S aipsniai / A icles 153
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Les di ec ions de eche ches scien i iques:
dialec ologie, a mių mo phologie e séman ique, kogni y inė séman ique
LOKATYVINI INESYVO IR
ILIATYVO KONSTRUKTIJ
SEMANTIN RAIŠKA ŠIAURS
ERIT AUKŠTAIČI VILNIŠKI
POTARMJE
Seman ic Exp ession o Loca i e Inessi e and
Illa i e Cons uc ions in he No heas e n
Aukš ai ian Subdialec o Vilnius
ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d de coopé a ion en ma iè e de d oi s de l'homme.
L'a icle basé su les mé hodes cogni y ines séman iques es analysée des hau aiches
ilniškių pa a mės loka i inių inesy o e ilia i o cons uc ions seman inė aiška. Ti iamosios
cons uc ions aspec séman ique son discu ées dis inguan pa elles in odui imas
cogni i nes physique, é énemen s, sociale e é a es des espaces. Jų aiška ac ualizée pa
p o o ypyinius, nep o o ipinius e pe eiginius cas de a osène. Apibend inan é alué
loca i ines inesy o e ilia i cons uc ions seman ines aiškos ela ion. ESMINIAI VOODŽIAI:
y ų aukš aičiai ilniškiai, loka y inė inesy o kons ukcija, loka y inė ilia y o kons ukcija,
pažin inė e d ė, p o o ipinė a osena, nep o o ipinė a osena.
ANNOTATION
Based on he me hods o cogni i e seman ics, he a icle analyzes he seman ic
sion o loca i e inessi e and illa i e cons uc ions in he No heas e n Aukš ai ian Subdi-
alec o Vilnius. The cons uc ions in ques ion a e discussed in e ms o seman ics by dis-
exp es inguishing he cogni i e physical, e en , social and s a e spaces deno ed by hem.
Thei exp ession is ac ualized h ough p o o ypical, non-p o o ypical and ansi ional cases o
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
154 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII usage. The a icle ends wi h he e alua ion o he a io
o seman ic exp ession o loca i e inessi e and illa i e cons uc ions.
KEYWORDS: Eas e n Aukš ai ian subdialec o Vilnius, loca i e inessi e
cons uc ion, loca i e illa i e cons uc ion, cogni i e space, p o o ypical
usage, non-p o o ypical usage.
1.INTADINS NOTABS
De niè es décennies, les eche ches des a menes de la langue li uaniennes
apčiai mou emen en à l'a an : cons ammen augmen e šnek ų oné ique,
phonologie, mo phologie desc ipų, a minių eks ų e dicynų. Abondan e sans
y ėjams a idžiau panag inė i kalbinius eiškinius, ku ie iki šiol likda o y imų
peine accessible ma é iau a miques pe me en pé iphé ie.
P é menkiau i ų p iski ini e des aduc ions de la langue Li uanienne u ilisés
les emplaçan s inesy o e ilia y o linksniai. Jusqu šiol analysés his o iques
pos pozicinai es des loca ai es de la o ma ion des mo i s e leu
onc ionnemen (Zinke ičius 1966: 200203; 1980: 253263; 1982: 2138; 2006: 96; 145146). Dans
la li é a u e dialec ologique minim inesy o e ilia i o mes neu alisa ion
200–202; LKA III: 50–55; 76; LKTCH: 82). Remdamasis s uk ū iniais i na-
(Zinke ičius 1966: mé hodesis u is aliosios mo ologijos elle neu alisa ion des
mo i s ainsi que des condi ions de se o ma ion es analysé Albe as Rosinas (1995:
7475; 2005: 251252). Ses soule és p ésupposi ions ondemen appa u des
pau enies insj alges su inesy o e ilia i ela ions des sud des aukš aičių
(Leskauskai ė 2012: 8190) e y ų aukš aičių ilniškių šnek ose
(Ka dely ė-G ine ičienė 2009: 557566; 2014). Il exis e d'un au e a ail, des iné des
a miques loca eu s phone ikai (Bace ičiū ė, Rinkauskienė 2007: 411; 2008: 229237; 2009: 7188) e séman ique (Pe kely ė 2010; Ragaišienė 2012;
Ka dely ė-G ine ičienė 2014).
1.1. Subs ance de l'é ude, bu e enjeux
Imp un ée eas e n aukš aičių ilniškių pa a mės ma iè e n'es pas beaucoup.
Des pai s de poin s insc i s d'une pe i e po ée ansc ibés ex es es
p ésen é dans les ex es des Aukš aičių a mių (Ma ke ičienė 1999: 110162),
LKTCH (111 122), dans le li e des iné aux écoles Ry ų aukš aičiai ilniškiai
(Ka delis, Ka dely ė-G ine ičienė 2010), Joli os U bana ičienės monog aphijoje (2010: 324352).
A icles A icles a icles 155 /
Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman inė aiška
šiau ės y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje
Ex inc ie Mielagėnų apylinkių eks ai (Ka delis 2006), où a miniai eks ai son du
conc e aus a ealo.
