130 ac a Linguis ica Li huanica LXIX
esMiniai ŽodŽiai: au oma inė sin aksinė analizė; sakinio sin aksinė s uk ū a; sin aksiniai
elações; sin aksinė aça de pala as; pa icipio, comuna ies e
daik a a džio sin aksinė auka.
keyWo ds: au oma ic syn ac ic analysis; syn ac ic s uc u e o a sen ence; syn ac ic
ela ions; syn ac ic pull o wo ds; syn ac ic pull o pa iciple, in ini i e and noun.
daiVa ŠVeikauskienė
Lie u ių kalbos ins i u as
O ien ações de pesquisas acadêmicas: compu ado ina
lingu is ica, au omá ica sin aksinė analizė.
sin aksinė ŽodŽių auka
syn ac ic Pull o Wo ds
ano ação execu ando análise sin ác ica da língua li uânica compu au e iu obse ado no o enôškinys,
que li e a u a ainda não oi desc i o. se numa sen ença há duas pala as, que dominam o mesmo humo e
aquele humo mais pá a en e eles, en ão qual pala a o ma á com o dominado humo conjun o e qual
deles ica á sem ex ensão? desc e e-se pa icipio, daik a a džio e comuna ies sin aksinė auka,
ap esen am-se obse ė ų casos compa ações com ou as línguas co espondmenimis. ambém
ambém de ine-se o p óp io e mo de a ação de pala as sin aksicas.
anno a ion by c ea ing syn ac ic analysis o he Li huanian language e ealed a new phenomenon,
which has no been p e iously discussed in li e a u e. i he e a e wo wo ds in a sen ence
go e ning he same case and ha case s ands in-be ween hem, which o he wo ds will o m a
wo d ph ase wi h he go e ned case and which o hem will emain unexpanded? he a icle
desc ibes he syn ac ic pull o he pa iciple, he noun and he in ini i e; compa isons o he
cases iden i ied and he equi alen s om o he languages a e p o ided. he e m o syn ac ic
pull o wo ds is de ined as well.
1.In adas c ia am compu ado es su giu a possibilidade de au oma iza o abalho
men al ealizado pelo homem. desde 1968 m. a é 1978 m. línguas das nações
g ama ical análise oi p incipal análise de in eligência a i icial ema ojos
(ni enbu g 1987: 26). po ém das línguas das nações,
sin aksinė žodžių auka
131s aipsniai a icles acilmen e passandoças pessoas, apa eceu di íceis de
mo dendo pa a compu ado es (jensen, heido n, icha dson, 1993: 2). / po an o
au oma icamen e p ocessando nações de línguas ais bons esul ados de como em
ou as á eas de u ilização de compu ado es ainda não alcançada. naudo iná da
1.1. sin aksės kompiu e iza imo da bai Lie u oje
bene pi masis bandymas ap ašy i au oma inės sin aksinės analizės me odą,
língua li uânica, conco da-se Vido dauda a ičiaus abalho magis o, cujo aksinės
s a biausias ikslas bu o „nus a y i pag indinius lie u ių kalbos au oma inės sin-
analizės p incipus ( he main goal o his esea ch is o se gene al p incipies o
au oma ic syn ac ical analysis o Li huanian language) (dauda a ičius 2002 6).
Fo nece-se g á ico de ligações, e le indo conhecidos sob e de e minada língua
(nes e caso lie u ių), . i. sin aksinius yšius en e pala as. g a o opônsias são
g ama inais ca ego ias, e a kai indicam ligações en e aquelas g ama inais
ca ego ias. g á ico de ligações (1 igu a) (dauda a ičius 2002: 38) oi compilado com
base na sin axe de Vi o Labucius (1996).
1 PaV. g a o de ligações das línguas Lie u ių (dauda a ičius 2002: 38)
132 ac a
daiVa ŠVeikauskienė
Linguis ica Li huanica LXIX
Fo am o necidas cinco a ian es possí eis da sen ença, po an o elas odas e
mos adas dependem de g a e (Fig.) e odas elas como igua e čiai são ap esen adas
sepa adamen e (Fig.). 2 PaV. dados do analisado mo ologinio (dauda a ičius 2002: 35) 3 PaV.
Todos possí eis conjun os de pala as no sen inho G aži me gai ė s ebi g ažią gėlę
pie oje (dauda a ičius 2002: 35) de es e g a o pa a cada sen ini é cons i uído uma á o e
pe enomybių, ab angendo odas as possí eis a ian es, se sen is plu ia eikšmis. A
o mação da á o e di ide-se em duas e apas: no p imei o nub aižomas g a o de ligações,
e le indo odas as possí eis sin axisnios laços numa de e minada sen ença, e mais a de
a pa i dele isolado pe enomuda aidades madei a (da ičius 2002: 55). análise pailius ada
sen iniu G aži me gai ė s ebi g ažią gėlę pie oje. De aco do com os dados do analisado
mo ológico (2 igu a.) no início o ma-se g á ico de ligações sin aksicas (3 igu a), no qual
indicam-se odas as possí eis ligações en e pala as ame ase, e pos e io men e a
pa i dele exbauda-se dependomidades á o es, i. i. es u u a sin aksinė do sen inho ou
algumas á o es, se a ase sin aksiškai daugia eikšmis.
sin aksinė žodžių auka
133s aipsniai a icles /
4 PaV. Todos os possí eis a ian es da ase G aži me gai ė s ebi g ažią gėlę pie oje (dauda a ičius
2002: 46)
5 PaV. Todos os possí eis ase G aži me gai ė s ebi g ažią gėlę pie oje a ian es
2002: 47)
(dauda a ičius uo au o iaus p adė i da bai i zaisibaigė, po que dise ação jis gynė já
ou a ema e nela ma cou: nai u acha , que os mé odos, que são aplicados com sucesso à
línguas inglesas, alem e a ou as línguas (dauda a ičius 2012: 3).
