52 ac a Linguis ica Li huanica LXVII
k is ina u koVska
Vilniaus uni e si y, Polonis ikos cen as Mokslinių y imų di ezioni:
polkų a mių Lie u oje unkciona imas i s a i ikacija, lie u ių i
polkų a mių sąweikos, leksiniai li uanizmai polkų kalboje, liaudies
pap očiai pa ibyje; d ikalbės polkųlie u ių leksikog a ijos p oblemos.
Lie uVių kaLbos skoLiniai
Lie uVos Lenkų a Mėse1
Li huanian bo owings in Polish dialec s in Li huania ano azione nell'a icolo engono esamina i
leksiniai li uanizmai, u ilizza i lenkų kalbos a mėse lenkų, lie u ių i bal a usių pa ibio e i o io in
Li uania. Leksiniai li uanizmi ca a e izza i secondo il pe iodo di p es inimosi nonché di ques i
pa ole en a e in polkų a mes būdus. dalla a a analisi si a conclusione che la maggio pa e dei
linguaggi li uanici debi o i, pa ekusius in polkų kalbą, enne da bal a usių kalbos, e ques o può
es imonia e su bal a usių kalbos cos i ui ă основą polkų a mėms o mao i Vilniaus egione.
anno a ion he pape deals wi h lexical Li uanisms unc ioning in Polish dialec s on he
Polish-Li huanian-belo ussian bo de land. Li huanian lexical loanwo ds a e cha ac e ized wi h
ega d o ime and he ways o il e ing o hese wo ds in o Polish dialec s. he conduc ed
analysis mos a che la maggio pa e di Li uanian bo owings pene a o in Polish by he media ion
o he bela ussian language, which can be an e idence o he bela ussian backg ound o Polish
dialec s in
Vilnius and i s a ea.
A icolo 1 è s a o p epa a o nell'esecuzione del p oge o in e nazionale język polski pog anicza
li ewsko-ło ewsko-biało uskiego na le innych odmian polszczyzny północnok esowej (The Polish language o
he Li huanianLa ian-Belo ussian bo de land in compa ison wi h o he a ian s o he Polish language in
no h-eas e n Polish), inanzia o dal Minis e o della Mokslo e dell'Al o Linnamen o (MnisW Minis e s wo Nauki i
Szkolnic wa Wyższego), del Cen o nazionale della scienza (n […] Na ional Science Cen e; cu en ly Minis y o
Science and Highe Educa ion); nume o del con a o: n104 056038. esMiniai pa ole: lenkų a mės Lie u oje, a mių
są eika, li uanizmai, Vilniaus k aš as. keyWo ds: Polish dialec s in Li huania, in e ac ion be ween dialec s,
li huanisms, he Vilnius egion.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
53s aipsniai a icles /
Lenkų, Li uanei e bal a usių pa ibio e i o ioie ca a e is ico plu iacul ū iškumas e plu iakalbiškumas,
su o m ęs complessi e noling is inius appo i in lon ano passa o, aggiungančioje Li uania g andiosios
kunigaikš ys ės (Ldk) empi. I p imini spaccamen i in bal ų e usų zemi, così come pe sone an plūdis da
ka ūnos e nės an puolio (1655) pe iodo in ques o e i o io i e ano pe sino se e e nolec i: li e ian kalba,
kaimyninių als ybių į akojo ai, kad Liublino unijos (1569) i Mask os ka iuome-
bal a usių kalba, no d y ų egiono lenkų kalba, Lie u os o o ių kalba, akų ka a Lie u os, kalba žydų
dialek as, na e o pagonių šnek a nel e i o io dei a i e nolek ų ikėjo mol i. Dopo le due nazioni della
epubblica comincia ono a o za i l'in luenza della lingua ussa in ques e e e, cambiò lo s a us e i
(bedna czuk 1994: 109–124). Laikui bėgan Lie u os didžiosios kunigaikš ys ės
con ini del consumo di al e da seno unziona usių lingue (g ek-Pabisowa ino adesso da desc izione della
si uazione linguis ica dei empi della g ande kunigaikš ys ės della Li uania, e e ua a analizzandone le
on i s o iche, nonché di ques i e i o i pa ibio di e mini poco sappiamo sui con ini del unzionamen o
1997: 145–179).
della lingua bal a usi in passa o nonché del linguaggio dei icini e i o i sla i della Li uania. a causa di o
polkų a mių genezė in Li uania anco a anco a imane un ogge o discussioni. Usando i da i linguis ici, in
ques o a icolo sa à analizza i enomegni, in base ai quali sa ebbe possibile s abili e Vilniaus a minio
egiono polkų a mes su o ma usį lingbinį pag indą. desc i omasis ogge o in ques e a messe u ilizza i
li uanizmai. Leksiniai li uanizmi sa à ca a e izza i secondo le lo o ch onologiche s oksnių di e si o ę
(bei con ciò co ela i eminių g upių ski umus) e le lo o di usa nei a i a miniuose a eal. inol e, enendo
con o alle equen i coincidenze con analogichei bal a usių a mėse u ilizzabili pa ole, sa à ce ca o di
gius i ica e l'en a a di ques e pa ole in Li uania polkų a mes kelią pe kalbą a pininkę. In ques o a icolo
non sa à appius a a solamen e solo delle bo se della lingua Li uania, za ašy ų Vilniaus k aš o e i o y (le.
Wileńszczyzna)3, g azie. sa à p esa in conside azione a quei e i o i, che emo osi dal Vilniaus k aš o,
u a ia cui sono ca a e is iche simili socioling is iniai si uazioni peculia i à con es o passa o e
p esen e. ul e io men e p esen a i li ua2 Oggi ques o p oblema g ildenama solo in alcuni a icoli.
bal a usia s udia o e ana olijus aksami o as sc i e sulla quan i a i a bal a usių pe s a ą e i o io
della Li uania g ande kunigaikš ys ės, pla ų bal a usių kalbos (šiau ės aka ų bal a usių a mių) uso in
con a o a li wi, polacchi e bal a usi e ques o diale o unziona imo in al e piccolees (žydų, ka aimų,
o o ių) comuni à, apsig enu a Vilniaus e akų apylinkėse (Аксамитов 2000: 9192). 3 Il nomeimin a ques o
a miniam plo sugge ì halina u ska, che s udiò e desc isse polkų kalbą e i o iijose a no d da Vilniaus,
plačiai besid iekiančiese da ke na ės ino nuo i Š enčionių. sepa ando l'a ea di Vilniaus dagli al i due
lenkakalbių e i o i in Li uania smal ų e kauno y ė solo quelle icinanze, che p ima della gue a en ò in
S a o polacco componen e ( u ska 1995). Oggi sa ebbe necessa ia nuo a classi icazione dei a mini polkų
Li uania, pe ché già esamia i u i ques i a mii a eali. quan o piú ampi sugge i ei pe cepi e e i con ini del
Vilniaus a minio egione.