Le ma é iel pou ce a icle a é é ecueilli à pa i de la plus g ande sou ce de
ilniškių pa a mės publiée jusqu'ici li e No d y ų aukš aičiai ilniškiai (Ka delis,
Ka dely ė-G ine ičienė, Na ickai ė, S ungy ė 2006; ci-ap ès ŠRAV)1. Elle y
p ésen e ansc ibués ex es de 17 no d de ilniškių plo s habi ables: Bėčinų,
Bėčiõnių, Didžiãsalio, Ga bnų, Dndų, Vaišninų, Žydẽlių (Palšės pa apija), Sẽnojo
Dugėlškio, Kininų, Kjiškės, P isiegnės, Smilgniškės, Šiškinų, Ving iūlų (Daugėlškio
pa apija), Na šnų, Rimkų (Vdiškių pa apija). Knygoje publié 21 ep ésen an s des
adi ionnels ada més, nés jusqu 1940 m., na é ex e.
Nag inėjan dans les a miniuose ex es Зафиксированные inesy o e ilia i
o mes expliqué, que ces d audžiai se lieja a ec pasakyme consommamais
eiksmažodžiais. N'es -ce pas sou en p écisémen un ac ionmajo odi, e non le
lieu d'un amusnis dème e d ines scènes séman ique (especiellemen des lieux de
neu alisa ions e concu uojances a osenes). Pa conséquen analysan le lieu
aišką linksniais é udiées non seulemen inesy o e ilia i o mes, mais au moins
minimali localisa ion ma que i i cons uc ion, appelée loka y ine inesy o ou
loka y ine ilia i cons uc ion. C'es l'uni é linguis ique, se composan de lieu
ma quan linksnio e le complédan ies, pa ikslinances e spa i ines scenes
p ojec ion dans le langage o mojan s des composan s (plačiau oi Ka dely ė-G ine ičienė 2014: 2224).
Išnag inėjus ŠRAV ex us, ou os 309 loka y inės inesy o e 271 loka y inė
ilia y o kons ukcija (ž . 1 pa ). inė aiška dans ce a icle es déc i basé su
1 PAV. Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų kiekybinis san ykis Šiau ės y ų
aukš aičių ilniškių eks uose
ŠRAV eks uose as ų loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman-
les mé hodes de cogni y inės séman ique ca égo isa ion e p o o ypes de
héo ies. L'objec i de l'analyse cons i ue un modèle, 1 L'ou age émis a ec
kompak ine plokš ele.
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
156 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII mon an , pa quels moyens es éalisée
séman ique des cons uc ions in es iga i s aiška.
Tâches de l'enquê e:
• išnag inė i baig inę šiau ės y ų aukš aičių ilniškių eks ų im į i e-
mian is cogni i y inės séman iques mé hodes ou as loca i ines
cons uc ions décompose en séman iquemen mo i és espaces cogni i s;
• é abli loca i ines inesy o e ilia i cons uc ions modèle des espaces
cogni ionnels;
• calcule e é alue loca i ines inesy e e ilia i cons uc ions
seman ines aiškos ela ion.
1.2. Des hypo hèses héo iques
En analysan loca i ées inesy e e ilia i cons uc ions in oquables des scènes
spa iales dans ce a icle adhè e- -on disposi ions, que le langage exis e idéalisé la
ep ésen a ion éelle physique de l'espace men alinis espace modelis (an. men al
model o space). Ce es l'imagina ion humaine se ou an éelles ou hypo he ines
si ua ions modèleis, e pê en e concep ualisa ion e pense . Du monde physique,
la signi ica ion se déplace dans les abs ai s (F awley 1992: 205 ). chaque
men alinis modèle de l'espace a sa p op e s uc u e in e ne. La localisa ion
ma in i s linksnių séman icée espace se compose de di é en s espaces cogni ions
(an. cogni i e domain). Pažin ine espace e es appelé les uni és séman iques
ca ac é isan con ex e (Lako 2004: 19 ; Langacke 1991: 3). Cogni i iais
mé hodes basée a la séman ique analyse le con ex e es ex êmemen impo an .
Les uni és linguis iques ne peu en ê e in e p é ées sans eni comp e à
l'encyclopédique séman ique (an. encyclopedic seman ics), laquelle dans les
con ex es ep ésen e encyclopédique in o ma ions (an. encyclopedic in o ma ion)
pa ie des connaissances ex aling is ines, éalisée pe lingu is inius uni és
(E ans 2007: 72). Le con ex e e les connaissances encyclopediai es son ès
impo an s déc i an e é udian des scènes spa i ines. Ces ac eu s dé inissen
la même lekseme a oseną dans di é en es cons uc ions ou con eymes e déciden de la aiška séman ique de l'uni é é udiée.
Pažin ines espaces elian les ela ions peu en ê e de di e ses complexi és.
Cogni y inė séman ique des langues donne à che cheu la possibili é de
dé aille séman ic desc ipà au an qu'il a à ce momen a ou peu ob eni des
Kiek iena pažin inė inesy o i ilia y o e d ė apima konk ečių panašiais se-
connaissances su déc i e lingubinę eiškinį. man inai es signes se
ca ac é imin i s si ua ions, dans lesquelles ces gainies son consommées, pluoš us.