134 ac a Linguis ica Li huanica LXIX mo escala de ciclo en e o p o o ipo de es udo e o
daiVa ŠVeikauskienė
p o o ipo de plena uncionalidade (g ipa eikia um solução de análise sin ác ica), a
da be pažymima, kad „ ealizuo a sis ema užima a pinę ie ą sis emos gy a i-
a aliação do abalho do sis ema oi ealizada não no ní el dos sen inhos, mas no ní el
gony ė 2006: 36). a gumen uojan uo, kad „ ealizuo a sis ema ne isais a ejais
das pa es do sen inho, i. i. oi a aliado, com que p ecisão o sis ema de e mina a pa e
do sen inho, e não oi de odo a aliado, com que p ecisão ela su o mou a es u u a
sin ác ica do sak. sis ema de abalho e i icimui oi isanalisu 20 sakinių da língua
li uãs. Um dos mencionados planejados olimesnių abalhos é išplės i sis emą e
adap a ją medžių bankams (angl. ee 6 PaV. sakinio Saulelė k ypo aka op
abs ac us pa aizda imas (g igony ė 2006: 40) ou o magis o abalho sob e
sin aksinės analizės kompiu e iza imą pa ašė gin a ė g igony ė. ela usa o mé odo de
uni icação (suge ibilidade) que é amplamen e desc i o po Pe e io hel igo (hellwig 2003).
compõem eg as sumend idas, po exemplo, que dois elemen os de em se
ha monizados núme o e aleg niu. sis ema a alia, quais eg as podem se adap adas a
de e minadas pala as do enunciado. des e modo a pa i sen ini pala as e eg as os
jungian es c ia-se um conjun os. Re isão após odas as eg as disponí eis,
compõe-se lis a de pala as conjun os do sen êncio (g igony ė 2006: 29). de o pala as
conjun os lis ao, aplicadous ikimo unção, o mam-se á o e. unção ikimo mos
p adinhas dados são sen inhas da língua Li uãs, e esul ado abs ac us seu
apskaičiuojama emian is sin aksės aisyklėmis i žiniomis apie sakinį. analizės sis e-
p aizda im. sakinio Saulelė k ypo aka op o esul ado do a amen o mos ado 6
igu a.
sin aksinė žodžių auka
135s aipsniai / a icles
banks) cons i u. po ém es e sumanyamo não oi nem começado execu a , po que
au o ė, como e Vidas dauda a ičius, dise ação de endėsi ou o ema. seus
planejados abalhos sin aksialmen e ano a ex os da língua li uãs começa am
oda ou os cien is as 2013 m. Li u ians kalbos ins i u e (1 e e ência in e ne ).
1.2. Fal a de pesquisas linguís icas alguns assun os saem à luz só com o começo de
kompiu e iai isose s i yse u ė ų di b i ge iau už žmones. P oblema ik, kad
nesugebame pasaky i jiems pakankamai aiškiai, kaip eikia a lik i pa eik ą užduo į.
compu ado iza a linguagem. isso que nos é po si cla o, ap endido in ância
semuspensando, po que assim é, ao compu ado em o an es ealiza . já em 1969.
bū i pasaky a o maliai, . y. jam sup an ama kalba. dėl o ka ais eikalingi papil-
domi moksliniai y imai, ku ie ling is ikos požiū iu y a neak ualūs i odėl nebu-
desc e endo au oma izado e imão (sin axinė analizė é pa e do au oma izado
adução a segunda e apa dele) oi di o: au o- adução po eikiai na e dade o çam
linguis as a ap o unda seus conhecimen os eó icos em á ias ligações ainda
insu icien emen e es udadas em á eas p oblemá icas da linguagem (i ič 1973: 256).
1.2.1. de e minação de pa es de sen ença a é o su gimen o da compu acional
linguís ica lingüis as pesquisa am sen inhas e sin axe como esul ado da cons i uição
da es u u a. analisada oi já p on a es u u a do enunciado. não in e essou-se, de que
manei a e com que baseando-se homem decide, que es a pala a execu a p ecisamen e
aquela, e não ou a unção sin ác ica. compu ado es e oa o mais impo an e assun o
paside o p ocesso de o mação da es u u a, ele o na-se p incipal obje o de
pesquisas cien í icas. po isso às ezes emca em sakínio pai a não adiciamen e, i. i.
um pouco neįhabi ai, não assim, como oi olha ima an e io men e. nas g ama icas
ge almen e ap esen a-se desc ição da pa e sen encial (pa yପରି, e bnio) lis ando, que
o mas mo ologicas podem es a unção ealiza (amb azas 1997: 487). que a pala a é
um e o , acei a como axioma, e discu em-se só pa es da linguagem, capazes de lhe i .
upu į de alheado desc i o mecanismo de ixação do e bo anks esnėse g ama icas.