54 ac a Linguis ica Li huanica LXVII nizmai sono s a i isc i i Vilniaus ajone e
k is ina u koVska
de e mina e Ši in ų e Molė ų ajonų ie o ėse, i. e. in ose e i o iazioni, quali non
appa ene a Vilniaus k aš ui, pe ché ino al 1939 anni acaga dal akų ajono, nel
quale oggi domina la lingua lenkų, a kalbinė si uacija mol o simile a Vilniaus k aš o
šios apylinkės bu o Lie u os espublikos e i o ijoje. aip pa naudojama su ink a
kalbinę si uaciju. aigi esamina e locali à, ciją. la lessica scel a pe la ice ca è s a a
o ni a in o man i, che spesso in gene ale non conoscono linguaggii uani e non le usano
ku iose lenkų kalba a lieka (bei kažkada a liko) pi mosios (p ima inės) kalbos unk-
in i a di u i i gio ni4. Po eikis записывать и исследовать лексиinius li uanizmus
Li huanian lenkų a mėse nacque nel 2001 cominciando a accoglie e ma e iale al polkų
a miniam slo ynui. Pi minė ā dynui5 accumula a lessico analisiè i ela a abbas anza
conside e ole il lessico di o igine Li u iška s oksnį (app esso 10 p oc.). Usando U ili o
dizodino onda o compila a ques iona io, accol o ma e iale è s a o e i ica o di ogni
es a e spedizione du an e (i. y. 20072012 anni). L'ampiezza del lessico semp e
aumen a a, pa ykda o a is a e nuo i leksemų o isc i e e già a is a e lessico
mo onologinų a ių, azeologinių žodžių junginių. A ualmen e la mia possima
ka o ecà cos i uisce più di 700 leksinių li uanizmų. Considina che nuo i pa ole o lo o
a ian i anco a possibile i o a e in inesplo a e a ee di polkų a mių, specialmen e la
Polonia e la bielo ussia pa ibie (pa yciach, Šalčininkų ajone). ques o puikiai mos ò e di
ques i anni spedizione du an e anno a e pa ole. a icolo olume is non pe mise
o ni e di u i l'in es ima e plo e записавшихся li uanizmów. iscol i esi onda i sono
s a i sceglie e pa ole, i le en i ogni g uppo di lexicico di e si o è, ben documen a e
i iamojo a ealo a mėje e u in ys mol e mo onologiche a ian . analisi delle pa ole
esegui a sulla base di la o i di Li uanei, bal a usių e polkų kalbininkų. l'a enzione
p incipalmen e ino adesso è s a a pa ibio dedica a a bal a usių a mėse di usi
li uanizzimi (u bu is 1969: 4368; 1969a: 149162; 1984:
30–38;
1984: 255–275; 1987: 46–52, 61–68; Гринавяцкене, Мацкевич, Романо-
вич, Чеберук 1975: 163195; g ina eckienė 1983: 182204). Lenkų kalbos lie u iškus
skolinius hanno esamina o i seguen i au o i: o ębski 1931: 7985; Zdaniukiewicz 1972;
Zinke ičius 1974: 207214; g ina eckienė 1977: 13314 1991: 4764; ekielski 1980: 6273;
smoczyński 2001: 445460; u kowska 2006: 73108, 2007: 487502, 2010: 342348. sc i endo
ques o a icolo, a alendosi anche di impo an i la o i di ca a e e più gene ale:
Мартынов
1965;
Чекман 1972: 147–156; Лаучюте 1973:
155–164,
1975:
145161; Zinke ičius 1984: 255275, 1987: 4652, 6168; Laučiū ė 2007: 85102;
g ek-Pabisowa 1993: 5460; smułkowa 2002: 272283, 2002a: 2422576. 2008:
4 išsamiau šių e i o ijų kalbinė si uacija ap a iama keliose šio s aipsnio au o ės publikacijose ( u kow-
ska 345366; 2008a: 5368).
5 diziona io, nel quale o ni a lessica da u i polkų a mių Li uania p e alimo e i o i, è s a o isc i o
Va šu oje negli anni 2006 (ž . sPgL).
6scena io degli s udiinamen i Li uanizmì o ni o nel mio s udio ( u kowska 2006: 73108).
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
55s aipsniai / a icles
Leksinių Li uaniZMų g uPės
delle lingue Li uanee analisi dei skolinių, e e ua a sulla base di diziona i s o ici,
con enimais Ldk lexicona della egione se en ionale e a ualis i dic iona i sla ų
a mių, pe me e di dis ingue e qua o g uppi dei skolinių7.
1 . Pi ma li uanizmų g upė
abbas anza conside e ole pa e del lessico cos i uiscono i ecchi skoliniai,
documen a i della Li uania g andi kunigaikš ys ės epochoje, ques i leksemų
i o a o nelle ecchie on i, sc i e polkų o senąja bal a usių lingue. Ques e pa ole,
isc i e XViXVIII a., sono ampiamen e u ilizza e e gene almen e sop a issu e in
qualche sla ų (lenkų, usų, bal a usių, uk ainiečių) lingue. essi o mano qualche g uppi ema ici.
denominazioni isiog a iche dy sa ʻ a pinių amiglia pian a di boschi e campi, ziemkenčių
pik žolė (B omus); suo s iebas, g ūdas: W życie dużo dy sy, ona ośni aka jak owies,
mie lica aka, o aka do owsa podobna Š . Nu o dy sa, a s essa ży nica, po polsku
ży nica, a po p os emu dy sa, o jeszcze po bieło usku dy sa, nu ona a yko u jej
zia ka nie ma, ona yko łuseczka, ona nie ma zia ków, a że o już mówi: ży nica, chlebu
pomocnica, że o jej źmielisz i azem do chleba. [a jak u mówili?] U n`as i dy sa, i
ży nica, uno dice dy sa, al i dice ży nica Len . [a dy sy nie było?] Dy sy było, a jak że,
osła ak jak mia liczka w życie Vid. Dy sa jes , jeśli jej dopuścisz, o na eż kwi nie
Miež. Ja non so od cosa a dy sa e a. To ona od ziemi zachodziła, ci od jakiej powie zy
in u . la pa ola dy sa записала g ina eckienė bui ydžių apylinkėse (g ina eckienė 1991:
50); dzi sa: Dzi sa czy dży sa, chyba coś akiego, co szkodziło dla zboża Vi š; di sa:
Di sa o już ba dzo d ennie, szkodliwa. Nu ona kwi nie niby, żół e, wyśpiewajo akie
os e dziubuczki, o eż ba dzo szkodliwa na zboża Šiaul. nei sc i i an io ine
documen a o in ques e o me: dy sa, dy so a y (jabl 65); isc i o usų, uk ainiečių,
lenkų (bals ogės, seinų) a mėse (СБ 11); unziona anche in bal a usių a mėse: дрса, г ì
рса (СБГ); lie. d sė
8;
7In ques o a icolo, desc i endo debi o i della lingua li uanee, iene usa a ampia li uanismo concep oka:
kalbos skoliniais laikomi lie u iškos šaknies žodžiai i ki ų kalbų skoliniai, ku ie į lenkų kalbą pa eko
lie u ių pe lie u ių kalbą. Li uanizmai sono anche conside a e lekseme, che sono en a e in polkų a me
pe al a lingua (in ques o caso bal a usių). Ques o modo di desc izione, eme gen e dal cosidde o
p ocesso di lessikalizzazione s udiando skolinių e imologiją, è conside a o più gius o. (Plg. Walczak 1982:
172194). 8 Li u iškų pa ole co ispondmenis a ian i in al e lingue sono s a e seleziona e u ilizzando del
linguaggio li uanio dizionynu: Lkže. i casi più complica i nel de e mina e le pa ole Li u išką o igmę sono s a i analizza i sulla base e imo-
56 ac a Linguis ica Li uanica LXVII dy wan ʻapleis a, nedi bama, sužėlusi di a: Nu na
k is ina u koVska
dy wanie ylko k owy pasi sie, co na dy wanie obić, am na dy wanie ylko ośni awa i
wiencej nic Š . Gospoda z ak zaniedbał a ziemia, dy wanem zapuścił Vi š. Dy wany,
już za mojo pamieńcio, o ja k owa jeszcze p owadziłam na dy wany dalej, am
koniczynka yko, dy wanami s ała ziemia. Te az nie zapuszczajo Vid. Dy wany byli, ale
u solo a gó a o łonki dub. Jak pobendzie jaki dy wan, nu o po ym ży a lepiej osła
ka . U mnie o była dob za żyć sucha, dy wany ke n. Vilniaus k aš e pa ola dy wan
dy wan był, a ak o wszys ko u abiane było s a p. Dy wanow nie była kiedyś, byli
zap ašė u ska, ničas, Š eiko ska ( u niszw 138, 173), bui ydžiuose dwilewicz: dy wan
(dwil 115); dy wan pe sc i o bui ydžių e aukš ad a io apylinkėse (g ina eckienė 1977:
137; 1991: 50); dy wanek ʻžolė: Nu po ym pośle es u na jakimś dy wanku obio majówka
Š ; zady waniały ʻapie e a: neapdi bama: Nu zady waniała aka [ziemia] Š ; dy wanieć
(sgP). ano ės sc i ue dal XVi a. documen ano ques e o me: dy an (de an, di an),
di anec, dy anik, dy anowy, nel e i o io Li uano (jabl 47, 66, 67, 117, 234, 311); Zo ia
ku zowa o nisce la pa ola dy wan e la a a come Li u išką skolinį, unzionuojan į
lenkų kalboje nuo XVii a., senojoje bal a usių kalboje o ma dzi wan nuo XVi a. (ku z 353);
esso è anche documen a o ΓΣΒΜ nelle seguen i o me: дирванъ, дерванъ, дырвонъ, дырва,
функционирует Пскво, smolensko и seinных облinkių lenkų a mėse (СБ 29), anche pa ibio
bal a usių a mėse (СБГ); ques a pa ola nelle bal a usių a messe analiza o u bu is
(1969 (1): 58); lie. di ónas; dumbło ʻnusėdusios d umzlės, šlapias suplak as pu as: Ale jes
akie dumbły, że jak p zewali sie, możysz p zewalić sie i p zepaść am Len . A w wodzie nu
eż bywa dumbła, bywa, że am wa do, a bywa że am jeszcze aka, że am nogi lazo, że
am aka dumbła jeszcze Š . [ aki muł w jezio ze?] Dumbła ud. Ledwie ja nogi z ego
dumbła wyciągnął. Ryba wielka, ale czuć dumbłem Wiljaszcz. la pa ola in sc i i an io ine è
documen a a dal 1671 m. ( aseiniai) (jabl 295), anche come liūno nome Dumъбль dal 1596 m.
