scieee Science in your language
[lt] (orig) [de] [fr] [it] [es] [pt]

COVID-19 pandemija ir karas Ukrainoje: eufemizmų ir disfemizmų vartojimas viešajame diskurse latvių, lietuvių ir rusų kalbose

Abstract

Straipsnis apima dvi leksikos kategorijas – eufemizmus ir disfemizmus, vartotus vykstant dviem didžiausiems, nuo 2020 m. visą pasaulį sukrėtusiems globalinio masto įvykiams: COVID-19 pandemijai ir Rusijos pradėtam karui Ukrainoje. Į straipsnį įtraukti eufemizmai ir disfemizmai įvardija minėtus įvykius latvių, lietuvių ir rusų kalbomis. Tiek pandemijos laikotarpio, tiek ir karo leksikos analizei pasirinkta po dvi leksikos grupes: 1) COVID-19 pandemiją apibūdinantys žodžiai; suskaldytos visuomenės puses apibūdinantys žodžiai; 2) Rusijos karui prieš Ukrainą įvardyti panaudotos leksemos; kariaujančias puses apibūdinantys žodžiai.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

COVID-19 pandemija ir karas Ukrainoje: eufemizmų ir disfemizmų vartojimas viešajame diskurse latvių, lietuvių ir rusų kalbose

Author: Dite Liepa; Evija Liparte
Year: 2022
DOI: 10.35321/bkalba.2022.95.06
Source: https://journals.lki.lt/bendrinekalba/article/download/2213/2326
200
BENDRINĖ KALBA | 95
DITE LIEPA
LU La iešu alodas ins i ū s, Rīga S adiņa uni e si ā e
EVIJA LIPARTE
Nep iklausoma aduc o a
doi.o g/10.35321/bkalba.2022.95.06
COVID-19 PANDEMIA Y WARAS
EN UKRAINA: EUFEMISM Y DISFEMISM
USOJIMAS A VARXAJAME DISCURRSE
LATVI, LITUVI Y RUS KALBOSE1
ESMINIAI ŽODŽIAI:
eu emizmai, dis emizmai, COVID-19 pandemija, ka as,
iešasis disku sas.
ANOTACIÓN el
El a ículo aba ca dos ca ego ías lexicicas eu emismo y dis emismo, a o os en
el anscu so de dos mayo es, desde 2020 m. odos los acon ecimien os
conmocionados a escala global: COVID-19 pandemia y Rusia iniciada gue a en Uc ania.
El a ículo inclui eu emizmai y dis emizmai į a dija menė us sucesios en la ians,
lie u ių y usų lenguas. Tan o pa a el análisis del léxico del pe íodo de la pandemia
como de la gue a se eligió po dos g upos léxicos: 1) palab as que desc iben la
COVID-19 pandemia; desglosadas palab as que desc iben pa es de sociedad; 2) a la
gue a de Rusia con a Uc ania nomb a u ilizadas leksemas; ka iaujancias pa es desc ibido es palab as.
ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án:
This a icle co e s wo lexical ca ego ies: euphemisms and dysphemisms in wo majo global
e en s ha shook he wo ld since 2020: he COVID-19 pandemic and he wa ha Russia
s a ed in Uk aine. The euphemisms and dysphemisms ea u ed in he a icle a e used o
designa e said e en s in he La ian, Li huanian, and Russian languages. Fo he lexical
analysis o bo h he ocabula y o he pan1 S aipsnio base es pa e del in o me, el cual ue
pe scai y 2022 m. sep iemb e 8 d. Vilniaus uni e si e e ykusio en la in e nacional
con e encia en Sla ijas pa ibiai XXXXI a. sandū oje. Kalba isuomenėkul ū a apa ybė. Una de
los au o es del a ículo D. Liepa a ículo p epa ó bajo el p oyec o del p og ama es a al de
in es igaciones de Le onia Daba inės la ių kalbos a ojimas i aida (N .
VPP-LETONIKA-2022/1-0001).
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
201
demic pe iod and ha o he wa ime we e selec ed wo lexical g oups: (1) wo ds ha
desc ibe COVID-19 and he sides o he socie y di ided; (2) lexemes used o designa e he
Russia-Uk aine wa and he wo ds ha desc ibe he wa ing sides. globales de di icul ades
ĮVADAS IR BENDRAS TEMOS APIBŪDINIMAS
Socioling is ė Ina D u ie ė (2021: 7) y a nu odžiusi, kad „XXI amžiaus
ečiasis dešim me is p asidėjo naujais išbandymais žmonijai, p ie bend ų
cambio climá ico, con lic os iolen os, ing esos inequalidades y o os añadiendo nue o i us
causel ą pandemiją. Toda ía nenu imos pasiones de la sociedad po COVID-19, 2022 m. eb e o
24 d. mundo suk ė é nue a agedija Rusia in asionzimo en Uc ania. Es os úl imos es años
de acon ecimien os de escala global in luye on y el uso de la lengua. Según poli icos
eu emisms y dis emismos in es igado And ejaus Weisbe go, la lengua aiška pasida é
ulga esnė es o lemia eal si uación. Apie Schweiko e imą e ce aamecua emesa década
en la sociedad ambién dijo que él es ex ao dina iamen e noš ankus y con usišku slengu,
pe o así ya es: du an e la gue a la gen e malikiasi, hai o as Reinholds Amanas simila men e
esc ibía sob e la gue a en o a li e a u a no hay desapa ecido juego y su c ea i idad
i ai galima sup as i“ (Valodnieki 2022). Vokiečių kilmės JAV kalbininkas,
maledik ologijos2 p adininkas i ba a ų–aus ų keiksmažodžių žodyno su-
lengua elemen o. Es o, que en la lengua exis e c ea i idad, es uno de indicado es, que ella es
kū inyje: Home o aizduojami did y iai p ieš ko odami ginklais iškone-
eikda o ieni ki us (Aman 1975: 160). Keikimąsi jis apibūdina kaip ag e-
sy ų žodinį eiksmą, ku is dažniausiai yks a susijaudinus, būna sukel as
us acijos (Aman 1975: 153).
Emocijoms i eakcijai į si uaciją iš eikš i dažnai ieškoma ne ik slengo
žodžių, be i naujažodžių: „<...> kalbos d asia is da gy a. Kalbos sis e-
ma is da y a lanks i, žmonės geba eaguo i į ak ualius į ykius ku dami
naujus žodžius i kons ukcijas pagal jau esamus modelius. S a biausia –
i ybinga, que habban ieji pe cibe la lengua como a sí pe eneusancia, como alo ybę. Es o
con i ma que la lengua la ia es capaz de adap a se a cualquie ipo de condiciones (D u ie e
2022: 202). 2Maledic ología ( ok. Maledik ologie, angl. maledic ologie < lo . maledice e ‘keik is,
iškone eik i) psicholing is ikos, socioling is ikos y psicología, es udian i keikimąsi y
pik žodžia imą, . y. leksiką, median e la ealizuojamo uno de los ac os ag esi ios lingüėsenos
kone eikimas.
202 BENDRIN KALBA | 95 La au o a de es e a ículo en di e sas publicaciones de
países ya ha discu ido la c eación lingüís ica impulsada po la pandemia en
aspec os de léxica y de la c eación de palab as, ambién ha esc i o sob e la
ac i ud de la ios y li uanos a la pandemia y sus ealidades comunes y
di e encias3. Du an e los úl imos es años debido a la ac i idad pública medios
de comunicaciónes, publicaciones, comen a ios de edes sociales, la o alidad de
palab as de la ias y li uanas lenguas apina on y nue as, y de más an iguas
conocidas, pe o menos usadas é minos, así como o os inno aada ais4. Sin
emba go, la pandemia lengbiné expe iencia […] sólo pa e expe iencia. 2022 m.
mundo ocu e una e dade a gue a, ma cla ė i, que el consumo de la gue a y de
kalbų žodynus papildė ka o leksika. Su ja – kaip i su pačiu ka o ak u –
isuomenė da ik mokosi gy en i. Daba , kai aki aizdu, kad Uk ainoje
lucha lexicón du an e la pandemia no enía de undamen o obje i o. Ko idmečiu
empleados médicos y sus olun a ios ayudabinillos he oíško y pasi ado
compo amien o (labo ando neno muo a iempo de abajo complejas, peskias y
p incipalmen e iskingas condiciones) ue desc úbido gue a leksiką y gue a
e miniją u ilizando pe kel inėmis signi icados, ej.: ko ido on as, on o línea
nub ėž a hospi alí co ido ios, médicos ik ieji he o iai, ko a apkasų pi mose
linijose y pan. Sin emba go Rusia in adiendo a Uc ania se hizo cla o que comenzó
una e dade a gue a, y las palab as gue a, en e, apcasas, enemigos deben
se concebidas al sen ido li e al, y no pe kel ine ( ambién é. D u ie e 2022: 202).