Vy au as si au as en a analisa e casos p oblemá icos, po exemplo, quando na
ase há duas pala as ( a dininkai), galin ys ei i eiksniu: kai na ase há eiksnys, isso
pap as ai an asis a dininkas nebegali užim i eiksnio pozicijos. (jis jau ečia
diena se ga), e execu a ou as unções sin aksicas (si au as 1978: 35). que o p imei o
nomeado é ac o , aqui é acei a como axioma ( o almen e sem en a o es abelece e
escla eço-se, se ealmen e o p imei o nomeado execu a a unção do ac o ), e en ão
já esol ida ques ão sob e segundo nomeado . compu ado ina analise sakinio mos é
136
daiVa ŠVeikauskienė
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
ci ado eigino alidingumą, que às pessoas a é šiol nek i o em olho: sakinyje Já mé odo
ečia diena jis se ga an asis a dininkas eina eiksniu. Čia eikia iš p incipo naujo
sakinio pa esims (nes e caso eiksniui) de e mina . p ecisa olha -se não só, qual pa e
da linguagem eiksnys pode se exp esso e quais seus possí eis a ian es de o mas
mo ológicas, mas mais impo an e como de e mina , qual pala a é eiksnys. dos dois
a dido es, p esen es sen inha, ação ai não aquele, que s o i p imei o ou an as, mas
aquele, que é um pe sonal nomeis. e is o oi no ado só du an e o p ocessamen o
compu acional da linguagem. aigi é p eciso conco da com o p o esso us Laimučio
elksnio min i, que as disponibilas conhecos de línguas li uâneas não pe mi em plenas
o maliza línguas li uâneas sin aksés, po an o necessá io ealiza adicionais eó icos pesquisas de línguas li uâneas.
1.2.2. De inição de Ve bo conjun os
Pag indinė žodžių jungimosi galimybes ap ašan i cha ak e is ika y a jų alen ingu-
mas. Palab as Li u ias mais amplamen e desc i o eiksmažodžių alen ingumas. O
signi icado de Ve iksmažodžio de e mina ce a conjunção isgales, que são ealizadas na
sen ença a Ve iksmažodžio apojando a co esponden es pala as e suas o mas (sližienė
1994: 16). com e bmažodžiu o mando conjun os pala as di idem-se em imp escindí eis
palydo us, dos quais não podem se omi idos, pa a que a ase seja g ama icamen e
egula , e akul a i ius, que podem se e não di as, mas a ase ainda assim pe manece
g a iškas (sližienė 1994: 32). com açõesmajodžiu pode jun a e ais pala as, que não são
condicioná eis açõesmajodias signi icâncias. eles são chamados de memb os li es; nes e
caso sąsają com eiksmažodžiu dê a capacidade da pala a jun a ou os pala as e
o mas (sližienė 1994: 35). sob e isso oi esc i o e an es: šliejamieji pala as ge almen e
ap es am-se aos p incipais: lá pamačiau p e n a i изdygusį be želį (si au as 1978: 21).
po ém li uanis as ealiza am pesquisas an e isso e pá a. não esiaiškinama, como
es abelece da pala a pe nai dependomência: ou pamačiau pe nai ou pe nai изdygusį.
p ecisamen e ais pesquisas e é dedicado es e a igo.
ap ašan aplinkybes nu odoma, kad kai omi jų komponen ai šliejami p ie a i-
nio e combinados com ação (Jonas e o nęs iué. Ji įždama nupi ko.). ambém é
en a izada que Šliejimas aqui p ima is, e de inação secunda is eiškinys, i. i.
ci cuns âncias p iklausymas a iniui é glaudesnis (si au as 1978: 47). po ém nes e
ní el an o e epasse diz; nãoanalisados casos, quando ci cuns ância pode se
šliemada à de duas pala as sen ença (Tais empos a odos e e-se acessí el sóba
Mosk eja pe mi ida enciclopédia. Com o local en o noybe Mosk oje pode liga e
acessí el, e pe mi ido) qual gi deles o ma á com o noybe sin aksinio
elacionamen o? de e ia ac escen a que alen ingumas nepajêgus esol e e os
p oblemas desc i os no capí ulo 1.2.1. ele egali indica , que a pala a se ga é
papildymo eiksnio a dininko i akul a y aus papildinio įnagininko (sližienė
sin aksinė žodžių auka
137s aipsniai a icles /
2004: 36). ačiau kaip nus a y i eiksnį, kai sakinyje du a dininkai, alen ingumas
ambi alen is, exig como nãou odo. po an o são necessá ias no as ob as linguís icas,
que espondessem a semelhan es pe gun as. exa amen e al abalho começo e de e
se es e a igo. 2. sin aksinė anaLiZė koMPiu e iu pa a se mais cla o, como é
de e minada a es u u a sin aksinė kompiu e iu, se á dada de al análise do aseė,
mos ando odos ei os passos. Fig. 7 e , que in o mação compu ado is ecebe do
usuá io, i. y. ases in oduzido como símbolos seka. Inicialmen e ele se decompõe em
segmen os en epu ou des ilamen o sinal sepa ados de conjun os de le as e
núme os ( g. 8). Os p óp ios sinais de di e gência ambém cons i uem sepa ado um
segmen ão, igno ados só in e alos: eles se em pa a a de inição de limi es de
segmen os e com isso seu papel e mina. en ão é ealizada análise mo ológica da
ase pa a cada segmen o são indicadas as ca ego ias mo ológicas da pala a
emp egada ( ig. 9). Depois disso, algumas pala as ecebem a ibu os semân icos ( ig.
10). p ecisa dize que isso não é de alhadas seman inė analizė e são usados apenas
sin aksės necessidadesem se naujan ys sinais, i. i. aqueles, que podem nulem i a
pala a sin aksinę unkciju. po es a azão seman iniu a ibu o aqui conside ado e
jau li uanis ikoje p iski iamas sin aksei, o ne seman ikai.
açõesmažodžių domínio, que aíp 7 PaV. P imei o passo do usuá io ob ido ases como
símbolos seka. 8 PaV. segundo passo sen enças desman eladas em segmen os.