(ukme gė) (jabl 121), non apposi o ГСБМ; unkcionuoja pa ibio bal a usių a mėse: дỳмбла
(СБГ), anche usų a mėse Li uania e i o io (СБ 54); lie. dublas; k usznia 1. ʻakmenų k ū a,
k ūsnis: Nu aka kupa kamieni o ylko nazywali k usznia, nu pozwożone, do kuczy złożone i
nazywali k usznia Š . A o bywa k usznia kamieniow, o w kamieniach eż ak samo z obio
gniazdy i siedzo (szeszki) Len . Kiedyś majon ek był, o zbie ali kamieni i walili w k uszni e
Pad ; ch uśnia: Jak kamieni do e nałożona, o nazywali ch uśnia ka ; 2. ʻiš akmenų
suk au as šildomasis pi ies ugniaku as: Była k usznia i am palili, palili w ej k uszni, była
aka piec, en loginiais žodynais: bal a usių kalbų (ЭСБМ), usų kalbų (ЭСРЯ), lenkų kalbų (sejP,
sejPsł), sla ų kalbų (СЭСЯ) e lie u ių kalbų (Lsej) see abb e iamen i alla ine di ques o
a icolo.

Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
57s aipsniai / a icles
piec był z obiony z kamieni aki i nazywała sie o k usznia Š ; k uśnia: A a piec, na piec,
co złożona z kamieni, jak polejo wodo, żyby duch en, o k uśnia nazywała sia, na
k uśnia wody chluśnisz Š . K usznia w łaźni liczy sie piec a, k usznia, on jak p zepali
sie, o am ylko kamuszki e ozpadajo sie ud. W łaźni podłoga i k uśnia aka była
z obiona z kamieniow, a woda nieśli sie z cha y in u . Ch uśnia e a w łaźni, o na kamieni
polewali Pab. W łaźni ch uśni akie z kamieni byli, akie piecy, nu i am nacieplo, e kamieni
nag zejon sie silna i po ym wody ljo na e kamieni, pa y nachodzi nu i ak myli sie a n.
al oad a io apylinkėse: K uśnia (g ina eckienė 1977: 139), k uśnia (sgP). ku zowa ques a
pa ola la p esen a come li e išką skolinį ecchiojoje bal a usių pa ló dal XVi a., ci ando
bulyką9 (ku z 378); il p imo alo e iene anche documen a o ΓΣΒΜ; nelle a uali bal a usių
a messe (panašiai e lenkų) iene usa o abiem signi ica i: крỳшня, крỳсня ʻ(akmenų)
k ū a, k ūsnis; pi ies ugniaku as (СБГ); anche in sienų a mėse (СБ 46); lie.
k ūsnė
ʻ(akmenų)
k ū a, k ūsnis; k ósnis
ʻis one delle pie e sc au o scildomasis pi ies ugniaku as; kud a, mžb. kude ka
ʻnedidelis augalais apaugęs enkinys: To akie (miejsce), do e woda s oi, e az już
wodów nie ma. Ona può esse e i aka yko woda, jak a koła, ale am bło nawa miejsca
aka już, o k zaczek jaki ośnie, o co, o nazywali kude ki. Wiencej z biało uskiego już
e nazwania pozos ali sie ud; jedzisz od Wilna, jes na lewa enka am aka koło bło ka,
jazio ka, kud a nazywała sie, kud a i bizulka nazywali jej między; kud a, kude ka,
kudzia ka mžb. (Psg). le pa ole kud a, kude ka documen a si in ano is sc i i dal XVii a. sul
e i o io Li uano (jabl 108, 313, 332); СБМ o nisce bal a usišką a i ikmenį kỳdze ka
‘k ūmokšniai, miškelis (documen uojamas Vilniaus, kauno e ga dino gube nijose); y auja
pa ibio bal a usių a mėse (СБГ); anche isc i o uk ainiečių kalboje (СБ 37; u bu is 1969
(1): 62); lie.
co pd a; ʻ lunliumpsin i pelkė, klampynė: W lesia aki lun był, o jezio o jes , o już am i
lun. Bło a aka, kasza, ona kołyszy sie mocno. Żywioła ona do lunu ego popadnie, o nie
wylezie Pab. U nas e a aka łonka, nazywali luny, ale nie powiedziać, że am ba dzo aka
mok a. Jak k ó y ok, o am koniem jechać nie można była, ale awa am można do jego
wpaść. Koło zeków byli e luny Len ; luń: Jak s anisz i kołyszy sia, o luń [ka ]. la pa ola in
sc i i an io ine è documen a o sul e i o io Li uano dal XVi a. (jabl 121); inol e pa ibio
osła ka . Luny byli, ylko luny byli koło zek, ak jak idzisz, o lun en chyla sie,
bal a usių a mėse: люн, лна, лнi, лỳнi (СБГ) bei usų a mėse nel e i o io Li uano (СБ 32);
lie. li ū nas; as a; szlina ‘gli us molis, inkamas minklei: Ga ki mieli, ch o nie móg kupić, o
akie z szliny zlepione, nie glina, a aka w jezio ach, bło a aka siwa, o ba dzo oni dob e
byli e ga ki Miež; szlin. la pa ola szlin записала g ina eckienė aukš ad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 144). in dei ano ės on i, sc i u e bal a usiškai, sul e i o io li uano
documen a a solo o ma della pa ola šlina, dal XVi a. (1591 m.) (jabl 233); bal a usių a mėse
ojs , dgs. ojs y ‘klampi pelkė, apaugusi k ūmais a medžiais, pelkė, lieknas’:
Tam aki ojs był, o możesz noga wsunońć Pab. To e a aki ojs , po ym ocha osu-
9 Bullyka A. M. 1972: Daўнiя запазычаннi беларускай мовы, Мiнск (ci . secondo ku z 378).
58 ac a Linguis ica Li huanica LXVII szyli, mala acja jak p zeszła Miež. Dalej w am a s ona
k is ina u koVska
ojs a, zbie amy am żu awiny. Tam akie k`upawiny, am jak s anisz, o można i zawalić sie
Pad . Łonki, ojs a, była akich ojs ow. Rojs y na polu byli, w odzie jak sadzawka jaka
ka . O jak naszy dom, u od azu był ojs . Tu nijakich łonek nie było, u jedne ojs y byli
между. Te az u nas o ojs y wykasawali jak malia awacja Pal. Rojs a najwiencej lesie
bywa k as. U nas w ojście ich było pełno, ych kali Len . Nu ak p zeważnie na ojście
mok o, nu jak ba dzo sucha la a, nu o am nic, ale jak mok a, o żu awiny o po wodzie, bez
gumowych bu ow nijak Š . Żu awiny ośli na ojs ach Vi š. Nasza poli, ojs y, u nas ba dzo
mok e, olchi, ba dzo akie ojs nazywali, bo inaczej w Polsce nazywajo, czy w ksionżkach,
und y, czy jak, a o u nas ojs y, po li ewsku może Vid. Tam widzi była jezio ka kiedyś, aka
niewielka, a po ym ona pomału, pomału i wysechła, p zeszła do d ugiej jezio ki, w Zapolcach
jes jezio ka, jak ona zeszła, am aka ojs była Paež. Idź y na ojs y ‘pažodžiui: eik u
ais an: To ak możno śmiało w oczy mówić: a idź y na ojs y, co y am wymyślił Š . U n`as
ojs y mok e akie, o i mówili [idź, y na ojs y] Vid. u ska записала o mą ojścik mžb.
