183 ecensioni e iews /
Vincen as d o Vinas
Lie u os edukologijos uni e si e as
yd ichas Vilhelmas hakas
VocabVLa iVM
Li hVanicoge ManicVM, e ge Manico-
Li hVanicVM... nebs eineM anhang eine
ku Zge ass en Li hauischen g aMMa ic
(1730) i. pubblicazione c i ica; p epa ée Vilma
Zubai ienė.
Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2012, 789 p. ii.
s udio, indeksai, odyklės; p epa ée, s udiiją sc i è,
indexus e odykles cos i uì Vilma Zubai ienė. Vilnius:
Vilniaus uni e si ys ö skola, 2012, 335 p.
97n86-09-158-7 yd icho Vilhelmo hako d ipusio (lie u ių okiečių i okiečiųlie u ių
kalbų) dizionino con annedu g amma icos della lingua li uani il p imo edizione a il suo
Lie u ių kalbos žodyno (Wö e buch de Li auischen Sp ache. königsbe g, 1851) è
desc i o dall'au o ius geo gas hein ichas e dinand nesselmannas come leksiškai
sku dų. Analogamen e lo alu a a e ka aliaučiuje s aža ęsis kazimie as būga: ques o
esąs menku is, mažos e čios žodynėlis, ašė jis Lie u ių kalbos žodyno i sąsiu inio
p a a mėje 1924 m.
che le o e meglio cap as ų, pe ché ale on e sia s udia o e pe messo
ipe u amen e, do ebbe o almeno b e iai ico da e, quali ci cos anze s o iche e
cul u ali lėmė l'appa izione dei dizionini e g amma ici della lingua Li uania ka alys ėje P ussia XViii a.
nella p ima pa e.
qui 17091711 m. siau usio g an pes o e ame i ime sop a u o di enne o
lie u iškieji alsčiai, ismi è su ečdalis lo o popolazione, pe 20 chiesačių pe seko
pamokslininkų. economica del eas o a ip is ina e eali ied ichas wilhelmas i
cu a a lo s iluppo di quad i quali ica i. egaliu o dine 1718 m. ka aliaučiuje
ís eig as Lie u ių kalbos semina as cu a a e angelikų liu e onų kunigų
lie u iškoms pa apijoms p epa imu, eliginių aš ų lie u ių kalba leidimu.
184 ac a
Vincen as d o Vinas
Linguis ica Li huanica LXX
Panašus Lie u ių kalbos semina (Li auisches Semina , Semina ium Li huanicum),
a en e scopoą di p epa a e pie is inės pak aipos luu e onų e angelikų pamokslininkus e
insegnan i, 1727 m. comincia ono ope p esso hallės uni e si e o. nello ino 1740 m.
s udia ono ci ca 40 u u i Mažosios Lie u os kunigų. pa e di lo o e ano dal lie u iškos
ambien e, . y. da Mažosios Lie u os, delle lingue li e is e alcuni già mokėsi ka aliaučiaus
uni e si e e. hallės Lie u ių kalbos semina e lie u ių kalbos bu o mokoma(si) i gi
p a iniu scopo. iuscammi s udia si se ì dei insegnan i di lingua li uani e g ama ica dei
nonché dicynas. delle Li uanie insegna e(s) e a possibile da una di e Li uanie lingua
g amma ica (danieliaus kleino G amma ica Li h anica, 1653, Compendium
Li h anico-Ge manicum, 1654 e sapūno-Šulco Compendium g amma icæ li h anicæ, 1673).
pe ò ino allo a non e a s ampdin o okiečiakalbiam ada o diziona io della lingua
Li uani. pe ciò l'uni e si à ca aliaučiaus a siun è in hallė manosc i o di sconosciu o
au o eus dizioninio di lingue okiečių-lie u ių, il cui nuo ašas o a conside a o hallės
Wi enbe go Ma ino Lu he io uni e si à anckeʼs is i uzioni (F anckesche
S i ungen) biblio eca di manosc i i. La pa ola è baig as pe sc i e e 1728 m. giugno 18 d.
e a ibui o semina lec y o e johanno ich e io plunksnai. pe ò ques o diziona io,
appa en emen e, ne enkino semina o dei linguaggi li uani di insegnamen o. sa okus
adeguamesnio di diziona io necessa ia, abbas anza apidamen e u p epa a o e edi o
Li ua is kalbos semina o docen o yd icho Vilhelmo hako Vocab la i m... (halle, 1730).