Publicis a le ios Paulas Raudsepas esc ibió: Pandemia no es e dade a gue a, pe o ella nčiau
gue a que algo que la g an mayo ía de la población de Le onia es expe imen ę. El a acan e no
es o a nación lempiomené, pe o el i us no es mise ico dioso y a oz. Como y en gue a, es e
enemigo imposible de ene a se sin na saus compo amien o y cla a pe cepción de que dn
nomb e del g an in an o polí icos como sociedadé debe es a dispues a a sac i ica
(Raudseps 2021). Du an e la pandemia la gue a leksiką pasi elcaban y polí icos, y médicos
abajado es, sus no ca cūko y publicis ikoje. Kyla cues ión, cuán o ella e a adecuada y como
en eso žiū ė a. Es a cues ión bas an e discu ida: an es pasisa3 Ž . al inal del a ículo
p esen ada lis a de li e a u a. 4 In e p e ado a y colbininkė E. Lipa ė en ex os de In e ne
lengua le onia es za g esa más de 1 500 pe ko ona i usa pandemiją 2020 m. ac ualizuo os o
suku ų daik a a dinių dū inių (Lipa e 2021a), socioling is ė D. Liepa jun o con sociologe Anda
Rožukalne esumió du an e el p ime y el segundo pe íodos de eme gencia (sob e ellos. 195, 12
adelan e, 256), nue os dū inius usados en los comen a ios de no icias de In e ne con leksem
ko id- (Rožukalne, Liepa, 2022).
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
203
ky daba y medikai, y pe iodis as, y kalbininkai, y sociologos. Jolan os
Zaba skai ės (2020) La discusión conducida en el club de habla mos ó que en
el espacio pos so ié ico es o puede es a elacionado con el pasado
he edado de un so ie mecio a ineš u pensamien o, cuando, i iendo de ás
de la co ina de hie o, cualquie pe u bación o limi ación del i mo habi ual
de ida e a pe cibida como un enemigo con el que había que lucha 5. Šiai
nos ka o kon eks e, is dėl o many ina, kad ik asis on as, p iekinės lini-
jos i did y iai y a ka e, odėl s eika os s i yje kalbos kū yba u ė ų bū i
minčiai p i a iain , especialmen e 2022 m. Rusia y Uk aiki okia ( ambién é Liepa, Lipa e 2022: 66-67).
La gue a, comenzado en Uc ania, la lexiká de gue a en Eu opa ac ualiziza o li e ales
sen idos. En abiejos idiomas bal os la ios y lie u ios ella du an e algún iempo ue pasy iaje
sluoksnyje, po que Le onia y Li uania desde el inal del Segundo mundo gue a ac i os ka inių
eiksmų no. Posa ios años lle ó a cabo Nep iklausomybės y pasioposición de luchas miško b olių
mo ėjimai, dissiden ų p o es ai. 1991 m. yko ko a po es ados independencia de la e kū imą,
que an o Li uania, como Le onia eque ía de pe sonas sac i icias, pe o Rusia comenzadas
gue a lėmė nue o, XXI a. lexiką de gue a, has a šiol ne u ėjusią analogo, a ac i a de es a
lexis ca ego ías hay y eu emizmai bei dis emizmai. Cuando o os idiomas a masla po silpni,
p asi e zija pasiginación, ne al is y ag esi idad, y dis emizmai aquí juega i in signi ica i o
papel. Su u j u ag eso ė Rusia puolimą, pode os demos a imu, olis p ime imu, ginkluo
luchas y masac es, las cuales es ins igusi, busca encub i o llama se o os nomb es así
di ec os concep os keičia eu emizmai. El obje i o de es e a ículo examina eu emismos y
dis emismos, con los cuales en el discu so público se desc iben algunos aspec os de la
pandemia COVID-19 y la gue a en Uc ania, consumo en lenguas la ias, Li uanas y usas.
Viešujo discu so en es e a ículo se conside an si ios web, de los que se ha ecopilado esc i a
y o al ma e ial empí ica: a ículos de no icias y opiniones po ales y sus comen a ios,
egis os de edes sociales y o os en ambos emas6. Es a ma e ia no puede conside a se
oda aba cándia y baig ine. Es una a iable, oda ía adicional base de da os, no es ingida a
de e minada uen e o pe íodo. Pa yzdžių ecogimien o limi a solo posibilidades ísicas de
ija oda in e ne amplidadse a ichable ma e ialá. Kalbininkai ma e ialá sob e la gue a en
Uc ania e ec o lenguaba aún apenas apibend ina, po lo que debe ía se in e esan es y
aliosos 5 Sob e so ie mecio polí ica eu emizació más é. I enos Sme onienės y Danu ės
Daučiūnai ės
(2014) a ículo.
6 Fuen es lis as é. al inal del a ículo.
204 BENDRIN KALBA | 95 esul ados de es udios compa a i os (D u ie e 2022:
200). Es e uno a ículo de in es igaciones compa a i as. En él se esumen y
jun aban an o di e en es lenguas, an o dis in a emá ica ejemplos.
Inclusiona ejemplos de la lengua usas elegida delibe adamen e, ya que ellos
e elan an o la egidado a polí ica del K emlin e ó ica, como los medios de
oposición usos es ue zos democ á icos de desc ibi obje i amen e lo que
ocu e en Rusia y Uc ania. Además, las usas lengua conside i ina del léxico de
i pli imo p adiniu šal iniu: ka o leksiką usų kalba ci uoja i komen uoja,
aiškina i analizuoja iso pasaulio žiniasklaida. O icialioji Rusijos žinias-
klaida pandemijos me u ne ik La ijoje i Lie u oje, be i ki ose pasaulio
gue a en países de consumo di undió no c eencia y dudae la i us se i uma,
acunom, y Rusijai in asionzndos en Uc ania nus ebino mundo negigim de gue a,
desc ibiéndolo ales eu emizmas como specialioji ope acija, especialina
ope acija, ka inė ope acija y o os, así abundando la can idad de desin o mació
en gene al lujo y aumen ando la ensión emocional de in o mación.
Tan o del pe íodo pandémico, como de la léxica mili a análisisei a ículo
seleccionada po dos g upos léxico. Analizando la lexis de la pandemia COVID-19,
se discu en la en e medad y la si uación ca ac e izoyan es, así como las
palab as que desc iben pa es de la sociedad escaldadas, y analizando el uso de
la lexis de la gue a de Rusia y Uc ania si uación a la que se nomb a on lexemos
y ka iaujancias palab as que desc ibían.
El abajo plan ea los siguien es e os:
1) ija mencionados g upos de léxico uso en si ios web, eligiendo
eu emismo y dis emismo; 2) compa a casos de consumo de eu emismos y
dis emisms en la pandemia y gue a en Uc ania discu sos.
Pa a el es udio se u ilizan desc ip i in, análisis de componen es y en pa e
g e inamasis mé odos. Compa ando a ios lenguajes ma e ialá, se puede
decidi an o sob e esumi adas ealidades y enómenos del lenguaje
uni e salidad, an o sob e las úl imas posibilidades de pe cep o. El a ículo
ealiza solo análisis cuali a i o, no ec ipiendo a ención a el núme o de
eu emismos y dis emismos, su elación p opo cional en e sí y ecuencia de
consumo, ambién cuan i a i amen e no dis inguiendo adicionales
dis emismos (incluyendo ulga ismos) de si uaccionales dis emismos
(incluyendo no ada us). Nea liekama ejemplos análisisé según eu emizamien o
(ž .: Kudi ka 2012; Sme onienė, Daučiūnai ė 2014) y dis emizamien o modosus.
Es o pod ía se un ema de es udio sepa ado, especialmen e me a o inė nominacija, cuyos ejemplos en ambos se esumen en discu sos en odos los es idiomas pa icula men e abundan.

DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
205
1. EUFEMIZMAI IR DISFEMIZMAI:
SVOK AIŠKINIMAS IR APIBRŽIMAI Como señala Ma ius Sme ona, p incipal p oblema
in es igando eu emismos es su es ablecimien o y de inición. Según M. Sme onos, exis e la
exis encia de muchas de es e concep o de iniciones, nes odos los cien í icos
eu emismos de ineja así, como a indi iduales in es igaciones necesi a (Sme ona 2015: 6),
aí p ide ina al obje i o del es udio. Eu emismo de iniciones en le onio dialo ypo
acen uado eu emizmų que se usa en luga abu palab a, ulga ismo u o o po azones
i jais keičiamų žodžių s ilis inis aspek as, kaip eu emizmų a ojimo iks-
lą nu odan ik pakeičiamąją unkciją: eu emizmas – ai „žodis a posakis,
é nicas u o osokias de uso limi ado (VPSVe); son emocialmen e neu ús palab as o
ases, usados en luga de encagaulių, pe nelyg iesmukiškų o nemalonios palab as
(Veisbe gs 1999: 17). Análogamen e y en galesíes […] eu emizmo de ine se sólo como įžeidų o
nemalonų palab a[…] ag ažinan e, enmasca an e, a enuan e desc ip i o dicho[…] (DUDENe).
