82 ac a Linguis ica Li huanica LXX
esMiniai ŽodŽiai: pie ų aukš aičių pa ibio salų šnek os, s ebimasis laikas, a chajiškosios
acciónmajo idad peculia idades, inno acinés acciónmajo idad
peculia idades, lenguas su eika.
keyWo ds: sub-dialec s o bounda y mic o-a eas o sou he n aukš ai ian, appa en
ime, a chaic peculia i ies o he e b, inno a i e peculia i ies o he e b,
in e ac ion o languages.
nijoLė uoMienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Di ección de las in es igaciones académicas: dialec ología,
a mių mo ology, socioling is ica, lenguas su eika.
a chajiŠkosios y inoVacinės
VeiksMaŽodŽio yPa ybės
Pie aukŠ aiči Pa a Mėje baL a usijoje in he sou he n aukš ai ian sub-dialec in bela us ano acia en el
a ículo analizándose d ejopos pie ų aukš aičių pa a mės ęsinio bal a usijoje, Va anã o se e isa el
a chaic and inno a i e Peculia i ies o he Ve b
kai yba, da yba y semán ica del accionmajodio pie ų aukš aičių pa ibio salų šnek ų. se basa no solo
dialec ologicos, sino y socioling is icos da os de los úl imos ein e años, po lo que hay posibilidad de
desc ibi no solo p as a chajiškąsias y ino acines eiksmažodžio lengua e leindėjo endencias de
ajone, eiksmažodžio ypa ybės: a chajiškosios liekanos i ino aciniai eiškiniai. Šiais aspek ais
consumo, las cuales e an ca ac e ís icas pa a mei al menos hace medio siglo, y jauneño as ac uales,
ca ac e ís ica es o pačiai pa a mei ya después de mediošimcio años. se p esen a en el a ículo
unikalios li uanis ines da os, po que algunas de ella abo dan ca ac e ís icas del accionmozodo del odo
o mas, be i a skleis i jų a osenos į ai a imą, nus a y i ki imo k yp į. duomenys apie pakai-
inį a ba lygiag e ų šių eiksmažodžio o mų a ojimą bu o kaup i iek iš y esniosios, iek i
iš jaunesniosios ka os pa eikėjų, adinasi, galima jų analizė s ebimuoju laiku, nes senesniųjų
nouden as o poco p opias de la lengua de la población p incipal del su de al š aičių á ea, po lo que y
noúž iksuo as o muy poco donde euž iksuo as. una po un lado, p olongada o akalbė en olup is y
pa a mės isoliació desde el p incipal de la lengua li uanas plo o ska ino Va anã o šnek as cada ez más
zassikonse uo i, po lo que allí esama, aunque y muy spo adiamen e a ojaanno a ion mic o-a eas o
sou he n aukš ai ian a e e iewed om his pe spec i e. he a icle ollows bo h dialec ological and
sociolinguis ic da a o he pas wen y yea s; he e o e, he e is a possibili y o desc ibe he mos
a chaic and inno a i e e bal o ms as well as o e eal he a ia ion o hei use and o iden i y he
a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
83s aipsniai a icles mų, i in a chajiškų lie u ių kalbos eiksmažodžio o mų, pa eldė ų iš labai
olimos p aei ies, (labiausiai su bal a usių) i iamosios šnek os son expe imen usias de ales
gal ne siekiančios gen ines bal ų kalbas. ki a e us, dėl nuola inės są eikos su sla ų kalbomis
ino acinių paki imų, cuales o mų gausa y is in ensi ėjan i seman inių kalkių a osena. g an
ne su o ma o neploną sla iškų apnašų sluoksnį.
a chajiškųjų ypa ybių pa yzdžių u imuose pa a mės į ašuose labai nedaug, jie spo adiški,
o apsk i ai šiai isai beišmi š ančiai pa a mei bal a usijoje būdinga g e u inių eiksmažodžių
a ianza y desigualidad a osena de o mas de accioni odio in es igables de e minó lo que en
a ículo desc i a análisis de o mas de accioni odio a eces cons i uye nop opo cionamien o o
episodiedad imp esion.
di ec ion o hei change. da os sob e el uso al e na i o o equi alen e de es as o mas e bales ue on
he a icle add esses wo- old peculia i ies o e bs o he con inui y o he sou he n
aukš ai ian sub-dialec in bela us, Vo ana a dis ic : a chaic emains and inno a i e phenom-
ena. conjuga ion, o ma ion and seman ics o e bs om he sub-dialec s o he bounda y
ecogidos de los in o ma ion p o ide s o bo h he olde and he younge gene a ion, pe mi iendo su
análisis a he appa en ime po que he language o he olde gene a ion e lejó he ends o use
cha ac e is ic o he sub-dialec a leas i y yea s ago, mien as he language o he younge
gene a ion e leja con empo aneous ends cha ac e is ic o he same sub-dialec i y yea s la e .
he a icle p opo ciona unique da a on he Li huanian language because ce ain e bal peculia i ies
discussed in he a icle a e ei he no cha ac e is ic o li le cha ac e is ic o he language
sub-dialec om he main a ea o he Li huanian language led he sub-dialec s o Vo ana a in o e en
g ea e conse a ion; he e o e, hough e y spo adically used, hey ea u e especially a chaic o ms
o Li huanian e bs inhe i ed om he emo e pas , pe haps e en da ing back o ibal bal ic languages.
on he o he hand, due o he con inuous in e ac ion wi h sla ic languages (mos ly Bela usian), he
sub-dialec s unde analysis unde wen such inno a i e changes which ha e e en o med a a he solid
o esiden s om he main a ea o sou he n aukš ai ian; hey a e he e o e no eco ded o
sca cely eco ded. on he one hand, a long- e m o eign en i onmen and he isola ion o he
sla ic co e . he a ailable eco ds o he sub-dialec con ain e y ew examples o a chaic p ope ies;
hey a e spo adic. gene ally speaking, his sub-dialec , which is on he e ge o ex inc ion in bela us, can
be cha ac e ized by a high numbe o con iguous o ms and he in ensi ying use o seman ic loan
ansla ions. a high a ia ion and inconsis ency o e bal o ms unde analysis de e mined ha he
analysis o e b o ms desc ibed in he a icle c ea es an occasional exp ession o non-p opo ionali y
o episodici y.
84 ac a
nijoLė uoMienė
Linguis ica Li huanica LXX
0. ĮVadas
nue os da os dialec ologicos y socioling is ís icos de los li uanos lengua pa ibio
isų1 a los in es igado es o ece opo unidad obse a y e alua aisloliuo os šnek ų
aid, a y ob enu es os esul ados de in es igaciones compa a con ya publicados.
así e isado an o sinc onico, como y diac onico pa ibio imagen de islas, e ela se
ė, užpildomos jau u imų dialek ologinių duomenų sp agos, pa eikiama naujų
kalbų są eikos ezul a ų. ai i in s a bu XXi a. apusių sunkiau pasiekiamomis
šnek ų į ai olie u iškų islas bal a usijoje espec o. allí debido spá us lenguas
li uanas nykimo pe dida opo unidad de зафиксировать no sólo impo an es y
in e esan es desa ollos de lengua, sus uncionamien o ac s, pe o y en gene al
ne enkama e idencias po los mis imos an icuís icos habi an es locales e ninés de
o igen y pe enomía. Con es e abajo se es ue za ealiza aunque pa e de mencionados a eas.
obje i o del a ículo d ejopų eiksmažodžio sis ema b uožų y imas: man eniky ų senųjų bei a si adusių
ino a y iųjų. Es as dos ca ac e ís icas elación se analizan basándose más ecien e, unikalia XX a. inales
XXi a. comienzos dialek ologine ma e ial de bal a usijoje, Va anã o ajone da exis en es (o an iguos)
lie u iškų islas. en o as palab as, in en an es ablece más es able y más p opensos kis i peculia idades del
accionmawo do y ando y nyks an li uáneos šnek a apsk i ai. examinando ecopilada ma e ialá, se iene en
cuen a a los en o nos socioling is ines, en las que la lengua Li uania exis ía en bal a usías islas Li uanas.
aigi a osenos a iación se abo da obse imo al iempo2, i. y. analizuojanas ca ac e ís icas del
accionmajo ío y sus a osenos peculia idades di e sai aus siglo šnek ų ep esen an esų kalboje. ijado
ac ual imagen del lenguaje, pasándose po an o mejo , an o menkiau hablan Li hu iškai in o man us locales.
en expediciones indi iduales ap o echase la posibilidad pasi iksli po di e en es o mas de accionesmaodías
consumo di ec amen e ape u ando pa eikėjų, es o zándose a e igua la con iabilidad de las posibles
a ian es: si al a osena es įsisąmonin a, pa eikėjams acep able, si es lapsus linguae o e o del insc i o.
