Nieostrość określenia „język prosty” na pograniczu bałtycko-słowiańskim z perspektywy języka litewskiego

BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 KOJI MORITA Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies, Japan NIEOSTROŚĆ OKREŚLENIA JĘZYK PROSTY NA POGRANICZU BAŁTYCKO-SŁOWIAŃSKIM Z PERSPEKTYWY JĘZYKA LITEWSKIEGO SŁOWA KLUCZOWE: pog anicze bał ycko-słowiańskie, wielojęzyczność, wielokul u owość, język p os y, p os a mowa, Wielkie Księs wo Li ewskie. ADNOTACJA Niniejszy a ykuł do yczy zw. języka p os ego, k ó ym od wieków posługują się óżne g upy na odowościowe na pog aniczu bał ycko-słowiańskim. Ten swojski i nieo icjalny język unkcjonuje wś ód niższych wa s w społecznych jedynie jako na zędzie komunikacji we balnej w społecznościach wielojęzycznych. Au o wspomina ównież o ym, że w p zeszłości is niał język o podobnej nazwie. Od XVI wieku do połowy XVII wieku w Wielkim Księs wie Li ewskim unkcjonował język pisany zwany p os ą mową. Był o wówczas o icjalny język li e acki, obok języka s a o-ce kiewno-słowiańskiego. Służyła ównież jako na zędzie komunikacji dla wyższych wa s w społecznych w ym wielojęzycznym pańs wie. Głównym celem niniejszego a ykułu jes uwypuklenie nieos ości ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim, zw acając większą uwagę na in e p e ację ego znaczenia z pe spek ywy języka li ewskiego. ABSTRACT This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious na ional g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language unc ions among he lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin mul ilingual communi ies. The au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a simila name. F om he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o Li huania he e KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial li e a y language, apa om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o he uppe social classes in he mul ilingual coun y. The main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple language in he Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he meaning om he pe spec i e o he Li huanian language. WPROWADZENIE W świe le do ychczasowych badań e enowych wiadomo, że wś ód Polaków o az innych na odów mieszkających na pog aniczu bał ycko-słowiańskim ozpowszechnione jes ok eślenie język p os y (mowa p os a lub inne ok eślenia używane wymiennie). Miejscowi ludzie używają ego ok eślenia dla swojego języka domowego, nieo icjalnego języka niższych wa s w społecznych. Służy on jedynie do codziennej ozmowy i pełni unkcje komunikacyjne w ś odowiskach ludności wielojęzycznej ego e enu. W ym miejscu jednak wa o p zypomnieć, że na ym e enie dawniej eż is niał język, k ó y nosił podobną nazwę. Od XVI wieku do połowy XVII wieku na e enie Wielkiego Księs wa Li ewskiego unkcjonował język pisany, zwany p os ą mową. Była ona w am ych czasach o icjalnym językiem li e ackim obok języka ce kiewnosłowiańskiego, a jednocześnie ś odkiem po ozumiewania się wyższych wa s w społecznych ludności wielojęzycznej. Głównym celem niniejszego a ykułu jes uwypuklenie nieos ości ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim. Tema en po uszałem już wcześniej w swoich ozważaniach naukowych (Mo i a 2002, 2004, 2006) i podobne zagadnienia już były analizowane p zez wielu badaczy, na omias w ej p acy dla osiągnięcia głównego celu podejmę go na nowo, zw acając większą uwagę na in e p e ację ego znaczenia z pe spek ywy języka li ewskiego. KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 1. JĘZYK PROSTY NA POGRANICZU