( u niszw 176). g ina eckienė p esen ò da bui ydžių e aukš ad a io apylinkių: ojs eczek
mžb. (g ina eckienė 1977: 143), ojs owy ‘ ais inis (g ina eckienė 1991: 52). jablonskis
documen a o me ois , ais , eis , ois o, ois o, ois o nuo XVi a., nei e i o i Li uania
e Bal a usija (jabl 206208, 323, 349); ku zowa, ci a a bulyką, documen auoja bal a usių albo dal
XV a. (ku zowa 422); delle o me di ques o pa ola ройст, ройста documen a e pa ibio
bal a usių a mėse (СБГ), o a esi anche usų a mėse Li uania e i o io (СБ 33); lie.
unkcionuoja шлiн (СБГ); lie. šlýna, šlýnai; wikswa ‘s andi, šiu kš i, p as a paša inė
iks uolių amiglia žolė (Ca ex): Nu aka wikswa eż ośni. Nu i kosi sie, żywioły, k owy
jedzo jej Š , Len . Wikswa kosili, suszyli na słoma do chlewa, na podściłka Miež. Wikswa
o ośni w bło ach, dob a awa. K owy ba zdzu edli in u ; wiksz wa: To aka awa, w
błocie ośnie, o d en awa, o nazywali kiedyś mu `ok, sza yniak, aka jeszcze go sza
Paež. jablonskis anda documen a o negli s o ici on i: iks a, ikso a y (apie pie as)
mėse bei usų a mėse Li uania (СБ 28); ques a pa ola la a a u bu is
na, niedob a, zakwi a niek ó a, ale aka ona niedob a awa wiksz wa. A a już dob a
(jabl 263), da ba inėse bal a usių a mėse вiкс(в)а (СБГ); ap inkamas seinų a -
(1969 (1): 52); lie. iks à.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
59s aipsniai a icles denominazioni di pe sone secondo le lo o a i i à, occupazione e
į ankių, į aisų pa adinimai bi nik ‘cas con al i ha in comune bi es: On nie umiał, a en bi nik
on umiał, a nie miał za co kupić ich, o on jemu kupił dwie kłodki pszczołow jedna sobie,
d uga jemu, i on pa zał obydwie Len . Po li ewsku biczoli a po polsku bi niki ud. Bi byli, o
dello miodu necki nak encali dub. Bi nik, k ó y dokłada sie do ego gospoda za, am i może
oni azem oszka s awio e ule, ale o już bi nik nazywajo. Mówi już i bi nikow am ma,
złożyli sie am k ó e Vid; bi nikowski ‘bi ininko: To bi nikowska pszczoły między;
bi nikować ‘bū i bi ininku (sgP). negli an ichi sc i i documen a a signi icazione
‘bi ininkas; che con al i ha in comune bee solo e i o io Li uano dal XVii a. (jabl 5, 303, 329);
nedokumen a o ГСБМ, СБГ; isc i o lenkų a mėse (augus a as) (СБ 27); lie. b ininkas; bucz
‘ inklelis ybimis gaudy i: A buczy do sadzawki, i nawa buczy s awio koło jezio a i nawa
szczupaki zachodzo do ych buczów Miež. Bucz B idge. I liny, semp e liny, pos awio buczy,
o pełne buczy, a e az nie m`a Len . Bucz o był aki on na jednym kiju i ak z obiony na
akim łenku aka jak sia ka, i o chyba nazywał sie bucz Š . Te buczy pos awio do wody w
zece p zy b zegu i p zywionżo jego, o pełna ych akow była Pal. Buczy akie byli, obili
szydełkiem, a po ym wyk encali z leszczyny akie kołki i nadziawali a i beńdzie bucz
między. Buczy akie obili, pośla akie mi oży, yby kiedyś była ba zdzo dużo in u . Bucz
auš ad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 137); bui (dwil 114), bui ydžių šnek oje: bucz
(g ina eckienė 1991: 50); buczki dgs. (Psg); buczanka ‘ inklelis šienui dė i: Jeszcze buczanki
akie obili, w odzie jak sia ka, wionzali akie. Duże e oczki, o e buczanki siana
napchniesz, jeśli w d oga jedzie dla konia ego siana b ać, położo i p zez e k a ki koń
dos aje i je ka . nei ecchi sc i i la pa ola buč è documen a a dal XVii a. (jabl 1920, 308309;
ΓСБМ); iscon a o anche nelle a uali bal a usių a messe: buch (СБГ); della pa ola analizę
o nisce u bu is (1969 (1): 5152); lie. bùčas; skie dź ‘ y iausiasis pas emuo: Skie dź Š , Len .
K owy zymali i skie dzia najmowali, k ó en nie ma ziemi, czy nie ma czym p acować, był
skie dziam, nu o godzi sie ka mi ego szkie dzia ka . Skie dź za ombi w a omba, już
wszys kie na pas `u baby i wypendzami k owy s a p. Skie dź o pas uch ak nazywał sie,
o po usku liczy sie k as; skie działa ‘niekin. piemuo ( u niszw 156); skie dziowy
‘ske džiaus al oad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 143). ano ische on i, sc i e senąja
baldokumen uojamas sienų a mėse bei usų a mėse nel e i o io della Li uania (СБ 33);
wiela am płacić jemu, zbożam płacili. Nu jak kolejka u kogo dwie k owy, dwa dni jego
anche pa ibio bal a usių e mėse: скèрдзь, скèрць (СБГ); lie. kedžius, skedžius
a usių kalba, nuo XVii a. paliudy os šios o mos: ke d, ke dz, ik Lie u os e i o i-
joje (jabl 323, 358), XVi a. unkcionuoja eikšme ‘ske dikas, mėsininkas’ (jabl 212);
"il più g ande pas o e; anche skedžius ‘ske dikas, mėsininkas;
60 ac a Linguis ica Li huanica LXVII sklu ‘ki is plačiais ašmenimis ąs ams ašy i:
k is ina u koVska
Sklu y akie o oni wiencej szczepać d zewa. Tam bywa i g uba bie wiona ak o piło
zapiłujo i ym sklu am obbiwali, aka g uba zaska. A po yme o pop awywali ka .
Sklu aukš ad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 143). o me skliu , sklu , škliu
documen a e in on i ana iche, sc i e bal a usiškai (nel e i o io li uano dal XVi a.
ine 1599 m.) e lenkiškai dal XVii a. (jabl 298); la pa ola documen a o usų i uk ainiečių
a mėse (СБ 2223); anche pa ibio bal a usių a mėse: склюд, склют (СБГ); u bu is (1969 (2):
152153) o nì e eiksmažodinę o mą bal a usių a mėse:
с таклювать; lie. skliù as.
Mescola ( ūky os mėsos) e pane denominazioni nei sc i i documen a i le denominazioni di
quei p odo i alimen a i che hanno s ol o la unzione di pagamen o, i. e. alimen i, bu ę
pa e del asso o emune azione pe la o o: kumpiak ‘šlaunis, kulšis (pp . kiaulės); šlaunies,
kulšies mėsa: Nu p zyszli gości, zeba pok oić kumpiaka Š . Szynki i kumpiaki mówio ka .
Kumpiaki solili, poweńdzisz i wisi do jesieni Mos . Pa siuka jak zakolo, o i kińdziuki mielim i
kumpiaki ke n. Monż o zawsze jak jes en k`umpiak, o weńdzili, solili Pad . Kumpiaki o
my sami p op ie solim Pal. Szynki, ak, zos awiali całymi kumpiakami Len . Kumpiak
al oad a io apyl. (g ina eckienė 1977: 139); kumpiaczek: A już kumpiaczek o kości wybie ali,
po ym solili jego Len ; kump: Kumpi e obili, e az o obio e winio ini, a kiedyś p os o ak
kumpi. Łaźni byli, nu i wendzo am in u . Takie swi ny byli, e kumpi powieszo, akie
soczys e. W świ nie najwiencej zymalim alion. nei sc i i an io ine il pa ola iene da a o
dal XVi a., nelle seguen i o me: kump, kąp, komp, kunp, nei e i o i Li uani e bal a usiji
(jabl 109, 212, 275, 313); ku zowa indica in polkišku sc i i dal XVii a. (ku z 380); abbusi
mo ologici a i a i a ii o ė dokumen - (СБГ); ques o e mine ha analizzo u bu is (1969 (1):
63); lie. kupis; agojsza 1. ‘g ikių mil ų duona: Na Wszys kie Świen y agojszy pieko,
zaduszny dzień, o wszys kie na mogiły ido świczki s awio, ch o idzi, o niesi ego
uojama ГСБМ; unkcionuoja daba inėse bal a usių a mėse: кумпк, кумпячк
agojszy. Nasza mama o non piekla. Ragojszy ży nia monka, po ym g yczana monka sypie,
ciemny i nazywajo sie agojszy ka . Ragojszy z g yczanej monki piekli, ak jak chleb
za oszczyniajo i po em akie bochenki piekli z g yczanej monki między. Ragojszy piekli z
g yczapo em do dzieży akaj chlebnaj i dobawiali, miesili g yczano monka zamieszali, ona
była z dwóch zbożów ud; 2. ‘ uginė duona: Ragojsza o pszenna monka i w ża nach mle a.