O as lenguas es udiosas usábiles de iniciones indican a ios p opósi os de consumo
eu emismos, en e ellas: ealidad pe ku ción, másca ación, des ina a o engañamien o o
engañamien o, en is ijamien o eu emizuoj a pe sonaamad, y k .7 Teniendo en cuen a los
indicados obje i os, M. Sme ona se es ue za po o mula una de inición que los aba que
odos: Eu emizmo es una palab a o combinación de palab as, u ilizado en ac o de
comunicación con el in de asedia se al obje o eu emizuado y así cambia ealidad, o pa a
engaña , obliga al oyen e a en ende ealidad de la mane a que el o ado necesi a,
ambién encodi ica obje os eu emizuados que iolan los abúes p ima ios y sus
esul ados de desa ollo pos e io , e ique a, disposiciones mo ales (Sme ona 2015: 25). La
o binina aus aliana Ka eʼé Bu idgeʼé c ee que am cie o con ex o sob e abú emá se
puede habla sin in ingi no mas, si se u iliza eu emizmo, y no conc e o nomb e. Sin
emba go eu emis ina lexis, que iene ales a a ieses lingüís icas como gue a, polí ico y
médico a go, con obje o delibe adamen e enmasca a , engaña (Bu idge 2012). Analizando
la eu emización polí ica en los í ulos de a ículos publicis íes en Li uania, I. Sme onienė
y D. Daučiūnai ė indican que el obje i o de eu emizaciones7 se p esen a en un esumen de
de iniciones de eu emisms o mulados po los lingüis as de a ios países de R. Kudi ka
p iedangai su eikia i papildomų – klas os i paslap ingumo ma menų. Šiuo
a eju eu emizmai a ojami ne iek am, kad neužgau ų jausmų, be i
ciją y polí ica eu eminis, cuya g un enza en palab as y modos de deci lo que a la mayo
pa e del público le es inacep able, según el Es ado, puede se p o ocando emociones
nega i as o en elación a algunas ins i uciones de pode (Sme onienė, Daučiūnai ė, 2014: 123:
63). Vasilijus Mosk inas, al que ci a kalbininkės, cla amen e dis ingue la eu emización
(2012) i M. Sme ona (2015: 11–17).
206
BENDRINĖ KALBA | 95
las gali bū i p ideng i, maskuo i a išk aipy i esminius dalykus. Šią unk-
polí ica del desin o mación polí ica, la úl ima la explicando como meną y aki aizdų
e dadas ex o pamien o. De los acon ecimien os en Uc ania cues iones y polí icos, y
medios de comunicación buscan se diploma iški, aí, según I. Sme onienės y D.
Daučiūnai ės, e ia a llama emas a enmasca a con mue e, iolencia, o as calamidades
elacionadas lo que sus consumido quie e ep esen a en una nega i idad luz (Veisbe gs
2002: 54). Apibūdiendo nemolagumo aišką nusikal imų disku se, en la lingüo ypia li uana
o mulado es a de inición de dis emismos: žodžiai o žodžių junginiai, u ilizados ie oj
š elnesnių, con el in de o ma una opinión nega i a, p opo ciona un ono nega i o o algo
o ende (Jakimo ienė 2017). En el habla de los alemanes la de inición de dis emismo es muy
ik aisiais a dais i kalbėdami apie nemalonius į ykius, ne inkamus ki ų
šalių eiksmus, y a linkę pag ažin i, suš elnin i ik uosius jų pa adinimus,
amplia y noconc e o, le an ando sólo su p opósi o de consumo: neu alaus o de una
(Sme onienė, Daučiūnai ė 2014: 125).
Dis emizmai i gi apib ėžiami į ai iai, nu odan jų s ilis inius aspek us
( ulga umą) i (a ba) ikslus – įskaudin i ad esa ą, pe dė i neigiamus daly-
kus i pan. La ių kalbo y oje pa eikiamais apib ėžimais akcen uojama, kad
dis emizmas y a „ amilia us, ulga us žodis a žodžių junginys, ku iuo
sąmoningai pakeičiamas s ilis iškai i emocionaliai neu alus os pačios e-
alijos pa adinimas“ (VPSVe) a ba, kad ai – „įskaudinan ys, įžeidžian ys
žodžiai, ku iais sąmoningai sus ip inamos neigiamos są okos, pe dedama
palab a posi i a nega i o, menedado desc ip i o desp en imien o (DUDENe).
Análogamen e a adas y keiksmažodžiai. R. Amanas es en a izado: Cualquie palab a, que
se u iliza ag esi amen e, es keiksmažodis (Aman 1975: 165). Es a ideaí desa ollan y Johnas
E. Josephas: Kalba no iene se pik žodžiaujan i, neš anki, acis inė, que ue a o gauli
( aducido de la ių k., éase Džoze s 2008: 130). Según A. Weisbe go, espues a á p egun a
de qué es zagaulus palab a, no exis e, po que olodio signi icado yace no solo en el mismo
e bo. Ją p opo ciona hablan is, esc iban is, escuchado , lei y ojs. Es o signi ica que
o ugunan e puede se cualquie palab a (Veisbe gs 2002: 56). El e udi o p opone sepa a
indi idualius emocionalinius dis emismus y ik uosius dis emismus así llama a o-
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
207
jamus en la habla pública menin enemigosus, a žo us o ned augus. En ales
casos se aplican gene alizaciones, hipe boles, se usan nomb es de animales y
en e medades, en a éalizado e iculimo, bukap o iškumas, e c. (Veisbe gs 2002:
5657). Nag inando la polí ica, sob e eu emismos A. Veisbe gas esc ibió así: <...>
en la ac ual sociedad de in o mación silencia imposible las pe sonas ienen
encon a mane a, cómo in o ma y desin o ma , jus i ica , explica o
engaudinė . A los egímenes o ali a ios es e espec o ha sido más ácil. Ellos
enían mucho que ocul a an o del en o no mundo, an o de sus ciudadanos, a
eces y de sí mismos. <...> Con olando medios de comunicación el o ali a ismo
puede pe mi i se silencia , censu a , pasa . Democ acia iene que habla , po lo
que eu emizmai en ella di undidas mucho más ampli (Veisbe gs 1999: 17). Aquí
debe ía añadi que en la sociedad democ á ica más ex endida y dis emizmai,
po que en ella imposible nu i e se pasig i amien o, encío, desilusio, abejojimo
o simplemen e emocionalumo. oda es o signi ica di e sas eces: pe sonas
abe amen e malikian en las edes sociales, i ónicamen e pašiepia y
p a a djiuoja unos o os en comen a ios de si ios In e ne as a ículos,
publica algún que sea si uacinį dis emis inį naujada ą, que a aiga a ención, y .
. En es e abajo, en el que se discu en medicininé y mili a lexico a mainos,
p epa emien odi e si icadas de iniciones, eu emizmais se conside an palab as
o posacas, que se usan en luga e inais u o os sume imais e i ables de palab as,
y dis emizmais palab as de cono aciones nega i as o combinaciones de palab as,
con las cuales delibe adamen e se sus i uyen pa a usa nomb es
es ilís icamen e y emocialmen e neu os de la misma ealidad. Además, en es e
a ículo se in en a sepa a adicionales y si uacinius dis emismus. Los
dis emizmais adicionales se conside an en el lenguaje ya his ó icamen e
a aigada, en di e sas si uaciones casi uni e salmen e se u ilizan dis emizmai8,
unkelis, pida as), o si uaciniais dis emizmais – žodžiai, ku ie suku iami kon-
k ečioje si uacijoje9 ( emian is asociaciojimis, kon aminacijos būdu a aikan
incluyendo y ulga ismos (p.ej.: ašis a, ocupan e, nusikal ėlis, idio a, juego
habla10, ej., pasi elkian la de o mación one ina: ko ona šmo ona) o adquie en
dis emis ina conno ación que no malmen e no ienen (p z., slidinė ojai). Sin
emba go, delinea una on e a ígida en e es os dos g upos de dis emismos
es di ícil, po que no es á cla o, qué iempo in e alá o ecuencia de consumo
debe ía conside a se c i e io de as ixiamien o dis emismo (p.ej., dis emizmas,
su gido sólo pe COVID-19 8 Sob e es o éase más. E. Lipa e (2021b: 8788). 9 Po lo an o los se puede llama y (okaziniais) dis emis iniais naujada ais.
10 Apie žaidimą kalba (la . alodas spēle) la ių šnekamojoje kalboje i jo p iemones ž .
V. E ns sone (1997).
208 BENDRIN KALBA | 95 pandemía, puede se u ilizado ampliamen e y con
di e sas signi icadas). Toda ía más inamen e s aipsnyje discu idos
eu emizmas nedi e enciui se, aunque a eces los se p opone di idi en
nujuosos y anuosius11; poli iniai y p opagandiniai eu emizmai al caso pa ek ų
en naujųjų ca ego ía.