BAŁTYCKO-SŁOWIAŃSKIM Językoznawcy i e onolodzy uważają, że Polacy na pog aniczu bał ycko-słowiańskim w życiu codziennym posługują się w g uncie zeczy częściej lokalną gwa ą biało uską, czyli językiem p os ym niż polszczyzną. Ten język z pog anicza bał ycko-słowiańskiego jeszcze nie jes p zez językoznawców jednoznacznie ziden y ikowany, a wielu badaczy podaje ylko wyjaśnienia ogólnikowe. Na p zykład, na począ ku książki op acowanej p zez I enę Ma yniakową, I ydę G ek-Pabisową i Annę Zielińską p . Polskie eks y gwa owe z obsza u dawnych K esów północno-wschodnich podana jes nas ępująca de inicja: „mową p os ą lub mówieniem po p os u nazywamy lokalną gwa ę biało uską, k ó ą posługują się Polacy“ (Ma yniakowa e al. 1996: 8). Leszek Bedna czuk pisze, że „ zw. p os a mowa, nasycony polonizmami i li uanizmami północno-zachodni dialek biało uski“ (Bedna czuk 1999: 6), zaś Alojzy Adam Zdaniukiewicz w swojej książce p . Gwa a Łopa owszczyzny mówi, że „ ak zwany język p os y jes na zeczem języka biało uskieg“ (Zdaniukiewicz 1972: 5). Mikołaj Sawicz wie dzi, że „простая мова представляет собой диалект белорусского языка“ (Савич 1990: 47) 1 . Dla mieszkańców wsi na pog aniczu bał ycko-słowiańskim język p os y jes językiem ludzi niewyksz ałconych, niższych wa s w społecznych. Jak eż wie dzi Rysza d Radzik: „Biało uszczyzna ak owana była p zez lud jako język „p os y”, chłopski, nie nadający się do wy ażania wzniosłych uczuć, posługiwania się nim w owa zys wie ludzi kul u alnych, niegodny d uku“ (Radzik 2000: 178). Według Iwony Kabzińskiej „ unkcjonowanie języka p os ego ma miejsce wyłącznie w komunikacji we balnej. Jes o język mówiony, nie posiadający pisma, li e a u y“ (Kabzińska 1999: 66). Li ewski językoznawca P anas Kniūkš a podk eśla na omias wygodę języka p os ego nas ępująco: 1 Au o dodaje: „Для этого диалекта характерны аканье-яканье, цеканье-дзеканье; его морфология, синтаксис и лексический состав типичны для северо-западных белорусских говоров.“ KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 Język en był wygodny, gdyż umożliwiał po ozumiewanie się za ówno z mówiącymi po polsku, jak i po osyjsku, pozwalał lawi ować pomiędzy ymi dwoma językami. Mówiącego w języku li ewskim nik nie chciał wysłuchać ani pan, ani pleban, a po biało usku ozumieli wszyscy (Kniūkš a 1990: 12). Biało uski język li e acki jes na omias uważany p zez ludność chłopską za język ludzi wyksz ałconych. Świadczy o ym nas ępująca wypowiedź mojej in o ma o ki (u . 1935), k ó ą zano owałem w czasie badań e enowych we wsi Naliboki na Biało usi: „Niek ó zy ylko po beła usku (li e acki język biało uski – K. M.) ozmawiają, no o zeba, żeby eż człowiek był ba dzo uczony“ (Mo i a 2001: 250). Anna Engelking akże – na pods awie własnych badań e nog a icznych na G odzieńszczyźnie – wie dzi: Językiem wspólnym dla całej ludności wiejskiej jes u gwa a biało uska, zwana p zez jej uży kowników językiem p os ym lub mies nym (‘miejscowym’). Ok eślenie o znaczy yle, co ‘mowa ludzi p os ych, niewyksz ałconych; gwa a’ i jes p zeciws awiane językom czys ym: osyjskiemu, polskiemu i biało uskiemu li e ackiemu, k ó ymi posługują się ludzie uczone, in eligen ne i szlachie ne (Engelking 1996: 178). Można za em wnioskować, że język p os y jes językiem ludzi należących do niższych wa s w społecznych, k ó y p zeciws awia się językom li e ackim (biało uskiemu, polskiemu i osyjskiemu) ludzi wyksz ałconych. Język p os y ma niższy s a us społeczny w kon on acji z językiem mieszkańców mias , eli , in eligencji (Radzik 2000: 74). Należy jeszcze zaznaczyć, że wś