Ti iamus cons uc ions s'épa çan en cognin ines espaces, baséamasi p o o ypyne,
nep o o ipnée e pe eignée a osenes c i è es. Cogni y ines séman iques čiau
A icles 157 A icles /
Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman inė aiška
šiau ės y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje
a s o ai laikosi požiū io, kad kalbos ka ego iją suda o jos eikšmių isuma, a-
signi ica ions n'es pas équi al e es. Ils é an analysés, on se guide de la héo ie
des p o o ypes (an. p o o ype heo y) selon lesquels ou es les ca égo ies on des
s uc u es in e nes, composées de cen e e de pé iphé ie2. Le p o o ype es le
meilleu , le plus clai exemple, les memb es de la ca égo ie é alon, selon lequel il es
possible d'iden i ie ou e ca égo ie (Lako 2004: 6271; 375; Langacke 1987: 159). Pas
si cohé emmen e clai emen ac ualizées signi icms modula ion, pa ois
appa aissan seulemen dans des con ex es pa iculie s, son considé ées
nep o o ipiques. Pažin ines espaces employanchiens dans p o o ypynes e
nep o o ipinai es a osènes des exemples sou en pe sipina plusieu s cognin ines
espaces e ainsi o me cognin ines espaces pe eigs.
Ti oje en ma iè e loca y inées inesy o e ilia y o cons uc ions in oduisées
e d inées scenes. Jas déc i pa la ela ion asymé ique en e deux ces scènes
pa icipan s du ajec oi e e o ien y o. Ce son les p incipaux, plus
ema quables, ou éme gés, pa icipan s de la scène e d inės. T ajec o ius
indique ou quel gen e de mou emen ou ac ion ( izinį ou abs ac ų), es
app op ié an s a iniams que dynaminies appo s à in oque . O ien y as indique
ce e s quoi a ou où es localisé le ajec o ius (Langacke 1987: 217220)3. Comme
déjà men ionné, le langage p oje ée idéalisuée de l'espace ep ésen a ion.
E dwinie ajec oi e e o ien y o ela ions, comme e le p ocessus de la pensée
sai, ne e ai y a me a o iški a ba me onimiški. Todėl kogni y inės k yp ies a -
s o ai seman inės analizės objek u laiko koncep ualiąją me a o ą (an. concep ual
me apho ) i koncep ualiąją me onimiją (an. concep ual me onimy). Jos a skleidžia
humaine s uc u es de la pensée, de la géné ale expé ience humaine sau an
phénomène de pense linguinus e linds, éalise e explique le p ocessus de
é léchi à la signi ica ion pa le (Lako , Johnson 2007: 27 ; 63 ).
2.PAINTŽINI ERDVI ANALIZ inée aiška es éalisée à a e s qua e deuxièmes cons uc ions
ŠRAV eks uose as ų loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman-
é udiéses communes espaces cogni i s: ex êmemen gausiai ep ésen ée physique (277
loka y inės 2 P o o ipų héo ie commencemen es liée a ec Eleono os Rosch (1978: 2748) e
au es ep ésen an s de la psychologie cogni i y inės. E. Rosch p o o ype concep é solidi ié
é udian es hé iques ca égo ies de pe cep ion humaine pe cep ion des couleu s. 3 O ien y o
ca ac é is ique es complildo dimensionnels anpykles des signes. En enan comp e d'eux,
loka y ines inesy o e ilia i cons uc ions peu en in odui e ois, deux, un e nulinių
dimensions des o ien y us, ou ése pyklas (Langacke 1987: 150151; 248; Ka dely ė-G ine ičienė
2014: 2729).

DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
158 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
inesy o i 234 ilia y o kons ukcijos) i mažiau p oduk y ias į ykių (17 loka-
y iniens inesy o e 25 ilia i o cons uc ions), sociale (8 loka y ines inesy o
e 12 ilia i o cons uc ions) e būsenes (7 loka y ines inesy o e 4 ilia i o
cons uc ions) (ž . 2 igu e).
2 PAV. Loka y inées inesy o e ilia i cons uc ions in oduisables des espaces
cognin is quan i a i appo dans les ex es des ilniškies no d y ų aukš aičių
Toliau a icle loka y inėmis inesy o e ilia i cons uc ions in oduisibles des
espaces cognin ines discu e ons plus dé aillémen .
2.1. Pažin inė izinė e d ė
P o o ipiškai loka y inėmis inesy o i ilia y o kons ukcijomis į a dijamas
ajek o iaus bu imas a judėjimas e d ėje su okiamas kaip jo i izinės alpy-
klos, ou o ien y o, ela ionis. Les espaces physiques con enpikla on di e ss
ai s opologiques pasiimin é le physique egion, où es ou e s lequel mou e ajec o ius (plg.
F awley 1992: 254255).
Des exemples p o o ypiques d'espace physique, éalisables loka y inées inesy o
cons uc ions, peu en ê e considé és des scènes spa iales, où o ien y s es
dans une ce aine ima ée physique alpykloje (ž . 3 igu e.). P o o ype des
loca y ines ilia i cons uc ions a osena peu ê e considé és les y in oquables
spa i ines scènes, où ajec o ius lui-même bouge ou es kieno quoi plapiné dans
une ce aine ima é ū inée alpyklą. Ilia y u désigne une dinaminée schemas
PRADINIS TAŠKASKELIASGALINIS TAŠKAS des pa ies GALINIS TAŠKAS (plg. Langacke
2008: 32; oi igu e 4).
A icles A icles a icles 159 /
Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman inė aiška
šiau ės y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje
3 PAV. P o o ypin Loka y inių inesy o cons uc ions dans l'espace physique
schema4 4 PAV. P o o ypicine loka i ines ilia i cons uc ions dans l'espace
Kadangi nag inė oje šiau ės y ų aukš aičių ilniškių medžiagoje gausu pa-
physique schema5 géin ine physique espace au a dijances loka i ines inesy o e
ilia i cons uc ions, elles se sci s en en smulkesnius seman inius ypes. Leu
épa i ion es ondée su la des ina ion des alpykles ou pobūdis. Excluen s ois
domineojan s seman inai es ypes: localisa ion pa alpes, alpes e géog aphiques
ainsi landsha o égions. Ras a e pa oenies, à ces ypes séman iques ne classan pas des cas6.