9 PaV. e cei o passo ealiza-se análise mo ologica do enunciado.
138 ac a
daiVa ŠVeikauskienė
Linguis ica Li huanica LXIX
10 PaV. qua o passo algumas pala as ecebem a ibu os seman íneos. Depois
disso e i ica-se: se es á na sen ença asMeninio ĮVa dŽio Va dininkas, se não,
a y a daik aVa dŽio Va dininkas?
Nes a sen ença es á no daik a a džio a dininkas, e lhe a ibui-se a unção do
ac o ( ig. 11).
11 PaV. Quin o passo es abelece-se a o do enunciado. p osseguma se
p ocu a: se es á sen ença VeiksMaŽodis, cujo asMuo su aMPa com 12
Veiksnio unkciją a LiekanČio ŽodŽio asMeniu? daik a a džio a dininkas
a i inka ečiąjį asmenį, o sakinyje y a ečio asmens eiksmažodis, odėl jam p i-
ski iama a inio unkcija (12 pa .).
PaV. Sés a passo es abelece-se ase na ys.
sin aksinė žodžių auka
145s aipsniai a icles miniu, an es dele pa in į kilmininką conec a-se a si como
aldomą linksnį, . i. nãoekiamosios ūšies daly iu exp ess eikš as pažyminys
kilmininką aukia o aliau do que seu pažymimas daik a a dis, c . (10) sakinį. se não
es i e pa icipan e de uma espécie, como pa ody a (11) sakinyje, ou em seu luga
es eja būd a dis de alhado, como (12) sakinyje, kilmininkas minis o pe manece
di e amen e elacionado com daik a a džiu comunicime, como is o (11) e (12)
sakiniuose.
(10) Is o é posi i o numa no a assinada pelo minis o. (11) Is o é posi i o no ela ó io do
Minis o. Is o é posi i o num ela ó io de alhado do minis o (12). en e nede iná el
sinalício minis o e sinalimojo pala a no ela ó io įsi e pês a ib a dis de alhame, indo
de inamuoju pažyminiu, nesua do sin aksinio elšio en e nede ina i o sinalinio minis o
e sinalimojo pala a no ela ó io, c . (12) sakinį. po ém não iikiamosios ūšies pa icipio
a a ão o e, que suas bas a desa di a es e yšiu e ele ap i aukia si kilmininką,
pa o ando ele seu suplemen inho. aigi, podemos dize que nãoekiamosios ūšies
pa icipio auka é s ip esnė za daik a a džio auką Kilmininko elação. es ando dian e
kilmininká não iikiamosios ūšies pa icipan e man ém sua o ça de a ação e conec a
ele (ž . (13) sakinį), e isso não az o būd a dis (ž . (14) sakinį), analogicamen e como e (10) e
(12) sakiniuose. (13) Is o é a i mado num ela ó io assinado do minis o. Is o é a i mado
num de alhado ela ó io (14) do minis o. de ia-se menciona que šnekamojoje alboje
pasi ilizando in onação pode da sakiniui e al sen ido, quando kilmininkas ai
nede inamuoju pažyminiu mesmo e não p esen eamosios ūšies pa icip i, po ém ex o
de dados sob e in onação não há (a menos que osse especialmen e ano uado ex o),
po an o nes e a igo ques ões, elacionadas com in onação, não nenag inam.
3.2. T auka do i ec a omo
Semelhan e a qualidade como pa icipan e em e daik a a dis (nes impo a, com o ele
ei ų eiksniu ou suplemen iniu) seu auka em elação às ci cuns âncias é s ip esnė do
que na a i o. é possí el da um pa à exemplos. doik a a dinho subs i u o ge almen e
ai con o de en o noybe, mas se ele es á be a piamen e po doik a a džio, isso
kiniuose ie ininkas y a po daik a a džio (einančio papildiniu) pa odą i pažymi jį
econhece aquele daik a a dį: (15) e (16) sa- (ap esen a pa odą ele podia es ando e
nou o luga , necessa iamen e kaune). nessas ocasiões, quando o subs i u o es á após
ou as pala as, ele ai em o noybe e o ma sin aksinho ligação com na ini, como is o de (17) e (18) sakinių (pa i pa oda pôde es a e em ou o luga ,
146
daiVa ŠVeikauskienė
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
não necessa iamen e kaune). Vadici, complemen á io, p exp essš o daik a a džiu,
auka local em elação à ci cuns ância é s ip esnė do a nio auką, p esen e
localininkui suplemen á io pos pozicinėje si uação.
(15) Pa odą kaune ele de alhadamen e desc e eu. (16) ele desc e eu de alhadamen e
pa odą kaune. pode se dado mais um exemplo com ou o ipo de en o no: po exemplo,
(17) jis kaune išsamiai ap ašė pa odą.
(18) kaune pa odą jis išsamiai ap ašė.
azão ci cuns ância, exp essa p elinksnine cons ução, con i ma que daik a a dis,
nes e in e piadamen e po daik a a džiu exp esso e bio e econhece p ecisamen e ele,
a eju einan is eiksniu, u ėdamas ją pos pozicinėje padė yje, aukia s ip iau nei
a inys. (19) sakinyje p ielinksninė kons ukcija dėl su ikusio anspo o s o i be-
e (20) sen ybe ela já ai mo i o pe o e o ma di e o sin aksínio ligação com na a i o.