Žodyno p a a mėje hallės pie is ų capo go hil as augus as ancke ha p esen a o il
bilancio di e anni di a i i à iusci a del semina o della lingua Li uania: 10 pe sone già
la o ano pomokslininkais nelle lie u iškose pa apijose, anco a 13 ascol a o i s udiano.
insieme indicò ques a pubblicazione impo anza, dizodyno on i, pubblicamen e ely ė
docen o hako indėlį. sebbene diziona io con g amma ica palen ino la lingua li uana
impa andosi(si), ma non assic ino ul e io e di usione del semina o di icilmen e
siipildy ano i suoi ascol a o i diaspo a, a i iissimi pe sone ede e o semina e
olle an i possibili à di ca ie a: ich e is 1728 m. asa ą įžo į Mažąją Lie u ą,
similamen e e . V. hakas, paski as lydė i į Mažąją Lie u ą kolonis us į li ų pa apiją,
1732 migus chosko lie u i į kunkeʼė i , nežiū in ė nuoskaudų, kad ne enka dė ių semina o
ancs į, į hallę neg įžo. il ecensionamen o di pubblicazione cos i uisce due omai. i
omas inizia con gli a gomen i indispensabili a un'edizione c i ica: p a a mė (p. 67),
p incipi di pubblicazione (p. 89), con inua a dizionino la yniški su umpinimai (p. 1011),
g amma icos la yniški su umpinimai (p. 13) e con enu o della g amma ica con indica i
pagine o iginalo della g amma ica (p. 1415). omo esmę cos i uisce Vocab la i m...
aksimilės (naudo asi Vilniaus uni e si ys biblio ekos egzemplio iumi su manca zadė ais
diak i ikais) e pa aidiniai pe ašai. Ve dyno pe ašą, es ologini e c i ici commen i (p.
17487), g amma icos pe ašą con sogge ikiniais commen i (p. 489789) pa engė Vilma
Zubai ienė. Ve dino p a a mę da okiechi lingua aduzione Liucija ci a ičiū ė,
g ama iką (p. 701789)
yd ichas Vilhelmas hakas
Vocab la i m Li h anico-Ge manic m, e Ge manico-Li h anic m... Nebs
einem Anhang eine ku zge aß en Li hauischen G amma ic (1730)
185 ecensioni e iews /
Lina Plaušinai y ė. aigi leidinys o niscono possibili à sceglie e: chi legge à ak ū a
ep oducogamaa dizzyno o iginalų eks ą, chi il suo pa aidinį pe ašą, a chi sa à
accessinamesnis g amma icos e imas. secondoasis omas dell'edizione (ii. S udija,
indeksai, odyklės) des ina o dizionino e g amma icos ice caimui, scien iiniam
desc izione. omas consis e dallo s udio di V. Zubai ienė yd icho Vilhelmo hako
slo ynas i g ama ika: his o iskās pa ādymo aplinkybės, структура и отношения с
источниками (p. 7123), e indeksų, di cui e sono ocodyno lie u iškajai leksikai (p.
141262), secondo es i nuo o es amen o. pa ole (ìnomi i come loco a dzii e
a dažodžiai (p. 263265) e e zo ocodyno wo d junginiai (p. 266274). anco a due indeksai
des ina i hako g ama ikai: bend inių žodžių indeks (p. 278311) e ik inių žodžių indeks
(p. 312). segue a g amma icos dalykų odyklė (p. 313317) e due g amma icos e minų
d ikalbiai žodynėliai (la ynųlie u ių kalbų, p. 318322 e lie u iųla ynų kalbų, p. 323327).