2. EUFEMIZMAI IR DISFEMIZMAI, KURIAIS
APIBÚDINA COVID-19 PANDEMIA
2.1. Ligos e si uaciones eu emizmas y dis emizmas
M. Sme ona como yškų pe sona y su nomb e abu así eu emisms de consumo
con empo áneamen e g ožinėje li e a u a ejemploí mini Joanneʼės K. Rowling
no elus sob e Ha į Po e į. Bijodami no sólo pic ojo bu ininko Voldemo a, pe o y
a i su nomb e, o os bu ininkai Voldemo á llaman Pa s sabes qué ó Tas, cuyo
ne alia menė i. Incluso sus pa ida ios mue e aledo es no llaman a su seño po
nomb e, en él se abo dan como en Tamsos aldo ą o Šeimininką (Sme ona 2015: 24). En
La ia asociaciones con es e pe sonaježu p omadino du an e la pandemia aplicados
es ic os es icciones de mo imien o o iciales nomb e mājsēde12, que muchos
pe sonas pe cibió no sólo como angliško é mino lockdown la išką a ian ą, sino y
como del mili a é mino komandan s unda ‘komendan o alanda eu emizmą. Es o,
po ejemplo, mues a, a p incipios de 2021 m. en la ed social Facebook p esen ado un
ing eso: Ska os, ka daudziem es os o iciālie apzīmējumi i gluži kā Voldemo s Ha ija
Po e a sāgāTas,ku unesauc ā dā <...>. Así laikam ambién op odas esas
mājsēdes13 u . (Vejo que a muchos es os nomb es o iciales son como Voldemo de
la sagas de Ha io Po e El que no se llama nomb e <...>. Ko bueno, po eso y se
encuen an odas esas mājsēdes, e c. .).
11 Sob e al posibilidad alude R. Kudi ka (2012). 12 Mājsēde especí ica es icción de mo imien o
equisi o de no deja el luga de esidencia en iempo es ablecido (Tēzau s). Es un dū inyo
sin ác ico-mo ológico (< māj-a ‘namai + sēd-ē ‘sėdė i + galūnė -e; en más sob e es o é. E.
Lipa e (2021a: 115116)), según signi icación COVID-19 con ex o él co esponde a Li uania u usí
oda el país cua en ina. Como o iciales e miną mājsēde La ia se empezó a aplica desde la
segunda ez anunciada si uación de eme gencia a pa i (2020 m. no iemb e mes), cuando ue
in oducida es ic os es icciones de mo imien o, incluyendo y comendan o alandą. Du an e la
pandemia COVID-19 en Le onia ha habido un o al de es pe íodos de es ado de eme gencia
es ablecidos po el gobie no, con es icciones de a iada se e idad: (1) desde 2020-03-12 has a
2020-06-10; (2) desde 2020-11-09 has a 2021-04-06; (3) desde 2021-10-11 has a 2022-04-01. 13En odos los
ejemplos p esen ados pa yškin a au o es del a ículo, excep o es a palab a, que su į aše es
pa yškinęs mismo su au o . Pa yzdžios y sus aducciones pac ados sólo los g uckščiausios
e o es de o og a ía y disy yba, las cuales obs aci a an comp ende con enido.
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
215
Bueno, ja ya minis s d īks consumi necenzē u leksiku un unā pa pohujismagēnu, ad
a u iņam a klā ko no o: Aus umei opā i ambién nahujismagēns. Aus umei opá sū am
a iecīgajā i zienā minis us, ku i g ib mūs pilnībā kon olē un pā ē s odo nues a
ida pa koncen ācijas nome ni, s ās o pasakas pa ecu cil ēku aizsa dzību no ī usa
(Na, si ya minis iu puede usa Mēs necenzū inę leksiką y habla sob e pochuizmo geną,
en onces puedo e ela le qué nue o: En Eu opa O ien al es gene esama y nachuismo.
Es amos en iando a Eu opa del Es e en la co espondien e di ección minis os que quie en
con ola nos o almen e y con e i en oda nues a ida campamen o de concen ación,
siguiendo cuen os sob e seny os pe sonas p o ección con a el i us). O o in e nau a su
opinión la exp esaškė así: šodien minis a kungs lie o ā du pohujisma, pe o ī
iģiķenahuj??? (hoy el seño minis o usa la palab a pochuizmo, y mañana eiki e nachui30). No
pasó ni año y medio de años, la si uación en Eu opa y en el mundo d amá icamen e cambió, y
es a ulga i azė se con i ió spa nuo uoju šūkiu, mo o, su ienijusiu y mis mis de ensinas
Uk aėjus, y ellos en o o mundo apoyando a pe sonas.
3. RUSIJOS Y UKRAINAS GAR APIBÚDINANTI LEXIKA
3.1.La Si uación en Uc ania ma can es dis emizmas y eu emizmas
Nag inėjando eu emis ina y dis emis ina leksiką, po la que se desc ibe la
si uación en Uc ania después de Rusia in asion y ka iaujančios pa e,
especial a ención dedica hay a los p ime os días de la gue a pa a o am
sakiniui con dis emizmu ( usišku keiksmažodžiu) Russky ojny корабль, иди
нахуй! (Rusų ka inis lai e, eik nachui), que žaibo elocidad odeó odo el
mundo. Como sub ayada en discusión, ocu ida el 21 de ab il de 2022 d. Laidoje
de la adio de Le onia Ģimenes s udija (Šeimos s udija), algunos
keiksmažodžiai pasida ė ge as onas, el agizma de gue a jus i ica su
consumo (Lamu ā di 2022). K eise is Mosk a liúdnai ihgo esció en los
p ime os días de la gue a, cuando exho ó a Uc ania paseniechos Gy ačių
isla se indie a, pe o ellos echaza on es o hace y con es a ase
g ose amen e en ió ma inio ba co. Gy ačių salos gynėjo de pícčio pasaky a
azė i o Uk ainos gynėjų mo o: usando ella ue pe daži i los nomb es de asen amien os en señales de á ico de ca e e as, así demos ando po-
žiū į į įsib o ėlius. Kai 2022 m. balandžio 14 d. Mosk a nuskendo (nuo
Juodąją jū ą saugojusių Uk ainos ake ų Nep un smūgių), uk ainiečiai džiau-
30 Lie . ulg. nachui ‘1. keiksmas, a ojamas kaip pe a as: eik nachui <...>. 2. elniop, ebū-
nie. <...>ʼ eina nachui! elniop, kaip blogaiʼ (Zaikauskas 2008: 97).

216
BENDRINĖ KALBA | 95
gėsi, kad lai as nuplaukė en, ku bu o pasiųs as. Vėliau šis šūkis bu o
u ilizado desc ibiendo lo que ocu e en Uc ania. Uk ainiechos esc ibido , o oToke las
g a as i ka ys A emas Čapajus (Артем Чапай) ašė:
cosas no se e i an, y hay que es o za se es o en ende . Unaip u o a, a odos nos es
pasimaišę: neginkluo i pe sonas Be dianske en ían nachui ginkluo os ocupan us,
muje es Romnų ajone en ían nachuiša uo us ancius. Cada hace lo que puede.
Uk ainieços son mega šaunús, como Da ydas con a Galiyo ą (Čapajs 2022). Decimien o
con usišku keiksmažodžiu išpopulia izó y ue a de Uc ania on e as, p obablemen e
debido a su lingüís ico exp esi idad. Los le ones lo aducian sólo en pa e, mucho
palikdami e imo kalboje o iginalo kalbos cen inį, s ilis iškai žymė ą ele-
men ą: K ie u ka akuģi, ej nahuj! (la iškasis a i ikmuo ej di s ‘eik šik ’ bū ų
esmelne ). Menėdos pa icipan es del p og ama de adio, en e ellos y A. Veisbe gas,
comen uodami al leksiką, neš ankius palab as llamaban di e sos eu emizmais (pagal
p ime os aides de las palab as co espondien es), ej., bē- ā di ‘b-žodžiai, hā-bē-pē
‘ch-b-p, en- ā di ‘n-žodžiai, o usaban un compues o de palab as aka leksika ‘ okia
leksika, en a iza la palab a al. Los pa icipan es del p og ama deba ie on ambién
sob e lo que po qué du an e la gue a ús icas, noš ankias lexis se encuen an más:
abie a si uacion con lic i a, paaš in as emociones; si una pa e usa al leksiká,
an es o más a de p iside ín y o a pa e. Cuando es ilis i icamen e neu al lexika
noeksminga (nesukelia eacciones), se u iliza es ilis i icamen e eksp esy i, po
ejemplo, dis emizmai. Es e dad, los usua ios de la ed social li uana Facebook a es e
dicho pa a es e es sugal ojé eu emis inio, co agų y šmaikš ų sus i ui alą:
EIKTUZET!, umpas, cla os, co agus cie o de augo pe sonajes en iundimas pasquí
lai ų ka inį usą!