Ragojsza naziwalim [chleb], che ona aka g uba monka alion. Ragojszy piekli, we młynie
nej monki Pal. Piekli aka agojsza, obili aka słoducha pa zona ży nia monka, a
mleli, a jeżeli nie, o w ża nach mleli na agojszy dub; ogojsz (sgP). Spon aneamen e
documen a o dalla XVii a. ine (1692 m.), o ma ogoiš solo
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
67s aipsniai a icles gó y i biega po polu Vi š. / Tak, jak go onco i gili konsajo, o k owa
zagilowała i ze wi sie, i p zyleci, ogon do gó y i giluji, mówio Kk owy gilujo, nu p zeważnie
gilujo k owy na deszcz, o już jak k owy gilujo, o mówio: ju o deszcz bendzi Š . Gilujo
wo jak bonki konsajo, czy am muchi, już ja i zapomniałam Vid. Kiedyś gilowali k owy,
e az i go onco i ak nie gilujo ka . K owa giluje Pab. Gilować aukš ad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 138). Gilujo jak gili ich [k owy], już jak gili Len . Jak la o, o już
chwos y zada li i popa li sie, gilujo k owy ud. Te bonki jak ukonszo, o allo a k owy
gilujo, leco s a p. Gilować bui (g ina eckienė 1991: 51). la pa ola si o a bals ogės
apylinkių bei usų a mėse nel e i o io Li uano (СБ 29, 44); anche in bal a usių a mėse:
гiль, гiлявàць (СБГ); lie. gyls, gyli ú o i; g ambul ‘ abalas: Po d zewach oni łażo, akie ude,
żół e, g ambuli ka ; g umbal: G umbali o g yczaniki bywajo, g yka siać zeba, o akie
żół owa e żuczki, g umbali o mogo nazywać każdego żuka p awie ud. la pa ola
documen a o solo bal a usių a mėse грамбỳль (СБГ, plg. СБ 65); lie. g ambuols; gułda
‘kiaulių išguli a a posizione negli e baudi p ima a si edan pa šiukus: To aka jak gniazdo
sobie obi świnia, gułda, uścieła słomy Len . il e odis a inkamas bal a usių a mėse
гỳl a (СБГ); plg. СБ 65; ques o pa ola in bal a usių a mėse analiz o u bu is
(1969 (1): 54); lie. gùl a, gùl as; ma gajka ‘ma ga ka ė: Jak komu nadejdzie, ak en
nazywa (k owę). I jodajka, i ma gajka i cza niucha, i dwiłajka. To non pe colo u
naziwali Pab. Ma gajka s aka a am nazywali, o ma gajka, o jaka yża in u ;
ma gojka: Ma gojka, o gwiazdka, łacia ka alion. Ma gojka albo dwiłojka o już
wiencej ciemna k owa ke n; ma gocha: K owa bywa o i cza nulka nazywajo, i k asulka,
i ma gocha Len . Ma gocha k owa, o ja pamien am nazywali k as. K owy nazywali
łysocha, ma gocha, jak ła ki akie między. Ma gocha, o cza nucha, óżnie nazywali
k owy Len ; ma gula: I k asula i ma gula, cza nulka s a p; ma ga bui (g ina eckienė
1991: 51); ma giuk ‘ma go šuns, e šiuko, jaučio a das bui (g ina eckienė 1991: 51).
documen andosi le seguen i o me di pa ola: ma gojka, ma giala, ma giałka nel
e i o io Vilniaus (СБ 80), bal a usių a mėse solo o ma маргèль ‘ma gas jau is,
ma gis (СБГ); lie. magė
‘ma ga ka ė; pejsować ‘paka o inai kul i miežius, kad nuby ė ų akuo ai: To
pejsujo jenczmień, on ma ościuki i po zbożu bijo, obiwajo e ościuki, a po em wieli ud;
pojsować, wypojsować e en o. (Psg); pejsać aukš ad a io apyl. (g ina eckienė 1977:
142); pojsać bui (g ina eckienė 1991: 52); pejsany ‘paisy as al oad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 142). la pa ola documen a o nelle locali polkų a mėse (СБ 48); anche
in bal a usių a mėse: пйсаць, пйсавать, пйсаць (СБГ), lie. pazý i; żaginie dgs. ‘ish
ka čių sukal os d i su em os o elės šienui a ja ams džio in i: [na czym łubin
suszyli kiedyś?] A o byli żagini, jak mok e la o, o i siano suszyli na ym ka .
Ka o lanik o na pło y, na żagini akie s awili, a ży a o s awili w

68
k is ina u koVska
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
snopki jon. Kiedyś ka o lanik na żagini nakładali, suszyli k owam Šiaul. Żagini z
polankow zbiwali, jeżeli non możno e a wysuszyć (siana), o położo na e żagini.
Kaniuszyna o już na żaginiach suszyłaś Pal. Żagini bui (g ina eckienė 1991: 530.
pa ola documen a o usų a mėse Lie u oje (СБ 30) e bal a usių a mėse жагni (СБГ);
sulla di usione di ques o pa ola bal a usių a mėse ede e u bu is 1969 (1): 5960; lie.
žagins ‘ ąs as neapkapo omi ami; šako as s ulpas, ico dan e kopėčias, plg. al i
signi icmi Lkž.
adizionali usanze popola i skwie s ula ‘š iežia mėsa dona a dopo il pas iccio della kiaulė
ai icini o agli conoscen i; bend os aišės po sche dimo: Jak zakole sie p osiaka, nazywa sie
skwie s ula, mówi sie, zap asza sie kogokolwiek, nu o p zychodźcie dziś do mnie na
skwie s ula. Kiedyści mego męża eść zap aszał do có ki, p zychodź, mówi na skwie s ula,
w edy i w edy beńdzim kłuli Paež. Quando zakolo, nu o skwie s ula, czy komu dajo, o już
jego o podsmażo, dajo jak już skwie s ula Len ; skwa s ula: Człowiek, k ó y pomagał
gospoda zu zabijać a świnia, no o już kolacja a z obił, o już samo sobo, ale nazywali
jeszcze skwa s uli dos ał. Skwa s ula o znaczy kawałek miensa jemu dali, świżynki ej
Vi š; skie s uli dgs. : Nu aki poczens unek o nazywajon sie skie s uli, o zeba
posme e e am skie s uli dla sios y czy dla sonsiadki Š . Skie s uli bui (d il 121).
Skie s uli Len ; skwie s ula: P zychodzo na skwie s ula, nu o en jusznik go ujo z ej
k wi aka zupa, o am smażo, czens ujo już ym miensem s a p; skie s uwi dgs. :
Skie s uwi zanioso (sąsiadom), kawałeczek miensa ud. Skie s uwi al oad a io apyl.
(g ina eckienė 1977: 143); skwie s uny dgs. bui (dwil 121); skwia s y, skwi s uli dgs. bui
(g ina eckienė 1991: 52); świa s uny dgs. : My u u sonsiada na świa s unach byli Pad .
Laučiū ė ha p esen a o la pa ola skie s uny da Vilniaus apyl. polkų a mių (СБ 84);
a icamas bal a usių a messe: скарстỳля, сквяр стỳ-
(СБГ); la lie. ske s ù ei; ważyniać się ‘leis is nuo kalniuko pe zaga ėnes: Ważyniać sie
zeba na Zapus y, o beńdzi len duży wy ośni. Mówi, len zeba p zeciongnońć Mež. Nu
ques e sani byli, o jak nasiońdziem i pieńciu, i sześciu i na ych saniach z gó y, o na
Zapus y ważyniali sie Len . Ważyniać sia bui (g ina eckienė 1991: 53). Laučiū ė documen a
la pa ola bal a usių e lenkų a mėse СБ 43; bal a usių a mėse Lie u os wi cinka
‘su e ų daik ų ė inys, ki binė, endoma kaziuko mugėje: Nu i p zynosi akie oba zanki,
e i o ijoje ap inkamas важанцца (СБГ); lie. ažinė is;
nan możizanaa na waga, na a wie cina, o musi wie cinka nazywała sie aki, en sznu ek
Vid. Wie cina. To p zeważnie oba zanki mówio. O, jak kiedy jeździli na Kaziuka, oż było
ego, oj, mówi, kupiła wie cina, a moja wujenka pojechała do Wilna, kupiła wie cina ych
oba zanków, a było na Kazimie za wielkie gy ulininkys ė dźwiły ‘ amsiai aus as, žalas
(pp . o gal ijus): Kiedyści k owy byli y i dźwiłe, sze ść aka ciemna, ciemna Mos że;
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
69s aipsniai a icles bło o, oze wał sie en sznu ek i a wie cina oba zanków
poleciała do bło a Paež. / Kupiłam wie cina oba zanek bez. Byli wienksze oba zanki, o
wienksza wi cinka a s a p. a, su e a su co ei.
