S aipsniai / A icles 177
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
As di eções de pesquisas acadêmicas: semân ica,
lexicologia, dialec ologia.
POKARIO LIETUVOS
PARTIZANAS
PUBLICISTINIAME DISKURSE
Esc e i sob e pa isanos e ainda andas a a sen indo que
não alei algo ex emamen e impo an e, al ez mesmo o
mais impo an e. (Romualdas Ozolas. 2002-ieji. Li uânia:
poli icos anos po e as, p. 120)
The Pa isan o Pos wa Li huania
in he Discou se o Opinion Jou nalism
I w o e abou he pa isans, and I keep walking a ound
wi h a eeling ha he e is some hing eally impo an ,
pe haps e en he mos impo an , ha I didn say.
(Romualdas Ozolas. 2002-ieji. Li uânia: poli icos anos
po e as, p. 120)
ANOTACIJA Es e es udo obje o de Daba inės lie u ių kalbos eks yno publicis ikos eks ų
seleciona ce ca de 7500 sakinių, nos quais se ala sob e poka io Lie u os pa izanus. Aplicando
Liublino e noling is ikos mokyklos koncep ų analizės mé odos, p e ende escla eškin i, como
publicis iniame disku se concep ualizado e ca ego izado Li uan pa izano, qual sua
kogni y inė de inição. A likus análise seman ina da ma é ia i aişėjo, que pa izano iden idade
eks yne desigualy ė. No discu so publicis ís ico pa isana é pe cebido ejopai: 1) como
conc e iz, cla amen e in adido pessoa; (2) como abs a a, igu a não iden i icada; 3) como
ake a, su alsi icada iden idade.
ESMINIAI VOODŽIAI: kogni y inė e noling is ika, semân ica, poka io pa izano sąwoka,
kogni y inė apib ėž is.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
178 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
ANNOTATION
The a icle ocuses on app oxima ely 7,500 sen ences on pos wa Li huanian pa isans
selec ed om he ex s o opinion jou nalism s o ed in he Co pus o Con empo a y
nian Language. Following he me hodology o concep ual analysis elabo a ed by he Lublin
e hnolinguis ic school, he a icle a emp s o ind ou how he Li huanian pa isan is con-
Li huacep ualised and ca ego ised in he discou se o opinion jou nalism and wha i s cogni i e
de ini ion is. The seman ic analysis o he da a made i clea ha he iden i y o he pa io
san e lec ed in he co pus is no uni o m. The pe cep ion o he pa isan in he discou se
opinion jou nalism is h ee- old: 1) as a pa icula , explici amen e speci ied pe son; (2) as an
abs ac , uniden i ied igu e; 3) as an un eal, alsi ied iden i y. cogni i e de ini ion.
KEYWORDS: cogni i e e hnolinguis ics, seman ics, concep o pos wa pa isan,
ĮVADAS
G ande Li uão língua dicioná io ele ônico a ian e (WEB […] LKŽe) pa izano de ine-se assim:
esiden es da local ginkluo as sa ano iškų bū ių, eikiančių p iešo užnuga yje, daly is. Semelhan e
des a pala a de inição ap esen a-se e Daba inės lie u ių kalbos žodyne. Nele daik a a dis pa izã
de ine-se simila men e como LKŽe, só adicionalmen e con a-se que pa izanas bu iais podem lu a
não só inimigo zanuga yje, mas e p ieš au o idade do es ado. Bend inês pala a da língua li uânica
pa izano de inição conc e isnė: aqui cla amen e indica-se que os pa izanos a uam p ieš
okupan us1. Nes e a igo analisa-se não desc end in a noção pa izano, que ixada
leksikog a iniuose on es, e mui o conc e e i luga e empo de inida igu a poka io Lie u os
pa izanas, . y. 19441953 m. na Li uânia ykusios pa izaninės ko os p ieš So ie ų Sąjungos aldžią
daly is. His o ikai a i mam que a a inkluo ame posa io epugnância ac i amen e pa icipou ou o
a i amen e apoiou sob e 100 milha es. de pessoas, ou sob e 4 p oc. de odos os li uanos; es e sąjūdo
de esis ência oi 1015 ezes mais in ensi o do que na Le ónia e 3060 ezes do que na Es ónia
(Anušauskas 2004: 241, 252; Kuody ė, T ace skis 2013: 34)2. Beques décimo ano du essense an i
so ié ico epos amen o é um dos maio es e mais longos gue zaninių gue as XX a. Eu opa (Kuody ė,
T ace skis 2013: 4). 1 Bend inês dicioná io de línguas li uanas P le aė ainda a é o im não
essedaguo a. Desc ėž is omada do ocodyno mão ačio. Teks yno exemplos mos am que ago a o
signi icado des a pala a expandiu-se, pa izán é usado numa no a cono uada signi icado.
2 Pos a io na Li uânia oco ido do mo imen o pa izanino mas ą mos a e ais ex yno ilus ações:
Mosc os s a y iniams kiek ienas lie u is asocija osi su pa izanais e Ka alikų Bažnyčios K onika.
A igos 179 A icle /
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
19441953 m. na Li uânia pa izanos g e os pabu a não menos de 50 milha es. pessoas
(Gaškai ė, Kuody ė, Kašė a, Ule ičius 1996: 366). Assim, agiška poka io pa izaninė
ko a palie ė mui os li uãos mo adas. O obje i o des e a igo pasi elkus do XX a. inal
publicis inį disku są3 išanaliza , quais que pa izano koncep o4 a ibu os são
p o o ipiniai5 e qual é pa izano kogni y inė paskelbė Adol o Ramanausko-Vanago
apib ėž is6.
Toks kogni y inis y imas šiandienos kon eks e y a ak ualus: 2018 m. Seimas
nes es anos, na imp ensa iskyla á ios diskuda inys: in es iga , como uma década o
sijų dėl pa izanų eiklos e inimo7. Taigi, s aipsnyje keliamas konk e us už-
con ex o du usio ginkluo o pasioposi ão pa icipis poka io pa izanas cole i inas
consciências pe cebido no a ual publicis is disku se, a o mação do concei o l l l lemia
ideologinis his o is, quan i inis, poli inis. A igonyje a es a e ou as pe gun as se á
espondida com base no ma e ial do Texyno da língua li uana a ual ( oliau DLKT),
po que ex ynas a spindi a ida, e a ida é uma mudança pe manen e, que de e se
co e amen e, obje i amen e e não dogma iicamen e e le ida e desc i a (Če mák
2000: 296). É a análise exynų semân ica que o nece dados obje i os empi icos sob e
ap ic us seman icos peculia idades e dėsningumus (Ma cinke ičienė 2000: 49);
eks ynai apima dezim imis e cen enas con abilizados milhõesus au en icamen e
pa ooo as pala as. Es es não são exemplos especialmen e sugalhados, e o i o uso
da linguagem, po an o do pon o de is a semân ico o exyn é uma on e
pa icula men e aliosa de pesquisa léxica (Macijauskai ė 2000: 121). Cogni y inė
lingu is ica ecêndese cada ez mais em ex os como a uma das on es de pala as
signi ica i as di e encium pa a de e mina (G ies 2006: 60), pois adicionais ocynai
mui as ezes a pindão edi o ių ideologiją (Williams 2013: 18).
A likus ex ensês inou publicis ikos ex os de paiešką, eks yne as a 7990 exemplos, nos quais
pa a o a leksema pa izans. Mais do que 400 sakinių ala-se 3 Discu sas aqui en endidoia no sen ido
amploia, como ala, con e sação com ce o c omis peculia idades (daukalbančių am al a lingua,
giau apie plačiąją i siau ąją disku so samp a ą ž . Ma cinke ičienė 2008: 15).
4 Koncep as čia su okiamas kaip mąs ymo iene as, isa in o macija apie ką no s, esan i žmonių,
sąmonėje. Po mais sob e o e mo do concei o eja. : Чернейко, Cho Son Te 2001: 51; Papau ėly ė 2003: 25;
Papau ėly ė-Klo ienė 2007: 1517; Guda ičius 2011: 109117.
5
P o ó ipo ca ac e ingíssimo memb o da ca ego ia, segundo o qual econhecido a mesma ca ego ia.
Mais amplamen e sob e o concei o p o o ype e . : Gee ae s 2006: 327355; Guda ičius 2009: 5961; Jakai ienė 2010: 5860;
Unge e , Schmid 2006: 10.
6 Cogni y inė de inição baseia-se no co idiano, pessoal conhecimen o e expe iência do mundo; ja
mos oma, quais as associações su gem consciência do alan e em de e minada dada lingubininha
si uação (Ba miski 2007: 44; Guda ičius 2009: 7072; Ru ko ska, Sme ona, Sme onienė 2017: 30). 7 Plg.
esc i o a Rū os Vanagai ės pasaky ą nuomonę apie pa izanų adą A. Ramanauską-Vanagą,
discussões sob e pa izanų bunke į emenančio monumen o Lukiškių aikš ėje e k .
AURELIJA GRITĖNIENĖ
180 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX não sob e poka io Lie u os pa izanus.
19421944 m. na Li uânia ac uou audonieji (ki aip p ybiniai, so ie iniai, bolše ikų)
pa izanai8. Be des es, Kauno Vy au o Dilinami. a igo, po an o, analisa-se
džiojo uni e si e o suda y ame eks yne minimi i į ai ių ki ų šalių bei au ų
pa izanai: a ganų, ai ių, albanų, čečėnų, g uzinų, jugosla ų, ku dų, lenkų, pa-
les iniečių, umunų, adžikų, amilų i k . Tokie sakiniai iš bend os im ies paša-
sob e 7500 sakinių, nos quais se ala apenas sob e poka io Lie u os
pa izanus9.
Pa izanos li uanos do ou os sepa a ajuda não só con ex o, mas e ce o ce o o malūs sinais.
E d inę (locos) pe enomybę zymi ipiškas a ibu inis junginys Lie u os (lie u ių) pa izanas, p z. :
Apa eceu ape cin ada a inkluo i li uanos pa izanos. Va gu ou Li uan pa isans busca a inspi apêmo
seus pikčiausių inimos a i idade. P iklausimen o a um empo de inido ma ca a ibu inis junginys poka io
pa izanas, p z. : Ao sindica o acei amos só poka io pa izanus, esis en esus e aqueles olun á ios,
que lhes o na am a é da a especí ica a é 1991 ano pucho. Às ezes a dependência de empo e espaço
explicikuída em uma sen ença, exemplo. : Seu pai, ais ininkas, gydė, a s ė, ope a a an o usų
belais ius okiečių okupacijos me ais, an o lie u ių pa izanus pi maisiais poka io me ais. O
a igonyje a a-se apenas daic a a dis pa izán da giminês masculinska, e ec uada sua seman inė
analiza. Os dados Teks yno mos am que leksema pa izanė é mui o mais a a10, po que mulhe es
poka iu pa izanam homens ge almen e alkino como yšininkės. Tą ilus uoja e publicis ikos sakiniai,
p z. : Pa izanai e ou acei a em a i as comba i os g e as mulhe . Leksema pa idizán em á ios
sinônimos. LKŽe ixa os seguin es: menkinamąja signi icado e in is bandi a11, conexão com mišku
ženklinan ys miškinis, žaliukas, a i idades 8 Teks ynas ambém es emunha, que pa izanų Lie u oje
bu a de á ios ipos, p z. : Adu iškyje negausu his ó ias pėdsakų: ga si de á ios ipos pa izanus
lėpusi An anų gi ia, seniūnijos lėšomis es au ada 1863 m. sukilėliams s a y a koplyčia, um piliakalnis. 9
Plg. como pačiame eks yne apib ėžiamas poka io Lie u os pa izanas: Nós pa izanais chamamos
ne egulia ios ka iuomenės ko o ojus po Li uânia libe dade; bolše ikai pa izanais chamam
desan ininkus, a siųs us à Li uânia lu a com okiečiais. 10 Teks yne e ec uando pai ešką com
daik a a džiu da mo e iškosios giminės pa izanė encon ado apenas 71 ases.