O o eu emizmo en ia el buque k yp imi (pasiųs i paskui lai ą), que en
Li uania ue p opues o como Me ų posakio candida o, šiandien ya
ampliamen e u ilizado y en endido sin ningún con ex os (U nėžiū ė 2022: 18).
2022 m. eb e o 24 d. empezado gue a, que, al o és no oculpian , llamado
b u aliu gue a con a Uc ania o gue a de Rusia en Uc ania, Rusia lide azgo
y o icialioji mediosida no llama gue a, us oja di e sos eu emizmos. Poli ólogo
Je gēņijus Roščinas esc ibo:
2022 m. asa io 24 d. Rusijos p eziden as Vladimi as Pu inas p anešė, kad ykdoma
„specialiojika inėope acija“. P idu sime, kad p anešdamas apie „ope aciją“, sa-
sinio al inal Pu ino dėjo d pun o y nu ilėjo que es o es ope ación, di igida con a o o
es ado, conc e amen e Uc ania. Siguió ue hablado sob e los obje i os de
desmili a ización y denaci icación. Sin emba go en es e con ex o impo an e
p ecisamen e esa es uc u a g ama ical la palab a ope acia no iene suplemen o (Roščins 2022).
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
217
Sob e la si uación a la que Rusia cons uyó el mundo democ á ico iniciando en Eu opa la
gue a y su no llamada gue a, usando di e sos eu emismos en uno de sus elje onos
i oniza o ya mencionado Sand is Vanzo ičius: Nuumucu cen ās labi ā i no o mulē , kā
nosauk ka u Uk ainā, lai ikai o nenāk os sauk īs ajā ā dā pa ka u pa
mili ā uope āciju,mili ā ukon lik u, a mijasmācībāmka aaps ākļos ka a ka aiz
(Daba ėsi s engi ų su o mula Uk ainians, as he s a e is called in he Wes , ha only
i s ne a my is called ka as […] ope a ion, o mili a y aining wa a e o wa a e) in
2022 (Vanzo ič). Sin emba go más a de si uación omada llama de e dade os nomb es:
ka u, in asi e zimu, zapao ai y ėjų asociada con C imea okupacia. I. Sme onienė y D.
Iš p adžių iešajame disku se bū a sumišimo, a o i eu emizmai daba -
inė si uacija Uk ainoje, paaš ėję kaimyninių als ybių san ykiai, kon lik as.
Daučiūnai ė como con ocupación elacionados eu emismos mini in e nacionales palab as
limu i pan. Rusijoje a o i žodį ka as d audžiama, i ai kai ku ie opozi-
cijos a s o ai iešajame disku se nu odo kaip eu emizmą a odami žodžių
junginį užd aus as žodis, p z.:
Феминизм как политическая сила <...> не может быть на стороне [запрещен-
ноевРФслово] и тем более — [запрещенноевРФслово] оккупационной
(Feminizmas kaip poli inė jėga <...> negali p i a i [RF užd aus as žodis], juolab –
okupaciniam [RF užd aus as žodis]).
Galima saky i, kad eu emizacija šio ka o ema p asidėjo jau 2014 m., i
sanciones, suje os, in e ención, apa ejiusius publicis inių s aipsnių an aš ėse
Li uania (Sme onienė, Daučiūnai ė 2014: 125126). Según académicos, a los lec o es ellos no
an conocidos, pa es incluso no en endidos, po lo que causa no an a eacción nega i a
como el di ec o nomb amien o del enómeno (Sme onienė, Daučiūnai ė 2014: 132), aigi las
palab as in e nacionales muikiai cumple la unción de eu emizació.
Be eu emis inio é mino ka inė ope acija ( us. военная операция), Pu ino ambién
ue on pasi elkiami du ečiau a ojami, po lo que neįp as i y menos en endidos
in e nacionales palab as: Uk aine's demili a iza ion i denaci ikacija. La palab a
denaci icación ‘medidas de e adicación del nazismo (BLKŽ) es á elacionada con la
palab a nacizmas ‘nacionalsocialis as pa ido polí ica y ideología, okiečių ašizmas
(DLKŽ). Aiškindando susiklosčiusią padė į, es os concep os usaba especialis as de
di e sos países y ámbi os. Poli ólogo la ių Andis Kudo as ašo: Nacisma apka ošanas
ēma K ie ijā i ē a odo padomju laika p opagandas dēļ. Un po eso iņi aho a
u pina, sako , ka Uk ainā K ie ija ealizē denaci ikācijuun demip opagandos. Po eso
218
BENDRINĖ KALBA | 95
li a izāciju (Ko os su nacizmu ema Rusijoje y a pa ogi dėl isos so ie mečio
ellos aho a la pisan diciendo que en Uc ania Rusia lle a a cabo denaci icación y
desmili a ización) (Kudo s 2022). Rusas esc i o a, pe iodis a, opozicione é Julija
La ynina (Юлия Латынина), eagiendo a Pu in us ojamus palab as, decla ó:
У меня теперь есть надежда, что вместо денацификации Украины наступит
dipu inizamien o de Rusia (Daba engo espe anzas, que, en ez de e ec ua se
la Uc ainas denaci icació, yks Rusia depu inización) (La yninaTV 2022).
P opagandís icas ejemplos de lengua son y eu emis icas pa a azés
pe pasakojimai o as palab as, los cuales o icialioji medios de Rusia ampličiai
uso a a gue a en Uc ania desc ibi . Po ejemplo, e i o de a mies usas y
leeción desc ibi se así:
<...> проведена операцияпо свертываниюипереброске <...> войск на тер-
риторию ДНР, проведен рядотвлекающихидемонстрационныхмеро-
p ятийсобозначениемреальныхдействий войск (<...> ealizada la ka iuomenesa
supackamien o y aslado <...> en DLR e i o iją ope ación, aplicada muchybė
dis acción de a ención y demos omных medios, indican es ac uosius
ka iuomenesa acciones).
De ales con adic o ias signi icado palab as p esen ados de la si uación
desc ipciones Uk ainas pa e se íe y i onizuodama e acción llama nega i o un
puolimu ( us. отрицательное наступление), a la gue a ba cos nuskendimu nega i o
un изниimu ( us. отрицательное всплытие), . y. eiksmu, con a iingu subma inio
lai o изкилому в поверхность воды. Po su pa e a lipus del ep esen an e o icial
del minis e io de de ensa uso de la ed social Facebook šmaikš uoliai es pues oėję
al la eu emis ina ase que desc ibe la ka iuomenés bėgimą de Rusia: enemag con
pozo om beji po noso os (p iešas gėdingai bėga pascu noso os). Los in en os
del dic ado uso, eiškiami poli iniais eu emizmais, mucho más amplios. La e is a
de In e ne Le onia Pua o (2022) analizuojan Pu in conocinimui. El égimen
sisakymai, ku iuose jis p ilygina sa e Rusijos ca ui Pe ui I pe Šiau ės
ka ą, o daba inį įsi e žimą į Uk ainą – o, kas p iklausė Rusijai, susig ą-
ampliamen e usaba eu emismo empujamien o de las on e as o ampliación del
e i o io ma ca conquis a de los ecinos (Veisbe gs 2014). Ocupación neįmonomas
sin ka iuomenesa, y ella se cons i uye mo ilizando an o su p opio es ado, an o
conque u ų k años habi an es. Sin emba go con es a con g andes pé didas
elacionada en gue a mo ilización šmaikščiai pe adinama mogilización, es a
palab ajou ambién indicando dis emišką požiú į, i. y. en a éciendo absu diškumą
des e p oceso. Ri a U nėžiū ė (2022: 17) menciona es a palab a como una de
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
219
aquellas, que en lenguas li uanas se oman de uk ainiečių o usas lenguas y
p ide inami a la g amá ica de lenguas li uanas. Leksema mogilización […]mobilización
(a sa gos mili a es consignado es al se icio mili a ) como iesus camino a mue e
(kapą)ʼ incluida y en da os naujažodžių li e ios idiomas, indicando que es i oniškąjį
exp esinį a spal į con enedo es una nue a p es i ada aca de la lengua usas
mogiлизация […] могила […]kapas[…] +ND мобилизация mobilizacija[…] (LK […]). Į ai ių
kalbų leksemą mogilizacija mogilizaciya mogializacija puede in e p e a se y como
c eu ą pasi elkus one inę de o maciju ( ieną iš žaidimo kalba ūšių): e mino
mobilizacija mobilizacija aidę б (lo ynišką b) cambiando aide г (lo yniška g) se
ob iene la palab a, elacionada con kapais ( us. mogila ‘kapas). Los usua ios de la
ed social Facebook li uanos i onizuándose sob e mogilización p opone y li u iques
nue osada os: kapizacion31, kapinizacija, mo ilización en kapus (< kapai),
g abizacion, ka s izacija (< g abas, ka s as), LADizacion, MOSKVizacija (< LADA,
MOSKVIČ, . y. au omó il ma kės)32. E i ando las palab as gue a y mo ilización, en
Uc ania pa a desc ibi a los soldados mue os en Rusia es usado p é isa
melagingos eu emizmos plejada:
Погиб в качестве акта доброй воли в ходе выполнения заданий в рамках спе-
цоперации (Muso en el cumplimien o de la a ea como ac o de buena olun ad
du an e una ope ación especial).