žodis ap inkamas bal a usių a mėse: врцiна (СБГ), lie.  inė ‘kas no s sukabin-
3. e za g uppo li uanizmų
Ques 'ul ima g uppo di pa ole non è ampiamen e u ilizza i documen uojami solo sul
e i o io Li uano. Ques e pa ole non ne o e emo nei diziona i bal a usių della
lingua, le possiamo in e p e a e come di e i p es inius da Li uanies della lingua in
polkų a mes. sulla base accol i da i sul a mių leksiką e i o io Li uano nonché
in o ma o ių ico diamen i, si a assunzione, che il empo a i io dei skolinių XX a.
inizio. essi o mano ali medesimi g uppi ema ici, come e p eceden emen e discusse le pa ole del g uppo.
dwiły ( u niszw 138); dwiłajka ‘žala ka ė: Jak komu nadejdzie, ak en nazywa [k owę]. I
jodajka, i ma gajka i cza niucha, i dwiłajka. To non pe colo u naziwali Pab. Dwiłajka
( u niszw 138); dwiłojka: Ma gojka albo dwiłojka o już wiencej ciemna k owa ke n.
Dwiłojka ( u niszw 138).
Viežbo skis o ò la pa ola Vilniaus egiono bal a usių e lenkų a mėse: b us. дз il, le. d iły
(СБ 45); lie. d lai; inksz y ‘ gal ijų pa azi ų ikš as po oda : Inksz y ow ych o była. To
così guzy wielkie, o muchi jakie jak konsajo Pab. Ug `y mówili, jak k o mówił inksz y y.
Mówili, mo yl jajki e znaszał ka . Inksz y y o wyciskiwali, obak jes aki, wyciongnisz,
oni, muchi, bizdałki akie la ajo i napaszkudzo, i w edy z obi sie guz, a w ym guzia obak
aki bywa ū a; jinksz y ( u niszw 143). Jinksz y al oad a io apyl. (g ina eckienė 1977:
138), bui (g ina eckienė 1991: 51); inksz i : Inksz i y bywajo najwiencej jeżeli chuda
żywioła. I e az bywajo inksz i y. Kiedyś o ich wyciskiwali, była inksz i ow alion. Nu u aj
akie nazywali sie inksz i y, o buwało oni sami ak pacisno i wychodzo akie bjałe, a
później o kupawali am jaka laka s wy i szma owali, o oni wylazywali in u ; inkszczu :
Oni nazywali sie inkszczu y, akie guzy, zeba było czym szma ować, ci wyciskiwać ich, e
obaki u cieluka, ci u k owy była k as; inkszczy : Inkszczy y kiedy wybie ali jako g a ko,
czy czym jak ch ó y, jak gdzie wyciśnisz mocno, o byli u ba dzo chudych k ow, e
inkszczy y byli ud. cБ iene p esen a a o ma u skos polkų a mėse incisa (cБ 78); lie.
inkš as;
70 ac a Linguis ica Li huanica LXVII kukula ‘kiaulė: Kukula, kukula i świnia powoła. Toż ona
k is ina u koVska
po głosie gospoda za wie Pab. o embskis documen a le pa ole kukucia, kuku ka, kukcia
Vilniaus egiono szemy ‘apie ca lio colo e: g icas: szeme koni o e naziwali sie siwe jon;
szamowa y ‘apie ca lio o cow ei pelo colo e: g akas: Nu aki bywa ni o siwy, ni wa y, o
lenkų a mėse (СБ 80); lie. kukùlė;
on aki, i bywa am sze s eczka u jego i biał awa, i ciemna, maść aka sza a Len .
K owy akie siwe, szamowa e k as. Sza a, aka szemowa a k owa [była] pomiędzy;
o gniady aki, aki szamowa y, po mojemu o aki Š . Nu i akie bywajo, nu szamo-
szamocha ‘apie ca ės pelo colo ą: g ka: Szamocha, o aka ciemna bo dowa, kolo
aki, u nas była w kołchozie aka s a p. Bywa aka szamowa a k owa, nu ona aka z
odcieniami, o nazywali szamocha Len ; szemka: Szemka eż jak sza a, aka szemowa a
k owa s a p; szemajka ( u niszw 157). Laučiū ė documen a polkų a mėse Lie u oje (СБ
84); lie. šėmas. denominazioni ege ali e enomeni dell'a mos e a papa ć ‘spo inis
dideliais ca py ais lapais plan a (D yop e is): Ido papa cia szukać do lasu in u ;
papo ciowy ‘papa čio ( u niszw 150); lie. papa is; puśnia ‘supus y a sniego k ū a: Puśni
akie ponawiewało, akie puśni, że ówne z domem puśni nawieji, nap zeciw domu d ugi
dom s oji ze śniegu Š . Puśni bywajo, zawieja, o nie można wyjść. Buwało z koniami aż
naukołó wioski jado in u ; lie. pusns; wa nałeszy ‘plan a o della amiglia g aižažiedžių
con ampie oglie o onde e g andi kibiais isiais (A c ium): Wa nałeszy, wa nałeszy o
eż e same dziady Š ; wa naleszy: Wa naleszy o aka oślina gdzie do włosów akia
jak guziki czepion sia jon; lie. a na len eša.
Valgių pa adinimai łapienia ‘lapų (bu okėlių o k .) s iuba: Jak babcia opowiadała, o była i
łapienia i szupienia zupa. Łapienia o była k uczkowa liści, nu i am ka o li ocha, co
iszcze dobawiali, ch o skwa zył, ch o bielił, ch o posna jad ud. Nu o łapienia, o z
bu aczków, bo lis eczki. Po naszemu o bo winka. Zupa ze szczawiu, o eż łapienia dub.
Laučiū ė o nisce b us. leksemą lapenya da Vilniaus apyl. (CB 47); lie. lapi
ẽ nė; szupienia ‘košė e dama da g ūdų e p esen ama saldžiai: To pa zyli owias, po em
jego suszyli, a po em w ża nach jego ucie ali, a po em nacułki byli akia i o ak machasz,
machasz, wszys kie e ościuki, a łuska odchodzi, a po em pa zo, o z cuk em zalewali
słodko wodo, nu i ak szupienia była ud; szupienie (sgP). Laučiū ė documen a solo polkų
kalboje, si basa polkų kalbos ocodinais: szupienia, szupienie, szuponia (СБ
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
71s aipsniai a icles /
84); ku zowa documen a la pa ola Lie u os lenkų a mėse (ku z 437); lie. šiupi ns ‘košė,
e dama da ži nių, pupų, k uopų, bul ių oppu e uginių a ine, mėsos e k . ; szwilpiki dgs. 1.
‘isch duoninės ešlos susukamas kukulis: Szwilpiki o eż z ego nazywali szwilpiki,
cias a chlebowego. Ta cias a wybie zy, ocha monko obsypi, żeby dała sie wykaczać i
k oili na kawałeczki, i go owali w go owanej wodzie, a po ym ci łuszcz, ci masła, o
chlebowa szwilpiki Mež. 2. ‘Dalle pa a e bolli e e delle a ine pane i blynelie con o senza
inse a o. Szwilpiki o jes nie bondy, u wiencej z biało uskiego ozmawiali, o byli
kako y. Ona pa zona ka o la, s łuczona, dobawiało sie ocha monki, nu i naczyniało
sie g zybami, ch o jakim miensem, ch o wan obka jaka, ich zlepili i s awili do I ak bez
pieca, piekli, a po ym nasmażyli masła, czy śmie any, ch o ma chwio naczyniał ud.
niczego piekli (bliny e), cienieńkich akich napieczysz, szwilpiki k as. Szwilpiki i kako y
nazywali ich, na blaszce upieczy między. Szwilpiki (WilJaszcz); lie. š ilpù kai; š ilpkai.