P é a i maciones ilus an e de sakíns, donde an posible, se es ue za indica conc e os kaimą, en el que ue 1
En es e a ículo elegi usa pie os alš aičių pa ibio isų, da conc e čiau Va anã o isų šnek ų e mininai. ellos
aún no se han asen ėję, sin emba go, au o a de opinión, es más ap opiado desc ibi a las ple as de la lengua
li uanas, po una u o as ci cuns ancias a apadas ue a de los lími es del e i o io de Li uania, que
pe i e inių a mių é mino ( ambién p opone y Vy au as ka delis (2014)). 2 é mino obse imis iempo (an.
appa en ime) en abajos kalbo y os más p opli o XX a. 7-ajame diezme ía. El p ime is hipó esis del
obse ado iempo su o muló Williamas Labo as (1963: 207309; 1975: 199228): que el ki im del lenguaje ue a
ijsuados yksmo iempo, debe se obse ima de a ios al mismo iempo i ien es eces en lengua.
obse adoio iempo es ealizado amaškoni, de una de a ias Li u iškų Va anã o pa ibio isų šnek os,
daik a a džio y imas ( uomienė 2010).
a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
85s aipsniai a icles записаный ejemplo, po que lie u iška Va anã o pa ibio isla habusa no una, sino
incluso a ias. / Es as islas escudés é unas 50 km a lo la go ac ual es a al on e a la besi ęsiancejene
ingiuo a en una anja (cuandoise ella habia sido ien isa y unióse con Li uania) desde die ẽniškių
iškyšulio has a Pelesõs apylinkių (ž . ig. 1). 3 En el mapa ma cados s ambesni pun os dis i o cen as,
poblelyas, asen ie és, bažny kaimiai y kolūkių cen as. Es os pun os queda on desde aquellos iempos,
cuando XX a. medio en la que e a ecogida a minė ma e iaja ni nočiojè, asa ojè, ne ãšiuose de los
locales, bien hablančių lie u iškai, ya no exis e. En es e abajo se examinan da os del lenguaje, suelen
Lie u ių kalbos a lasui. ačiau pas a ųjų me ų y imai pa odė, kad, pa yzdžiui, nei pačiame Va anã e,
apun a no sólo en di e sos pun os de es os pueblos, sino y en unkiemios allí, donde ul imąjį
ein echim me į ue encon ado al menos un local homb e, bien hablando lie u iškai. an e cada
a i maciones en el a ículo ilus uojan e de ase o combinación de palab as se es ue za indica
luga esos, en las cuales ellos ue on insc i o, nomb es. 1 PaV. Su al oš aičių pa a mė con ęsiniu
bal a usijoje lie u iškomis Va anã o ajono salomis3: Va anã as, ne ãšiai, asa à (pagal Lie u ių kalbos
a lasą Vi punk as); nochià (Vii pun o); ódūnia, Plkiai (Viii pun o); Pelesà (iX pun o). En el á ea del e i o io
desc i o no en an azi kai (X) y nue oseji ge nykai (Xi). Mapaélapis omado de Li u ias a mių
ch es oma ijos
(suda y ojas edmundas umpa).
86 ac a
nijoLė uoMienė
Linguis ica Li huanica LXX
Nó ese que los abajos lingüo í os de los úl imos años, elacionados con pa ibio islas
(y en gene al con las lenguas li uanas), ecuen emen e se basan compa a i amen e
indi e enciadai en elación del iempo en da os egis ados en el pasado gene almen e
en di e sos dicciona ios, conjun os de ex os a mínicos, desapa ecidos šnek ų
ašy iniu he edímo y sonido en ašais, ma e ial de uso de la lengua li uana, donde se ha
egis ado a ias eces la ocupación de lenguas la en es, a eces an es de 100 y más
años (pa y, abajos de los úl imos 128 años: 2010 agaišienė; 2013 Mikulė 5162; 2013
amulionė: 451 e c.). po lo que algunos enómenos del lenguaje y su ki imą di ícil o
incluso imposible in e p e a socioling is i icamen e, po que no hay obse ado
pe spec i a de iempo. En es e a ículo se con inúan en la pe i e ia me idional de
Bela usia, en el dis i o de Va anã o, exis en es (o bas an e ecien emen e hubie on)
islas Li u ichas amaškoni, ne ãšių, ódūnios, Plkių, nočiõs, Pãa adnės, asa õs,
Pelesõs4 šnek ų mo ologijos y imai5. Įdomi i bene mínimo sepa adamen e analizada
pa e del lenguaje eiksmažodis. en el a ículo se in en a en Va anã o apylinkių
šnek ų accionma oz sis ema echa un is azo cuan o neįhabloi: a) p incipalmen e iene
como obje i o a ende p esenciados es igios a chajiškąsias de géne o e bomodal
kiama ap ašy i ino acinius eiškinius, susijusius su kalbų są eika, odėl ne engia-
(poniendo y an es apa ecidas sus pe di bciones); b) segundo a siema más ampliamen e
discu i algunos in e esan es cai ybos de accionmawo do, da ybos, signi icamien os y o os peculia idades.
4 mayo es y has a nues os días sob e i ie as Pelesõs apylinkių lie u iškos islas caimais públai y hoga
ambien ekoje comunicaujama lie u iškai. Pelesojè desde 1992 m. unciona lie u iška escuela. es la p ime a
bal a usía lie u ias p incipal p incipal escuela Pelesos k aš o cul u a y educación cen as. Los undado es
de la escuela son la República de Li uania cul u a ondas así como cul u a y educación minis e ia. 2012 m. la
escuela emi ió la 13- á abi u ien ų laidą. mayo ía de ellos es udian con éxi o en las epública de Li uania
escuelas supe io es. a ios ex alumnos de es a escuela po es udios eg esa on abaja a Li u ias escuela
maes os. Vie ines lie u ių bend uomenė y social susi ienijimas Gim inė son apoyomi i e isame Lydõs
miami Lie u os als ybės.
Pelesõs kaimo apylinkių lie u ių šnek os aida pas ebimai ski iasi nuo ki ų Va anã o ajone bei
k aš e esamos y ex e io es lie u ių šnek ų. Šnek a, sin duda, eque ida de sepa ado y a idesno įsižiū ėjimo
(bene más impo an e y el mayo abajo de los úl imos años, dedicado Pelesõs šnek a, es edmundo umpos
2008 m. edic o monog a ía Pelesos šnek os onemas y sus a ian as). En es e a ículo la a ención más
concen ada en meno es, nyks ančias o y del odo sunykusias geog á icamen e en la ac ual Va anã o
dis i o e i o io pe encancias šnek as. 5Pie as de alladísimo sinc onino nyks ančios islas Li u ias
daik a a džio aleg niación sis ema desc ip a p esen ado en 2010 m. edlecido lib o en Ramaškonių šnek os
daik a a dis: socioling is inis y imas. Publikinio ambién de alladamen e se desc ibe la si uación
socioling is ina de odo Va anã o k aš o obse imo en iempo, compa adas de dos eces ( y esniosas y
condicionalmen e jaunesniosas) ep esen an es de compues as de odos los pa adigmos de cai ybos ipo
del daik a a džio, abo da se el p oblema kai os codos. o 2008 m. isėjusio Ramaškonių šnek os eks ų (su
kompak ine plokš ele) ecopila o io en la pa e in oduc o ia de allados p esen ados ca ac e ingosios
šnek os peculia idades, ki čiación dalykai. abiejos lib os se p esen a un esumen de an e io es es e
mic oa ealą y usių au o es ob as. nue os mencionados islas más nue os del desa ollo de los li uanos hoy
aún no enemos. aigi y exhaus i o a amien o de odas las pa es del lenguaje espe a el u u o.

a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
87s aipsniai a icles /
1. iejo kaLbos ModeLio Liekanos
a chajiŠkosios VeiksMaŽodŽio
yPa ybės
1.1. algunas accionesmajodžių supuamosas
nuosakos o mos
Lie u ių kalbos a mėse a iamosios nuosakos o mos labai į ai uoja (kazlaus-
2000: 385403). en esencia odos sudos akš aičiai, dzūkai, iene sa i ą a iamąją
nuosaką, cuya doiba has a šiol no es á del odo aški, plg.: ienaskai os 1 pe sona
bū áu, 2 pe sona bū ái, y 3 pe sona bū ; plu alcui os 1 pe sona bū m (bū ūmè), 2
pe sona bū (bū ū è). plu aliskai os 1 y 2 o mas de pe sona son nue as,
o madas a 3 a. o ma se ía añadiendo senesnes bū um, bū u , aún u ilizado pie ų
aukš aičių pa a mėje. y unaskai o 1 y 2 o mas de pe sona compues as nue a
eiksmažodžių asmena imo pa yzdžiu. Šių o mų išlaiky a i ap adė p iegaidė
ā-kamienių explica aba en lo que galūnės -au, y -ai, siendo akū inės, akū inių galūnių
de o o iempo en el supues o sis ema de sedaka podía se sólo ki čiuo as (plačiau
ž . kazlauskas 2000: 101102).
daba inėse Va anã o apylinkių šnek ose už ašy a nemažai a iamosios nuosakos
singula askai os 1 y 2 pe sona diskiemenios accionesmažodžių o mų, ejemplo: àš bu. á.u, ù bu. á.i ‘aš
būčiau, u bū umʼ; àš di p á.u, ù di p á.i; ‘aš abaja ía, ú abaja umʼ; àš ɛi á.u, ù ɛi á.i ‘aš
eičiau, u ei umʼ; àš neš á.u, ù neš á.i ‘aš neščiau, u neš umʼ, àš es á.u, ù 105; Lk ch 2004: 83;
es á.i ‘aš esčiau, u es umʼ i k . jos a iamos su paki usiu baigmeniu, pap as ai
ki čiuojamu gale, o p iegaidė – iš esmės isuome išlaikoma i ap adė. kaip i iso-
je šiandieninėje pie ų aukš aičių pa a mėje (plg. Lka iii 107–109, žemėl. n . 103–
Ma ke ičienė 1999: 33; Leskauskai ė 2006: 60; 2009: 65). la aida más ápida del o o de las o mas de la
sedada ( ienaskai os 1 y 2 de pe sona) es á elacionada con el conocido désnio de pa a més de ni el
supe io : si č, džmoje ocu a sólo una ez, es e pa adigma se exhibe y isu se dice , d, an o en el
pa adigma del daik a a dío, ej.: d·u., me gá.iu. ‘dėdžių, me gaičiųʼ, an o y accionmajo io, ej.: á.uåu,
maåũ. ‘audžiau, mačiauʼ. po lo que y bú·åu, d båu, ɛ.åu islogin a en bu. á.u, di p á.u, ɛi á.u. En odo el
pa adigma en eiksmažodžių p iebalsis pe manece æš á.u, æš á.i ‘ ežčiau, ež umʼ. in es igamosias
šnek os insc i a casos más a os, cuando suki ciábase šaknis ε. åu šy.ná.u, ã·le labα. l·jα ‘eičiau
kie as, odėl i a iamosios nuosakos ienaskai os 1 i 2 asmens o mos a iamos
kie ai, p z.: mæs á.u, mæs á.i ‘mesčiau, mes umʼ; k á.u, k á.i ‘ ėkčiau, ėk umʼ;
šienau i, pe o muy a síʼ; bú· αi pas.us, ku.pαskα. aš· næm·ki, næp aš· åu ‘bū um pasakius, que kaimų). La
aíz supues a sedaca unascai os 1 y 2 de pe sonas o mas de ki chiación Va anã o šnek os es
lyjaʼ; ès αi u.‿mẹ.gu. iȓ‿gi. ǽ.n αi sá.u ‘ es um ą me gą (me gai ę) i gy en um
ex emadamen e a a, g e a del galúnico o mas de ki chiación aquí p obablemen e apa ecido debido a
lenkiškai ašy i nemoki, nep ašyčiauʼ (pa yzdžiai daugiausia iš ódūnios apylinkių
88
nijoLė uoMienė
ac a Linguis ica Li huanica LXX
in o man as es ue zos de habla co yklingai y g amma iškai, i. y. se s enia pamėgdžio i común inę
lie u ių kalbą6. aunque menciones o mas ki is šaknyje luga y p iegaidę, ej.: gαl ó· åu, gαl ó· αi
‘gal očiau, gal o umʼ; mọk· åu, mọ k· αi ‘moke ía, mokė umʼ; aš· åu, aš· αi ‘ ašyčiau, ašy umʼ;
skαic· åu, skαic· αi ‘skai yčiau, skai y umʼ; šá.udi. au, šá.udi. αi ‘šaudyčiau, šaudy umʼ; žu. · åu,
y a iksuojamas daugumoje didžiojo pie ų aukš aičių plo o šnek ų (ž . Lka iii 108;
Leskauskai ė 2006: 60; 2009: 65).
P iesaginiai eiksmažodžiai Va anã o šnek ose pap as ai išlaiko bend a ies ki čio
žu. · αi ‘mi a ía, žiū ė umʼ. de diskiemenios su gidos de o mas an e io esdélicos el luga ki cio
no malmen e pe manece galūnėje, ej.: næsupá.isi. åu, isùs bu õ·kus nu åu á.i ‘nesupaisyčiau
(nesužiū ėčiauʼ), odos bu okus ( unkelius) nu au um ù (samonys); kadàž gal· åu, i á.u dú·nọs7
desdek á.u u ẹs pαnæš á.u ‘kad yo pod ía, y e panonos de k au u ės (pa duo u ės) pa nešʼčiau
( amaškónys); nuɛi á.i ù i má.n ká. i. pα a · αi ‘nuei um u i man ka ę pa a y umʼ (s anšiai);
imes á.u ajũ· ipi.ọs, .le kũ· . as pasak·s ‘išmesčiau yo ella de casa, pe o qué s ie as ( isi pe sonas)
pasakysʼ ( amaškónys). de muchos kalbininkų opinión, galūninis supuamosios sedacos 1 y 2 pe sona
o asmens o mą bū (Ld 367368; Lka ii 128, žemėl. n . 109). como a i ma Zigmas Zinke ičius, ki cio
asladėlimas no acon eció aiga ma y , algún iempo habüen dos ki čiai. bien įsiklausius, segundo ki is
audimas y i ia i os Va anã o šnek ų ejemplos: a sùk á.u u. š .bu., ci(g)næ u . conku. ‘a sukčiau shi ą
a ž ą, sólo no engo con quienʼ ( amaškónys); ε. á.i ù sá.u i nesùk á.i má.n gαl .s ʻei um u a sí y
mų ki čia imas y a ėly esnis. jis galėjo susi o muo i dėl 3 asmens o mos į akos, nes
nemaža dalis pie ų aukš aičių, kaip i y ų aukš aičiai u eniškiai bei ilniškiai, u i 3
nesuk um man gal osʼ (s anšiai); m á.i, žm.gus, i pab·k á.i nọk . sa i. u. ‘im um, homb e, y ėg um de
esos so ie os ( a ybinės san a kos)ʼ (Plkiai); pógl· bi., póglb.li. i con nš á.u s. .su. šiẽnu. ʻpo glėbį, po
glėbelį y suneščiau pa a sí oda šieną (ka gau da). se ía posible hace p esunción, que i iamosias
šnek as man enido a chajiškesnis ki čiación. aunque sin especialas in es igaciones es di ícil e idencia ,
si se a a di idido ki is, o simplemen e en a éžiamasis, u i uo asis, a imas, elacionado con el ex o
in onación. algunos in es igado es 6 ac ualísima bend inés de la lengua li uanas undamen ales ninguna
de las locales li uanas iene y lib emen e habla bend ine lengua no pueden. cuan o más comun iné los
li uanos lengua sea capaz de empieddzia los mismos gobie nos locales ( iksliau su on e a) lie u iškus
canalus se puede e sólo con especiales digi ales apéndices). 7 ki čiuo ų d ibalsių ie, uo a iado g ado de
ienbalsinación (p z., a imas con uno de dėmenų a spal iu y e c.) ca ac e ís ico la mayo ía de i iamos
Va anã o šnek ų. Lo más es os d ibalsius ienbalsina amaškoni apylinkėse (plačiau sob e es o é.
uomienė 2008: 46; 2010a: 6267).
lie u iai, lie u iškai skai y i i ašy i p amokę a puka io lie u iškose mokyklose-skai yklose, dažniau
žiū in ys Lie u os ele iziją (bū ų iksliau - žiū ėję, nes pas a aisiais me ais bal a usijos e i o ijoje
a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
89s aipsniai a icles a i ma que y en o as esnek as de pa a més de sus al os aicios es as
accionesmajodžių sedacas 1 y 2 pe sonas ambién es án cla amen e explicadas con dos
ki cios, ej.: d· á.u, ne. á.u, sùk á.u, sak· á.u sob e Pùnią, kučikai ų apylinkių šnek os (ž . Ld
363; Ma ke ičienė 1999:34; Leskaus 2006: 60). En di e sas Šnek os de los al ededo es Va anã o
insc ip os d ejopos supuemosios sedakos unisaki o 3 o mas de pe sona: ilgesniji su - ų y
co ότερη sin -ų, ej.: im á.u, kà anʼà εi ũ· ʻimčiau ( esčiau) que ana ei ų ( ekė ų) y ó kà kàs
εʼ imá.n. pad· ʻo, que kas ei ų i man padė ų; nkas jọnæmuš ũ·, pàc p ýsp ã·šó ʻniecas su
nemuš ų, él p isip ašoʼ; .s u. jåu ε.kæ mùš ʻs ies ą ya necesi a puš iʼ; a až. b ·lis,
pa αisí· u. má.n dαnkci. ‘a ažiuo as he mano, pa aisy ų me dangs į (s ogą)ʼ; sikàs
pa αisí· má.n ači. ‘si alguien cambia a me bi i a įʼ; kùnigas sakí· u., k. c g .kas ‘kunigas
saky ų, que aquí g iekas (nuodėmė)ʼ; kàs má.n k. sakí· , n.ko ki àp næbùs ‘cas me qué decy ų,
nada de o o no se áʼ; ažú· u á.ukiu, cik næ u ·jọ ažukũ· ʻ ažiuo ų en, sólo no enía po
qué (nusupi el bille e)ʼ; p ·š, kasæsu à až· li·d·n ‘p ašė, que sesuo ažiuo ų Lydon (į Lydą)ʼ
(pa yzdžiai iz amaškoni aldea apilinkių). o ma con - ų sin emba go ecunesnė, como y en
muchos del su y eas e n pak aščio li oneses a minos. en gene al más ecuen e
ab e iadas palab as bískiemenas (plg. Lka iii 110111, mapa. n . 106; Ld 114).
1.2. a ema inio (p iebalsinio) asmenación emanen es y nue os edi binia ac uales en las
lenguas li uanas a mėse ya bas an e poco, pe o aún hay su likusių a ema inių
(p iebalsinių) eiksmažodžių o mų. Más ex endidas elic ínas del p esen e iempo 3
o mas de pe sona, que ienen es adosas y in anzi y idad signi icados (ž . Lk ch 2004:
33; 202; kazlauskas 2000: 309311), plg.: neš i ‘ne šiaʼ; kós i, niẽž i, gélbs i, peš i, pléiš i
‘pleišėjaʼ, ẽs i ‘bū aʼ; čiáus i ‘čiaudiʼ; sniẽg i ‘sningaʼ y k . como a i ma jonas
kazlauskas, XViXVII a. esc i os li uanos encon ando o mas de accionesmaodžių con
a ema ine leksija mues an que a ema ines accionesmaodžių nykimas, paso a
ema inos alcanza an e pe iódics y comenzó an es, negu comenzó nyk i a ema inė
leksija (2000: 309). de mencionados iejos esc i os e , que es os eiksmajodžiai o ma
con galūne - i, u inčia -i, muy p iminė i-kamienius eiksmajodžius, u inčius ambién 3
suda ė leksinę-seman inę g upę su būsenos i in anzi y umo eiškme. okia g u-
pė galėjo susida y i g eičiausiai dėl o, kad a ema inių eiksmažodžių 3 asmens
galūnę -i y es ado de pe sona signi icado, plg.: ẽs i y gùli. aigi a ema inas 3 o ma pe sona
elic as ac uales a mėse (peš i, niẽž i y k .) son sob e i ię y po que, que su o ma
emena i-kamieno eiksmažodžių 3 cue po (plg. aún ecién o mado bend a is pe š i,
niež i). además, ilgesnę a ema inių eiksmažodžių exis encia lėmė y su p oximidad de
signi icado i-kamieniams eiksma-
90 ac a Linguis ica Li huanica LXX pa a palab as (plačiau ž . kazlauskas 2000: 311313).
nijoLė uoMienė
an o en el medio del siglo pasado como en el habi ual y en es e siglo Va anã o šnek os
ambién insc i a en el p esen e iempo a ema ines eiksmažodžių liekanų (plg.
Šukys oje: 182; uomienė 2008: 70), las cuales ue on pa imen adas spo adiamen e, po
ejemplo, en m. amaškonyse se ha egis ado e a 1 pe sona o ma liekm pasidindu
pe sona 3 o ma (pa)li ‘kma (pa)lkma(pa) lieka (g ei mias os šnekas 2008: 60 ‘g ‘ma
‘miega). Según es a man enida o ma modelį, ma y , ue pasida y a y oda pa adigma.
insc i a algunos ejemplos de de o os šnek ų: ka(p)pasaå., àš liekù cæn.jaka, næ až.ou su
jù mim, adù .ni.s man. m. ‘cuándo dije, yo quedo čionai, no iaja é con us edes, en onces
ellos me (p adėjo) azš iʼ (Plkiai); paklá.uåu s. mæ g.las, α.liek sum.nim ‘paklasiau su
me gelės, o quedi con manimʼ (ish pasakos, nočià). a ema ina 3 pe sona alš aičių šnek ų
bei ya ex inguida Ze elos lie u ių šnek a bal a usijoje, a ibuyeama aka ų
aukš aičiams. Sob e la base de es a o ma šnek os pasida y a odo pa adigma: yo
o mą liẽk i ‘lik iʼ u i g e ima die niškių šnek a i daugelis didžiojo plo o pie ų
liekčiù, u liek , mes liẽk im, jūs liẽk i (plg. Ld 348349; Lka iii 89; Vidugi is 2004: 243244; d Ž
2005: 21; Leskauskai ė 2006: 60; 2009: 64). amaškoni, ódūnios, nočiõs, Pelesõs apylinkių
šnek ose insc i o edi binys de suegmù con u de emá ico asmenación. y aquí,
p esumiblemen e, pasida y a oda pa adigma, ej.: àš miegmù, ci(g)giù, šá.udó ‘aš miegu,
sólo escužiu, i oʼ (klaišia); a( ) ù gæ α. m ‘¿as ú bien do mido?ʼ; ã·nas miẽgma lã·ško,
àš ip·ọ ‘jis duega bedoj, aš an pečiaus (k osnies)ʼ (ka gauda); mẽ·s .(i) imiẽgmαm, i. bαm
is ‘mes šičia y sueño, y abajam odosʼ ( ódūnia); ku. jũ·s i.miẽ.gmα , αnšiẽnọ ‘ku
os allí do mi , sob e šieno?ʼ (Pelesà); á.i jũ·s αikα. ciŋgine., kọ ejilgα. mi.ẽgmα , ɛ.ki
dα.bui ‘ai os niños inginiai, ko an ilgai miega , eiki работатьʼ (nočià). Esas o mas
enían desapa ecidas Ze elos, Laznų šnek os (ž . Z i: 29; ja osla ienė, uomienė 2013:
31). Va anã o šnek os insc i as unas ex emadamen e a as o mas de es e e bo con
s, ej.: aš miegm klooni anšinọ ‘aš miegu kluone an šienoʼ (Plkiai) o anemiegsmù jilgā.,
šaš õ· alαndõ· keuõs ‘aš nemiegu ilgai, amaš ą alandą iš apylinkių dažniausiai insc i a
na-kamienių es es šklų o mų: à mišknù, liaš miegu, lieku; ‘. mikn, likn ‘ u dugi, quekiʼ; ã·nas
m.kna, l.kna ‘él due me, quedaʼ; mẽ·s m.knαm; l.knαm ‘nos do mimos, liekamʼ; jũ·s m.knα ,
l.knα ‘jūs miega , lieka ʼ; ã·ni.s m.kna, l.kna ‘jie sueño, liekaʼ ( o más sob e es as
keliuosʼ ( ùsamonys)8.
o mas é. kaukienė, Pakalniškienė 2002: 113131). Es os ipiški in a pinių eiksmažodžių
pe di biniai hace iempo no a ė i y adjimie die niškių šnek oje (plg. Ld 348351; Lka iii 8283,
žemėl. n . 8587). además, in es igamose pa ibio isų šnek ose, como y odo pie ų
aukš aičių pa a mės plo e, muy ecuna esamojo iempo 3 pe sona o ma 8 Es e
į e p asis s a menudo es p onunciado noloiškiai.
a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
97s aipsniai a icles y nu eikšme, po ejemplo: á.m gα.u isàs plù(n)ksnas šu à
ap ó· è ‘ am gaidžiui odo plunksnas šu a nu o ėʼ ( ùsamonys), ic. k.mọ αikα. ó·buous
má.n ap á.uki.s ‘ši ie kaimo aikai obuolius me nud askysʼ ( amaškónys). Es e
signi icado del p e iéndil li uáneos lenguas noūdinga. es p obablemen e mo ológico
e inys de la localidad bal a usių lengua (plg. b u. abad ać ‘apd asky iʼ, aba a
‘aplup iʼ); b) šnek os u ilizado an esdėlis a a i inka b. k. a -, ejemplo.: a ã·jọ
žeb õ·kas, daå. j.m dupọu ù ‘a ėjo jeb okas (ubagas), le dió dos pau us (ue os)ʼ
( amaškónys); ak·åu α ùs, in až·ki ‘a kėliau a us, į ažiuoki ʼ; acẹåu s. ò dá.ik us
iišẹjå. i ‘a siėm mis cosas y salí de allíʼ (ne ãšiai). pe o insc i a no pocas ejemplos
de, cuando a pa a ojamo de li uáneos kalbai s e ima nua pa eikšme, p z.: aki. ọ
så.su. š.ku. (plg b u. ad ubau suk) ‘nuki o sausą šakąʼ (asa à); aki.kẹ á. kus i nù ædẹ
klúonαn (plg. b u. a p oh kaней) ‘nukinkė a klius i nu edė kluonan (į kluoną)ʼ (nočià);
b ó·lis cik · ọ a ažã· ô namõ· (plg. b u. рыехау да хаты) ‘b olis sólo po la mañana
pa ažia o namo (Plkiai); c) an esdélis ažu- až- (bk za-) comúnmen e u ilizado ac o
pabaigai žymė i, ejemplo.: à e ẹ gá.l u. i pá.isó inman ‘už e é la cabeza y mi a a míʼ
(s enšiai); id.- i.ni. ká. i. isadù ažda åũ. á. αn ‘ idu dienį ka ę siemp e ce a au
a an (į a ą)ʼ (ka gauda); ažudi bå. .sijọj nædåũ.gi pinigũ· ‘uždi bau usijoje
nedaug dine oʼ ( amaškónys). a eces es e p e idélis puede eikes i y comienzo del
ac o: ažusi gå., αic·lu. ž·mu. p agul·jåu (plg. b u. захварэу) ‘susi gau, es odo el
in ie no p agulėjauʼ ( amaškónys); giù, α.kas ažù ekẹ (plg. b u. заплакау) ‘gi džiu,
niño p a i koʼ (asa à). o a eces se u iliza y de algunos o os p e ie os signi icados,
ej.: asilá.idọ sá.ul (plg. b u. slonca zйшло) ‘nusileido saulėʼ; asibα.dẹ α kl·s (plg. b u.
спалохауся конь) ‘pasibaidė a klysʼ. Los úl imos an eceden es del až- (ažsi-)
signi icados p obablemen e p es in os (plg. ge čių, Ze elos a mėse: g ina eckienė
1973: 226; Vidugi is 2004: 278); d) Va anã o šnek os muy ecuen e sla iško p iešdėlis da-,
que no a as eces se pa a ojamo en luga an esdėlių pa-, p i-, iz-, nu- (plg.
Leskauskai ė 2006: 61-62; 2009: 66), ej.: dasak·k jåu sku. (plg. b u. da(s)kaji) ‘pasakyk
izsakyk ya odoʼ /; da·jọ iŋgidù u. i g ù ó (plg. b u. дайшоу) ‘p endió an e du as y
g iu oʼ, dašó· kọ i iš á.ukẹ man de ùpẹs (plg. b u. daскочиу) ‘ʼp išoko y ex aukė me
de b u upės, dagi. ·nọ dá. i ọ kã· ọ de (plg. dažiu) ‘nug i o aún has a es e (segundo
mundial) gue a is (b aškoni); e) an edėliu pe eiškiamas o al acción (muchas eces
epo ino) inalización en el pasado (o posible al su pasimplicación en el u u o). en ese
caso es e p e idélis aquí, como y en muchas o as me idional de la lengua li uanas
pak aščio a mių, bal a usių idioma ejempla u añadiéndose y a o os p e idélicos
eiksmažodžių o es incluso dos eces epi iendo, ej.: ã·ni.s jå. is panum ы (plg. b u.
paвымi рау- шы) ‘jie ya odos ismi- enʼ; žũ·.si·s paj ẹsẹ (plg. b u. павыдыхалi) ‘žąsys
išd ėsėʼ,

98
nijoLė uoMienė
ac a Linguis ica Li huanica LXX
pa az·jọ . as kàs ku. (plg. b u. pa aзыходзiлiся) ‘išsi aikščiojo (pa+ az+si+ ėjo)
s ie as ( isi люди) kas ku ʼ; pasu · is i iená.m (plg. b u. pazyho дзi- лi ся) ‘suėjo odos
has a unoʼ ( isi например. de Plkių) (plg. Vidugi is 2004: 275276); ) p e idélis p iVa anã o
šnek os pa a ojamo y de o os p e idėlios (a -, pa-, ap-) signi icados, p obablemen e
skolin inėmis, ej.: àš nẹiškα. p ыpažыnåũ. a (plg. žiai con odasisʼ (asa à); ab i
b u. я нi зразу прызнала цябе) ‘aš ne iš ka o a pažinau a eʼ ( ùsamonys); p ыsi-
 .ikinåu g ažε. su‿ isa.s (plg. b u. папрыветствовала усiх) ‘pasis eikinau g a-
dùk æ ы.s b αnge. p αng ọs (plg. b u. абедзве доч- кi приадзетыя) ‘abid i duk e ys
g ažiai ap eng os (išpuoš os)ʼ ( amaškónys); g) i iados šnek ų eiksmajodjios
ca ac e ís ico y sla iško p iešdėlis az-, u ilizado bk pa-, izi k . an esdėlių
signi icmėmis, p z.: sku. mú·z žmó·nẹs asi.kọ (plg. b u. askupili) ‘ iską nues os
pe sonas ( ie iniai) exp opikoʼ; azy .ko mú·s klú·nu. i kαlkòzαn pàjẹmẹ (plg. b u.
разабралi) ‘iša dé nues os kluoną y kolchozan (į ‘ka inas bėgo i pa e ė k epšįʼ
kolūkį) paėmėʼ; i α. kã·cinas b·gọ i( )‿ à eȓ ẹ kã·šыku. (plg. b u. развярну)
( amaškónys) (plg. Vidugi is 2004: 277279).
2.4. Veiksmažodžių noap enunciables o mas de emanas de acciónmažodžio
noap enunciables o mas Va anã o šnek os uncionoja eipusdili iai. Po ejemplo,
kiamosios i ne eikiamosios ūšies esamojo i bū ojo ka inio laiko daly iai bei
eikiamosios ūšies esamojo iempo pa icipan es: kek dåũ.k šы.m. bú.bu. i· à supù uu.
‘cuán os es ea años de pa a as es án pu u usiųʼ (Pelesà); eikiamosios ūšies se ojo
ca ino iempo pa icipan es: and ·l bù ò sæsu à ọa ažã· us ‘i ėl ue an (į sibi ą) ue
sesuo oj a ažia us, . y. oji a ažia usiʼ (nočià); ne eikiamosios ūšies bū ojo ka -
inio laiko daly iai: jilgα. iná.i gul·jọ žmõ·gus nušá.u as ‘ilgai enai gulėjo žmogus
nušau asʼ ( amaškónys); mànọ d·dẹ i.gi sibi αñ. bù ọ jš eš as ‘mano dėdė i gi sibi-
es ež asʼ (Plkiai); pusdaly is: dù zuiù ·damas, niẽkọ næpa gá.u si ʻdu zuikius ydamas, nieko
nepagausiʼ (Pelesà) (plg. Leskauskai ė 2006: 63). Pelesojè insc i a a ias del p esen e y del
u u o ca ino iempo signi icado que ienen de las o mas de la unidad, ej.: de·jọ mùms dá.
bemiẽgαn ‘išėjo nos aún bemiegan ʼ; k. i.dbi l· u l·jαn ‘ką en di bi llu i lyjan ʼ (plg. Ld
387) (asa à). no desca a, que es os casos pa a o i debido al impac o de la lengua
bend inesa. en o as su os alš aičių pa a mės salelėse podali io o mų neuž iksuo a.
ambién neišgi s a y nožesc i ada ejemplos de a a djio o į a džio a dininkas + modalinis
su bū ojo dažninio i būsimojo laiko daly ių, pusdaly ių i padaly ių o momis.
eikiamybė, bū inybė i galimybė eiškiama sin aksinėmis kons ukcijomis daik-
eiksmažodis + eiksmažodžio bend a is, p z.: ɛ.kæ linα. á.u, g kei j.u ‘ eikia linai au , i.e.
linus au i, g ikiai, digo, hace al a nue os c užius, i.e. nue os c uz, s a y i ( ùsamonys);ʼ
. y. g ikius pjau iʼ ( ódūnia); · αi, sakå., ɛ.kæ nå.jαs k ·žus s ac· ‘ y ai,
mliju, gijåũ mòžna bùbọs kà ‘misliju (gal oju), gi ya puede bulbos (bul ės) kas , . y. bul es
a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
99s aipsniai / a icles
kas iʼ ( amaškónys); ikɛ·jọ p ime oà α kl·s ižbã·lọs á.uk, apaskùmjåu æžmas ‘ eikėjo
p ime o cabklys, i.e. a klį, de balos auk i, y despues ya ca uim, i.e. ežimąʼ (Piliãkalnis).
Šias iejas sin aksines cons ucciones (ypač su eikė i) bien man enikę y ų nami skaičiumi
y kinine con elacionados daik a a džiais, sakiniuose a liekančiais eiksnio unkciju, p z.:
i pie ų aukš aičiai bei iš esmės isos lie u ių kalbos salose bal a usijoje (ž . am-
b azas 2006: 35–36, 331–332).
ne eikiamosios ūšies daly iai, einan ys sudė inio a inio a dine dalimi, de i-
à ọ kã·šikas g ažɛ. nupn as ‘ a o bolsšys boni amen e nupin asʼ (Pelesà); i α. b ó·ò
klùpẹs, plọna. d óžыn· ọs ‘ ai b olio klumpės, plonai d ožinė osʼ ( amaškónys). Sin emba go,
más a menudo no se iene en cuen a ni al gimin del daik a a dío, ni al núme o y se usan
o mas de gimin de pa icipan es comunesõsi, ej.: akõ· à ó· pas a(d)da · a ‘o po qué u
sklepas ( ūsys) es á abie o, i. e. abie o (s anšiai); i du . pi.ọs zaslã·nas s óu pas ac· a
‘ idu y namo zaslanas ( oks suolas) s o i cons ua y a, i. y. pas a y asʼ (asa à); g ·ò
dα.ci.s jåup ygamn a ‘glėblio dan ys p igamin a, i. e. p igamin i (pa uoš i)ʼ ( amaškónys).
Es e enómeno se obse a no solo su os alš aičių pa a mės šnek ose, sino ambién en
o os alš aičių, especialmen e pa ibio, šnek ose (ž . Ld 384385; Leskauskai ė 2006: 63 y k .).
3. aPibend iniMas
3.1. socioling is inės aplinkybės
des a o kios y peskias lenguas Li uanas condiciones Va anã o k aš e exis is a o unos
cen osmecios, pe o šnek os es uc u a in e na cambiis hoy no puede conside a se
de ini i os. En es e educido e i o io, sepa ada de los li uanos e nog a ines ie a
kamien, se pueden e cadaise homodos libinés si uaciones di e en es e apas: desde
d ikalbiedad, que man u ie on sólo ellos mismos los iejos habi an es ( amaškoni,
ódūnios y Pelesõs apylinkės) has a oda lengua de ex inción (asa õs, Pãa adnės, nočiõs,
ne ãšių apylinkių kaimai), cuando se ecue da os unos cuan as bu ies de daik ų. 7 Es as
lie u ichas bal a usías islas de šnek os, aunque y espčiai nu au ėjus Li uanians,
cons an emen e o o y ebekin a bas an e consis en emen e. 3.2. a chajiškų
eiksmažodžio o mų man enimien o p olongikė ki akalbė apsup is e izoliacija p omino
Va anã o šnek as cada ez más zasikonse uo i. es o les ha ayudado a man ene
a ias peculia idades capasnius: el ac ual adicionalino, que lo componen p incipales
šnek os one iniai y mo ologiniai aožai, susi o má onse du an e la gos šnek os
100
nijoLė uoMienė
ac a Linguis ica Li huanica LXX
aidos segžius, y muy ne yškų, p obablemen e he eldė ą desde gilios pasado, bal os
gen ines lenguas caposnį: • p esun os sedáci os unaskai os 1 y 2 pe sona d iskiemenias
accionesmažodžių o mas (bu. á.u, bu. á.i ‘būčiau, bū umʼ; ɛi á.u, ɛi á.i ‘eičiau, ei ʼumʼ)
con el man enido unaskai os 3 o ma de pe sona (liẽkma ‘liekaʼ; . ‘us ičiaudiʼ; niẽg
a chajiškesniu ki čia imu;
• esamojo laiko a ema inių (p iebalsinių) eiksmažodžių liekanos – daugiausia
‘sningaʼ); • man enidas na-kamienés o mas del iempo p esen e (mi.knù ‘mieguʼ, mi.kn
‘miegiʼ, m·kna ‘miegaʼ ) y unasaskai os 1 o mas de pe sona con kon aminacine galūne
-mu
(imɛù, kimù ‘einu, skinuʼ);
• man enido el iejo galūninis sang ąžinių eiksmažodžių bu ojo iempo 3 o ma de
indi iduo ki čiación ( ad·s ‘ adosiʼ; s ój·s ‘s ojosiʼ). 3.3. inno acinie lengua
enóškinia lengua de con ac os pada inia debido a pe manen e in e accion con
sla as lenguas (mayo men e con local bal a usių šnek a, cuan o menos con locales
polkų y usų lenguas) Va anã o lie u ių šnek os expe imen a on complejos cambios
de es uc u a. aquí no di ícilmen e se puede islumb a mani ies amen e nue a y
gausos sla ichos apnachos capoksnį g e u ines eiksmažodžių o mų, seman ines
kalkių y pan. :
• nyks a accionesmažodžių no apenendiojamosios o mas; • šnek os no malmen e en
e ce a pe sona en o ma u ilizada es en a os casos a no solo e ce o, sino ambién
o as pe sonasim. al desc end ida 3 pe sona suple y inés o ma de apa ición p omue e
y local bal a usių lengua, cuya en el p esen e pa adigma de iempo an o singula isci os
como plu alisci os o mas son idén icas su ëсьць ‘y a; • hab asis ecuen es iempo,
cuando se cuen a sob e ecuen es sucesos en el pasado, eiškiamos añadiendo 3 pe sona
o mą būda o. es e es uno de los casos, cuando bal a usių lengua aiškos medidas se
oman po conside adas sus p opias, ácilmen e inse idas en li uáneos lengua; • del
p e ehlino accionmažodka (cažniausia con neiginio ne-) sang ąžos a ixas es á gale, como y
en las lenguas sla as; adimena bal a usiška sepa adoos accionesmažodžių sang ąžinių
o mų signi icado;
• nemažai eiksmažodžių p iešdėlių a ojami lenguas li uanas sembima signi icado:
1) p e idélis acpa a ojase y nu eikšme, ca ac e ís ico de la lengua bal a usių local;
2) p iešdėlis a g e a iene li uaniem kalbai s e imas nui pa eikšmes;
3) el p e ixio až- (ažsi-) puede deno a el comienzo de la acción y p es ado
algunos de o os p e iciales signi icados;
4) sla iškas p e idélis dane e ai pa o ojase en luga de an edėlių pa-, p i-, iz-, nu-; d Ž
a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
101s aipsniai a icles /
5) el p edecilio pabal a usių ejemplo del lenguaje adjun ándose y a o os
p e idėlinių eiksmažodžių o es incluso dos eces epi iéndose; 6) p e idélis
p ipa a ojado p es in inas p e idėlių a -, pa-, ap eikšmėmis; 7) sla iškois
p iešdėlis az a ojamo pa-, izi k . p iešdėlių eikšmėmis.
Li e a u a y ŠaL iniai amb azas Vy au as 2006: Li u ias idiomas his ó ica sin aksė. Vilnius:
Lie u ių kalbos dLkŽe Daba inės lie u ių kalbos žodynas: šeš as ( ečias elek oninis)
ins i u as.
lanzamien o. edi o es: s asys keinys ( y . edac o ius), Laimu is bilkis, jonas Paulauskas,
Vy au as Vi kauskas. Vilnius: Lie u os kalbos ins i u as, 2006; in e ne inė e sija, 2011. acceso
in e ne : h p://dz.lki.l .
Laima g umadienė, Mikulėnienė danguolė, Mo kūnas kazys, Vid ug i i s a loyzas.
Die eniškių šnek os dicciona io 1. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, g i na ec kienė
2005.
elena 1973: algunas ge ėčių a mės eiksmažodžio ypa ybės. Li uáneos lingüo y os
p egun as 14, 221229. i na eckien ė elena 1997: g g g oliuo os lie u ių šnek ų e iniai
e ninėse Lie u os žemėse bal a usijoje. Lie u ių kalbo y os p egun as 37, 185195. du
cul u a en con ex o. Zinā nisko aks u k ājums XVi. dauga pils: saule, 4248.
g uma dienė Laima 2005: kodų kai a lie u ių a mėse. – Valoda-2006. Valoda daża-
ja osla ienė ju gi a, uomienė nijolė 2013: Lazūnų šnek os ex ai. Vilnius:
Ins i u o de lenguas Li u ias.
ka d elis Vy au as 2014: Islas del idioma Li uano: p obleminiai aspec os. Lie u ių
kalba 8. acceso in e ne : www.lie u iukalba.l . kaukienė aud onė 1994: Li u ias de la
acciónmajodio his o ia. klaipėda: biblio eca de la uni e sidad klaipėda.
kaukienė aud onė 2002: Lie u ių kalbos eiksmažodžio is o ija ii. klaipėda: klaipėdos
uni e si e o leidykla.
kaukienė aud onė, Pakalniškienė dalia 2002: Veiksmažodžių lik i, snig i, mig i es uc u a y
kilmė. Vā ds un ā es udiīšanas aspek i. Raks u k ājums 6, 113131. Liepāja. kazlauskas
jonas 2000: Rink iniai aš ai 1, sud. albe as osinas. Vilnius: Mokslo y enciklopedías
ins i u o de publicación.
Labo William 1963: he social mo i a ion o a sound change. Wo d 19, 207309. Ld
Zinke ičius Zigmas. Lie u os dialek ologija. Vilnius: Min is, 1966.
102 ac a
nijoLė uoMienė
Linguis ica Li huanica LXX
Leskauskai ė as a 2006: Kučiūnų k aš o šnek os ex ai. Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o.
Leskauskai ė as a 2009: Ma cinkonių šnek os ex ai. Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u o.
Lka ii Lie u ių kalbos a las 2. one ika, a s. ed. kazys Mo kūnas. Vilnius: Mokslas, Lka iii
1982.
A las de la lengua Lie u ių 3. Mo ologija, a s. ed. kazys Mo kūnas. Vilnius: Mokslas,
1991.
Lkg ii G amá ica de la lengua Li uania 2. Mo ologija, y . ed. kazys ul ydas. Vilnius:
is, 1971.
Lk ch – b a ce i čiū ė i ma, i a nau ski e nė a ud a, Les kau s ka i ė a s a,
Min umpa edmundas. de las lenguas Lie u ių ch es oma ija. Vilnius: Edi o ial del
Ins i u o de la Lengua Li uania, 2004.
Ma ke ičienė Žane a 1999: Aukš aičių a mių eks ai 1. Vilnius: Vilniaus
uni e si yk publicka.
Mikulė nienė da nguolė 2012: po la elación de lenguaje a chaikos y inno aciones
(Zie elos lie u ių šnek os da os). Li uanis ica, . 58. n . 1(87), 5162. Vilnius:
Academia de Ciencias de Li uania.
o ębski jan 1956: G ama ika języka li ewskiego 3. (nauka i o mach). Wa szawa:
Pańs wowe wydawnic wo naukowe.
Pakalniškienė dalia 2004: gene ieji bal ų kalbų eiksmažodžiai. Es uc u a Mo ológica.
Vā ds un ā es udiīšanas aspek i. aks u k ājums 8, 201210. Liepāja. Palionis jonas 1967:
Lie u ių li e a ū inė kalba XViXVii a. Vilnius: Min is. Palionis jonas 1979: His o ia de la
Li uanian li e a u ia language. Vilnius: Mokslas. agaišienė Vilija 2010: Linksniuojančių žodžių
ki čia imo a ian es pie ų aukš aičių i y ų aukš aičių ilniškių a mėse. dak a o
dise ación. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. s ang ch is ian 1942: Das Slawische und
bal ische Ve bum. oslo, 172173. Šukys Jonas 1960: ca ac e ís ica de las más ca ac e ing
Ramaškonių šnek os. Lie u ių kalbo y os cues iones 3, 177187.
amul ionienė au elija 2013: neapib ėž ą can idad de peculia idad señalin ys
a ib e zii: p iešdėlio po edinių da yba. Ac a Linguis ica Li huanica 68, 126145.
umpa edmundas 2008: Pelesos šnek os onemas y sus a ian es. Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u o.
uomienė nijolė 2006: amaškoniškių šnekos kodų kai a. Cul u a de lenguas 79. Vilnius:
Edi o ial del ins i u o de lenguas Lie u ių, 161172.

a chajiškosios i ino acinės eiksmažodžio ypa ybės
Pie ų aukš aičių pa a mėje bal a usijoje
103s aipsniai a icles uomie nė nijolė 2006a: Pe i ē isko lie u iešu izlokšņu kalki. / Valoda
2006. Dioda de di e sos con ex os cul u ales. Zina nisko aks u k ajums XVi. dauga pils
uni e sidades académico apgads saule, 2006., 80.86.lpp. uomienė nijolė 2008: Ramaškonių
šnek os ex ai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. uomie nė nij olė 2010a: d ibalsių ie, uo
ienbalsinimo endencijos pe i e inėse Va ana o šnek ose. Homb e y palab a 2(1). Vilnius:
uomienė nijolė 2010: Ramaškonių šnek os daik a a dis: socioling is inis y imas
(= Ope a linguis ica Li huanica 13). Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Vilniaus pedagoginis uni e si e , 6267. uomie nė nijolė 2010b: Sou he n aukš aičių šnek os
bal a usijoje: lenguas su eikos pada inas. Respec us Philologicus 18(23), kaunas, 223234.
Vidugi is aloyzas 2004: Zie elos lie u ių šnek a. Vilnius: P es ika. Zinke ičius Zigmas 1987:
His o ia de la lengua Lie u ių ii. has a p ime os esc i os. Vilnius: Min is. Vilnius: Li u ians
idioma ins i u o, 2005.
Z i – Vidugi is aloyzas, Mikulėnienė danguolė. Zie elos šnek os eks ai 1.
Лабов Уильям 1975: О механизме языковых изменений. – Новое в лингвистике
7. Москва: Прогресс, 199–228.
a chaic and inno a i e Peculia i ies o he Ve b
in he sou he n aukš ai ian sub-dialec in bela us suMMa y mic o-a eas o sou he n aukš ai ian
a e e iewed in his pe spec i e. he a icle ollows he la es dialec ological and sociolinguis ic
da a. i e eals he a ia ion o he use o a chaic and inno a i e e b o ms and iden i ies he
he a icle add esses wo- old peculia i ies o e bs o he con inui y o he sou he n
aukš ai ian sub-dialec in bela us, Vo ana a dis ic : a chaic emains and inno a i e phenom-
ena. conjuga ion, o ma ion and seman ics o e bs om he sub-dialec s o he bounda y
di ec ion o hei change. da a a e analysed a he appa en ime. he cu en si ua ion o
language is eco ded wi h local in o man s mo e and less luen in Li huanian. in o he wo ds, he
pape aims o de e mine he peculia i ies o e bs which a e mos s able and mos p one o
changes as he Li huanian sub-dialec is gene ally declining.
he ma e ial o sub-dialec s om 7 small Li huanian mic o-a eas analysed in he pape shows
ha wi h apid dena ionaliza ion o Li huanians, he changes occu ing in Li huanian ha e been
a he consis en . he small e i o y, sepa a ed om he s em o he Li huanian e hnog aphic
104 ac a Linguis ica Li huanica LXX land, wi nesses he di e en s ages o once he same linguis ic
nijoLė uoMienė
si ua ion: om bilingualism p esub-dialec s. i helped hem o main ain se e al laye s o linguis ic
peculia i ies. i s and o emos , he con empo a y adi ional laye o peculia i ies made o he
se ed by he oldes esiden s (en i ons o amashkan sy, adun’ and Pelyasa) o he comple e
ex inc ion o language ( illages o he en i ons o asa a, Paha odna, nacha, nia ošy).
a long- e m o eign en i onmen and isola ion led o inc eased conse a ion o Vo ana a
main phone ic and mo phological ea u es o he sub-dialec ha o med o e long cen u ies o
de elopmen o sub-dialec s: a) wo-s em 1s and 2nd pe son singula o ms o e bs in he
condi ional mood ense o ms o e lexi e e bs main ained. due o con inuous in e ac ion wi h
sla ic languages, he Li huanian sub-dialec s o Vo ana a unde wen complex s uc u al changes. a
wi h mo e a chaic accen ua ion; b) emains o p esen ense a hema ic (consonan al) e bs
(singula 3 d pe son o ms); c) na-s em p esen ense o ms and singula 1s pe son o ms wi h
a con amina ed ending –mu p ese ed; d) he old ending accen ua ion o he 3 d pe son pas
clea ly new and nume ous sla ic co e can easily be iden i ied: a) he g owing use o con iguous
e bal o ms as well as seman ic loan ansla ions is eco ded; b) non-conjuga ed o ms o e bs
end o decline; c) he o m es (is) usually used in he 3 d pe son acqui es he o ms o o he
pe sons in sub-dialec s; c) pas i e a i e ense when epe i i e e en s in he pas a e old is
exp essed by adding a 3 d pe son o m būda o (used o be); d) as in sla ic languages, he a ix o
he e lexi e o m o p e ixal e bs is o en a he end; he bela usian meaning o e lexi e o ms
o indi idual e bs is in e cep ed; e) a numbe o e bal p e ixes a e used in he meaning o eign o
Li huanian.
Į eik a 2014 m. mayo 16 d.
nijoLė uoMienė
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]