Tal ex o en an capio o og a ía pe mi e esboza pa aleles con 1947 m. edlecido en okiečių
li e a ū os y ėjo, esc ibido y polí ico Vic o o Klempe e o en lib o LTI No izbuch eines
Philologen (LTI ilologo zá ašai) p esen amnos conclusiones sob e el lenguaje del Te cio eicho.
Ap a ando nec ologus už iu e į y Tė ynę mue os soldados, el au o señaló a ios g ados aišką
desde ca ėjimosi has a ideológico nep i a imo demons a imo. Demosan ando el más al o g ado
de ielidad e a esc i o: Jis mu ió po su iu e į <...>, y Tė ynė no mencionada. <...> Si alguien al
nazismo comple amen e nep i a é y quiso exp esa , mos a nep i a imą, quizás incluso
neapykan ą, y al mismo iempo no cae en e oposición, po que an lejanos d ąsa no aspi a, el
mensaje de duelo e a o mulado de es a mane a: Vienin elis nues o niño mu ió po Tė ynę, y no
e a mencionado iu e is. <...> 31 Es a palab a ambién se incluye en la lengua li a ia naujažodžių
duomenimisyną, con la misma signi icación como mogilización y indicación que es hib idinis da inys,
e inys (LKND). 32 Los úl imos nomb es elacionados con la ele isión uc aniana ansliuo u
siuže u: allusio usų ka io pad es po compensación, gau ą po pescusį sūnų, nusipuyko su míg ą
au omó ilį LADA y aho a ignomniosamen e ažinėja pas sūnų en kapus. Social de la ed Facebook
šmaikš uoliai es a emá desa olló más adelan e: la palab a sūnus en a ios idiomas panašus (uk .
syn, lenk. syn, angl. son), o
usiškai – лaдa.
220
BENDRINĖ KALBA | 95
P ipažįs an ne ek į nebu o leidžiama sė i ne imo a p ie inių. Tokiais a ejais
Te cio eicho es e eo ipinė ó mula e a: Dėl agiško suda io pagó con su ida...
( aducido de la ians k., éase Klempe e s 2004: 126127). Así, Rusia y el gue a en
es a si uación u iliza mią y desin o mación habiendo an o sob e sus e dade os
acciones y obje i os, an o sob e el eigą del gue a y en él mue os. Po o a
pa e, Rusia p o ocó la gue a bal os y en o as lenguas suak ualino llamado de
las sens ias palab as (p z.: okupacia, okupuo i) el uso aniquilando an e io más
amplia mas o eu emizació. A ogusios independencia de los Es ados Bál icos con
g andiąja kaimyne s engėsi c ea espe bius elaciones, pasado de sk iaudų
neminė i. Aquí Līga Romānė-Kalniņa en su dise ación do a o Cons uc ion and
Rep esen a ion o Na ional Iden i y in he Speeches o he P esiden s o he
Bal ic S a es: Co pus-Assis ed C i ical Discou se Analysis (li . Cons ución y
Rep esen ación de la Iden idad Nacional de los Es ados p esiden es de la Bal ija
[…] ko pusu pa em a analiza c í ica del discu so) en a iza que en los discu sos de
los p esiden es, especialmen e inmedia amen e después de la es au ación de la
independencia de los países bal icos en 1990, apa eciendo en el poli ine p aei imi y
es o zándose po menciona el papel común de la Unión So ié ica y los países
bal icos, se u ilizaban eu emiz. La eu emización de la lengua, įsi eikimas u o luga
an o del pode , an o de la sociedad ni eleniu. El poli ólogo A. Kudo as analiza las
causas y consecuencias del poli ico co ek iškumo de Tokio:
Poli ko ek uma ašanās mo i osli no siemp e bijuši ļauni. es amos en eu opa u u
iens o am i ijoši as na kā kau donde s epēs i io . Esam odos saspies i un, lai
spē u sadzī o , cen īsimies neaizska uno o o. Po desg acia somos aizgājuši
galējībā no solamen e La ia, Pe o en Eu opa en gene al: pe sonas in e omuc unā
de lo que iņi piensa. No iek izdabāšana un liekuļošana (Poli inio co ek iškumo azones
no siemp e malis. En Eu opa i emosé es amos ce ca uno del o o es o no algúnku
s epėse i iendo. Todos es amos comp imidos y, que pudiésemos coexis i , mi emos
como uno al o o nozga a . Desa o unadamen e, no sólo en Le onia, sino en Eu opa en
gene al hemos ido a lo ex emo: la gen e dejajasi habėjena lo que ellos piensan. Vyks a
en e icipamien o y simulmanio) (Kudo s 2022).
Pasak Līgos Romānės-Kalniņos, daba kalbos eu emizacija komunikaci-
joje su Rusija jau nebe yks a:
Lie u os p eziden ai po šalies nep iklausomybės a kū imo 1990 me ais dėjo daug
ilčių į naują besiskleidžiančią Rusijos demok a iją, ku i leis ų als ybėms bend a-
da biau i, ačiau me ams bėgan šios il ys išsisklaidė, i ai pa i ina [p eziden ų]
kalbų lyginamąja analize nus a y i u inio, disku sinio i ling is inio ma menų
pokyčiai (Romāne-Kalniņa 2022: 33).

DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
221
3.2. Ka iaujančias puses žymin ys dis emizmai i eu emizmai
Uni e saliais dis emizmais conside any inos leksemos ašis ai e nacis ai
(naciai)33. Es e úl imo palab a i in ampliamen e u ilizado uso o icialiaje
públicoajame discu se, elacionándolo con ya mencionada denaci ikacija, da gi
explicando, que denaci ikacija signi ica deuk ainizaciju. Después de los
bomba deos de los ba ios esidenciales de Cha ki o J. La ynina i onizó: Кто
погиб, тот нацист (Kas žu o, as nazis as) (La yninaTV 2022). A. Weisbe gs a
K yme i jų nuš ie imą žiniasklaidoje ašė: „Plačiausiai a ojami pa adi-
nimai ašizmas i ašis ai. Žodis jau seniai usų kalboje y a įgijęs labai
inales de 2014 sob e acon ecimien os un e lejo nega i o , además, iene no
ob iškią semanmę se u iliza pa a habla de odo lo que no se ajus a a los deseos
del K emlin, y especialmen e si algo se pe cibe como an i usiška (Veisbe gs 2014)34.
Uk ainiečiai y sus aliadosininkai usų įsib o ėlius a menudo llaman no solo ashis as, sino
ambién ašis ai (kon aminaciniu de i i, hecho de el nomb e del es ado R-ossija y la palab a
-ašis ai). En los medios de comunicación y po ales o iciales de Rusia uk ainiečiai y sus
aliados suelen nomb a mi dis emizmais ašis ai, uk ainiečių ašis ai, ambién se u iliza
pasi ūs nazis ai y nacis as bend ininkai, nazis as egim, usiamen e usados nomb inmi
uk onaciki, sec ne uk o- ašis ske labo a o ije (slap os uk o ašis ines labo a o ijos).
Cabe añadi , que al lexis cae y en el público discu so con o os idiomas se u iliza en di e sos
po ales de In e ne en a ículos imp esos, ej.: lie . uk o ašis ai (al a.l ), la . uk o ašis i
(del i.l , la.l ). Como dis emizmas en el discu so público an o en Rusia, como en sus
ocupadas Te i o ios de Uc ania (yan desde 2014 m.) se u ilizan y des i ie on nomb es de
Uc ania o sus habi an es, ej., us. Kpaina; uk opy (segunda leksema g á icamen e y
oné icamen e coincide con el nomb e k apų). La palab a uk opas ‘ usiško33 Abu es os
dis emizmai y con ellos compu dū inos así palab as conjuniniai ue on u ilizados y COVID-19
pandemía discu se, pe o sólo a una mi ad Es ados o iciales a pe sonas que apoyan ku sá y
ep esen an es de pode ma ca ė i. Lie . ašis ai y naciai incluidos en uno de
a ículos ežimas y k .
nyje jau minė ų R. Žiliukai ės suda y ų są ašų, o la iškai už iksuo a okių pa yzdžių: co-
id ašis u banda ‘COVID ašis ų gauja’, „medicīniskā ašisma“ ežīms ‘„medicininio ašizmo“
34 Aquí hay que añadi , que aún bienokai an es de C imea aneksiją Pu inas debido a sus
ambiciones es llamado Pu le iu (< Pu -inas + Hi -le is), y sus pa ida ios di e sos idiomas
llamados no sólo dis emizmais pu inis ai, pu inoidai y e c., pe o y pu le is ai, pu le oidai, pu le ašis ai.