(19) as pe das de ido ao pe u bado expo ação a a és klaipėdos e minalą a ingi am
28 milhões de li os. (20) de ido ao pe u bado expo ação po klaipėdos e minalą as
pe das a ingi am 28 milhões de li os. aigi, pode aze -se a conclusão de que a
ci cuns ância, es ando na ase di e amen e po daik a a džio, nes a ase é açada
po um agência que aianço na a i o, i. i. daik a a dis ambien e, es inçada
be a piamen e po ele, auca mais o e do que o eiksmažodis que aianço na a i o,
i. i. i. daik a a džio (despois com que ele ei ä niu agi , complemen a , nede inam com uma
ma ca ou ambien e) o aço é s p esnė da ação que aianço na a i o, aigiano, á
a ound, mas sequia piamen e.
3.3. comuna ies auka se sen in e a inys, exp esso kai oma o ma de ação- e dade, e
bend a is go e no o mesmo aleg nį, bend a is o aukia mais o emen e negu a inys,
exp esso kai oma o ma de ação- e dade. A o ma kai oma do e iksmajo dio, indo a iniu,
aldomá linksnį jun a só no caso, se não há con a ies, como (22) na sen ença, po ém se
bend a is é, é. (21) sen ínio, ela a ai a aldomá linksnį, não impo a, em que posição ele
osse i en e o a inio (ci adas o mas de eiksmajo dio) e a con a ies, (21) sakinio. (21)
a ž ilgiu – p ieš ją a po jos. Ši sa ybė labai aiškiai ma y i, kai aldomas linksnis s o-
en ão os emp esá ios impo ado es os de e iam ap esen a ce i icados de qualidade dos
p odu os. (22) en ão os come cian es impo ado es os e iam ce i icados de qualidade
dos p odu os. (23) en ão os emp esá ios impo ado es os de e iam ap esen a
ce i icados de qualidade dos p odu os.
sin aksinė žodžių auka
147s aipsniai / a icles
aigi pode-se alega , que comuna ies sin aksinė auka é s ip esnė pa a kaia ž ilgiu.
omos eiksmažodžio o mos, einančios a iniu, auką aldomo linksnio
(24), (25) e (26) sen inhas êem que aldomas humo nis é cole a i o mais o emen e
a aído e naqueles casos em que ele es á dian e a inho ( eiksmažodžio kai omą
o mą). e só en ão, quando a cole a i a sen ínio não deixa, a inys (kai oma o ma de
eiksmažodžio) jun a aldomą linksnį, s . (27) sakinį. (24) encon á-lo e á minis o
eugenijus gen ilas. (25) ele o e á encon a o minis o eugenijus gen ilas. (26) ele
e á encon a o minis o eugenijus gen ilas. (27) ele e á o minis o eugenijus
gen ilas. 3.4. de inição sin ác ica de pala as a ação de pesquisas de alhadas a é
ago a ainda não hou e, e não é possí el o nece um g ande olume de dados sob e
ela. no u u o, e ec uando abalhos de ano ação sin ác ica exyno, al ez se á
kadangi žodžių sin aksinė auka y a neseniai pas ebė as eiškinys, odėl labai
possí el e alguma que seja classi icação elabo a ou a é mesmo o nece a cada
pala a a co esponden e coe icien de a ação sin ác ica. po ém a é ago a egaliza
só gene icamen e desc e e esmę. Em p imei o de udo e mais impo an e, o que
de e ia dize , é que es a p op iedade a ual só a linguagem p ocessando po
compu ado , exa amen e assim como e que pala as plia ezinhshmly exis em só em
dicioná ios e p oblema de ido a seus plia ezinhshmiškumo su ge só aduzindo ex os
pa a ou as línguas; šnekamojoje alboje, ela usando dia iamen e nós nunca nebūa
bêda po causa pala as de múl iia eikšmiškumo. (caimuose močiu ês alguns
milanmeios success ulamen e ala a lie u iškai mesmo semconhece ais concei os
como žodžių daugia eikšmiškumas.) p ocessando a linguagem compu ado , ligei ão
di e en e olha-se em sen inho, ligei ão ou a da pa e a ele aiama. po an o es e
abalho ambém eque ou as medidas. na essência unsagimen o pode ia se assim:
sin aksinė auka é pala as de capacidade ealiza em seu domínio me as. da
alen inumo ela mui o di e en e. Tudo bem, e i uma ce a (digamos, mūsų examinada)
alen ingumo už enka, kol sakinyje y a ienas aldan is žodis, ku is gali p isijung-
pala a. po ém, se numa sen ença há duas pala as, possuindo idên ico domínio e
podendo jun a aquela pala a em nossa conside ação, isso qual já deles ainda assim o
acjungi á e qual ica á sem ex ensão? Valen ingumas o nece maldomos pala as
compa ação: algumas pala as maldomi mais o emen e, ou os silpniau ( . i. umus
pala as se jun a necessá io, ou os nebū ina) (sližienė 1994: 56), sin aksinė auka é
maldančių žodžių cha ak e is ika. ela compa a dois aldanços pala as e indica
aldancio da pala a galią (a jėgą) jun a aldomą o mą, compa us com ou o, al
mesmo domínio endo ( aldančiu o mesmo aleg nį) pala a no sen imen o. Valen ingum
não ai além de um e bmazônio (ou de ou o domínio con endo pala a, po exemplo,
148
daiVa ŠVeikauskienė
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
būd a džio) limi es, ele neegis ia ou os domínio con endo pala a, cujo junglumão
ys žodžiai ame sakinyje, jis į juos niekaip nea siž elgia, neg e ina su sa o ap a-
ele o nece. sin aksinė auka ab ange odos os diccioná ios con olan es p esen es
na sen ença e os compa a uma com ou a em elação à capacidade de ealiza se o seu
domínio.
de inição: Pala as sin aksinė auka isso de capacidade de se conec a
mandomá aleg nija ou es endê imá o ça. sin aksinė auka isso maldančių
pala as me as, sua compa ação de um com ou o c i é io.