ód mniej wyksz ałconej ludności na Biało usi częściej wys ępuje język mieszany, składający się z óżnych elemen ów biało uskich i osyjskich, zw. asianka (Smułkowa 2000: 91), a na Uk ainie zw. su żyk, łączący elemen y uk aińskie i osyjskie (Masalska 1999: 224). Są one ano ma ywne, pows ają i unkcjonują żywiołowo, KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 ealizują się wyłącznie w komunikacji we balnej, głównie w miejskich sy uacjach społecznych (ТДМ 1999: 9). Zdaje się, że oba mieszane języki zajmują poś ednie miejsce w hie a chii językowej, pomiędzy językami li e ackimi (biało uskim, uk aińskim i osyjskim) a gwa ami ludowymi. 2. PROSTA MOWA W WIELKIM KSIĘSTWIE LITEWSKIM Dawniej na e enie Wielkiego Księs wa Li ewskiego unkcjonowały dwa języki li e ackie: obok języka ce kiewnosłowiańskiego pojawiła się zw. p os a mowa (Успенский 1994: 65; ГЛЗ 2000: 4) ( ak była powszechnie nazywana p zez ówczesnych uży kowników, podobnie nazywano np. język kancela yjny Wielkiego Księs wa Li ewskiego, s a obiało uski, s a ouk aiński, k ywicki, zachodnio uski, kancela yjno-słowiański i d.), od óżniająca się wy aźnie za ówno swoim sys emem g ama ycznym, jak i słownic wem od języka ce kiewnosłowiańskiego. Jednak wś ód językoznawców nie ma jednoznacznej opinii, czym ak ycznie była p os a mowa, gdyż jes o pojęcie wieloznaczne (Ge ka 2012: 20). P os a mowa (проста мова), k ó a pows ała jako al e na ywa wobec języka ce kiewnosłowiańskiego, na począ ku (w d ugiej połowie XVI wieku) służyła p zede wszys kim p zybliżeniu wie nym u wo ów eligijno-polemicznych, więc unkcjonowała jako swois a odmiana języka pisanego w s e ze eligijnej w od óżnieniu od zw. uskiej mowy (руська мова), k ó a już od XIV wieku odg ywała olę języka kancela yjnego na ziemiach Wielkiego Księs wa Li ewskiego (Мякишев 2008: 33–40). Znana jes z licznych zaby ków pochodzących z ok esu od d ugiej połowy XVI wieku do końca wieku XVII. Miała óżne cechy dialek alne w zależności od egionu i uży kownika. Wydaje mi się, że ok eślenie p os y znajdujące się na ka cie y ułowej Ka echizmu Szymona Budnego z 1562 oku 2 : для простыхъ людей языка руского było pie wszym 2 Nakładem Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies opublikowano w dwóch omach eks y Ka echizmu Szymona Budnego z 1562 oku zaopa zone komen a zem: Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-ichibu. KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 6 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 sygnałem pows ania ok eślenia p os a mowa. Omawiany Ka echizm jes jedynym zachowanym dziełem Budnego napisanym w języku s a obiało uskim, w k ó ym ylko cy a y biblijne p zy aczane były w języku ce kiewnosłowiańskim. Można za em s wie dzić, że Ka echizm Szymona Budnego jes jednym z najważniejszych ź ódeł p os ej mowy w XVI wieku. Chociaż w XVI wieku w piśmiennic wie Wielkiego Księs wa Li ewskiego używane były ównież inne języki (m.in. łacina i polski), o icjalnym językiem pańs wowym pozos ała p os a mowa (Lazu ka 1997: 33). Miała ona s a us języka kancela yjnego do oku 1696, kiedy o pos anowieniem sejmu wa szawskiego wp owadzono język polski i częściowo łacinę (G ek- Pabisowa 1997: 146). Od ego momen u językowi polskiemu nadano s a us języka pańs wowego, a p os a mowa p ze wała w z óżnicowanych dialek ach ludności uskiej Wielkiego Księs wa Li ewskiego. W XVI i XVII wieku, w celu us alenia no m g ama ycznych języka ce kiewnosłowiańskiego, jego g ama ykę op acowali dwaj uczeni (ГЛЗ 2000) – Waw zyniec Zyzani (1596) (Зизанiй 1980) i Melecjusz Smo ycki (1619) (Смотрицький 