2.1.1. Nemenkas pluoš as exemples de a ec loka y inées inesy o e ilia y o
cons uc ions analysuées dans les ex es de no d eas e n aukš aičių ilniškių
į a dija lokalizaciju pa alpose. Du o al ou os 46 loka y ines inesy o e 55
loka y ines ilia y o cons uc ions.
La localisa ion pa alpose es l'une des p o o ypiennes éalisa ions d'espace
boje, nu odančių, jog ajek o ius y a a ba juda į am ik ą užda ą ima ę pa al-
physique kalpą. Analisé dans le no d eas e n aukš aičių ilniškių ma é iel,
localisa ion pa alpose p o o ypiquemen į a dijama loka y inėmis
kons ukcjami su leksemų pi kia, 4 TR ajek o ius, OR o ien y as.
5 SP posi ion de l'obse a eu .
6 Plus dé aillée cogni ionnelle de la épa i ion de l'espace physique pa ypes séman iques oi .
Ka dely ė-G ine ičienė 2014: 3594.
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
160 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII pi is, kluonas, k au u ė, ligoninė ie ininkais7,
pa exemple: (1) ce a unoj pi kioj8 samedi, dimanche, puis au ej là pi kioj beaucoup
de jeunes9 [susi enka] (ŠRAV 53); (2) nueinu pi kion e dis-je, mama, mes a elių n'es , je
bijau alle che che o (ŠRAV 56); (3) p o oque e linus ismina gi pi y; (4) e issikuli gi
naudą10 celle déjà comme, susi eji kluonuosan (ŠRAV 193); (5) main enan ou allezis
k au u ėj nusippi si (ŠRAV 52); (6) le p égis p i pa la main elle, na e spi alinė a
shi aip, e nu edè la spi alinėn (ŠRAV
161).
Les non-p o o ipiques cas de localisa ion au sein des nommés dans la ma iè e
analysée son ealizés comme me oniminée aiška: (7) une palydėjo lig
aba oi klos a ų Vilniuj, San a išky, e auda (ŠRAV 180). Nep o o ipinée
in es iga i s cons uc ions a osenă ac ualizuje e concu uojan loka y ų
a osena. Ce concep déc i s un langbinis éškinys, quand pa allèlemen son
u ilisées deux di é en es la même langbinį éškinį į a dijančios aiškos
p iemonės e aucune d'en e elles n'es aki aizdžiai y aujan i (plg. Fónagy
123; 1967: 100–123; plačiau ž . Ka dely ė-G ine ičienė 2014: 104–119). Anali-
zuo a šiau ės y ų aukš aičių ilniškių medžiaga odo, kad nep o o ipinė a o-
1957: 100 sena éalisée inesy o e ilia i o mes en concu ençan composi ions:
• į a dis (IL)11 + daik a a dis (IN), pa exemple: (8) mais là p i eš a à usų
isokių žmonių an name, beaucoup déjà p i eš a, u sais, isokių gy en ojų
(ŠRAV 147); (9) na gi un name gi enai déjà ienan name gi sueinam a shi aip
jeuneimas gi enai i šokam (ŠRAV 152);
• į a dis (IL) + daik a a dis (IL) + būsenos eiksmažodis, pa exemple (10), e
namai g ažūs, e ou là é ai , c'es uosan namuosan e s'es ins allé a ec
sa amille (ŠRAV 59);
7 Ici e ensui e indiquai , combien de ois en ma é iau analysé pa a o i conc e s leksemų inesy o e
ilia i o linksniai, зафиксировать лоa y inėse конструкциях. Les leksemes indiquan la localisa ion dans les
chamb es on é é u ilisés dans les ex es é udiés a ec une équence sui an e: pi kioj 5, pi y 5, 4,
pi kion 3, pi in 3, kluone 3, klua anonan 3, malūnan 3, k ačion 3, name 3, c kčioj 2, gamyklon 2, kalonin 2,
kalėjėjėjėjėjėjėjėj 2, p iemen 2, i u ėj 2, eci 2; ecipio po as a: bankan, ceche, o e, o an,
gamykloj, ge an, kal ėj, kalbonijoj, klub uan, kon o , k au u , k au , a u, hospi , hospi al, namu, nu,
namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu,
namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu, namu,
namu, namu, namu, namu, namu, namu, poli, police, police, police, police, a an, a an. 8 Dans les exemples ou nis, loka y ines inesy o e ilia y o cons uc ions son pab auk es.
9
Pou plus de commodi é les e minales exemples son ou nis ansc i e de la langue
commun inée éc i simis, e non pas ansk ibue .
10 Ja us.
11 T umpinys IN ma que inesī u, e IL ilia ī u.
A icles A icles a icles 161 /
Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman inė aiška
šiau ės y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje
• į a dis (IL) + daik a a dis (IN) + me onimija, pa yzdžiui: (11) mane a e-
žė ši an De in an o an; c'shi an De in am o e je neilgai sédėjau, couple kokį
mėnesėlių (ŠRAV 57).