4. T auka sin aksís ica de Pala as em ou os CALBOS A p op iedade da axa
sin aksís ica de Pala as de e ia se ak ualesnê pa a línguas com li e o dem de
pala as na ase. Palyginimen o ap esen am-se mais de ês línguas: usų, okiečių
e anglų co espondami sakiniai. Essas línguas mui o di e em da libe dade de o dem
das pala as, po an o se á is o, que in luência a sin aksinha aukai em de ce as
pa es da língua em sen ença.
4.1. usų língua
seção 3.1.1 alegação, que do sinal, exp esshado pa icipiu, sin aksinė auka é s ip esnė
do na a i o, exp esshado pa icipiu, a aą ci cuns ância ela i amen e, ilus a
kiamas sakinio Iki ol daugeliui, pi miausia in eligen ijai, bu o p ieinama ik ai Mask-
pa ei oje pe mi ido Didžioji so ybna enciklopedija (Bolšaja so e skaja enciklopedija)
e imas.
(28) До того времени многим была доступна только в Москве издаваемая „Большая
советская энциклопедия“.
(29) До того времени многим была доступна только в Москве „Большая советская
энциклопедия“.
Nes e caso os dados das línguas usas coincidem com as línguas li uanas. po
3.1.3 sky iaus eiginio, kad ne eikiamosios ūšies daly io auka y a s ip esnė
daik a a džio auką kilmininko espei o, usų kalboje con i ma i já não pode,
po que aqui nãoekiamosios ūšies o ma aldo ou o linksnį: lie u ių kalbos
kilmininkas e ciamas įnagininku. Tai sakiniai eigiama p anešime pasi ašy ame
minis e iu e Tai eigiama p anešime minis e iu ansliam (30) e (31) ases.
(30) Это утверждается в министром подписанном докладе.
(31) Это утверждается в докладе министра.
sin aksinė žodžių auka
149s aipsniai a icles /
3.2 sky iaus eiginį, kad daik a a dis aplinkybę, einančią be a piškai po jo, aukia
a in mais o alys do que, pode con i ma -se e usų alboje. isso is o an o sakinių Ele
de alhadamen e desc e eu pa odą Kaune e Kaune pa odą ele de alhadamen e desc e eu
nas espec i as e s imuas (32) e (33) sakiniuose, nos quais en o noybe ai ice minis o,
an o sakinių Nuos oliai de ido ao pe u busio expo a pe Klaipėdos e minalą alcançou
28us milhões li os e Due ao pe u busio expo a pe Klaipėdos e minalą danos alcança am
28us milhões li os e imuose (34) e (35) sakiniuose, nos quais ci cuns ância exp essis a p elinks kons ukcija.
(32) Он подробно описал выставку в Москве.
(33) В Москве он подробно описал выставку.
(34) Ущерб из-за прервавшегося экспорта через терминал достиг 28 млн.
(35) Из-за прервавшегося экспорта через терминал ущерб достиг 28 млн.
3.3 a a i mação de que a auka da comunidade é s ip esnė po a ni (lei a da o ma de
ação- e dade) a au con olado em elação ao aleg nio, ambém passi ica na língua usas.
Es a ez sakinių En ão os come cian es impo ado es de em ap esen a ce i icados de
qualidade dos p odu os e Tada os come cian es impo ado es de em ap esen a
ce i icados de qualidade dos p odu os e Tada os come cian es impo ado es de em
ap esen a ce i icados de qualidade dos p odu os o nece am po exemplou imami
analógicas es u u as dos sakiniai ussos, ilius ando os mencionados sin axiais ligações, e (36), (37) e (38).
(36) Он должен вернуть мне книгу.
(37) Он должен мне книгу.
(38) Он должен мне книгу вернуть.
aigi es a peculia idade p óp ia e de línguas usas. sendo p óxima dos li uães sua
libe dade de o dem de pala as a língua usas em mui os semelhan es
sin aksinių sa ybių, po ém não se pode a i ma , que co esponde comple amen e.
4.2. Em alemães
A o dem de pala as do Vokiečių língua mui o igo esnė do que li uães ou usas
línguas, po an o o na impossí el e imas, co esponden e aos li uãos pala as de
língua exsidês imen o sen inyje. ígidas a ino em segundo luga exigência não
pe mi e sen ença começo an es ac o o necimen o de ci cuns âncias de empo e
suplemen á io, po isso sakinių A é ol a mui os, p incipalmen e in eligen ia, oi
acessí el só a Moscow pe mi ido Didžioji a ybinė enciklopedija e A é ol a mui os,
p incipalmen e in eligen a, oi acessí el só a Moscow Didžioji a ybinė
3.1.3 sky iaus eiginio, kad ne eikiamosios ūšies daly io auka y a s ip esnė
enciklopedijasegmen con o mimi. po daik a a džio auką kilmininko elação, okiečių
kalbai, como e usų kalbai, con i ma i não pode, po que aqui ambém é usado ou o
aleg nis, nes e caso p ielinksninė kons ukcija on + Da i .