1979), na omias właściwie nie is nieje dokładny opis no m g ama ycznych p os ej mowy ( zn. li e ackiego języka s a obiało uskiego w XVI i XVII wieku używanego w u zędach pańs wowych i sądach na e enie Wielkiego Księs wa Li ewskiego). P óbę ukazania samodzielnego sys emu językowego siedemnas owiecznej p os ej mowy jako od ębnego języka p zeds awiają dwa wa ian y ękopiśmiennej G ama yki słowiańskiej Iwana Użewicza (Pa yż 1643; A as 1645) (ГС 1970). Użewicz op acował g ama ykę języka s a obiało uskiego, czyli języka pańs wowego Wielkiego Księs wa Li ewskiego (Яскевiч 2001: 51). P zeważnie p zyjmuje się, że język en u o mował się na pods awie języka s a o uskiego, wspólnego dla ludności Biało usi i Uk ainy w czasie, gdy ziemie e wchodziły w skład Wielkiego Księs wa Li ewskiego (Ba dach 1988: 20), Tekisu o oyobi kaise su [Szymon Budny, Ka echizm (Rok 1562), część pie wsza. Teks i komen a z], Kobe: Ins i u e o Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2002, ii + 148 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol. 56); Shimon Budoni, Kyō i-mondō (1562-nen), dai-nibu, dai-sanbu, dai-yonbu. Tekisu o oyobi kaise su [Szymon Budny, Ka echizm (Rok 1562), część d uga, część zecia, część czwa a. Teks i komen a z], Kobe: Ins i u e o Fo eign S udies, Kobe Ci y Uni e si y o Fo eign S udies, 2008, iii + 131 pp. (Annals o Fo eign S udies Vol. 71). KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 czyli w ym ujęciu p os a mowa jes wo em ponad egionalnym, wspólnym dla Biało usinów i Uk aińców (Ge ka 2012: 21). Od ębnie ozwijał się w pańs wie moskiewskim język wschodnio uski, z k ó ego ewoluował język osyjski. Bo is Uspienski k ó ko ysuje ogólne cechy p os ej mowy: Проста мова противопоставляется как церковнославянскому языку, так и диалектной украинской или белорусской речи. Однако, в отличие от церковнославянского языка этот язык обнаруживает несомненный разговорный субстрат, который подвергается искусственному окнижнению за счет, во-первых, славянизации и, во-вторых, полонизации. Соотвественно могут быть выделены два варианта простой мовы – украинский и белорусский: украинский вариант более славянизирован, белорусский в большей степени полонизирован (Успенский 1994: 68). Myślę, że udno do końca zgodzić się z powyższą ezą Борисa Uspieńskiego, a pewne jes ylko o, że p os a mowa była ba dzo z óżnicowana egionalnie. S e a społeczna wys ępowania p os ej mowy była znacznie większa niż języka ce kiewnosłowiańskiego, k ó y p zede wszys kim służył do celów eligijnych, a w mniejszym s opniu li e ackich. Język ce kiewnosłowiański, ba dzo odległy od ealiów ówczesnego życia, był już niez ozumiały dla sze okich k ęgów społecznych, szczególnie dla wa s w niższych (Успенский 1994: 252). P os a mowa, mimo b aku zasobu słownic wa abs akcyjnego, k ó e unkcjonowało w języku ce kiewnosłowiańskim, s anowiła za ówno uży eczne na zędzie wó czości eligijnej, jak i świeckiej (np. k oniki, dokumen y pańs wowe, zbio y p awa, uchwały sejmowe, ko espondencje p ywa ne) (Wi kowski 1969: 8). Językiem ym spisywano p zede wszys kim Me ykę Li ewską (ak a kancela ii wielkoksiążęcej od XV wieku) i słynne S a u y Li ewskie (I: 1529, II: 1566, III: 1588). Nie wiadomo jednak, czy w am ych czasach sys em językowy p os ej mowy ( ypu G ama yki Użewicza) był sze oko ozpowszechniony na całym e y o ium Wielkiego Księs wa Li ewskiego, czy ylko na jego og aniczonym obsza ze. Głównymi KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 uży kownikami ego języka były wyższe, lepiej wyksz ałcone wa s wy społeczeńs wa uskiego, nie zaś niższe wa s wy społeczeńs wa. Można s ąd wnosić, że p os a mowa w hie a chii językowej s ała niżej niż język ce kiewnosłowiański, ale wyżej niż gwa y ludowe. Dla ludzi kul u y uskiej język ce kiewnosłowiański był czys y, a pows anie p os ej mowy znaczyło dla nich, jak podk eśla Te esa Chynczewska-Hennel, „pewnego odzaju amalgama usko-polski jako konsekwencja ście ania się kul u y polsko-łacińskiej z adycją bizan yjsko-słowiańską“ (Chynczewska-Hennel 1985: 57). S ąd można wnioskować, że p os a mowa była językiem mieszanym w p zeciwieńs wie do czys ego języka ce kiewnosłowiańskiego. 3. OKREŚLENIE PROSTY Z PERSPEKTYWY JĘZYKA LITEWSKIEGO Współcześnie w języku p os ym używanym ylko w celu codziennej ozmowy, ok eślenie p os y jes używane zgodnie ze znaczeniem słownikowym współczesnego języka polskiego 3 . Jednak wa o u zauważyć, że p zymio nik p os y poświadczony w języku polskim od XIV wieku miał od począ ku swojego is nienia cha ak e wieloznaczny 4 , wys ępował za ówno w znaczeniach konk e nych, jak i p zenośnych. Zigmas Zinke ičius podaje kilka wa ian ów li ewskojęzycznego ok eślenia język p os y, np. (pa)p as à kalbà, p ãs as liežiù is o az po p os u, np. pap as aĩ (Zinke ičius 1993: 246; Зинкявичюс 1996: 304), na omias język p os y po li ewsku częściej ok eśla się m.in. gudų 3 Słownik języka polskiego PWN z włączonym suplemen em pod edakcją Mieczysława Szymczaka, . II, Wa szawa: PWN, 1998, 898-899. Hasło „p os y”: 1. «nie odchylający się w żadną s onę, nie sk ęcający w bok; ówny, nie wyk zywniony, niek ę y, nie wygię y, nie zgię y», 2. «o ludziach: s ojący na niskim s opniu ozwoju in elek ualnego, kul u y, wyksz ałcenia, obycia i p.; s ojący nisko w jakiejś hie a chii», 3. «o p zedmio ach: nie wy óżniający się niczym, sk omny, niewykwin ny, zwykły, pospoli y, nieozdobny, niewyszukany», 4. «nieskomplikowany, niezawiły, niezłożony, oczywis y, z ozumiały», 5. «zwyczajny, na u alny». 4 E ymologiczny słownik języka polskiego pod edakcją And zeja Bańkowskiego, . II, Wa szawa: PWN, 2000, 788. Au o podk eśla, że słowo o jes od począ ku wieloznaczne i wymaga dalszych s udiów nad ozwojem seman ycznym. KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 kalba, gudiškai (Zinke ičius 1996: 306–307). We współczesnym języku li ewskim gudas jes synonimem bal a usis, zeba jednak zw ócić uwagę na o, że gudas ma jeszcze doda kowy sens, k ó ego nie ma bal a usis. Nazwa gudas jes adycyjnym ok eśleniem Biało usina, sze oko ozpowszechnionym w li ewszczyźnie p zedwojennej (Čekmonienė, Čekmonas 1993: 352). Jes o obecnie o icjalna nazwa Biało usina. W słowniku e ymologicznym języka li ewskiego jes de inicja nas ępująca: 1. ‘Biało usin’, 2. ‘Polak, Rosjanin’ (Smoczyński 2007: 207). Według 20- omowego słownika języka li ewskiego, gudas o p zede wszys kim bal a usis (ka ais lenkas a usas), czyli ‘Biało usin (czasem Polak lub Rosjanin)’ 5 . Należałoby jednak wyjaśnić, dlaczego czasem Polak lub Rosjanin? Gudas – kiedyś mieszkaniec Li wy nieli ewskiego pochodzenia – o p zede wszys kim wschodni Słowianin – Rusin (Biało usin); zadziej mówiono ak o Polakach i Rosjanach. Najczęściej oznacza: ‘człowieka niemówiącego po li ewsku’. Obecnie, jeśli się używa ego słowa „po ocznie”, o w zasadzie jes ono ak owane poga dliwie, a gudas-em można nazwać nie ylko Biało usina, lecz ównież Polaka i Rosjanina. Podsumowując, gudų kalba ma nieos e znaczenie: ‘język używany na e enie Li wy głównie p zez ludność biało uską, polską i osyjską, k ó a nie mówi po li ewsku’. W gwa ach li ewskich nazwa gudas ulega apela ywizacji i może oznaczać: ‘człowieka mówiącego inną gwa ą (li ewską)’ (Smoczyński 2007: 208) 6 . Dawna p os a mowa na omias znacznie óżni się od współczesnej, ponieważ należy ona do ka ego ii języka li e ackiego, a jej uży kownicy są ludźmi z wyższych wa s w społecznych. Bo is Uspienski uważa, że: „Само название проста ни в коем случае нельзя понимать буквально, поскольку выражение проста мова восходит к лат. lingua us ica“ (Успенский 1994: 66). Uspienski ak uje dawną p os ą mowę jako lingua us ica. Odwołując się do G ama yki 5 Lie u ių kalbos žodynas, . III: G–H, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1956, p. 692. 6 Op ócz ego Słownik e ymologiczny języka li ewskiego (Smoczyński 2007: 208) podaje kilka de ywa ów od nazwy gudas: gudijá ‘miejsce, gdzie mieszka wielu Biało usinów’, gùdiškas ‘biało uski’, gùdiškai ‘po biało usku’ i d. KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 16 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 THE AMBIGUITY OF EXPRESSION SIMPLE LANGUAGE IN THE BALTO-SLAVIC BORDER REGION FROM THE PERSPECTIVE OF THE LITHUANIAN LANGUAGE Summa y This pape deals wi h he so-called język p os y which has been used o ages by a ious na ional g oups li ing in he Bal o-Sla ic bo de egion. This homely and uno icial language unc ions among he lowe social classes only as a ehicle o e bal communica ion wi hin mul ilingual communi ies. The au ho also men ions he ac ha in he pas he e exis ed a language called by a simila name. F om he 16 h cen u y o he middle o he 17 h cen u y, in he G and Duchy o Li huania he e unc ioned a w i en language e e ed o as p os a mo a. I was hen he o icial li e a y language, apa om Old Chu ch Sla onic. I also se ed as a communica ion ool o he uppe social classes in he mul ilingual coun y. The main goal o his pape is o highligh he ambigui y o exp ession simple language in he Bal o-Sla ic bo de egion, paying mo e a en ion o he in e p e a ion o he meaning om he pe spec i e o he Li huanian language. The e a e ac ually wo di e en languages, while he ci cums ances o hei c ea ion a e simila . The au ho enume a es he simila i ies be ween język p os y and p os a mo a: 1. They can be con as ed wi h languages o highe s a us in he linguis ic hie a chy: in he pas i was Old Chu ch Sla onic, whe eas nowadays hese a e he Polish, he Russian, he Bela usian and he Li huanian li e a y languages. A he same ime, hey indica e he posi ion in he social hie a chy o hei use s; 2. They a e hyb ids c ea ed so as o enable communica ion wi hin mul ilingual communi ies, in he pas as a w i en language, and oday as a spoken language; 3. Wi hou being di ec ly ela ed o any na ionali y, hey allow o he main enance o he ambigui y o linguis ic and iden i y bounda ies in dispu es be ween di e en na ionali ies. The communica i e g oup using nume ous languages which de eloped ou o he KOJI MORITA. Nieos ość ok eślenia język p os y na pog aniczu bał ycko-słowiańskim z pe spek ywy języka li ewskiego | 17 doi.o g/10.35321/bkalba.2021.94.09 BENDRINĖ KALBA 94 (2021) h p://jou nals.lki.l /bend inekalba ISSN 2351-7204 G and Duchy o Li huania exis s ill oday and is con inued in he Bal o-Sla ic bo de egion by he s ill used exp ession p os y. In he condi ions o he mul ilingualism and mul icul u alism, he ambigui y o language and iden i y bounda ies plays an ex emely impo an ole. KEYWORDS: Bal o-Sla ic bo de egion, mul ilingualism, mul icul u alism, język p os y, p os a mo a, G and Duchy o Li huania. KOJI MORITA Tokyo Uni e si y o Fo eign S udies 3-11-1 Asahi-cho, Fuchu-shi, Tokyo 183-8534, Japan mo i a@ u s.ac.jp