Seman inium alpų po ipį in oduisan ses loka y inės inesy o e ilia y o consjanchies
ukcijos žymi i pažin inių e d ių pe eigą. Ji i in yški kon eks uose, pasako-
su école12. E d inės nuo odas mokykloj e mokyklon no d eas e n aukš aičių ilniškių
ex es į a dija e le bâ imen ou l'emplacemen , où es e ec uée sh e ėjiška ainsi
que les ac i i és didac iques, e un ce ain emps en e une ce aine qui se dé oule le
p ocessus d'app en issage. Pa conséquen loka y inées inesy o e ilia i o
ealizuojama pažin inių izinės, į ykių i laiko e d ių pe eiga, pa yzdžiui: (12)
cons uc ions a ec leksema mokkola na a i mokyklon nuėjo gi shi a déjà, combien là
gi mokės aš jau gi ne sais, žino (ŠRAV 79); (13) là l'école é ai e là au lieu, mokykloj
shi oj, là au lieu i da om, i da om, nak uida om13 (ŠRAV 65).
Pažin inių e d ių pe eigą mon e e loka y inės kons ukcijas a ec leksemmi d a e,
d a an. E d inės scenos a ec ces leksemés ma que an localisa ion dans les édi ices
pa eux in oqués, an e p ésence dans une ce aine socialisée san a koje, donc y
en anspien connain ines izinė e socialinė espaces, pa exemple: (14) na cela
main enan Do oko as chi as pama ė, là cou a e izdžū ęs [y a a b es] (ŠRAV 202); (15)
pa la sui e a déjà dans la in déjà ce é ai déjà e maien les po es, que d a an
déjà chi ie pa apijiečiai neikščio ų (ŠRAV 203).
2.1.2. Des ése oi s d'espaces physiques a ibués de di e ses aille e ū io imačiai obje s,
lesquels déc i end in ai peu appele des alpoms. P o o ypiquemen de elles ése es en
ma é iau analysé son complè emen e mées, mais a un mobilié bo ą-sieną (dėžė, pečius,
bo eliukas, caille, agonas e k .14). Les ajec eu s son égalemen localisés dans des con enus,
n'ayan aucune aucune une (ou plusieu s) limi e physique-mu os (bliūduosan, duobėj, duonakepėn,
g io iuosan, kašikan, lineikoj15, pies oj, puodelin, pas aunykan16, spa iednyčion, ska a don17,
ežiman). De els 12 Analysués dans les ex es a ec leksema école as a même 16 loka y inių ilia y o
e 4 inesy o kons uk ions. Ce e leksemos emplai eu s équence à dé e mine ce que que
p esque chaque pa eika eu acon e su les emps de école e les condi ions d'app en issage.
Vys an aconjimen leksemes école les emplaçan s sou en é ojami, pa ois même dans chaque
ph ase, donc loka i inių kons uk ions a ec ce e leksema gausu.
13 Nak oda ome.
14 Cesux leksemų emplaçan s aux dans la ma iè e es ée: pečiun 8, bo eliuke 3, ka ilan 3,
šuliny 2, wagone 2, ašalinėj 1, wagonuosan 1, a iliukan 1, dėžėn 1, lai an 1.
15 Dans un lége , beau cha .
16 Ap e an plo an, des inan aux animaux pasigany i.
17 Kep u ėn.
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
168 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
(ŠRAV 170); (64) di , comme p abudai, až ozo47 ple i, kap aš main enan Dešim ojon
nueisiu; ai pleu é; o je nemenu; o je a ec ou l'esp i pleu ai, kap as Dešim ojon, o
Dešim oji an demain's é ai , pa nous a laidai Dešim oji Pa ingy (ŠRAV 182). 63
exemplezdyje būd a džiu anks y oji in a iijamas anks ų Kalėdų a ba Velykų
y ą yks ančios pi mosios pamaldos, 64 – me onimiškai a ojama skai a -
džio o ma dešim oji „10- ą sekmadienį po š . Velykų š enčiami K is aus ši dies
a laidai“.
2.3. Pažin inės socialinės e d ės alloca ion c i è e es o ien y ui a ibuable un signe de
i i ude. O ien y as in oquéama leksema, ma quan inčia communau é des gens, collec i ,
susi ienijimą (Kuzne so 2012: 99102). Ce e connain ine espace n'a pas ca ac é is iques
dimensionnelles. Dans les ex es analysés on é é ou és loka y inių cons uc ions a ec
leksemms: šeima, alka, a laidai, eselia, es u ės, s o ai, šliūbas, laido u ės, pa izanai48.
Au o al, cap ée 8 loka y inės inesy o e 12 loka y inių ilia i o cons uc ions, pa exemple:
(65) didelėj šeimoj gy enau (ŠRAV 57); (66) pa da inė u guos kokiuos (ŠRAV 75); (67) quelle
chose so i ai , e alką ai , e alkon a, je à oi allai, u à moi iend as (ŠRAV 69); (68) déjà
a možna49 ici chez ous s o uosan ažiuo (ŠRAV 171). Dans les ex es analysés, l'aspec
social es sou en lié a ec d'au es espaces cogni i s. Tokia connain inių e d ių pe eiga
ac ualizée dans di é en s con ex es u ilisan leksemą namai. Loka y inės cons uc ions
a ec elle peu signi ie an la localisa ion dans la physique alpykloje (ž . 67 p.), an e la
p ésence de l'uni é sociale amille composi ion, pa exemple: (69) cela enco e au moins
indique, laquelle belle me gio é es déjà [y a], c'es ce e belle, ce pa plyšį ex ai uks, e
ce à quoi cela enco e a i e ieš50 e pasogos (ŠRAV 171). Dans ce exemplezdy, ac ualizée
cogni ines sociale e physique espaces pe eiga.