Tu e ques e ma e ie sono in aiu o al le o e: egli p o edu o con p op ie iškomi
is uzioni di consumo. il secondo olume dell'edizione (e u i due i) si conclude con una
piu os o concisa sin esi (Zusammen assung, p. 328329) e due odyklėmis
(asmen a džių, p. 330333, e ie o a džių, p. 334335). Viso edi o ius scien i ico boni acas
s undžia. au o ė a le conclusioni conclusi e dello s udio (ii, p. 122123), che hako
Vocab la i m... è il p imo s ampa o eas e n P ūsijoje d ikalbis diziona io (deciò
diziona io è di due pa i; pa e delle lingue lie u ių okiečių ha 4886 lie u iškus pa ole,
okiečiųlie u ių lingui pa e 500 pa ole meno. ques o è il p imo diziona io, che abbia
egis e della lingua Li uanei con okiečių lingua co ispondmenimi, con nong andi
di e enze del lessico di en ambe le pa i. Dal pun o di is a mac os u u ale si
a a di diziona io di lexicica eligiosa, basa o nuo o es amen o (1727) e Psalmyno
(1728) lessica, des ina o mokomiesiems hallės Lie u ių kalbos semina o obie i i.
Lessicog a icamen e in esso sis ema icamen e e consis en emen e iene
p esen a a g ama ica, one ica e seman ica in o mazioni delle pa ole. o nando a
inizio menziona e alu azioni del diziona io, bisogna di e sul hako diziona io signi ica o
successi nei Mažosios Lie u os leksikog a ijai, che Pilypo uigio Lie u ių okiečių i
okiečiųlie u ių dizodyne (ka aliaučius, 1747) is aken 70 % delle pa ole. sebbene hako
g amma ica conside a ei ina kleino g ama iki, in essa c'è e inno o ių, adek ačiau
mos an i g amma icine sis ema peculia i à. di g ande dimensione e abbas anza
complessa pubblicazione non e i a a palydo ų edagamen o sp agų e co ek ū os
e o i. Pe esempio, imane non chia aški ikslesnė diziona io di s ampa da a: come
e po e a ing azia e anckeʼi pe a siųs ą dizionyną l. 31 ma zo 1730, se il suo
p a a mę ancke pasi ašė den 17. No . 1730 (ii p. 30)? incomoda ci a o i olo del
gio nale Neue Zei ungen... (ii p. 27 e 28). dal co ek ū os e o i indicy ene: p. 58, 59
ad e bum; p. 60 a p aep. i p aepo. se e un cablello; p. 97 G ama ica; p. 102, 103
abla y as e ablia y as; p. 107 acabula; plg. da p. 57 san umpos ac i e, passi e, ki u
(p. 86) a icina i lo ininiškais slo eliais; p. 78 la ininsku pa ola conside copuli en; plg.
186 ac a
Vincen as d o Vinas
Linguis ica Li huanica LXX
da p. 54 a en e e galūnè; p. 107 p usa e P usija; p. 60 jug ukai, p. 118 jug uku; p. 101
accomeduojamo; p. 318 pa adimų. Na u almen e, ques e pa icelle non possono
sminui e il alo e scien i ico della pubblicazione.
ašančiam ques e ige e della ecensione già è ekę domė is hallės Lie u ių kalbos
semina o his o ia i hako žodynu i g ama ika. quindi sommend inando si può di e che
della pubblicazione spi i us mo ens V. Zubai ienė, conosciu a come Mažosios Lie u os
žodynų y ėja (plg. sua monog a ia Pilypo Ruigio Li auisch-deu sches und
deu schli auisches lexicon (1747): on i e leksikog a inis me odo. Vilnius: Vilniaus
uni e si e o leidykla, 2010), o a, alkinama senosios aš ijos specialis ų, hanno
p esen a o cul u a li auia signi icmingo ecchio es o pubblicazione Mažosios
Lie u os d ikalbės leksikog a ijos pa eldo šal inį. Ques a pubblicazione è colle i ino
la o o lessicog a ia Li uani della s o ia labui esempio, in esso bene più de aglia o ino
adesso nuš ieciamo hako dizodyno e g amma icos con enu i, on i, signi ica o a dimi
al i la o i. l'indagine esminamen e appieldo le nos e conoscenze su hallės lie u ių
kalbos semina ą come li uanis ikos židinį XViii a. p imo pa eggio.
Į eik a 2014 m. maggio 21 d.
Vincen as d o Vinas
Lie u os edukologijos uni e si e as
Ta aso Še čenkos g. 31, LT-03111 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed]