S aipsniai / A icles 9
ILJA LEMEŠKIN
Ins i u o de lenguas Lie u ių
Di ecciones de in es igaciones cien í icas: ieja li e a u a bal os y aš ija,
lyginamoji olklo is ika, leksikog a ija, bal is ikos is o ija.
PIRKIT MANE IR SKAITYKIT.
PIRMIEJI SPAUSDINTI LDK
AKROSTICHAI1
Buy me and ead me. Fi s P in ed Ac os ics in
he G and Duchy o Li huania
Ana olijaus Nepokupno a minimui
ANOTACIJA
Las p ime as imp esdi as LDK lib os 1522 m. Mažoji kelionių knygelė bei 1547 m. ka ekiz imos
mas – į usėnų bei lie u ių skai y oją p asiskynė kelią ak os ichais. Vienodo o ma o i a -
paski ies knygelės su gido una después de o a en la misma his ó ica cul u nėje e d ėje, sin
emba go F anciškaus Sko inos y Ma yno Maž ydo ak os ichai has a šiol no ue nuodug naus
obje o de es udio compa a i o. Es a b echa se p e ende llena con es e a ículo. Inicialmen e
se discu en 15191522 m. usėniški ak os ichai, en los cuales M. Maž ydas po encialmen e podía
o ien a se. Basándonos analogía, g ildenadas ak os ichų cualidades, discu imos M. Maž ydo
suku ų kū inėlių šal inis.
ESMINIAI ŽODŽIAI: M. Maž ydas, P. Sko ina, ak os ichas, Ka ekizmas, pa a eks as,
lib os in ocación en eci y oja, ke u eilis, lib os pe soni icación,
eklamos kalba.
ANNOTATION
The i s p in ed books in he G and Duchy o Li huania – The Small T a el Book in
1522 and Ca echism in 1547 – pa ed hei way o he Ru henian and Li huanian eade
1 Pe as Caliba as al au o amablemen e donó Ma ino Maž ydo aksimilę (Ca echism sa..., egz.
n . 72). Leidinys, p epa ado po Kamilés Kaliba ai ės cuidados y globa, ue muy ú il esc ibiendo
es e a ículo. A la amilia de lib os de Li uania po es o since amen e ag adezco.
ILJA LEMEŠKIN
10 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII hough ac os ics. The books o uni o m o ma and simila
pu poses o igina ed one a e ano he in he same his o ical cul u al domain; howe e , he
ac os ics by F ancisk Sko ina and Ma ynas Maž ydas ha e no un il now been he objec o a
ho ough compa a i e s udy. The a icle a emp s o ill his gap. The Ru henian ac os ics o
he pe iod 1519 1522 om which M. Maž ydas could ha e po en ially d awn his inspi a ion a e
i s discussed. Wi h e e ence o analogy, he cha ac e is ics o ac os ics a e analyzed; he
sou ce o M. Maž ydas pieces o w i ing is discussed. books in oca ion o he eade , qua ain,
pe soni ica ion o he book, language o ad e ising.
KEYWORDS: M. Maž ydas, F. Sko ina, ac os ic, Ca echism, pa a ex , he
P ime a imp esdi as LDK lib os 1522 m. Mažoji kelionių knygelė bei 1547 m. ka ekizmas2 a usėnų bei
lie u ių skai y oją p asiskynė kelią ak os ichais. Sub ilia combina o ines poe ikos p iemone
paleo ipai nusako sus apa ición ci cuns ancias esp. elacionį con suda y oju, au o iumi, leidėju.
Uniodo o ma o y ce canos géne oñés des ino, lib ogelés su gió una después de o a aquella
paSko ina y Ma yno Maž ydo ak os ichai has a aho a no ue obje o de p o undugnaus es udio
čioje is o inėje kul ū inėje e d ėje, odėl enka apgailes au i, kad P anciškaus
compa a i o. Es a b echa se p e ende llena con es e a ículo. Al p incipio po encialmen e podía
o ien a se. Remdesi analogía, pag ildensimos algunas y o os ep esen an es enacenso, izmané
ap a sime 1519–1522 m. usėniškus ak os ichus, į ku iuos 1547 m. ka ekizmas
combina o inas poé icas así como poesía sub ilezas. Es udios adqui idos du an e habilidades
ak os ichų sa ybes, ap a sime M. Maž ydo suku ų kū inėlių šal inius.
1. P. Sko ina 1504–1512 m. ga ęs įp as ą uni e si e inį išsila inimą, kaip
e o zó la edición del Sag ado Esc ip o P aho- ( 1519) p a a memen e él habla de heb ejos abėcėle
basados us ac os ichus: Reikia sabe que en es e lib o hay seis judíos abėcėlės ( . 2 ). Toliau
je 1517–1520 m. An ai 1519 m. Raudų knygos
explica audos sanda á: en p ime o, segundo y cua o ojos po uno abėcėlę ( ), en e ce a
g audulingoje giesmėje de ellos son es 2 P ime oji lie u iška knjiga Ma y en es e iempo es á
ue emen e susie a con la pe sonalidad de Maž ydo, aunque kuklusinys ac úa como anoniminis.
Są oka Maž ydo ka ekizmas įpa eigoja, po que suponuoja da imo y p akalbų au o ys ės. En es e
a ículo u ilizamos el nomb e de un ieju imp en a monumen o 1547 años ca equizmo. Así
designamos una publicación (nomb ada po la p ime a uen e imp esadi a), que cons a de dos
unidadesă: Ca ekismo (iki . 20 ) y Giesmyno (nuo . 20 ).
min į, kad M. Maž ydas bu o isos knygos au o ius, ačiau mes esame ik i ik dėl leidinio su-
A ículos A icles 11 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
( ) ( en pa ). Tu ima omenyje ai, kad knygos ečią ei-
lė aš í cons i uye no 22 líneas (pagal heb ejos abėcėlės a ką desde ale has a a as), y Leidėjas
igubai iek (66 eil.), nes kiek iena abėcėlės aide p asideda ys eilu ės iš eilės.
man eniendo ac os icho p incipá p a a mėje consecuen emen e indica los nomb es de odos los
ca ac e es ( e c.) y sus signi icados (
… i . .). Skaičius šeši, ku į suda o ienas igubas i ys pap as ieji ak os i-
chai, P. Sko inos nuomone, a skleidžia Š č. T ejybės paslap į:
i idumb e o o gan e T inidad mis e ió ma cin (ish knyzan iškas aka is as ue
gos kolo ono, . 12 ).
Vėliau abėcėlės pama ą P. Sko ina pakei ė ki okiu ak os icho p incipu. Bi-
cons i uido de umpos eingzanga y 24 g eikos abėcėlės ak os ichą suda ančių
s o ų. En Vilniuje edi ada Majojoje kelionių knygelėje P. Sko ina imp imió
semejan e ca ác e sla išką kū inį , i. y. aka is ą š . Pe ui y Po ilui. El himno es á
paludido emp esnessa ašy inėje adició (Турилов 1989: 92). Después de los cinco
in oduc o ios posmos aquí a es o os, cuyas p ime as le as o man ci ilikos
abėcėlę desde has a w. Así ak os ichas p ime o incluye 24 sla iškos abėcėlės aides:
1 PAV. Ak os ichą suda ančios aidės aka is e š . Pe ui i Po ilui (1522)
En la misma lib o en semejan e mane a ue on sukons uidos y dos o iginalūs ūšies ak os ichus.
P. Sko inos aka is ai, ik ie oje adicinės abėcėlės juose andame ki okios
Son nomininos, y po medio de ellos indi ec amen e e elle- ------------- ašė dak a as Sko inai is
džiama publikuojamų kū inių (knygų) au o ys ė: ----–-w----–--
P anciškus (Aka is as s. Juan K juiikš y o Las p ime as palab as ---- ašė y ---- da ė ep esen an
o os Mažosios kelionių knygelės aka is ų cinco in oduc o ios posmos. Palabíns conjun os
-w--------------------------- y
ILJA LEMEŠKIN
12 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
-w---w----------=-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
24 posiciones.
Pa ies P. Sko inos c ea himnai mues an, cuán pa a él e a a auklus y
impo an e ak os ichų dimensión. Sub ilus aiškos mane a, cuando de giesmių
eilučių p ime os ca ac e es se o man sakiniai, que slap ai (inclu e icalmen e)
ik ą in o maciją, LDK spausdin oje knygoje bu o panaudo as pi mą ka ą.
ansmi e am 2. Sko iniškus ak os ichus es impo an e ene an e los ojos
jalejan en olότερη LDK p udos aidá. La misma a ís ica aiškos ins umen o
segunda ez ue u ilizada 1547 año ca echizme. m. Janas Sa a ewiczius
lie u iškoje lib o en p akalboje descub ió anonimo pe sonaliną ak os ichą
M-A-R-T-J-N-V-SM-A-S-V-JD-J-V-S (Sa a ewicz 1939). Simila si uación ue con
Mažąja kelionių knygele, ma aka is uose esančius ak os ichus ik ai 1979 m.
deši a o Ana olijus Tu ilo as (Турилов 1979: 7576; 1981: 243244). D o us lie u ių
paleo ipo es e aspec o muy pa ecidos a la p ime a lib o, isleis ą LDK e i o io.
Con aigna si ua cía es á con lib os, imp esos imp imidos en la lejana P aga: sus
i uliniai páginas, p akalbos y colo onai impyg inai in o maoja LDK ai y oja
sob e esa dijai moky ą y ą, que Bibliją išguldė y isleido. M. Maž ydo y P. Sko inas
je inación impulsa a e lexiona sob e los mencionados pe sonalinių ak os ichų
paski į bei sanda ą, . y. s uk ū os panašumus i ski umus.
genezę, sus 2.1. Como edi o , que cęsia LDK p udos adición, M. Maž ydas enía
que ene en cuen a a Mažąją kelionių knygelę. Es impo an e señala que en e 1522 y
1547 m. publicaciones no able simili ud con enido y uncionalidad des ino ni eleni. Toda
usėnišką publicación, cuan o se puede juzga según los sob e i ien es ejemplio ius,
suda yda o Psalmynas, Ho ologionas (Часослов), ocho aka is ai y ochooni canonai,
Heksame onas (Шестоднев), A gailos canonas (Канон покаяльный), Iglesia susi inkimo
seka (Последование церковного собрания) y 152315 m. Paschalija (plačiau о usėnų
paleo ipą: Немировский: 430467; Temčinas 2007; 1973). Es os lib os del inal del conjun o
el edi o según la ynų libe ia icus kelionių knyga pa yzdį llamó Mažąja kelionių
knygele (plg. palab aje loc. o mą: ). Rinkinio sanda a bei auskalbus nomb e común
p omue e 1522 m. publicación je in i con ampuoju ka alikiško b e ijo iaus
a ian u, que B e ia ium Cu iae pag indu Occiden as Eu opa papli o b olio
p anciškonų g aciaska. P anciškonų ( esp. be na dinų) aclė inis P anciškus Sko ina
su už u pa engė y eleido Ta nybos a ian ą, ski ą eas e n sla ams. A ski ai
su išus Psalmyną, Mažoji kelionių knygelė ne e ai unkcionuoda o y como
Aka is ynas (Акафистник, Каноник), . i. como signi ica i amen e más co o
giedamosios li u ginės poezijos inkinys. También desiguali is 1547 m. ca ecismo su
con enido iene giesmyną PRADESTYSE giemes chwen as. Giedamosios li u ginės
poesía p iedą en él palydi las co espondien es na os. Abid i lib os, sumany as
A ículos A icles 13 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
cadadieniam lec u a así como giedojim, adap adas p ac iciniams asun os ( am
co esponde in oc a o amaño o ma o), y sus ad esa ų e pė debido u ili a inių
azones, . y. gausesnio a o comp ado es, es amplia. Los lib os o ien adas an o a
san esicos, como a o dina ios lec o es, i. e. ellas des inadas an o a pas o ación,
ca eekiza imi y lecudies enseñamien o, an o p i čiam la inimuisi3, pe sonalemuino
exalcio y eligioso pe ulinimuisi.
G e inan lib os, ale ene en cuen a, que M. Maž ydas segu amen e mapeaba
o iciąją LDK kancelia inę lengua, po que de o o modo Ragainėje le hab ía sido
di ícil abaja in é p e eju gobe nado del condado (Zinke ičius 1988: 4445).
Exis e nemajà p obabilidad, que 1547 años ca ecismo suda y ojas sabía sob e
combina o inius LDK saudos p adininko habilidades. Sin ninguna duda, él podía u o
que guia se no solo usėnų edi o ejempla , sino y de o os con empo ininkų
c ip og a icas en a i as, su gidas a ando de encodi ica su nomb e. / 2.2.
Mi ando a P. Sko ina y o os abundan es anonimos, necesi amos supone que la
au o ía ellos escėpían emiendoamiesi las eacciones nega i as. Į ai ių ak os ichų
esc i u a en iempos enacencios hic o equala de moda e incluso cie o cie o
u ina. Populia ia poe ikos p iemone esc iban ieji a skleisían su c ea i ínio
po encialá, min ies y la palab a iz adingumą esp. pe enecimien o gabiem así como
compe en es pe sonas. Las eglas de esc i u a Gud aus bien sabían y en onces el
lec o oja , que di e en emen e neguén mode noi homb e e a puikiai p epa ado
á pe suadi odo ex o paslap is. Así ak os ichą como el iempo buen gus o
exp esiošką hay que en ende pe p agma ikos p ismę.
Kū iniuose él ocu e ex endido como esminė pa a eks o, au o inio o alog a inio pe i eks o,
pa e. Debido a es a azón ak os ichą pa ašiusio de pe sona sin adicionales a gumen os no
puede de inmedia o es a po esc i o , y ak os icho p incipio esc i a u ili a ís ico ex o ob a
de li e a u a. Są oka poe as, a eces aplicada P. Sko inai, en es e sen ido demasiadog
enpe eigoja. El p opio edi o , quizá, se ía nubies, en e ándose, que al e ique a aho a kaba a
su nomb e. Análogamen e eac ua ía y M. Maž ydas. Ak os ichą en onces de éda o esc ibi , y
edi o es, lib os suda y ojas, edi o es, adecuadamen e p ogai su gidos, sin ninguna ambiciones
en e dade os poe as (y ales en onces ya exis ia) s a usá los oliai componda o. Sa o
ak os ichų usėnų bei lie u ių spaudos p adininkai nė kiek neslėpė. 1547 m. publicación en signos
de poé ica combina o inas iden i icamos sólo Ca ekizme, conc e amen e su comienzo y inal
posición ( ok. Rahmenkomposi ionen), 3 Psalmyno y Ho ologiono pag indu y ų sla ai mokė
kalbos; 1547 m. ca echizme es a unción la cumple Pygus i umpas moklas kai i i y achi y.
ILJA LEMEŠKIN
14 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
. y. lie u iškoje p a a mėje y lie u ių ke u eilyje Skai i aiap (apie es o más
adelan e). En la úl ima pa e de la publicación, . y. giedamosios poezijos anexo,
DESTYSE gieʃʃmes ʃchwen as, okių požymių ap ik a nebu o. Taigi ak os ichų
i uladome PRAį ašimo luga co esponde in oduc o ia pa e así iniliamąjį
palab a. Como sólo en es as pa a eks o pa es de al ca ác e kū inėlya suelen y
ue on ealizuojami esp. skai y ojų waukiami, ieškomi y pap as ai ap inkami. 1522
m. publicación en la pa e in oduc o ia y la inigian e palab a al an. Al inal del lib o
el edi o imp imió sólo de allos con enido , donde de la ila de isp adžios y inales
a dijo isas sudedamąsias dalis. Žinoma, kad mechaniško šal inių są ašo ne-
bu o įmanoma sude in i su ak os ichu, be o da y i nebu o i p asmės. Knygos
posiciones de di e sas especies ac os ichai e a papli ę la yniškoįp as a. Rusėnų
je adicijoje. Ta p ki ilinių aš o i spaudos paminklų ai uome da nebu o
lecciona ojai apenas o dai y ųsi aquí kokios slap os ex os. Su au o ys ei unsaky i
edi o eligió mucho apamesnę luga , si uada ue a de las habi uales pa a eks o
lími es, la cual nues os iempos necesi a explica .
1
2
3
4
5
2 PAV. 1522 m. P. Sko inos Aka is as Saldžiausiajam Jėzaus a dui (1522), 2 -3 a lan-
ka; y ak os icho leksemą cons i uyancias le as Žiū in desde la pe spec i a de
S aipsniai / A icles 15
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
lib os de Eu opa Occiden al, puede su gi la imp esión de que pe mi ió c ea
ac os ichai li ú gicos giesmių gausoje queda po p ime a ez desape cibida, pe o
así no. Ak os ichų ealizamien o posición es signi ica i a desde el pun o de is a
Sunku įsi aizduo i ki ą y ų sla ų li e a ū os o mą, ku i P. Sko inos ikslams
gen inio. se ía an o ú il, ma cons an eos sanda os himnos en ac os ichas
ue on p edicciables y espe ados. Aka is ynos adicional he amien a poé ica,
su u ilización a menudo emi e especial no a pa aš ėse o incluso í ulos de ob as,
po ejemplo: - ak os ichas según abėcėlę (Турилов 1989: 92). Así, de ese siglo
p a osla os cuan i ojai aka is e gene almen e espe aba e icalmen e
colocadas abėcėlinės le as compoziciones, sin emba go en su luga ellos
expulsiaban a dinio ak os ichą, que e elleisaba lib ogos suda y ojo, edi o y
aka is ų kū ėjo asmenį. Cu iosamen e obse a que el p ime o ac os icho
inicialinį aidžių junginį, ku is ko eliuoja su abėcėlės sek enciją - . Tam, kad
palab a ---- iene ac os ichas sea más ácilmen e econocible, las p ime as cinco
posmas, que o man p ime a leksemá, ue on aplacadas en una hoja de a lanką (ž .
2 igu a). Negana o, olesnę ac os icho ecepción edi o alag ina en ojos
k en ancien es ipog a ines medios: pe sonal e džius g aba no simples g andes
de le a le e os (kaip ki u ), y dailiais inicialales.
4
1 2 3 4 56 7 8
4
910 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23 24
3 PAV. Va dinį ak os ichą suda ančios aidės Aka is e Saldžiausiajam Jėzaus a dui
(1522)
4 Šioje ie oje eks o inkėjui, ma y , p i ūko K aidės inicialo.
ILJA LEMEŠKIN
16 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
Populia ias poe ikas medidas de p esen ación de posiciones así como auxilienes
monės, žymiai paleng inančios ak os ichų a pažinimą i ugdančios skai y ojo
p iekompe encias, omen a se a a giam hablando sob e supues o au o azgo
ocul s imien o así anonimiškumo siekį.
2.3. Fo maliuoju aspek u P. Sko inos y M. Maž ydo ac os ichai di ie en. Así es
debido a que usėnų edi o ue a žomas es ic os aka is o ėmų. Ex a yusiusi
himno sanda a exigía complejo, . y. muy ilgo, ak os icho. T a ando de llena odas
las necesa ias 24 ac os icho posiciones, el edi o g abó su i ulá -w----, ilgesnę
p a a dinės o igen nomb e pe sonal posesy inę o mą ynų galūne ainikuo ą
------- ( ie oje umpesnės ly ies a ba ) i a i inkama lo-
k ikš a a dį ---------. Pasi elkвшись accionmajodžius ---- y -----, su ac os ichus él
ex endió has a aka is ų 29 le as. M. Maž ydas ales limi aciones gén icas no
enía, po eso su sugal o as kū inėlis más sencillo.
T adiciškai manoma, kad 1547 m. ka ekizme y a ak os ichas, ku is p asideda
nuo p a a mės ečiosios eilu ės i susideda iš 17 aidžių, ačiau lyginimas su
P. Sko ina indica que puede se y un poco di e en e. Ve icalmen e g aba se
pap as ai p asideda eks o p adžios pozicijoje. Ak os ichų, ku ie užbaigia kū i-
kū inėlis nius o pone lib os en el medio, es conside ablemen e menos; ellos a
menudo ęsia (seman i icamen e) lib o al p incipio es el ak os ichą. En nues o
caso p akalba KNIGIELES Pacias caso Le uuinikump j Semaiciump comienza
ambujos e sos, que o man le as BJ combinación:
BRalei ʃeʃe is imkie mani i ʃkai ikie /
J a ai ʃkai idami pe manikie .
Nu idy ą eks a ka pą cie a el pun o, y seman iicamen e (kohe en iškai)
an aš e glaudžiai susijęs d ieilis gali bū i e inamas kaip akul a y us i p i-
dė inis, nes eks ą be didesnio nuos olio įmanoma skai y i p adedan ečiąja
es e con eilu e:
Makla chi o ewai iuu akdawa u e i. Ale o
negaleia no wenu budu ob ene . …
Kyla na u al p egun a: po qué su e icalmen e g abado kū inėlio pe cepción M.
Maž ydas complicado es e lig y nebū inu agmen u? ¿En qué e a él an
impo an e? Tal ez debido a lo que BJ pa a o os sensmanly, i. y. cons i uye
ak os icho, que has a šiol no es á has a in pe cibido, comienzią.
A ículos A icles 17 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
4 PAV. Pi mas M. Maž ydo lie u iškos p akalbos página, . 4 . VUB: L 5650
ILJA LEMEŠKIN
24 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
Reklama, susijusi su leidyba bei knygų pla inimu, pe smelkia isas ap a ia-
mosios eliaciones laidas. Es o se hace neįky iomas medios de a e. Vienminčiam pašneko ui
popiežius sec e amen e aiciona la mayo ísima su ūpes į y baimę. 15 años An es Vi enbe ge
ue edi ada M. Liu e io lib o Wa nung an seine lieben Deu schen9, la cual aho a e o ma ai in ina
edi a epe i inai. Popiežiaus opina, mejo pe de 30 onas de o o, que nue amen e ecibi
es os lib os, po eso jun o con ca denolais, obispupais, aba ais, p ela ais, klebonais y odos los
demás sub aldinas él las supe ka y quema. Popiežių zajuachia Velnias, que, su u no i, aconseja
ne aa i a ondos, idan y ese úl imo okiechos ie a en aún su i és egpapli us en p aga o
spąs us pa eks signi ica i amen e menos gen e. La alo ación del lib o ex al ado Velnio así
zemplio ius bū ų as as i laiku sunaikin as. P iešingu a eju – knygai iš naujo
papiežiaus labios aquí ( . 5 -5 ) ac úa como publicidad, que e dade o c is ianoí o cia adqui i
al pa ojingo publicación. Kobu ge 1546 m. isleis a eliació New Zey ung Vom Teu el y sus
a desnés okiškos laidos mo y uya comp a noc us ca eisiances o acaba de imp esdin o lib o
Wa nunge || D. Ma ini Lu he / an eine || lieben Deudchen Leh o e lichen nd || Land da inne
eine des Euen chen= || gelij gep ed wi d mi K ieg|be iehen nd e o en || wol en. || Mi eine
Vo ede Philippi || Melan hon. || Wi ebe g/ || Ged uck du ch Hans || Lu . || 1546 10. Esos mismos
Ja en ge= || ʃch ieben au dieʃen all/ ʃo die Feinde || Ch iʃ liche Wa hei dieʃe Ki -
1546 a. Įspėjimas ue eimp eso en Niu nbe ge (VD16 L 73457348), S asbū e (VD16 L 734 Tiubingene
(VD16 L 7349); 1547 m. o a ez Vi enbe ge (VD16 L 7352). 1547 m. čeků laidoje (Paquillus: Nowiny o
Ce u a Papey..., sob e ella más adelan e) papiežiaus bei Velnio decla aciones publici an la
co espondien e čekišką Įspėjimo a ian ą, imp esdin o más a de po eliación ais pačiais
1547 m.: Wey aha k e o a Ma i|| na Lu he a k eym mileym nepřákom p ed niekoli|| ka Le hy
epana_ na nawey ako kone kdyby nemá=|| lé p awdy Kře ian||ké na Cichy kwe a || do emij w e
e Swa Swa ka ého ka e we w e we w e we we w e we we we we we we we we we weee leeee
leeee ee ee le eee eee eeee eeeeeeeee e e eee e ee e e e ee e e e e e e e e e e e e 1547. w
Wi || embe ce [e ]c. O ce au e i dobřij Towa yy Ce || Papeem welmi a ali aby 9 Tu imas
omenyje es e pe miso: Wa nunge || D. Ma ini Lu=|| he / An eine || lieben Deud=|| chen (Ged uck u
Wi embe g || Du ch Hans Lu || M.D.XXXI). VD16 L 73407342. 10 VD16 L 73507351. Acceso en
in e ne : h pdigi al.onb.ac.a On/bViewe :// iewe .
ǯi i mie|| li. || Teeǯ y Předmluwa a nebo napomenu ij wysoce če=|| ného muǯe Fi-
aces?doc=ABO_%2BZ200418609.
S aipsniai / A icles 25
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
Gewo newylo. (Wy i ěno a dokonano [ Mladé Bolesla i u Václa a Ous ského]
Le a. 1547)11.
P ie popiežiaus us acijos i Velnio susi ūpinimo g įž ama da ka ą ki o-
je en la pa e eliación ( . 10 10 ). Reklamiciamos el í ulo del lib o aquí segunda
ez dis inguido ipog á icamen e imp eso en g andes le e s. Delnias
since amen e a epilisi de su amigo y en gene al de odos ca alikos, po que al
papaji p ažū inga lib o, su espėjimu, no se á muy ca o, y homb e, enunciós
ga desnio bocsnio y bebidas, pod á de su sua izados monigėlių ella adqui i . Con eso
i popiežius, ku is pa iešina p elimina ų kaino aš į. Lyg bū ų koks leidėjas a
spaus u ininkas, jis pa eiškia, kad knyga bus pigi, a gu a kainuos daugiau ne-
lamen es audando concue da gu es k eice ius. Su p akalba ella se á más
i šys. Popiežiui pa ik ų, jei bū ų pa da inėjama ben už is–ke u ias k onas,
cos osa, pe o y así cua o de k eice ių nenes al caso ella se ía inaccesible
cu alsiai y jus icia okš ančiai liaudžiai. Así eliacia de alladamen e in o ma
sob e g e imą M. Luu e io lib o apa ición y omen a su comp a. Como edi o , C.
Schnaussas no ol ida y su abajo li e a io, al que de publicidad izgales
adecuadamen e p o ee en la página i ula ia. Dado que publicación ne a es
anoniminė, al lec o i oju se di ige el lib o mismo (aquí es a ex o a ka pą llama emos in okación al lec o i oju). Ella pida
sa e pi k i i skai y i:
F ome Ch i Kau nd ließ mich in T euen
Dein gel ʃol dich gewißlich nich euen
Thu ich dan nich ey die wa hei agen Tú
So magʃ u mich o dem Bapʃ e klagen
„Iš ikimasis k ikščionie, pi k i skai yk mane pasi ikėdamas.
ealmen e ne eiés lamen a se po su dine o,
O si yo noakau jus icia, Tu podėsi me acusa se
al papa.
Vokiškąjį 1546 m. o iginalą, nag inėjan inicialinį d ieilį M. Maž ydo p a-
kalboje, p a a u compa a con čekiška eliacije adap acija, po que la úl imajame 1547 m.
publicación en discussiamoji in ocacija į skai y oją unkcionuoja algo di e en e. C.
Schnaussas en la página i ula ia ( . 1 , éase más adelan e) señaló el í ulo del lib o (a), su
b e e eiliuo o con enido (b) y, po úl imo, el lib o in ocación a skai y oją (c), la cual como auxiliį
elemen o publici a io dis inguió isualmen e. Qui ada 11 Aquí y adelan e se p esen an
e e encias según base de da os Knihopis. Knihopis 5126. Egz. accesible:
h ps://books.google.cz/books? id=NKP:1002400497&p in sec= on co e # =onepage&q& = -
alse.
ILJA LEMEŠKIN
26 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII lapa desean ( . 1 ) apa eció eiliuo ą p akalba
(d, e), en la cual Pasquino explica las ci cuns ancias de apa ición del abajo así
como plačiai mo alizuoja. Čekų edi o , Václa ′as Ous ský′is, algo di e en e
sudėjo lis y us une us (a, c, b, d ...), in okación enc eipė en skai y ojus (i. i.
pa a ojo o mas múl iplesiskai os) así įdomía modi icó p akalbą ( ). Plg. :
1546 . 1 1547 . 1 b Wie
a
neulich de bap nd ein
Ch i Kau nd ließ mich
Paʃquillus.
New ey ung Vom Teu el.
geell Dwau obie wie nych
De obe ʃ Sa hanus auß de hell
Von jh e gʃelʃcha nd dieʃem K yg
Sp ach gehal en/ nd wem ie den Syg ||
günnen wol en gchol en
Da inn die Reichʃ end auch ha
D ůmb das ie ich elln ü gegenwee Milij
Keye mi g oem hee mne duowie bap ||
iech Penie a da g neda || e Sa han mne
w e o wie cy| Dem ol o g gwiß ein we den
p ed Thu ich dan nich ey die wa hei
e klagen.
in T euen
Dein gel ʃol dich gewißlich nich euen
1546
a
wa wa wa de ein neb ech || wa wow ||
Paʃʃquillus:
Nowiny o Ce u a Papey:
a s aupenych c F ome
To || wa yʃʃych / a gegich o nyniey
|| ʃʃych p ʒibieʒych ʃpo || lecʒnem
Romlauwanij All beyd he lich ge n
K e iane Kupug e a c ie e Wyde den
nie Shleda e ie Wie auch de n eines bo g
au e was ho ch c ma nie | Ge li ie
wa i Dem ho en Mů e mne oho eba ||
agen So mag u mich o dem Bap
Papeem Obialowa i.
S aipsniai / A icles 27
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
10 PAV. Kobu go 1546 m. C. Schnausso eliaciones i ula de página
ILJA LEMEŠKIN
28 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
. 1 . 1 d Paquill, ad lec . Ch i ian.
[e ]c.
e
F um en Ch iʃ en eich nd a men
Ho nd laʃ euchs auch e ba men
de Bap nd eim geellen Ve nam ih anchleg
Go es wo e ilgen wöllen
Ich ʃ und ye ʒ neulich an eim o
alle wo Beonde was de Bap beo g Vnd
ancho w Wie de a han ho ch Sie
wů den mein u bald gewa Das ie es nich
olend en was ich da uon hab behal en Will
ich kůnd hun jung nd al en u eh en
meinem a e land Bonde dem Eu
dochchen bünd Au das jungman nd al
Vangeli ich o s ich ho hansche hů
Den F eyen deu ʃchen hochgenan
Deshnhn Des du ch den Go du ch den Go
Nach welchem beiʃʃen dieʃe hünd
du ch den Go ein g wi dan allen chen
Des bapʃ s ʃo g wa mach/mi gewal
amp s mb s e gel en wi n Vich ha all
s en en wi d en o en wi d auch ein ßn ßn ßn
ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn
ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn
ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn
ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn
ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn
ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn
D ůmb laʃ ns nů hun was wi ʃolln
ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn ßn
A M E N
A ículos A icles 29 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
11 PAV. C. Schnausso eliaciones 1547 m. laida chekų kalba, i ula ís apas
ILJA LEMEŠKIN
30 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
. 2 . 2
Bap . Ach
weh O wehe...
[ eliacijos eks as] b
Paquillus:
JAko ed nedawno Pape a geho me cadys mily. Pekla popolu
gsau byli O nynieiy p de wa e Walce a owa ike spřinienij
kdoby o wi ie wij obd al/ neyo o mieli omluwenij P o o
ee wdycky awiegi welikem p o iwe wij. Oče e ge Pape
Oba gʃau e gednomyʃlne wuole byli y mijnienij.
Aby poboǯnij ʃ awowe řiʃʃe nahlawu byli po aǯenij
wemi obyčegi na amnie a al. a Sa anas k o kewemu
p o i geho Cyʃa ʒʃke welebnoʃ i a duoʃ ogenʃ wij.
ku ečnie ges napomahal Tak e wdy pawel pape o ykonal
oč a o miel a Sa anas o akowau wau peci y nadiegi
napole dy p yel: ~ . 2 . 2
A ículos A icles 31 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
[ eliacijos eks as] d
e
Paʃʃquillus k Kʒeʃ ianʃkemu
Cʒ ena ʒi
Kdo miluges P awdu a Rad Boij Nech iey dele be i
Plechacuow podnoij. Wi yak k u na l iwa dce magij
C i Viuď a co e pije A wy hni Babilona pije /. KRe ianee
A na Boha ani geho Slowo nicʒ nedbagij.
wie nij chudij Boha ij y Paani. Poly e a miey e nad im
nieyake li owanij. Jak Pawel Pape nynij swym
Towa y wom. Slo o Boi ahladi i yluge s oličny komo
we Nedawno em byl p i omen wgednom eyne mi ie I
s oumiel em e wy adie wybo nie ci ie. Cieho ge
Sa anas ewy llno ij poo owal. Tudij o oni omnie
wiedie i magij ie weho nep owedau co adagij a
ch iegij. A co gem ya koli oho obd ial wau pamie ij.
Ӡwlaʃʃ ie pak ocʒ geʃ Pawel Papeʒ pecʒowal.
Magiky o om wiedie i a ij y die i A cinim o wecko k
pochwale a kupoc iwo i. Te me O cowke a p e lech ile
Wla i Oniey e wau a ch ij gey kay i do g un u. A wo o
e gi wyckni a ij y mladij. Ap o o od akowe Sa anowy
nadiege a geho boij
A ʒwlaʃʃ ie pak omu Ewangeliʃ ʃkemu Pun u.
Hanebnie ʃʃe ednie y k wawie wadij.
ILJA LEMEŠKIN
32 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
12 PAV C. Schnausso eliaciones 1547 m. chekos laida, p akalba con eiliuo a įžanga, . 2
A ículos A icles 33 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
. 3 . 3 [ eliaciones ex o] eVchowei nas wk y u nam ciniena Milo ij A ak y
wecky Papeowy alene ady I Towa y wa geho budau ge ady D Dwenyle naeho
budaucyho weho dob eho Ne opu i Bu a Páný lidu weho enedo aley ne ek a n
ge a en časinas ge li ie mi oij amos a se ini ia Vcin ch a c e oh ee neee co co coy
o Gie Gi Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ti Ci Ci Ci C a
Caaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa-
aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa Pa a eks o con enido in ocación en
Ӡie naʃʃych ʒiwo uow nepolepʃʃugem ani ʒawlas
skai y oją al p incipio desempeñó ( okiečių o iginale) un papel auxilia , po eso
Kobu go edi o la imp esdino meno esne ak ū a. Čekų laidoje el í inélis
publici a io e a paaukš in as, i. e. sus de echos ue on alignados con el nomb e: en la
página i ula ia es e eiliuo as agįžangą, i. i. agmen ą , que pod íamos ami a
A dij i ʃe bude wʒdy beʒp ʒeʃ anij
Nawiecʒne wieky beʒ ʃkona[n]ij Amen
así:
o as eklaminis ke u eilis pasižymėjo pa auklumu bei gy ybingumu (apie ai
men as p a ęsė kū inio an aš ę. Negana o, ke u eilis pada ė į akos p akalbai!
Pagal p abylančios knygos pa yzdį čekų e ėjas a ba leidėjas jai p i ašė eiliuo ą
„Kas myli eisybę i Die o a ką
Neno ėk pasilik i plikuolių a loša12.
Veizdéc, kokių ienes pic os y clas ingos
co azjes, Po comple o no espe an a Dios ni sus palab as.
Skai yk, eizdėk y esc i o pe manyk
Y de Babilon13 ápidamen e pilléshk.
No es di ícil no a , que impe a . C i ‘cai yk, Wi ‘žiū ėk, uď ‘ u ėk sup a imą, pe manyk,
wy hni ‘išplėšk p aplečia anks esnius lib o aginimus: ok. sg. Kau ‘pi k, ließ ‘skai yk y č.
pl. Kupug e ‘pu chi e y c ie e ‘lei e. O o pié, en 1547 m. chekos publicaciónción, compa us con
okiečių o igina12 Tu imi omenyje (gen. sg. Plechacuow) ka alikų š en ikai: onzū uo i kunigai
lu, pas ebime įdomią endenciją: aizdingas eklaminis eks elis nuo i ulinio
bei ienuoliai 13 Desde ka alikų bažnyčios spąs ų (aliuzija į Ma . 1,1118).
(nom. sg. č. plecháč ‘ u in is plikę; ka alikų d asininkas’). Nom. sg. č. podnož ‘kojų a ama’.
ILJA LEMEŠKIN
40 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
Chceš-li pozna i přesla né ři řeči
leng as a zacho a i peníze i péči y
and o ání doma eď poznání domu
sepsání. conocimien o y lib o.
P o ož č i sebi a spa říš s děčnos i
e ásisi es o, což jes obě sepsáno
neb sin mlu ení a bez ozumění kadangi
nikýmž člo ěk není.
Jeigu quie e ap ende i es ga sias
sua i i dine o y p eocupaciones bez
nenusk iaudęs, iene aho a máš a
Debido a es o lai yk sebi y con ag adaca
k á kos i lo que Te b e emen e esc i o,
be kalbėjimo y be sup a imo
žmogus y a niekas.“
B iskús y cons an es asgos es ilis icos, sin ninguna duda, ca ac e ís icos y
expe imen ado a Kobu go li e a ui así como edi ėjui C. Schnauss, quien aquí
discu iendo el ipo de in ocación19 dependiendo de conc e os necesidades modi ica:
a) 1550 m.: Von dem newge=|| bo nen Abgo u Babel. Ein ab=|| ch ie / Welche du ch
die Kau leu on Ro=|| dieß u ein wa hei gen Venedig nd in Welchland || auch
nachmals auß Rom den le en decemb is im || 49. nd auß Venege=|| ch iebenn. 1550
dig den 9. Janua ij || dieʃes Fun ʒigʃ en Ja es e c.|| An die Kau leu gen Augʃbu g
(C.S.A.) (VD16 ZV 30501) Kau mich O umme Ch i in ewen/
La dich uleen keyn muhe ewen.
Dann di i iel hie an gelegen/
Von des Sa hans chalckhei wegen.
b) 1550 m.: Newe ei ungen.|| Von dem new ge=|| bo nen Abgo u Babel. Ein Ab=|| ch i /
Welche du ch die Kau leu on Rodis|| u ein wa hei gen Venedig nd in Welchland||
auch nachmals aus Rom den le en decemb is || im. 49. nd aus Venedig den 9. Janua j ||
diees Fun ig en Ja s e c.|| An die Kau leu gen Augpu g || gech ieben. (C.S.A.) (VD16
ZV 13960) Kau mich O ome Ch i in ewen/
Las dich u leen kein muhe ewen.
Dan di iʃ iel hie an gelegen/
Von des Sa hans chalckhei wegen.
19 C. Schnausss en los lib os encon amos ipológicamen e o ookios in ocaciones, las cuales su
con enido es á adap adas a o as publicaciones, ej. : Ein ande Gey lich Lied/ || Das de mench all ein
ho nung nnd || awen eynig nd alleyn u Go e en || oll [e ]c. Alleyn u di He || Jheu Ch is . (1550,
VD16 S 3184); y HERREN Wo pe manece in Ewigkey Des || Den wollen wi s laen wal en. || De woll ns
o in lieb nd leyd || Be endig da bey e hal en. ([1552], VD16 S 3174); y Mi Go es hiel : Gelb/
Schwa / g un n wei || Behel in Sachen nd Heen den P ei. | Go woll ein Gnad mi eüdenn
gebenn| Jhn e leihen F ied nd lannges Lebenn. / (1555, VD16 S 3167); y Wiel Gold nd Silbe hab ich
nich / || Was mi Go gib / bin ich e p lich || Dami u dienen/ jade man. || Dieweil ich leb nd dienen
kan. (1564, VD16 S 3168).
S aipsniai / A icles 41
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
13 PAV. 1550 m. C. Schnausso publicaciónciones Von dem newgebo nen Abgo u Babel
página i ula
ILJA LEMEŠKIN
42 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII c) 1555 m.: E was neus: || Ein eh andech ige
P edig welche || de heylig Weyhbi Auchcho u Bambe g || in eygne pe son bey S.
Me in mi eu en nd h enen ge han ha am Palmen Son ag im 15 ja e on dem ||
eligen Ein ei en ne s | He nn nd Heylands | Jhe[…]u Ch i[…] i u Jhe u[…] gealem
ge[…]chehene [55]c] || chenchenne on dem dem hiel […] || Palme du ch die
dabey des H. Mans be auß || wnde ba liche T eume ʒwene/ auß || welchen mann
künʃ lich Kochen nd Lachen le nen mag [e ]c. || End lich abe / Ein wnde liche
Weihbi[…]cho en Leu enamp [55]
c. (mei N. de heiʃ C. Schnauß; Laus Deo Omnipo en i/ Anno 1555 Adij 3 May)
(VD16 S 3166) ( ig. 14) ( éase ambién la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e a la sección co espondien e).
u Lob nnd p eiß dem hoch en Go / u
T u dem Teu el nd eine Ro . Kau
nd Ließ mich (O) omme Ch i /
Le n was ih Weih nd P edig i
Así, ke inė in okacinių ke u eilių eilu ė F ome Ch i Kau nd ließ mich in ka ą
T euen C. Schnausso leidiniuose, sp endžian pagal p ieinamus šal inius, pi mą
ue u ilizado 1546 m. eliación sob e Velnią y popiežių Pasquillus. po la au o ía
New Zey ung Vom Teu el ([Cobu g], 1546). Knygos pe soni ikacija a si anda
supues o anonimismo (igual que 1547 m. ca ecisme). Toliau nues ous mo i o F ome
nu ody a azė bu o ne ka ą modi ikuo a i ki okiu (naujam leidiniui p i aiky-
u) pa idalu paka o inai panaudo a. Knygos, ku paliudy as ienodas a ba pa-
Ch i Kau nd ließ mich in T euen Kau mich O ome Ch i in ewen Kau nd
Ließ mich (O) omme Ch i , aquí suminė os no odas. No se puede desca a la
posibilidad de que C. Schnaussas es e poema no alcanzó el modelo que o maba el lib o
naudojo i sa o anks esniuose lediniuose, ku ie mums da nežinomi a ba mū-
sų laikų. También es posible que es a es uc u a haya sido u ilizada y an es C.
Schnaussą.
Ap a iamoji in ocación en skai y oją sin esminių paki imų ue p oclamada has a
XVII a. comienzos. Vėlesni leidimai (p z.: 1580, VD16 ZV 11492; 1600, VD17 14:686686C; 1605,
VD17 3:019348C) e ela el neeilinio populia ismo de la eliación. En 1546 poli ina sa y ą
p o es an es a šiai leían y pla ino, po que ella eaccionaba a ac ualiosos
acon ecimien os de la gue a Šmalkaldeno. En onces los obse aba oda
Occiden os Eu opa. Po cincuen adešim e años anų dienos ak ualijos ya noebu o ni
mios, nei sup an amos, ačiau skai y ojas pa auklia humanis inio dialogo o -
an o įdoma ebe enkinda o sus necesidades li e a ias. Las nue as emisiones
palydi g a iu a, que ep esen a ep esen aciones nesens ančius eliación
ac o es: papiezes e de nią ( ig. (15). 5. 1547 m. lie u ių paleo ipe El Ca ecismo se
e mina . 20 . Desde . 20 comienza gén iniu y au o ys ės pun o de is a nue o
kū inys PRADESTYSE giemes chwen as. Ca ecismo comple a un agmen o esc i o
en p osa Upaminagimas, donde M. Maž ydas o a ez abo da a he manos y he manas, pidiéndolos humildemen e
A ículos A icles 43 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
14 PAV. 1555 m. C. Schnausso publicaciónciones E was neus: Ein eh andech ige P edig...
página i ula
ILJA LEMEŠKIN
44 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII lapa ( . 20 ) abajo publicada pa auklus
p iim i „ umpą mokslą“ i jį mokė i. Upaminagimą ainikuoja umpa pas aba
Gals, ku i nub ėžia akosky ą a p sudedamųjų 1547 m. leidinio dalių. To pa ies
ke u eilis Skai i aiap, que co esponde C. Schnausso y o os edi o es
in ocacinius ke u eilius:
Upaminagimas.
PRchau ach ius Le uwinikus i e= maicius
miloius b alius i ee is, p eg= am i
paminaiu ius pe Pn Ieua Ch i ua a pi kagi
bei iani agi muu idan a umpa makla ich
ije umbmak wiada a min umbe , unus iuu
i chei= mina u i imakchi i. A ichguldima pla=
ka echimua makikie ee. A chi ą mana
eʃnia iʃch kaʒanes i pa am iʃch dideʃnia
abajo ij p akai a gie p eim umbe
p achau. Gals.
Skai i aiap.
B alau milaʃis, ʃkai idams a ai ʃʒinaʃy/
Jag aʃʃai lieʃʒuwis daba eiʃchkieʃy.
Tad in iei ay kaky paklidima/ 15
Pa aiʃik, bewyʃakia ʃʒwidegima.
PAV. XVII a. comienzos C.
Schnausso eliaciones laida Newe
ei ung/ || Vom Teu el un Bab / ||
wie ie un e einande Gep ech
hal en / || ku ʒweilig nnd ʃeh
luʃ ig ʒu leʃen ([1605]) (VD17
31934:08C), po ada página
S aipsniai / A icles 45
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
16 PAV. M. Maž ydo Ka ekizmo pabaiga ( . 20 )
ILJA LEMEŠKIN
46 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
M. Maž ydo c eado pa a eks inis ke u eilis es p esen ado Ca ekismo kolo ono
posiciónción y co esponde habi ual con enido in ocación ad lec o em.
aspek u pas ebimas įdomus yšys a p lie u iškos p akalbos i Ka ekizmo pa-
Fo maliuoju inigos: el ex o p incipal á ėminan es uni ai abudu y solo ellos! son
igualodai sueilia . No ación aún o o impo an e uniendo cuojas: inigiamasis
ke u eilis y p akalba comieneda sa a ankišku ( . y. ašku užbaig u) d ieiliu, que
o man homodą le as BJ combinació. Que es a no es una coincidencia casual, indica
el adjun amien o mu uo de dos p ime os eilučių:
BRalei ʃeʃe is imkie mani i ʃkai ikie /
J a ai ʃkai idami pe manikie .
B alau milais, kai idams a ai inay /
Jag aʃʃai lieʃʒuwis daba eiʃchkieʃy.
Indicy us agmen us ab i a o pl. i sg. k eipiniai, que comienzan unida leksema
BRalei B alau, adelan e pa a o o pl. y sg. dali is kai idami pus kai idams bei
į a dis a ai /. Susida o imp esión de que un d ieilis ue compues o eniendo en
cuen a a o o. Tu in omenyje imp uddin o p akalbos d ieilio uen e, hay que
supone que la bajiamoji in ocacia modi icó p akalbos d ieilį, y no a e ščiai.
Iz a nido g e ybes posible acla a de dos mane as. y dedicadas p akalbai lib o al
Pi ma. D i pi mos ke u eilio Skai i aiap eilu ės iš p adžių bu o pa ašy os
p incipio. En onces los Li uanos p akalba podían hallega
maždaug aip:
*B alau milais, kai idams a ai inay /
Jag aʃʃai lieʃʒuwis daba eiʃchkieʃy.
Makʃla ʃchi o ewai [ a o] akʃʒdawa u e i.
Ale o negaleia no wenu budu ob ene .
Regie y o na eia awa akimis /
Taipy ichgi i a a auimis.
Jau nu ka ewai nakada ne egieia /
Nu chi ai wis [ a imp] a eia. Y . .
Más a de M. Maž ydas suge io adecuamesnę p akalbos inicios, la cual según C.
Schnausso ejemį añadió impe a i ų. P ime o sueiliuo o agmen o ue eliminado,
pe o ue lás ima de su ni dónde noap o echa . En a. In okaciones Skai i aiap
comienzo ue c eada según emp áneo, . i. p akalbos, d ieilio modelį, pues o
au o í pasida é nue amen e ac uali le a BJ combinación. Es o signi ica ía que
el Ca ecismo se concluye ke u eilį cons i uye un pequeño ac os ichas. Raidės BJ,
A ículos A icles 47 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
signi icdamos Baccalau eus Ju is, señalė ų (kaip an e io men e p akalbos
ak os iche) el mismo de echos bakalau ą M. Maž ydą. En lengua la ínas
medie ales ampliamen e di undida san umpa TP suye a su ez ep esen ada
conjuniu de palab as Ti ulum Posui k užiaus ženklą zadėjo (Cappelli 1928: 517). Así
inigáneo pa a eks o combinacion de le as B-J-T-P co espondían la ynų
Baccalau eus Ju is Ti ulum Posui eisių bakalau s c uz la ma ca dejo esp. M.
Maž ydas bendimino. Tokio de con enido y des ino ak os ichas puikiai de ían a
au o ius čia užbaigia sa o da bą i „a sis eikina“.
es e luga , po que Recue den que M. Maž ydui ak os ichas, p esen ado al lib o
a ás, ue conocido. Anašiu mane a él se p esen óé en la publicación Fo ma
no Sa a ewicziaus laikų, deja, įsigalėjo nuomonė, jog 1559 m. ak os ichas nė a
Ch ik ima. Desde Ja obulas: Ak os ych nie jes doskonały: po imieniu Ma inus
ze wie sz, zaczynający się od S–, ak samo po pozwisku Maswidas ukazuje się
jeszcze M–“ (Sa a ewicz 1946: 65). „Pe eklines“ <S> i <M> aides lenkų
s oi jeden jeszc y ėjas a ó acla i po lo, que a žomas eiliuo as o mas, i. i. 9
eilučių posmų, M. Maž ydas nesu aldė o iginalalo. Tal acla ación nos pa ece
namas, kadangi ak os iche nebūna nesis eminių elemen ų, . y. nemo y uo ų
neį iki aidžių, cuya a dy ų e icalmen e es ic amen e sus yguo o ex o.
Pasku inį e s inį kū inį Gieme duchawna ape muu S. Ch ik a uguldi a ng D. Ma . /
Lu he a ( . CIII -CV ) comple a es homodos olumen de e apas, de las cuales dos
(segundo y e ce o desde el inal) nusako adujó bei lib oos kū ėjo nomb e y
apellę, pe o no solo: M-A-R-T-J-N-V-SS M-A-S-W-J-D-A-SM. Kombina o inis kū inėlis
es skai y inas (plg., po ejemplo, C. Schnausso 1546 m. c ip og amas g abación)
como MARTJNVS-MASWJDASSM, i. i. Ma inus Mas id[iu]s signi icamus combinación
„[mes] Ma ynas Maž ydas žymime / eiškiame“ (plu alis auc o is / modes iae
con mediodía la ynų SM san unpa; sob e la úl ima Cappelli 1928: 354). Es o
co esponde ía al Ca ecismo M. Maž ydas bendimino. O o (de la ila úl imo)
pasaje inalmen e ae M. Maž ydo e balina aišką, i. i. lo que él umpos maldelės
o ma lecciona ojui glaus ai signi ica:
Diewui Tewui ʃchlowe dkem
I Jheʃu Ch iʃ u ga binkem
Bei Dwae chwen a laupin=
kem
Wienam Diewui dekawokem
i a es e Ch ikch Ku s ima
An gh eku ap i ighima
Bei amina ichganima
Ng Ch iʃ aus apʃʒade a
Jem buk amʃʒina ga ba.
Amen.