Sou en des con ex es où socialine espace se che auche a ec des espaces d'é énemen s e de emps,
pa yzdžiui: (70) a laiduosan jau būda o, o be nai, ai a laiduosan, ai gi daba kai
a jau a laidai a bū a jau ši ai Palūšėj Lau ynas51, a jau g ei bus, ai būda o gi
isų kaimų be nai gi, ai isi an d i ačių ažiuoja gi jau ši ai a laiduosan (ŠRAV 82).
47 Des ka o.
48 Les équences de ces leksemų ie niko dans le ex e analysé: a laiduosan 4, pa izanuos 3,
es u ėsan 3, seimoj 2, alkon 2. Po un Зафиксирована: laido u ėse, s o uosan, šliūban, alkosu,
eselioj, eselion.
49 Galima.
50 A sidžiaugs; accisa ins.
51 Š . Lau yno a laidai.

S aipsniai / A icles 169
Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman inė aiška
šiau ės y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje
2.4. Pax onine socialine espace ès p oche es l'espace é a os. L'espace socialine
ca ac é ise l'a ibu de ie, c'es -à-di e o ien y as doi ê e exp imé des leksemes,
ma quan les humains collec i , e l'espace de l'é a le plus impo an es l'aspec du
changemen de l'é a (Kuzne so 2012: 103). Les dimensions des con enpykes dans ce
espace cogni ionnelle ne éallegis issen , cependan éékian ajec oi e e
o ien y o ela ions son u ilisés similai es s uc u els modèles, comme e déc i an
l'espace physique dans quelque é a ou condi ion qu'on pa enkama, où elle soi (plg.
kamba į; bū i kamba yje). Taigi pažin inės būsenos e d ės p ojekcija kalboje y a
pa em a koncep ualiąja me a o a.
Analizuo oje šiau ės y ų aukš aičių ilniškių medžiagoje būsenos e d ę
l'espace physique: en e dans p o o ypiquemen chez a dija loka y inės inesy o e
ilia y o cons uc ions a ec leksys em: bu liokėj52, pliene53,pazin in, sme in,
belais54. Du o al ou és 7 loka y inės inesy o e 4 ilia i o cons uc ions, pa
exemple: (71) na cela a si eža no ca p ik u ėję55 bu liokys ėj, c'es alo s dienąnak
pa lui [ge ia] (ŠRAV 162); (72) de iè e la po e se enai ce Ju gis e daî un cou eau,
e sme in e papjo è (ŠRAV 90). Būsenos espace es ca ac é is ique e
connaissance des espaces pe eiga: (72) e comme déjà pliene é ai ois ans è e
(ŠRAV 55); (73) anas pa eko lenkam belais ėn (ŠRAV 79) ê e dans la p ison s'associe non
seulemen a ec le changemen de l'é a (du lib e humain dans la p ison į), mais aussi
a ec izine ( izinė bu imo nelais ėje ie a), du emps (nelais namė am ik ą laiko
a pą) des espaces. Pažin inių é a s e les espaces de emps son in e connec és
clai emen ilus uoja loka y inė kons ukcija a ec chi es a džiu, pa exemple,
Visų ap a ųjų pažin inių e d ių – izinės, į ykių, socialinės i būsenos – pe-
eigą apibend in ai galima pa aizduo i pažin inių e d ių modeliu (ž . 5 pa .).
(75) Čičelio a uoš ė da ana e main enan es i an e, ana déjà šim e boba (ŠRAV
196)56. Punk y ines lignes ma quen loka y inées inesy o e ilia y o cons uc ions
siomis kons ukcijomis į a dijamos pažin inės e d ės analizuo oje šiau ės y ų
in odui ables des zones de ansi ion des connaissances des espaces. Ce modèle
mon e que que i iamoaukš aičių ilniškių ma iè e es é oi emen liée. Seman ine loca i ines cons uc ions aiè emen ca ac é is iques non seulemen de l'espace, mais e du emps.
52 Des a aux en Russie.
53 Nelais ėje.
54 Mi in.
55 Pou s ea bu.
56 À l'espace d'é a cogni ine a ibuables loca y ines cons uc ions a ec mé apho iquemen uséses
leksemme mémoi e (e ilkų mon mémoi e é ai (ŠRAV 98)) e mémoi ey ( ik a min y u ėda au, déjà
quoi paskaičiau, qui ceka a, o neužmi šiu (ŠRAV 177)). Elles ma quen localisa ion non main enan
exis an s dans, mais passé exis is a uses dans des scènes spa iennes.
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
170 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
5 PAV. No d eas e n aukš aičių ilniškių ex es зафиксированных локативных inesy o и
ilia i o конструций познаin ных пространств модельis
3. IŠVADOS
1. Dans les analysés ex es No d eas e n aukš aičių ilniškių loca i inių inesy o
e ilia i o cons uc ions seman inės aiškos modèle es ealizuojis pa 2.
ke u ias pažin ines e d es: izinę, į ykių, socialinę i būsenos.
Loka y inių inesy o e ilia i o cons uc ions seman inė aiška
p oduc i iausiai ac ualizée dans a dijan localisa ion dans cognin inėje
izinėje e d ėje. Les accomplissemen s, sociale e é a os de l'espace
é udiamosioms cons uc ions in oquijamas ečiau. Loka y inées inesy o
cons uc ions dominen légè emen in oduisan puyną localinę signi ica ion
ayan une cogni iine physique espaces, e loka y inées ilia i o cons uc ions
abs ac esnes é énemen s e sociale espaces. 3. No dines eas e nes
aukš aičių ilniškių pa a mės eks ų analizė indique, que loka i ėmis inesy o e
ilia i kons uk ions in oquables des espaces cognin ines ne son pas
isoliuo es une de au es, . i. seman ines aiškos modelis é èle pe eigą des
espaces cognin inių. Ti iamosiomi cons uc ions in oduisiaiamaï localisa ion
dans l'espace physique ca ac é is iques non seulemen séman iques
ma queu s de lieu. Physique ajec eu de la place de séjou se a ache à
ce ainsmi s de son mode ca ac é is iques e ès sou en a ec le emps aspec . Pe eiga pa iculiè emen éme gée, quand loka y inėse cons uc ions u ilisées polisemines leksemes.
A icles A icles A icles 171 /
Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman inė aiška
šiau ės y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje
4. On peu ai e l'hypo hèse, que loka y inių inesy o ou ilia i o cons uc ions
( apanemen e conc e s jose a ojamų leksemų) séman ique aišką (i
équnumą) lemia kogni y inis pa eikėjo po encialas. E d ines scenes
in ou nijan ies aiškos moyens choix dépend de pa eikėjo dé eloppées
hème, acon an a ojamų eiksmažodžių dynamique de ou s a ičnos i
signes. Pa conséquen , de ce ains ex es quan à il n'es pas bu décide ,
que d'une ou au e leksema loca i as son u ilisés a emen ou en géné al ne
doi en pas ê e. Si le na a ion ne exige pas, disons, ilia i (pa lons de s a ins
ac ions ou p ocessus), ce humo nie dans el con ex e ne se a pas,
cependan cela ne signi ie, qu il n'u ilisé en géné al.
LITERATŪRA ET CHALTINIAI Il es ai que
Bace ičiū ė Rima, Rinkauskienė Regina 2007: À cause y ų aukš aičių u eniškių
inesy o e ilia y o galūnių p iegaidžių (Expe imen inis y imas). L'homme e le mo :
Didac ique linguis ique 9(1), 411.
Bace ičiū ė Rima, Rinkauskienė Regina 2008: Ry ų aukš aičių u eniškių inesy o i ilia y o
p iegaidės: audicinis y imas. Bal is ica 43(2), 229237. La Commission a es imé que l'aide à
l'in es issemen acco dée à l'en ep ise en cause ne cons i uai pas une aide d'É a au sens de
l'a icle 107, pa ag aphe 1, du TFUE. Bace ičiū ė Rima, Rinkauskienė Regina 2009: Audicinis
expe imen es dialek ologijoje: a an ages e incon énien s ( y es hau š aičių u eniškių
ie ininkų p iegaidžių y imas). Ga s e ses aspec s de eche che: mé hodologie e p a ique
The sound and aspec s o i s esea ch: me hodology and p ac ice, 7188. / Vilnius: Li u iens ins i u de langue. E ans Vy yan 2007: A Glossa y o Cogni i e Linguis ics. Edinbu gh: Edinbu gh: Edinbu gh is he capi al o he Uni ed Kingdom. Edinbu gh is he capi al o he Uni ed Kingdom. Edinbu gh is he capi al o he Uni ed Kingdom. Edinbu gh is he capi al o he Uni ed Kingdom.
Uni e si y P ess L d.
Fónagy I an 1957: Übe den Ve lau des Lau wandels. Il a é é c éé en 1957. Ac a Linguis ica Academiae
Scien ia um Hunga icae 6, 173–278.
Fónagy I an 1967: Va ia ion und Lau wandel. Ansä ze zu eine dynamischen Pho-
ne ik. – Phonologie de Gegenwa . Wiene sla is isches Jah buch, E gänzungsband 6,
100–123.
F awley William 1992: Linguis ic Seman ics. New Je sey: Law ence E lbaum
Associa esm Inc.
Ka delis Vy au as 2006: Mielagėnų apylinkių eks ai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Ka delis Vy au as, Ka dely ė-G ine ičienė Dai a 2010: Ry ų aukš aičiai
ilniškiai. Vilnius: Li u iens ins i u de langue.
Ka dely ėG ine ičienė Dai a 2009: En aison inesy o e ilia y o appo s eas e n
hau š aičių ilniškių šnek os. P oblèmes d'his oi e de la langue e de dialec ologie 2, 557566.
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXII 172 172
Ka dely ėG ine ičienė Dai a 2014: Loka y inių inesy o e ilia y o cons uc ions séman ique
e ela ions e eas e n aukš aičių ilniškių pa a mėje. Doc a o disse a ion. Vilnius:
Li u iens ins i u de langue.
Kö ecses Zol an 2002: Me apho : A P ac ical In oduc ion. New Yo k: Ox o d
Uni e si y P ess.
Kuzne so N. Kuzneцов Николай 2012: P o anная семантика местных падежей
коми языка (когнитивный анализ). Ta u: Uno e si y o Ta u
P ess.
Lako G. Lako Дж. 2004: Женщины, огонь и опасные предметы. Moscou:
Языки славянкой культуры.