11 Assim pa izanus ge almen e chama a lhes hos isamen e nosi iikusa so ie inė p opaganda,
no ėdama sumeni ica pa izaninį mo imen o e seus pa icipan es, po ém pa izano como bandi o
imagemis de alguns li a ians pasąmone a ainda i o a é es es dias.
A igos A icles 181 /
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
empo semá endo noc inis12. Teks yne ge almen e g e a leksemos pa isan
pasi aikė sinonimas bandi , quan o ečiau miškinis, zaliasis, zaliuk, miško b olis,
например. :
Poka io pa izanus au o idade so ié ica chama a bandi ais, esis encinę
ko ą – bandi izmu.
Tada ne žodžio „pa izanai“ nebu o. Žmonės adino juos miškiniais, žaliukais.
DLKT ap esen a-se não poucas pa izano con ex i os sinonimos13: b olis, dissiden as,
dzūkas, libe as combo ojas, pog indininkas, libe as combas pa icip is, libe as
de ensėjas, miškų ka ys, ezis en , buožės sūnelis, e o is a e pan. P z. : Dzūkas
poka y oi kone pa izano sinônimo, mas ši a ka o ais a, ais a mi čiai e samanoms
pe manece g e a poe inės ais os, o ça, mi is e š elnumas como nemu ou ou
dzūkuose ai g e a.
Žemaičio p opos a desde 1951 m. pa izanas ėmė chamándose b oliais. Miços
soldados e pog indininkai Li uani pa isans, comboję con a e melonąjį ascism,
des e legislamen o oda igno ados, aigi skaudi p aei is é usada skaldymui.
Rezis enção oponen es pa izanus mui as ezes gos am de chama buožių
sūneliais, e lhes p ijaučiančius - abalho pessoas esgo ado es. Como chama iam
hoje os pa izanos li uanos, ou não esš elni iam os concei os bandi as em
in e nau inê - e o is a?
Des a pala a con ex ual an onimu14 ge almen e ai idêjiamen e e poli icamen e
pa izano concei o opos a s ibo15 ( ambém chamado is eboku, sk ebu, liaudies
gynėju e k .) concep oka. Po ezes pa izano con ex i os an onimais pode se e
ou as leksemos: kagėbis a, comunis a, например. :
O pa izanus e s ibus s a i i ienon g e on hoje é ka as o iška. Ve dadei o absu do, quando no
mesmo medalha p emiado esis en e ou pa izano, lu ando po Li uânia libe dade, e kagėbis a,
smaugęs aquela libe dade. 12 G ožinėje li e a u a ixada ainda mais pa izano con ex i os sinónimos:
po exemplo, Jus ino Sajausko minia iū as omane Neužmi š ami Su alkijos a dai pa izanas
ambém chamados gi iniais (p. 72 e k miško y ais (p. 52 e k .), miško b oliais (p. 66) k e 13
Kon eks iniais chamados sinónimos cujas pala as, as elações sinonímicas são empo á ias, i. e.
o nam-se sinónimos apenas em ce o con ex o (Pikčilingis 1975: 2092014); Jakai ienė 2010: 130). 14
Pala as cujas elações an oniminas são empo á ias, i. e. an onimais elas o nam-se só em ce o
incilhado con ex o, chamadas con ex i os an onimais (Pikčilingis 1975: 228229; Jakai ienė 2010: 138). 15
S ibas (plg. us. истребитель) ci ilných ginkluo ų suka in ų so ie ų влади bū ių, 1944 1954 m. na
Li uânia pėjusių оккупантам проводить репрессии, memb o. Poka io na Li uânia com pa izanais lu ou
duas di isões do commissa ia o liaudies (NKVD) de assun os in e nos, á ios egimen os de
ka iuomenes on ei iço, sob e 7 milha es. chamados is ebi elių e em a an o so ie ischen pa inių
ak y is ų. em 1952. um pa isan inha 30 soldados e s ibos do Minis é io da Segu ança Es adual (MGB)
da USSR (S a kauskas 2001: 77; Vėliū ė 2009: 7).
