingual communi ies.
The au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a simila name.
F om he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o Li huania he e
unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial li e a y language,
apa om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o he uppe social classes in
he mul ilingual coun y. Das main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple
language in he Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he
meaning om he pe spec i e o he Li huanian language.
The e a e ac ually wo di e en languages, while he ci cums ances o hei c ea ion a e
simila . The au ho enume a es he simila i ies be ween język p os y and p os a mo a: 1. They
can be con as ed wi h languages o highe s a us in he linguis ic hie a chy: in he pas i was
Old Chu ch Sla onic, whe eas nowadays hese a e he Polish, he Russian, he Bela usian and he
Li huanian li e a y languages. A he same ime, hey indica e he posi ion in he social hie a chy
o hei use s; 2. They a e hyb ids c ea ed so as o enable communica ion wi hin mul ilingual
communi ies, in he pas as a w i en language, and oday as a spoken language; 3. Wi hou being
di ec ly ela ed o any na ionali y, hey allow o he main enance o he ambigui y o linguis ic
and iden i y bounda ies in dispu es be ween di e en na ionali ies. The communica i e g oup
using nume ous languages which de eloped ou o he
KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim
aus de Pe spek i e de li auischen
Sp ache | 17 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09
BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204
G and Duchy o Li huania exis s ill oday and is con inued in he Bal o-Sla ic bo de egion
by he s ill used exp ession p os y. In he condi ions o he mul ilingualism and
mul icul u alism, he ambigui y o language and iden i y bounda ies plays an ex emely
impo an ole.
KEYWORDS: Bal o-Sla ic bo de egion, mul ilingualism, mul icul u alism, sp ach p os y,
p os a mo a, G and Duchy o Li huania.
KOJI MORITA
Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies 3-11-1
Asahi-cho, Fuchu-shi, Tokyo 183-8534, Japan
mo i a@ u s.ac.jp