Lako G., Johnson M. Lako Дж., Johnson M. 2007:
Mé apho es pa lesquelles nous i ons. Moscou: URSS.
Langacke Ronald W. 1987: Founda ions o Cogni i e G amma . Vol. 1: Theo e ical
P e equisi es. S an o d: S an o d Uni e si y P ess. Langacke Ronald W. 1991:
Cogni i e linguis ics esea ch: Concep , Image, and Symbol. The Cogni i e Basis o
G amma . New Yo k-Be lin: Ra zlow-D uck. Langacke Ronald W. 2008: Cogni i e
G amma : A Basic In oduc ion. Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess.
Leskauskai ė As a 2012: Daik a a džių g amma dinių ka ego ijų consomma ion
équenceses dans les sou he nes epas hau š aičių šnek os. Les de niè es
eche ches des langues e des cul u es. Vilnius: Associa ion des che cheu s
eu opéens de langues e de cul u es dialogue, 8190. LKA III Mo kūnas Kazys 1991: A las de la Li uanie 3. Mo ologie. Vilnius:
La science.
LKTCH Leskauskai ė As a, Bace ičiū ė Rima, I anauskienė Aud a, T umpa Edmundas
2004: Li uanien des langues a mes ch es oma ija. Vilnius: Li u iens ins i u de langue.
LKŽe Dic ionnai e du Li uanien, a ian e élec onique, collègia des édac eu s:
Ge ūda Nak inienė ( y . ed.), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė, Vy au as
lan a Zaba skai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: www.lkz.l .
Vi kauskas, JoMa ke ičienė Žane a 1999: Teks ai a mių Aukš aičių 1. Vilnius: Vilniaus
uni e si yd uk.
Pe kely ė Jus ina 2010: Vie os aiška šiau ės eas e n aukš aičių ilniškių pa a mėje
(ilia y o, p ielinksnių in, un séman ique e ela ionni). Magis o a ail. Vilnius: Vilniaus
uni e si é.
S aipsniai / A icles 173
Loka y inių inesy o i ilia y o kons ukcijų seman inė aiška
šiau ės y ų aukš aičių ilniškių pa a mėje
Ragaišienė Vilija 2012: Vie ininkų e p ielinksnių cons uc ions séman ique e ela ions
dans le éc i éc i 1977 m. T e ečiaus šnek os šal inyje. P ésen a ion au séminai e
scien i ique Ta mių lexikos ja one ika pokyčiai. Vilnius: Li u iens ins i u de langue. Rosch
Eleono a 1978: P inciples o Ca ego iza ion. Cogni ion and Ca ego iza ion, Rosinas
27–48.
Albe as 1995: Bal ų kalbų į a džiai: mo ologijos aida. Vilnius: Vilniaus uni e si yd uk.
Rosinas Albe as 2005: Da pou l'explica ion de l'o igine adesy o. Bal is ica 40(2),
177181. ŠRAV Ka delis Vy au as, Ka dely ė-G ine ičienė Dai a, Na ickai ė Agnė,
S ungy ė Inga 2006: No d y ų aukš aičiai ilniškiai. Vilnius: Mokslo e encyclopedijų
édi ions ins i u .
U bana ičienė Joli a 2010: S i kų šnek os onologinė sis ema: ocalismes e p ozodija.
Vilnius: Li u iens ins i u de langue.
Vainik Ene 1995: Ees i keelee äliskohakääne e séman ika. Talinas. Zinke ičius
Zigmas 1966: Li u iens dialek ologija. Vilnius: Mokslas. Zinke ičius Zigmas 1980:
Li uanies langues his o ique g amma icika 1. Vilnius: Mokslas. Zinke ičius
Zigmas 1982: Li uiniens kabos pos poziciniai ie ininkai. Bal is ica
18(1), 21–38.
Zinke ičius Zigmas 2006: O igne des a miques Li uanies. Vilnius: Li u iens ins i u de langue.
Seman ic Exp ession o Loca i e Inessi e and
Illa i e Cons uc ions in he No heas e n
Aukš ai ian Subdialec o Vilnius
SUMMARY
Based on he me hods o cogni i e seman ics ca ego iza ion and p o o ype heo y, he
a icle desc ibes he loca i e inessi e and illa i e cons uc ions in he No heas e n
Aukš ai ian Subdialec o Vilnius. The aim o he analysis is o c ea e a model showing examples
he means used o ealize he seman ic exp ession o he cons uc ions in ques ion. The
a e di ided in o seman ically-g ounded cogni i e spaces. The desc ip ion o he la e is based
on he ac ualiza ion o p o o ypical, non-p o o ypical and ansi ional cases o usage ealized
by loca i e cons uc ions.

DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
174 Ac a Linguis ica Li huanica LXXII
The s udy shows ha in he ma e ial unde analysis bo h loca i e inessi e and illa i e
cons uc ions a e used o deno e ou cogni i e spaces: especially commonly ep esen ed
physical space, less ac i e e en , social and s a e spaces. Realized in ce ain con ex s, hey
a e no isola ed om one ano he ; hey in e ac and c ea e ansi ional zones. L'analyse o
he ex s also en aille an assump ion ha he seman ic exp ession o loca i e inessi e o
illa i e cons uc ions (as well as speci ic lexemes used in hem) is de e mined by he cogni i e
po en ial o he speake .
Į eik a 2014 m. oc ob e 26 d.
DAIVA KARDELYTĖ-GRINEVIČIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
d.ka dely e@ho mail.l