AURELIJA GRITĖNIENĖ
182 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Šiame s aipsnyje pa izano sinonimai i an onimai plačiau neanalizuojami i
na comum exemplos im į nãoinclui . A igosnyje, aplicando Lublino e noling is ikos mokyklos
koncep ų analizės mé odos, p e ende escla eškin i, como publicis iniame disku se
concep ualizado e ca ego izado Li uan pa izano, qual sua kogni y inė de inição. Cogni y inės
e noling is ikos pesquisado es em linguagem olha como em pa e compos a de cul u a. O seu
obje i o mos a o que é sužada na consciência do alan e, quando uma pessoa p onuncia ou
auscul a a pala a num ce o con ex o (Sme ona 2018: 179). Cogni y inė de inição o con eúdo
ap esen ado é de na u eza cogni i a; ela p e ende escla ece , como alan es en ende a coisa,
como ca ego izam-se ha daik o a ibu os e a aliações. Es a de inição e le e i a com base
em ês ipos de dados: sis ema de linguagem, enques omas e ex os ( o ei sob e kogni y inės
sus eikšmės požymius – cen inius i pe i e inius, deno acinius i kono acinius.
G iež ai laikan is nusis a y os me odologijos, koncep o analizė u ė ų bū i a lik-
e noling is ikos me odologiją e Ru ko ska, Sme ona, Sme onienė 2017: 2935). Nes e a igo,
como já se disse, mais amplamen e analisados apenas dados de ex os publicís icos
con empo âneos. Assim, é impo an e en a iza que aqui dada pa izano kogni y inė de inição
não é absoliu i e baig inė, ela é o mulada e ec uando apenas de uma espécie de ex os análise.
No u u o, is y us sis eminius, g ožinių eks ų i anke ų dados, es a de iniçãoí de e ia supldy i.
Exa amen e ac i idades poka io pa izanos his o iikai ėmė in es iga inė i começėjus a gimimui
e e omo endo libe dade16. Beques du an e 30 anos de libe dade es e ema esc i a mui a coisa
de li os, a igos, edleis a pa izanas lemb anças, o ouka albumos, caninos cole inos e pan.
Pa icula men e mui o e de alhadamen e sob e es e ema esc e e A ydas Anušauskas, Nijolė
Gaškai ė, Dalia Kuody ė, Algis Kašė a, Boni acas Ule ičius, Rū a Gab ielė Vėliū ė e ou os
pesquisado es do cen o de es udo do genocídio e esis enção da população Li uana17. Es e
ema abo da á ios disse ações de di eção his ó ica: Mindaugas Pocius (2005) y ė pa izaninį
pasip iešinimą Lie u oje i ko ą su kolabo a imu acusadosis habi an es; Mingailės Ju ku ės
(2016) ema do es udo oi Li huanian pa isanų ka o a min is (2017) desc e eu luga de gue a
pa izaninio, seus įamžinimą e įpa edinimą na independen e Li uânia. Gue a Pa izaniniu e seus
pa icipan es domisi e li e ū ologai bem je, caninhas e eilê aščiuose) desc e eu o an opólogo
( emian is so ie iniais, ie iniais i išei ijos pasakojimais); Ais ė Pe auskienė
Romas Vaš okas (1966). Como p o esso uni e si á io, poli ólogo Vy au o S anley Va džio (1969),
publicis o Kazimie o Vidiko (1962), his o iado es Kęs učio G iniaus (1990), Romualdo Misiūno, Reino
an opologai. Poka io pa izano aizdinį lie u ių g ožinėje li e a ū oje (p ozo-
Taagepe os (1992) e k .
šiuolaikiniuose lie u ių au o ių omanuose aizduojami Lie u os pa izanai i
16 Išei ijoje apie pa izaninį judėjimą poka io Lie u oje im a ašy i daug anksčiau, ž . Oklahomos
da bus.