4 . qua a g uppo li uanizmì abbas anza didelę di e a dei skolinių g upę
cos i uisce e più ecen e skoliniai, che so gono da a i ous Li u ians lingua e e o
polkų linguabai. essi so gono spon aneamen e nel linguaggio in o man ų, engono
usa i i egola men e e desc i ono i più ecen i enomeni; ques e lekseme solo pa inai
ada a e nel linguaggio. Ecco alcuni esempi: aukle oja ‘pedagogė, auklė oja lie.
áuklė oja; duje dgs. ‘gas lie. dùjos; łajda ‘p og amma ele isi o lie. laidà; plen as,
plan kelias lie. plén as; sklip ‘žemės sklypas casai cos ui i lie. sklpas; połapinia
‘palapinė lie. palapnė.
iŠVados
Leksinių li uanizmų, unzionan i Vilniaus, akų, Ši in ų e Molė ų k aš o lenkų a mėse,
analisiė mos ò che: 1) sop a issu a modica XViXVIII a. pe iodo g uppo skolinių ( a mėse
skoliniai y auja pe uusiami signi ica iemi) e 2) la più g ande g uppo skolinių, che
unzionoja bal a usių e polkų a mėse Li uania e i o io, cos i uisce i cosidde i
kon ak iniai li uanizmai (Мартынов 1965: 90). essi o mano al e ca ego ie seman iche che
nelle on i sc i e o a e leksema, e es imoniano di equen i con a i mul iae nini
comuni ài in ag icol u a e in a i i à cul u ale (ques e pa ole, nuscan i l'aspe o umano,
gli azioni e compo amen o ca a e is ici, anche leksema, de inendosi bes ialis ica,
ziemdi bys ė, spi i uali e ma e iali alo i, cibi, nomi).
dei linguaggi Lie u ių, unzionandoan i polkų a mėse, mos a secoli asciu a
in luenze dei lie u ių e bal a usių lingui nelle locali à di ice ca polkų. di g ande
72 ac a Linguis ica Li huanica pa e LXVII polkų a mėse a ojamų li uanizmų è ampiamen e
k is ina u koVska
documen a a bal a usių a mėse, e ques o può es imonia e sulla enu a di ques i debi i in
polkų kalbą ia bal a usių a mes12. sulla base dei da i linguis ici o ni i, si può p esume e
che nell'a ea s udia a polkų a mes o masse la base del bal a usių lingua13. dalla
p esen a a leksinių li uanizmų analisi si ede che skoliniai inizialmen e en ò in bal a usių
a mes, susi o musisi so s a o lie u iško pag indu14, e già successi amen e iaggio a in
polkų kalbą. nosios bal a usių kalbos unkciona imui dei empi della Li uania g ande
kunigaikš ys ės, specialmen e ques a lingua šnekamosios a mainos di usaimui a il
galbū išsamesni y imai (jeigu juos šiandien da bū ų įmanoma a lik i), ski i se-
illaggio abi an i de ini i, anche bal a usių e noso con ini s abili e e i o io Li uano,
leis ų desc i e e bal a usių kalbos signi ica o p ocesso di als iečių polonizacijos Lie u os
XiX a. idu yje.
Vie oVių PaVadiniMų su uMPiniMai
alion – alionys, Ši in ų .
a nionys, Molė ų . a n
ba s ba skūnai, Ši in ų .
bez bezdonys, Vilniaus .
bui bui ydžiai, Vilniaus .
dub dubingiai, Molė ų .
in u in u kė, Molė ų .
jon joniškis, Molė ų .
ka ka ažiškės, akų .
ka ka ys, Vilniaus .
ke n ke na ė, Ši in ų .
k as k asnapolis, akų .
Len Len a is, akų .
Maiš Maišiagala, Vilniaus .
Mež Mežionys, Vilniaus .
B idge Mos iškės, Vilniaus .
non nemenčinė, Vilniaus .
Pab Pabe žė, Vilniaus .
Pad Pad a ionys, Vilniaus .
Paež Paeže iai, Vilniaus .
Paluknys, akų .
udiškės, ud akų .
a senasis a pupis, akų .
Šiaul Šiauliai, Ši in ų .
Š Šen ininkai, Vilniaus .
ū a ū a, Molė ų .
Vid Vidugi iai, Molė ų .
Vi š Vi šuliškės, Vilniaus .
12 Vincas u bu is ha o ni o di ale gene e osse azioni nel suo a icolo, esaminando l'a uale bal a usių lingua
li uanismus; ichiė ancheogi a enzione al desiguodà li uanizmì c onologico appia imen o nonché a a iei
lo o a ealinì di li imen o (u bu is 1969 (2): 159160). 13 ali conclusioni sono s a e a e negli a icoli di Vale ij
Čekmono (qui engono o ni i i e imen i solo a quelle pubblicazioni che sono s a e des ina e a discu e e la
si uazione linguis ica del Vilnia k aju e dei e i o i adiacen i ad esso (Čekman 1982, 1995; Čekmonas 1999). Lo
s udioso polacco januszas iege is più ol e esp esse opinione sul polkų a mes o ma usio bal a usių
pama o delle lingue Vilniaus e akų e i o iijose ( iege 2006: 39). Sos eni o e di ques a ipo esi Leszekas
bedna czuk sos iene che in empi s o ici i con ini e i o iali della bal a usių lingua e ano mol o più amplnės e
d iekėsi più lon ano di Vilniaus e akų e i o io (bedna czuk 1999: 103). 14La ques ione Lie u iško subs a o
sul e i o io della bal a usia oggi già non solle a di maggio i dubbi, c . šiai p oblemai des ina i a icoli di
Li uani, bal a usių e usų scienzia i nonché gausią bibliog a iją pubblicazione 1980: Судник Т. М., ed.,:
Балто-славянские этноязыковые контакты. Mosk a: Scica.

Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
73s aipsniai / a icles
ŠaL iniai jabl jablonskis kons an inas 1941: Lie u iški žodžiai senosios Lie u os
aš inių kalboje 1: Teks ai. kaunas: Lie u os is o ijos d augija. ku z ku zowa Zo ia
1993: Język polski Wileńszczyzny i k esów północno-wschodnich
XVIXX w. Wa szawa-k aków: PWn.
Lkže Lie u ių kalbos žodynas, elek oninis a ian as, edak o ių kolegija: ge ūda
nak inienė ( y . ed.), jonas Paulauskas, i u ė Pe okienė, Vy au as Vi kauskas, jolan a
Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005. Accedo in e ne : www.lkz.l . Lkžk
Lie u os kalbos žodino ka o eka con apildymais. sejL smoczyński Wojciech 2007: Słownik
e ymologiczny języka li ewskiego.
Wilno: uni we sy e Wileński.
sejP bo yś Wiesław 2005: Słownik
e ymologiczny języka polskiego.
k aków:
Wydawni c wo Li e ackie.
sejPsł sławski anciszek 19521982: Słownik
e ymologiczny języka polskiego 15. k aków:
owa zys wo Miłośników języka Polskiego. sgP
ka łowicz jan 19001911: Słownik gwa polskich 14. k aków:
nakł. umieję akademii ności.
sPgL iege janus z, Masojć i en a, u kowska k ys yna 2006: Słownic wo polszczyzny
gwa owej na Li wie, Wa szawa: dig, 119455. u niszw Zasób lesykalny polskiego dialek u
ludowego Wileńszczyzny ok esu międzywojennego u walony w p acach h. u skiej, k.
ni scha i h. szwejkowskiej (op acowała i. g ekPabisowa). Ac a Bal icoSla ica 26, 129177. u
egionalne słownic wo Wileńszczyzny ok esu międzywojennego u walone w p acy h.
u skiej język polski na Wileńszczyźnie (op acowała i. g ekPabisowa). Ac a Bal icoSla ica
26, 121129.
Wiljaszcz iege ja nu sz 1996, 1999: słownic wo wileńskie ze zbio u Leona da jaszczanina.
Jezyk polski dawnych K esów Wschodnich 1, Wa szawa: dig, 79109; con inua eys: słownic wa
wileńskiego ze zbio ów Leona da jaszczanina ciąg dalszy. Jezyk polski dawdig, 5777.
nych K esów Wschodnich 2, Wa szawa:
dwil dwilewicz ba ba a 1997: Język mieszkańców wsi Bujwidze na Wileńszczyźnie,
Wa saw: dig.
ГСБМ Гисторичный словнiк
белорусской языка: выпуск 132, рэд. A. M. Bullyki, A. I.