150 ac a Linguis ica Li huanica LXIX mais uma asse ção, cujo po causa igo nês da
daiVa ŠVeikauskienė
o dem de pala as emeis não se pode e i ica , é isso que daik a a dis ( an o indo
eiksniu, an o suplemen iniu) en o no, si uada be a piškai po ele, aukia mais
o e negu 3.2 eiksmažodis, indo a iniu (ž . sky ių).
sob e ci cuns âncias, exp essas p ielinksnine cons ução, auką okiečių kalboje de odo
nada dize não pode, po que impossí el ap esen a causa de ase pe u busio expo a po
Klaipėdos e minalą pe das alcançou 28 milhõesus li ų okiečių kalba, deixando analogišką
žodžių a ką. 3.3 a a i mação de que a auka da comunhão é s ip esnė po a nio (lei a da
o ma de ação- e dade) a ação dominomo aleg nio em elação, pasi i ina okiečių kalboje,
i. i. a inys conec a aldomą linksnį só en ão, se na sen ença não há comunhão. En ão sakinių os
impo ando emp esá ios de e ia p odu os ce i icados de qualidade e En ão eles impo ando
emp esá ios de e ia p odu os ce i icados de qualidade o nece analogi ap esen am iman
só es u u a de con o midade (Eu enho es a li o e Eu enho es a li o pa a le ), que
ilus euoja examinada sin aksinių ela ó ios p op iedade, c . (39) e (40) sen inhas.
(39) Ich habe dieses Buch zu lesen.
(40) Ich habe dieses Buch.
de ido à g ama ica alemã especi icas não pode o nece analogiškos es u u a de
sen ença, po exemplo, a sen ini En ão os come cian es impo ado es os de em
o nece ce i icos de qualidade dos p odu os (Eu enho le es e li o). isso não
pe mi e aze o êminamen o ca ac e ís ico da língua êmica, que exige que o
con o jun ie e semanis pala a enganabassem odos as pala as exis en es po an os ( a inio) posições.
4.3. inglês em inglês compa a compa a i o, passando po sinal, e da na a i a, em
o no de uma ci cuns ância não é ácil, pois impossí el o nece li uais da língua
sen ença A é a é a maio ia, p incipalmen e in eligência, oi acessí el só em Moscou
pe mi ida Didžioji a ybinė enciklopedija adução de pala as que co esponda à
o dem. em inglês ala o eiksnys não pode i após a inho. de ido à nãoikiamosios
ūšies pa icipio e daik a a džio auk di e ences Kilmininko elação (ž . 3.1.3
sky ių) sob e inglês kalbą pasaky ina o mesmo, como e sob e usų bei okiečių kalbas
aqui é usado ou o aleg nis, nes e caso p ielinksninė kons ukcija by + daik a a dis.
que daik a a dis be a piamen e sob ele exis en e a con o na a aiu o emen e
mais do que a inys (ž . 3.2 capí ulos), emos e inglês alboje. Sakinių Ele
de alhadamen e desc e eu pa ada em Kaune e Kaune ele de alhadamen e desc e eu
pa ada em aduções o nece (41) e (42) exemplos. o mesmo con agiosa e sob e p ielinksnine kons ukcija exp esss ą en o noybę sakinių Nuos-
sin aksinė žodžių auka
151s aipsniai / a icles
dis iai de ido ao in e ompido expo ação a a és Klaipėdos e minalą alcançou 20
milhões de li os e De ido ao in e ompido expo ação a a és Klaipėdos e minalą as
pe das alcança am 20 milhões de li os e imas ap esen adas (43) e (44) em exemplos.
(41) He desc ibed he exhibi ion in London in de ail.
(42) In London he desc ibed he exhibi ion in de ail.
(43) Damage because o discon inuing o expo h ough he e minal amoun ed 20 million
dolla s.
(44) Damage amoun ed 20 million dolla s because o discon inuing o expo h ough he
e minal.
dėl bend a ies sin aksinės aukos anglų kalboje galima pa eik i aip pa kaip i
okiečių kalboje d iejų sakinių a i ikmenis. sakiniai (45) i (46) nep ieš a auja 3.3 sky-
iaus a i miniui, que a inys conec a daik a a dį naquele caso, se não há bend a ies.
(45) He has o ead his book.
(46) He has his book.
5. iŠVados esumindo sakinių apž algą é possí el ap esen a conclusões, que mais
p op iamen e são endências, e não g iež i alegações, po que ė a desc e e algumas
obse aėjimas, e não de alús pesquisas. compu ado izando a língua li uãs eme gia
ais p oblemas, que às pessoas comunicando não ac uais. po isso p ecisa ealiza
adicionais pesquisas eó icas de língua li uanas. obse in inho azidos e os
au omá icos du an e análise sin aksís ica, oi esculpida a hipó ese de que exis e
sin aksinė auka de pala as, que se ape ecendo especialmen e naqueles casos,
quando sen inhas são duas pala as, pasižym com al mesmo domínio, e aldomas
aleg nis só um. como decidi , qual pala a dominan e o ma á uma di e a ligação
sin ác ica com aquele aleg inho, e qual ica á sem ex ensão? do alen ingismo
sin aksinė auka de pala as di e e essencialmen e: alen ingismo a a de uma
pala a junglumą e não esol e a ques ão sob e ou o o mesmo domínio con endo
pala a.
analisê uas amos as mais se apa ece pa icipio, indoancio pažyminiu, sin aksinė
auka. ambém oi no ada daik a a džio (nes impo a, com ele ei ų analógicos casos
eiksniu a papildiniu) bei bend a ies sin aksinė auka.