ILJA LEMEŠKIN
48 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVII
Así, se ía posible accede a la conclusión, que m. publicación de 1547, ko c eo,
enemos dos ac os ichus, que la ynų kalba ue on g abados a eiliuo ą lie u išką
knygos pa a eks ą. El ca equismo inal ac os ichas semán icamen e p a ęsė y
p aplė ė p akalbos ak os ichą: BJM-A-R-T-J-N-V-SM-A-S-V-J-D-J-V-S […]Ka ekismo
ex o> BJTP eisių bakalau es Ma ynas Maž ydas bakalau es de echos palaimino.
de es a mane a anoniminés compilación con enido suda y ojas nub ėžé su au o ina
pa e.
Kombina o inių kū inėlių ealizamien o de la lengua la ínas iso ocesija, que is,
jų ad esa as nė a pap as as als ie is. Eilinis Ka ekizmo „ a o ojas“ – skai an-
escuando, giedando, aš o así como elemen a ios eligiosos e dade os
u is – jų nepas ebė ų i neį e in ų. Ak os ichai y a nuk eip i į p o esionalų
besimunan is lieskai y oją, lib os de homb es, sob e odo en di e sos doc inos
kę many i, jog panaudo a aiškos p iemonė glaudžiai susijusi su pi ma 1547 m.
kunigus. Esame linka ekismo p akalba, di igida a esos mismos pany ojos y se os
deLie u os iglesia. En Lo yniškose dedicación y p akalboje M. Maž ydas ás iai
supeikia Li uania Didžiąją Kunigaikš ys ę con oda su ka alikų kunigija, que saugo
liaudį del Š en ojo Raš o (apie es o habla y C. Schnaussas). An e dedikación y an e
la yniškos p akalbos be a piškai šliejasi la yniškas ak os ichas, po eso no puede
a i ma se, jog p akalba no ue i mada. a. XVI. la ínicamen e nume ando y
combina o ína poe iká conocedo pe sona no ue limi ado a omis inio pensa imo
(šal inių nesky ė kalbos pag indu y po eso adelan e en el en el la ynišką ak os ichą
ne oškino jų „sa o sul yse“ kaip li uanis inį a ba „s e imą“ y imo objek ą),
gebėjo no solo pe scai y i, sino y susie i con g e a y ki u esančiais la yniškais
pa a eks o elemen ais. Compe en ín […]pa ašas debidamen e comple ó la la yniška
p akalbą. G anmen e suk i ika ęs ka alikų kunigus M. Maž ydas se asigna
co espondi […] san umpa BJ él mues a que an igo oso au o no de kelmo
espi as. Nu olusių desde pu a iglesia espec o a los sace do es él iene de echo
a i es ic a palab a, pues o que él mismo conoce la iglesia canonus. emena
Būdamas kanonų eisės bakalau u B. J. Ma inus Mas idius sa o p akalboje
pi mykš ės c is iónicas iglesia san a ką, p ome a nelies i (eso signi ica que
po encialmen e puede) eligiones slap ingula es y dispu ijados cues iones y . .
Kalbindamas compe en e á cui y oja, M. Maž ydas su lib o pa a eks e noap imi o
solo combina o ika. Au o ius ne engé y sub ilios li e ú icos aliuzijos. Es o hacía
eniendo en cuen a a aquellos años ac ualiaus p o es an iškus bes sele ius,
nues o caso en pa icula men e populia ią (dedicando según 1546 m. la can idad de
laidos y sob as eis ejemplio ios núme o) eliación sob e papiezes y Velnią. 1546 m. la
pe soni icación del lib o C. Schnaussui apa eció ú il y pa anki publicuojan anoniminį
publicación, ma ic i us Pasquino zas oyo ik ąjį au o ių, que en su nomb e (caus
au o ius i a ba publishe ) no pudo publicación p opaganda. Es a a ea ue exi osa
pe leis a pačiai lib o, que de epen e p abyla en skai y oją.
A ículos A icles 49 /
„Pi ki mane i skai yki “. Pi mieji spausdin i LDK ak os ichai
Ti ula o io 1547 m. página de ca ecismo au o del lib o ambién no es á mencionado.
Queda muy posible cosa, que el Ca ecismo pa- o anoniminiu publicacióninio debido a
C. Schnausso publicacion in luencia. Al pa ece , que en e C. Schnausso y M.
Maž ydo publicaciones supues os anonimiškumo y lib o de pe soni icaciones es
es eudos ínculo. Reklaminio ca ác e in ocación, conc e amen e ke inę
in ocacinio ke u eilio o muluo ę F ome Ch i Kau nd ließ mich, M. Maž ydas
c ea i amen e u ilizó lie u iškos p akalbos al p incipio y aún adelan e, plė odamas
kalbančiosios lib oga mo ī u. Li u iamen e adap a ós la in ocación en skai y oją,
él según la misma okiškąjį ó y čekiškąjį in okacinio ke u eilio ejemį ( aip ambién
eniendo en cuen a en su lie u iškos p akalbos p incipioą) c eó baigiamąjį eiliuo ą
kū inėlį Skai i aiap. Hablando sob e įmanomai(us) uen e(ius) conscien emen e
u ilizamos muchosiskai ą. C ee , que, esc ibiendo Ca ecismo M. Maž ydas
nemokėjo okiečių kalbos esp. no pudo sem i de C. Schnausso okiškųjų
eliaciones, pa ece, no hay azón. T adicinį požiū į ebelemia M. Maž ydo II laiško
(no más a de como 1549 m. asa io) in e p e a imas, que nos pa ece demasiado
adicalus, li e odino y ex aído de más amplio laiško con ex o. Kunigaikščiui
Alb ech ui ad eso ame la ca a el des ina a io pido asigna él kunigu a Labgu ą o
Ragainę. P ime a pa apía, M. Maž ydo opina, ikd ía menos, po que él nada nopa
okiečių idiomas (non calleo aliquan ulum Ge manice; M. Ročkos e imas: nekalbu
nė kiek okiškai). Hay que en ende que Laba i inkamai espi i ualmen e a ene u i.
gu oje uome jau gy eno nemažai okiečių, i jis nebū ų bu ęs pajėgus jiems
El adecuamumo de Kunigo ue y sigue siendo e aluado según la habilidad de lee no
lib o, y pamokslą. Debido a ia ydų kunigas s e im au is a menudo i s ía obje o
pašaipas ( eco demos 1706 m. ilologinę polemiką). No eniendo los necesa ios
habilidades de habla, M. Maž ydas kunigaikš į neįky iai pide asigna lo a lie u iškąją
pa apiją, aunque, sin ene o a salida, él ažiuo ų y a Labgu ą (i. i. se ía o zado
se i u i, cuan o pudiese sin la necesa ia p ác ica del lenguaje, y okiškai?). Así
ca a es á discu ida el pas o us se icio, i. y. lec u a de homokslos, y no šiaip
domés ico susišnekėjimas y gene al comp ensión del lenguaje. El pago de la lengua
y en onces y aho a es amplio concep o, y es necesa io ene en cuen a a uncinę
paski į. 1549 m. e udi us M. Maž ydas, co ge o, lib emen e leyé okiškai, lenkiškai,
čekiškai, usėniškai, p ūsiškai y e c., pe o pamokslų a sidū ęs P ūsijoje ab ió
deci gim ąja kalba. A cie a okiechos y o checos del idioma el pago con i ma y en
es e a ículo analizándose las cosas. /
LITERATŪRA
Cappelli Ad iano 1928: Lexicon abb e ia u a um = Wö e buch la einische und
i alienische Abkü zungen. Leipzig: Webe .