Жу раўскага. Мінск: Беларуская навука, 1982–2012.
СБ – Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских язы-
ках. Ленинград: Наука. Ленинградское отделение.
74 ac a
k is ina u koVska
Linguis ica Li huanica LXVII
СБГ – Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча 1–5,
эд. Yuzé a Флорияновна Мацкевич. Mínsk: Na uca i ecnica, 19791986.
СБМ Насовiч iван i. 1983: Словнiк белорусской языка. Мiнск: Беларуская
Савецкая
Энцыкляпэдыя
.
СГВ Сцяшкович Татьяна Пилипавна 1972:
Матэриялы да словнiка Гродзенской области.
Mínsk: Na uca i ecnica.
ЭСБМ – Этымалагічны слоўнік беларускай мовы 1978–2007: выпуск 1–12, рэд.
Віктар Уладзіміравич Мартынав, Генадзь Афанасьевич Цыхун. Mínsk: Na uca e
ecnica.
ЭСРЯ Фасмер Маакс 19641973: Этимологический словарь русского языка,
Mocквa.
ЭСЯ E imological словарь славянских языков 19742003: выпуск 130, peд.
o. ubače , Mock a: Наука.
Li e a u a bedna czuk Leszek 1994: s osunki e nolingwis yczne na obsza ze Wielkiego
księs wa Li ewskiego. Ac a Bal ico-Sla ica 22, 109124. bedna c z uk Leszek 1999:
Li ewsko-słowiańskie pog anicze językowe w pie wszej połowie XX wieku w świe le
badań olgie da chomińskiego. Ac a Bal ico-Sla ica 24, Čekmonas Vale iju s 1999: o
bilingwizmie polsko-li ewskim i li ewsko-polskim na dence (czyli na północno-wschodnich
95–106.
obsza ach Wileńszczyzny). Sy uacja językowa na Wileńszczyźnie. Wa saw: elipsa, 2839.
g ek-Pabisow a i yda 1993: o cha ak e ze związkόw języka li ewskiego z gwa ami
osyjskimi i polskimi. Li uanski jeziko y os domande 30, 5460. g ek-Pabisow a i yda 1997:
językowa zeczywis ość na k esach pόłnocno-wschodnich. K esy pojęcie i
zeczywis ość. Wa szawa: soW, 145179. ina eckienė elena 1977: Leksika Li u iškos kilmės
aukš ad a io lenkų šnek oje. Li uanei pa lo y os domande 17, 133142. ina eckienė elena
1983: leksika Li u iškos kilmės Lie u os pa ibio bal a usių šnek ose. Li uanici pa lo y os
domande 22, 182204. ina eckienė ele n a 1991: bui ydžių apylinkių (Vilniaus .) lenkų šnek os
li uanizmai. Li ua is kalbo y os domande 29, 4764.
Laučiū ė jū a ė
2007: bal iškos o igine a dažodžių galūnių des ino nelle lingue
šiau ės sla ų. Res humani a iae 2, 85102.
Lie u ių kalbos skoliniai Lie u os lenkų a mėse
75s aipsniai a icles o ębski jan 1931: Li uanizmy słownikowe w dialekcie polskim na
Wileńszczyźnie. / iege janus z 2006: Polszczyzna gwa owa na Li wie. janusz iege , i ena
Język Polski 16, 79–85.
Masojć, k ys yna u kowska. Słownic wo polszczyzny gwa owej na Li wie. Wa saw: dig,
1148. u kows k a k ys y n a 2006: Li uanizmy leksykalne w gwa ach polskich na Li wie.
janusz iege , i ena Masojć, k ys yna u kowska. Słownic wo polszczyzny gwa owej na
Li wie. Wa saw: dig, 73108.
u kows k a k ys yna 2007: Z zagadnień ch onologii zapożyczeń li ewskich w gwa ach polskich
z e enu Li wy. P ace Filologiczne 53, 487502. u kows k a k y s yna 2008: Świadomość na odowa
a język ludności wiejskiej na pog aniczu polsko-biało usko-li ewskim. P ace Filologiczne 54,
345366. u kows k a k ys yna 2008a: język a ożsamość na pog aniczu polsko-li ewskim.
Tożsamość - język - odzina: z badań na pog aniczu słowiańsko-bał yckim. Wa saw: soW,
u kowska k ys yna 2010: o pojemności seman ycznej zapożyczeń leksykalnych z języka
53–68.
li ewskiego unkcjonujących w polszczyźnie gwa owej na Li wie. Językowe i kul u owe
dziedzic wo Wielkiego Księs wa Li ewskiego. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Li wy, ed. j.
Mędelska i Z. sawaniewska-Mochowa. bydgoszcz:
Wydawnic wo uniwe sy e u kazimie za Wielkiego u kowska k ys yna,
sawaniewska-Mochowa Zo ia 2012: Zapożyczenia li ewskie do yczące człowieka w gwa ach
, 342–348.
polskich na Li wie. aspe o seman ico i e nolingwis ico. Bal is ica. Viii Pappis, Xi bal is i
cong esso accol a di a icoli, 99117. smoczyński Wojciech 2001: Język li ewski w
pe spek ywie po ównawczej. k aków:
Wydawnic wo uj, 445460.
smułkowa elżbie a 2002: Biało uś i pog anicza. S udia o linguku i socie à. Wa saw:
Wydawnic wo uW, 242257, 272283. ekielski k zysz o 1980: Li uanizmy leksykalne w dialekcie
okolic Podb zezia i niemenczyna. Ac a Bal icoSla ica 13, 6273. u ska halina 1995: O
pows aniu polskich obsza ów językowych na Wileńszczyźnie, ws ęp i op . V. Čekmonas.
Vilnius (p zed uk z . 1939). u bu is Vincas 1969 (2): a uali bal a usių lingue li uanizmai
( ęsinys). Bal is ica 5, 149162.
u bu is Vincas 1969 (1): daba inės bal a usių kalbos li uanizmai. – Bal is ica 5,
43–68.
u bu is Vin c a s 1984: sla ų kalbų pseudobal izmai. Bal is ica 20(1), 3038.
76
k is ina u koVska
ac a Linguis ica Li huanica LXVII
Wa lczak bogdan 1982: Z zagadnień e ymologizacji zapożyczeń omańskich w języku
polskim. Język eo iadydak yka. kielce: Wyższa szkoła Pedagogiczna, 172194.
Zdaniukiewicz alojzy adam 1972: Gwa a Łopa owszczyzny. Fone yka, leksja,
słownic wo. W ocław: Zakład na odowy im. ossolinskich. one ica, leksja,
Zin ke ič ius Z ig mas 1974: alojzy adam Zdaniukiewicz, gwa a Łopa owszczyzny.
słownic wo. Bal is ica 10, 207214. Zinke ičius Zigmas 1984: His o ia della Li uania 1.
Vilnius: Mokslas, 255275. Zinke ičius Zigmas 1987: His o ia della Li uania 2. Vilnius:
Mokslas, 4652, 6168.
Аксамитов Анатоль 2000: Белорусско-литовская лексико-фразеологическая ин-
e e enza. Ac a Bal ico-Sla ica 25, 89104.
Гринавяцкене Эляна, Мацкевич Юзефа Ф., Романович Елена М.,
Чеберук Елена И. 1975: Бытовая лексика литовского происхождения в Западной
Bielo ussia. Li uanei pa lo y os domande 15, 163195.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1973: Тематические особенности балтизмов в
sla ianche lingue. Bal is ica 11 (2), 155164.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1975: Терминология обработки дерева (заимство-
ania iz bal ici языков в славянские). Li uanski jeziko y os domande 15, 145161.
Лаучюте Юрате Алоизовна 1982: Словарь балтизмов в славянских языках .
Ленинград: Наука. Ленинградское отделение.
Мартынов Виктор Влад и мирович 1965: Типы лексических балтизмов в бе-
lo usche diale i. Ac a Bal ico-Sla ica 9, 90.
Чекман Валерий Николаевич
1972: К проблеме литовско-белорусских лек-
siici legami. Bal is ica, 8(2), 147156.
Чекман Валерий Николаевич
1982
:
К социолингвистической характеристике
dei polacchi go o o беларуско-литовского пограничья. S udia nad polszczyzną k esową
1, 123–138.
Чекман Валерий Николаевич 1995: Предисловие. – Галина Турска. О про-
исхождении польскоязычных ареалов в Вильнюсском крае. Vilnius: Min is, 358.