Šie pa adinimai sa o ak ualumo nė a p a adę i daba . Sa o uož u, Facebook naudo ojai
lie u iai ieną iš Rusijoje eikiančių pionie ių o ganizacijų 2022 m. pa asa į p aminė pu-
injugendu (pagal analogiją su hi le jugendu).
222 BENDRIN KALBA | 95 se en las edes sociales se u iliza desp ecinamasis
uk ainiečio, besio ien uojančio į Vaka ų Eu opą, nomb e se u iliza y en
Li uania in e ne inėje žiniasklaida, él incluido en Lie u ių kalbos naujažodžių
duomenyną como skolinys, niekinamąjį ekp esinį a spal į u in i ža gonybė
(LKND). La iška leksema uk opi de ec ada en comen a ios de no icias
in e ne y en edes sociales.
Da aš esni dis emizmai des inados a ep esen an es de o os países, luchando
jun a con los de enso es de Uc ania. Aquí Donbaso analí ica se icioba ( us.
служба Донбасса) aiškina, kad, siekdami sus abdy i usų a aką, uk ainiečiai
me a į ko ą menka e es pajėgas – g uzinus, aka iečius i panašias šiukšles
Analy ic ( us. Бросают именно те силы, которые им малоценны грузин,запасą okos
денцевиподобныймусор).
Ki a e us, Uk ainos i ki ų šalių iešuosiuose disku suose, be Rusijos
ka iuomenę iesiogiai pa adinančių są okų Rusijos a mija, okupan ų a mija,
okupan ai, okupan ų ka iuomenė, usų okupan ai, i gi ne ūks a p ieš ag e-
so ę nuk eip ų dis emizmų, ku ie y a de o muo as Rusijos pa adinimas,
p z., русня, a ba leksemos, susijusios su ag esy iomis, žiau iomis bū ybė-
mis, p z., o kai ( us. орки). La ijos an azijos i an as ikos d augijos (la .
La ijas Fan āzijas un an as ikas bied ība) s e ainėje pa eik as oks e s inis
o kai (la . o ki) explicación: į ai ūs изтвермги в людей подобūs ka iaujan ys параи
в произведениях фантастики по темам. […]...> Los o cos suelen ep esen a se como
apsisimés pe sonas, conin ys b u alidad, sadismo, ambién paugš umo polinkių […]...,
como po humanos ísicamen e más ue es o más débiles, pe o siemp e susi elkę
g andes he dasas (Gus a sone 2022)35. En los da os de palab as nue as de la lengua
li uánea incluida no solo leksema o kas ‘ usų ka ei is demo alizuo as žiau us
ag eso ius Rusijos Uk ainoje 2022 m. ka ʼ, o iginosa de inglés k. o c ‘b u alia jėga i
menku p o u pasižminisis a s o as an as inių bū ybių asės maginės an as ikos,
especialmen e J. R. R. Tolkieno Žiedų aldo e, sino y negniniais eksp esi į a spal į
u kup kon aminaciniai da iniai su komponen u o k-: o demo alizuo as žiau us
uk ainoy ka iuomenės okupacinės ka jak 2022 m. ka ʼ.
(< o k-as +o-kupan as); o k a akonis ‘ usų ka ei is demo alizado c uu us
ag eso io Rusia en gue a Uc ania 2022 m.ʼ (< o k-as + a akon-as + galūnė -is);
O kis án ‘o kų habi ada país ( . y. Rusia)ʼ (LKND). El úl imo palab a en es e
duomenyne p esen ado como nue a p es i ada šaknies palab a, indicando 35
Ve imas de usų k. has a Rusia in asi e zimo en Uc ania.
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
223
y o os idiomas co espondienis: uk . o is án; us. o кистан. Ki os d i leksemos a
da uyną incluidas como lie u iškos kilmės da iniai. Como las eacciones li uanas
e lejin íú me o gue a naujada ą palab a á o kupan ai desc ibe y Ri a U nėžiū ė
(2022: 18). Sin emba go, au o es de es e a ículo ecopilada o os idiomas ma e ial
indica, que nue osada de lenguas li uanas es sólo o k a akonis (jis duomenyne
ma cado como pa ienis y desape cubie o en uen es de In e ne ki con idiomas), y
o os dos palab as acele čia es á pe i ados de usos, plg.: us. ОРКУпанты оркупанты,
la / o kupan i; la . Us ed ambién o kis ānas p opogandas upu is? (A us ed ambién
[esa e] o kis ano p opagandos auka?). O o de las an ás icas ob as omado omado
eu emis a io nomb e de Rusia, empezados a consumi aún 2015 m., es Mo do as (la .
Mo do a, us. Mopdo ) malį įkūnijan i šalis. Medias le iones esc ibió: Cua o p ime os
días de Ma zo un g ande hu ijs de pe sonas de Rusia ka iuomenes ocupada en
Meli opolie exp esó su pun o de is a a o kus plėšikus. Ese mismo mes, algo más a de,
el minis o de de ensa uc aniano en discu so o icial p ome ió que los soldados
uc anianos esponde án a aque de Mo do (Lelū 2022).
desc ip i o, y a él u ilizado una aliusia al ya mencionado J. R. R. Tolkieno kū iniju del
gobie no judío: Vai ās bū u uk aiņu ama pe sonu unas, p eses izde umi ai sociālās
pla o mas, es e compa acion pa ādās ik uz solļa: mie īgā, G edzenu pa ēlniekā
con ex ī a Dalianai līdzīgā blogs ā as p e o ļaunumu, poso os ka apu līdz Uk ainie
a miju, ko no pos ka asiju Sau onalīdz Vladim Pu ins (A s, Pu ins, Pu ins, o social media),
es a compa acion apa ece en cada paso: aiki, a la pe sona desc i a en el blog del gobie no
judío Uk aine Dalianis, simila al g iego blog de gue a, como el p imenjenija, di igida po
un o icial de la Rusia, se llama Sau V. V. V. V. V. V., el nomb e de la cual es Mo dinsky, o eal
Mo dinsky. Es o yškėja de los ilóso os li uanos Aldžio Gedučio a ículo sob e es o,
como nace eo ías conspokslo: Aki aizdu, que al ac ual a a a ui Voldemo žioba ai noúpi
(Lelū 2022).
COVID-19 pandemijos me u La ijoje asociacijas su J. Rowling omanų
ni en Uc ania, ni en Á ica, ni juolab Rusijoje o donde o au mundo. Sí, Voldemo cįjó y
apsi-
gy eno mūsų y inėje kaimynėje, o jo slapy a dis Vladimi as (Gedu is 2022).
224
BENDRINĖ KALBA | 95
Mili a es uc anianos en e ka iaujancios mo ilizados soldados usos se di idie on
en dos g upos mobikus y čmobikus36. Eu emismo čmobikai (la . čmobiki, us. чмобики)
la p ime a le a č (ч) co esponde usas palab a de lengua pa cialmen e ‘dalinai
p ime a le a, y es e eu emismo in oduje iami aquellos, que son llamados a gue a
según po pa e mobilizació. Sob e la palab a ka iai kei imą o as palab as como
poli ina eu emizació son ašiusios y I. Sme onienė con D. Daučiūnai e (2014: 127128). Sin
emba go, la palab a chmobiliki puede in e p e a se y de o a mane a como
dis emis inį edinį de la lengua usas palab a чмо37. Compa ada con g uu kščias de
ambas pis as beliaujan es una o ai aplicadas dis emizmais, simples pa ece a odos
conocidos concep os bina inę opozicję žymin ys eu emizmai ge iukai y blogiukai, los
cuales en su cuen a de Twi e es á u ilizado uno de cua o de las acciones T i e a
kon ojs inicia o ių, elaciones con el público en gene al consul o Reņakas:
Nenogu dināmie lielceļu lau as ziņo, ka T i e a kon ojs a 21 ienību nog nod s
pā ijiem uno s laba, lai sadod ļaunajiem. Sla a a Uc ania! (Nenuils an ys g ei kelių
liū ai in o ma que 21 uni e o wee i e io ilks inė pe gaben a po la pa ed y
ansmi ida ge iukos, que ellos exka š ų kailį blogiukiams. Šlo é Uc ania! (i .l )
APIBDRINIMAS
2020 m. el mundo con é usi pandía desglosó sociedad según la opinión de las pe sonas hacia
i us, más a de en aciepijamien o con a i us. Debido a la pandemia kiliska de e minada
una si uación de ex ao dina ia, que en Li uania se llamó cua en inu, en La ia sėdėjimu
namuose (mājsēde; aquí aplicando pe iódicamen e y komendan o alandą), ue elacionada con
es icciones de mo imien o, lo que causó didelį dalies isuomenės nepasi enkinimą. Vyks an
akcina imui isuomenė aún mani idžiau se di idió en dos no aco deikomas campamen os:
accinación pa ida ios y él nep i a iančius. A las nue as ealidades ma ca ė i y a las
si uaciones que se han dado desc ibi 36 Es os nomb es en el p og ama especial del medio de
comunicación come cial TV24 sob e Rusia p o ocel ą wa explicó el capi án de las ue zas
nacionales ginkluo ųjų La ijos Jānis Slaidiņis: Mobikai son los que son Luhanske y Donecke
como paja iosios eguliėgos, a čmobikai que se llaman aho a hose (Slaidiņš 2022). 37 Plg. la ians
ja gonbę dis emismą čmo ‘di inas žmogus, who landžioja po są a ynus (Tēzau s). En
Li uania lengua nue ajodžių duomenimisyną incluido y kon aminacinis da inys čmobilizacija
‘Rusijoje ka o su Uk aina paskelb a dalinė mobilizacija, pe la cual ka iau i imami am
nepasi engę i mo alumu nepasižym men con e e encia de o igen: usų, čmobilizacija <
pa ična mobilizacija ‘dalinė mobilizacija; plg. čmo ža g. ‘ ísicamen e y mo almen e pucés
homb e, mėšlas (LKND). Da plg. R. U nėžiū ės (2022: 18) publicaciónción sob e Facebook usua ios
lie u ių mėginimas aduc i i oniškus uk ainie iškus o usiškus ginning o he wa . Howe e , in
he democ a ic wo ld, as well as in Uk aine, Russia‘s o icial euphemis ic s yle o speech has
dū inius, a p jų us. bomžg a dija – e s a a ge a mija.