compa ação com ou as línguas não pode se conside ada comple a, po que de ido à
libe dade de pala as de o dem não semp e o am possí eis equi alen iški e imai. Em
odos os p oblemas desc i os nes e a igo pode-se e e de ou a o ma. a pa i
linguís icos posições pode dize , que na ase Eu enho li o a pala a enho é
kas a inys, o sakinyje Aš u iu pe skai y i knygą, ik a inio jung is. Žmonėms ai
būna aišku, ačiau kompiu e is negali žino i, kad iename sakinyje as pa s žodis y a
152 ac a Linguis ica Li huanica LXIX umoks, e no ou o ou ooks, embo a sua esc i a não
daiVa ŠVeikauskienė
di i a nadao. Aqui e é p eciso começa a p ocu a o malizados a ibu os, que
pe mi i iam ao compu ado a pa i de dados ambien ais uni eikšmiškai de e mina ipo
de na a i o. como nes e, assim e nou as ocasiões pode ia ajuda a ca ac e ís ica de
a ação de pala as sin ác icas. esumindo ap esen ados exemplos obse a-se
endência, que o concei o de pala as sin aksínas a aos impo an e e mais necessá ia
pa a línguas com li e o dem de pala as. inglês alboje a pala a sin aksinha unção
nulemia seu luga sen inyje e pala as a aos peculia idade aqui, ma y , nedaug egalė ų
pagelbė i es abelecendo pa e do sen ença. Nes e a igo odos li uanis ai são
con idados a discu i . al ez os albinos e ão mais acilidade no á el e ou os casos de
ação de pala as, que nes e a igo não o am pa ezes, que, cla o, pode e
minė i. jame ap a a ik ai, kas pas ebė a apdo ojan kalbą kompiu e iu, ik hipo-
nãoap esen em.
Li e a u a allen james 1987: Na u al Language Unde s anding. ams e dam: he
benjamin/cummings Publishing company.
sa a ankišamb azas Vy au as 1997: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika. Vilnius:
Mokslo e enciklopedijas ins i u o de publicação. dauda a ičius Vidas 2012: Tex o di idido
po segmen os de conjun os cons o iá ios. dac a o disse ação esumo. kaunas:
Vy au o o g andejo uni e sidade. dauda a ičius Vidas 2002: Análise sin aksís ica
sakinio da língua Li uânica. abalho de in o má ica magis o. kaunas: Vy au o o
g andejo uni e sidade. g igony ė gin a ė 2006: Aplicação da g ama ica de
P iklausomybių p ocessamen o da língua li uãs. T abalho Magis o. kaunas: kauno
uni e sidade de ecnologia. hellwig Pe e 2003:
h p://www.cl.uni-heidelbe g.de/~hellwig/dug-2003.pd i ič Milka 1973: Lin is ikos ich ys.
Vilnius: Min is. Na u al language p ocessing: The PLNLP App oach. bos on/London:
jensen ka en, heido n geo ge emil, icha dson s ephen d. 1993:
kluwe academic
Publishe s.
Mondal P akash 2010: explo ing he n- h dimension o language. Na u al Language
P ocessing and i s Applica ions.
esea ch in compu ing science 46, ed. by alexande gelbukh. Mexico: ins i u o
Poli ecnico nacional, 5566. ni enbu g se gei 1987: Machine T ansla ion: Theo e ical
and Me hodological Issues. London: camb idge uni e si y P ess. si au as Vy au as
1978: De inação das p incipais pa es do sakinio. Vilnius: Lie u os s lo i
enciklopedijų leidykla.
aukš ojo i specialiojo idu inio mokslo minis e ijos Leidybinė edakcinė a yba.
sližienė nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1. Vilnius: Moks-
sin aksinė žodžių auka
153s aipsniai a icles sližienė nijolė 2004: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo
žodynas 2 (2). / Vilnius:
Ins i u o de línguas Li uãs edi o a.
Š eikauskienė dai a 2005: g aph ep esen a ion o he syn ac ic s uc u e o he
Li huanian sen ence. In o ma ica 16(3), 407418. Winog ad e y 1983: Language as a
Cogni i e P ocess. 1. Syn ax. London: addison-
Wesley Publishing company.
Белецкая И. П. 1983: Деревья зависимостей как инструмент стнтаксического ана-
лиза текста. – Международный семинар по машинному переводу. Москва: ВЦП.
Билан В. Н., Крисевич В. С. и др. 1976: Семантико-синтаксический перевод в
группе Статистика речи. – Автоматический анализ текста. Минск: МГПИИЯ.
e e ências In e ne
1. h p://www.lki.l /Lki_L index/.php?op ion=com_con en & iew=a icle&id=803&
i emid=153
2. h p://donelai is. du.l /main.php?id=4&n =1_1 suMMa y by c ea ing he au oma ic syn ac ic
syn ac ic Pull o Wo ds
analysis o Li huanian language a new phenomenon o language was pe cei ed. i wo wo ds o he
sen ence equi e he same case as ex ension, which o hem will ge he syn ac ic ela ion wi h
ha case an which emains wi hou ex enaccusa i e and pa iciple, which pe o ms he
syn ac ic unc ion o a ibu e, con ols accusa i e oo and ha case is loca ed in he sen ence
sion? i he lexible o m o a e b, which pe o ms he syn ac ic unc ion o p edica e con ols
be ween he e b and pa iciple, accusa i e equi ed case was named syn ac ic pull o a wo d. he
pull o pa iciple, in ini i e and noun a e desc ibed and equi alen sen ences in ussian, ge man and
is syn ac ic ela ed wi h he pa iciple. his powe o make he syn ac ic ela ion wi h he
english a e compa ed. he de ini ion o syn ac ic pull o wo ds is gi en.
In oducida m. 17 de ab il de 2013
daiVa ŠVeikauskienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5-216, LT-10308 Vilnius, Lie u a
[email p o ec ed]