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
231
been me wi h idicule, leading o he c ea ion o new euphemisms and dysphemisms. Du ing
si ua ions o physical agg ession, bo h sides also use e bal agg ession and i ony. Thus, he
usage o poli ical euphemisms and dysphemisms will no see any kind o decline, especially in a
s a e o wa .
The euphemisms and dysphemisms ea u ed in he a icle a e used o designa e said
e en s he pandemic and he wa in Uk aine in he La ian, Li huanian, and Russian
languages. A jux aposición o he speci ic euphemisms and dysphemisms has
es ablished ha some o hem a e common in bo h discou ses: ha o he pandemic
and o he wa ( o example, Voldemo : ‘some hing ha o he s a e a aid o call
by i s eal name, pu inis ai // pu le is ai // a nikai: ‘use s and dissemina o s o
Russian p opaganda). Only wi h he discou se o COVID-19, he uni e sal dysphemism
is co idio , which is widely used o desc ibe any pe son who, du ing he pandemic,
beha es di e en ly han he pe son using his dysphemism ac s o hinks. Howe e ,
used dysphemically, lexemes ascis s, Nazis a e conside ed uni e sal only in he
discou se o he wa in Uk aine, because he wo wa ing sides apply hem and
de i a i es and compounds he eo (e.g., Uk o ascis s, Nazi egime s. Fascis s,
uscis s) wi h e e ence o one ano he . In he discou se o he pandemic,
de i a i es and compounds wi h hese lexemes (e.g. La ian co id ašis u banda
‘co id- ascis gang) we e applied only o go e nmen ep esen a i es and pe sons
suppo ing he o icial line o he s a e ( he alleged ‘dic a o ship). Va ious new
wo ds (si ua ional dysphemisms) also ha e been c ea ed o desc ibe he eali ies o
bo h he pandemic and he wa in Uk aine. A compa ison o ma e ial om he h ee
languages highligh s bo h he uni e sal na u e o he e iewed language phenomena,
and he possibili y o hei adop ion. KEywORDS: euphemisms, dysphemisms, COVID-19
pandemic, wa , public discou se.
DITE LIEPA
LU La iešu alodas ins i ū s,
Rīga, Kalpaka bul ā is 4, LV-1050, La ija
[email p o ec ed]
Rīgas S adiņa uni e si ā e
Rīga, Dzi ciema iela 16, C ko p. 1B kab., LV-1007, La ija
[email p o ec ed]
EVIJA LIPARTE
[email p o ec ed]

232
BENDRINĖ KALBA | 95
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE
COVID-19 PANDEMIA Y WAR EN URAÍN:
EUFEMIZMŲ IR DISFEMIZMŲ VARTOJIMAS
VIEJAAME DISKURSE LATVI, LIETUVI
RUS KALBOSE
Con auka
a. XXI e ce decenio es iniciado nue as p uebasmas pa a la humanidad pandemia
COVID-19 y Rusia inducída gue a en Uc ania. Es os acon ecimien os de los úl imos
es años de escala global in luye on ambién el uso del lenguaje: en una sociedad democ á ica sob e lo que
yks a, eikia kalbė i, aiškin i i in o muo i, be o, kalba į šiuos į ykius ak y iai
eaguoja.
La pandemia sociedad la desglosó según la gen e pe spec i a al i us: sus
pa ida ios y neigėjus. P asidėjus akcina imui, sociedadé aún mani idžiau pasilijo
en dos no econciliables campamen os: accinos apoyy ojus y neigėjus. Kalboje
adosi nue as palab as, didėjo emocional exp esi idad y e bal ag esija, a
desc úbindo opues as pa es uían ampliamen e u ilizadas d i polia iškos kalbos
p iemonės eu emizmai y dis emizmai.
La pandemia de Ko ido no e minándose, el mundo sac ė é o a agedija Rusia
in adie zimo en Uc ania. B u al gue a y uk ainiechos įni ingo oposición oposición
suac i ó eu emismos y especialmen e poli icos dis emismos consumo. Pas a ieji ilgai
(después de la caída de la SSRS y independencia de la es au ima en Le onia y Li uania)
ue el léxico en capas pasi iaje. A ículo empi ica ma e ial mues a, que una pa e se
es ue za cosas llamadas ik aisiais nomb es, ne egando y de di e sos dis emismos, y
o a lo hace selec i amen e, u ilizando meną y desin o mación, gausiai a odama y
eu emismus, y dis emismus, al p incipio de gue a in en usi odos o za a usa los. Sin
emba go en el mundo democ á ico, ambién en Uc ania, de Rusia o icialio eu emis ino
es ilo de lenguaje šaipomasi, ad nace nue os eu emizmai y dis emizmai. En
ci cuns ancias de ag esión ísica ambas pa es apliquen y e bal ag esión, y i onía.
Así, poli icos eu emisms y dis emismos uso, pa icula men e en condiciones de gue a,
nemažės. El a ículo inclui eu emizmai y dis emizmai į a dija menė us sucesios
pandemiją i ka ą in Uk aine la ių, lie u ių and usų kalbomis. G e inan conc e os
eu emizmus i dis emizmus, kons a uo a, kad kai ku ie iš jų y a bend i abiejuo-
se – i pandemijos, i ka o disku suose (p z.: Voldemo as ‘kažkas, ko bijoma
llama a e dade o nomb eʼ; pu inis ai, pu le is ai, a nikai ‘consumido es y
diseminado es de la p opaganda usaʼ). Sólo COVID-19 disku se uni e salus es
dis emizmas ko idio as, ampliamen e aplicado desc ibi a cualquie pe sona a quien,
du an e la pandemia besielgiančiam di e en e, que ac úa o piensa dis emizmá
a ojamos leksemos ašis ai, nacis ai laikomos uni e saliomis ik ka o Uk ainoje
DITE LIEPA, EVIJA LIPARTE. CoVID-19 pandemija i ka as Uk ainoje: eu emizmų
i dis emizmų a ojimas iešajame disku se la ių, lie u ių i usų kalbose
233
consuman e homb e. Dis emiamen e disku se, po que las be edinius y conjun os con
jomas (p z.: uk o ašis ai, nazis as égimen s. ašis ai, ašis ai) una o ai aiko abi
ca iaujancias pa es. Pandemías disku se ediniai y junginiai con es as leksemos (p z.,
la . co id ašis u banda) uían asignados sólo a ep esen an es del pode y es ados
o iciales de ku są (a sei , dik a ū ą) apoyada a pe sonas nomb ados. Y de la pandemia,
y gue a en Uc ania ealijas nomb a c eada y de di e sos naujada ų (si uacinių
dis emizmų). Palyginando es idiomas ma e ialá, izc ibíase an o la uni e salidad de
los enómenos lingüís icos examinados, an o su pe ėmimo posibilidad.
ESMINIAI ŽODŽIAI:
eu emizmai, dis emizmai, COVID-19 pandemija, ka as,
iešasis disku sas.
DITE LIEPA
LU La iešu alodas ins i ū s,
Rīga, Kalpaka bul ā is 4, LV-1050, La ija
[email p o ec ed]
Rīgas S adiņa uni e si ā e
Rīga, Dzi ciema iela 16, C ko p. 1B kab., LV-1007, La ija
[email p o ec ed]
EVIJA LIPARTE
[email p o ec ed]