17 Exsamią me iką s . no inal des e a igo, li e a u a de lis a.
A igos A icles 183 /
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
gue a pa isana, como nelas a ualizada concepção cole i inês de memó ia e como
in e p e ada his ó ia, examinou Ne ijus B azauskas (2015). Cogni y iniu aspek u
pa izano igū a a é šiol nãoi a. Vilniaus uni e s i e o kalbininkai, baseando-se
Je zio Ba miskio su o muladois cogni i y inės e noling is ikos p incipais, são
изтърę nemažai concep os: UGNIES, VANDENS, NAM, ŠEIMOS, DARBO, EUROPOS,
LAISVS, GARBS e k . ; planeja-se explo a no u u o SVEIKATOS, TEISINGUMO, TVYNS,
SIELOS e e c. concei os (plačiau ž . Ru ko ska, Sme ona, Sme onienė 2017: 1516).
Sob e pa izano imagemdą língua li uãs a é šiol não es á esc i a, aigi su o mula
PARTIZANO koncep ą baseado publicis ikos ex os análise é sensa a. Embo a ób io
que na linguagem o e dadei o mundo nunca se á a é o im iš eikš as, a spindė as,
pasacido, ela nunca mundo apačiai ne ep esen en uu, po ém, po ou o lado, na
linguagem pode-se espe a es ando sob e o mundo aquilo que nunca oi, não es á e
não es a á nele (Ozolas 2003: 91). Tal es udo semân ico no con ex o de hoje é a ual;
in es igando ma e ialá oi es o çado quan o possí el mais e i a deancis ados
p econcei os ou sociedade se o mam s e eo ipos, simplesmen e žiū ė a, qual
concei o se o ma analisando seman i icamen e pa ienius exempla es, e mais
a de eles ligando em odo o e indo pa a mais ampla apibend inamen o. No u u o,
como já mencionado, pa izano kogni y inę de inição ão se ia possí el apildy i
is y us pala asynų, g ožinių eks ų i anke ų dados.
1. PARTIZANO TAPATYB:
KONKRETI ASMENYB
DLKT ilus ações mos am que pa izano concep oka li eu io sąmonėje não é
ienaly ė. Na nossa cole i idade lemb ança pa izã ge almen e associado ou com
conc e o, cla amen e in oduzido pmeniu, ou com abs akčia, não iden i icada igu a.
1.1. Konk ečios asmenybės į a dijimas
Conc e amen e a pe sonalidade indican es ilus ações seman ís icas de
in o mações aspe u dis in as em á ios g upos.
1) Ilius ações, nas quais pa izano in oduzijamo ês nomes pessoais:
indica-se seu nome, pa ede e slapy a dis. Slapywa dis ob iga ó io pa izano
a ibu o, p z. :
AURELIJA GRITĖNIENĖ
184 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
pa isana, s odamas em bū į, inha que acei a um ju amen o, Kiek ienas escolhe
slapy a dį18.
Slapy a dis ge almen e é esc i o po b ūkšnelio, po nesu umpin o na do e
pa a dės, p z. :
1946 m. julho 6 Py agių miške mo eu pa idizano da Unidosas Kęs učio igha d
Al onsas Jokubauskas-Šu a.
Acon ece casos, quando pseudônimo é esc i o kabu ėse po nesu umpin o
nome e pa edes, p z. :
Con a-se ex-pa izano do T imi o bando Vincas G inkus Ka iūnas, a ualmen e
mo ando em Vilniu e.
Teks yne slapy a dis às ezes esc e e po nesu umpin o nome e pa a dês, po
b ūkšnelio e kabu ėse, p z. :
Pa izano Vy au as Čekai is-Mėnulis, simul aneamen e ele e a e agen e NKVD
Relsas, nunca pe enceu Vy enio ao bando, mas sob e esse bando exis is ação
sabia. Ra esos casos, quando pseudônimo é esc i o após nesu umpin o nome e
pa a dês skliaus uas ou kabu ėse e skliaus uas, p z. : E aquele dia 4 pa izanos
Tomas Kond a as (B iedis), Adol as Bilinskas (Ju ginas), Na ickas (Ka das) e
Š alkus (Še nas) e am zaėję pas Plu ule ičius. Pa izano Pe o G ilausko
(Gi iečio) a emenimus zap ašė g . An anas Šimėnas. Re ais casos p imei o
indica-se pseudônimo, e após seu e dadei o nesu umpin o 2) Teks yne
a das i pa a dė, p z.:
Žu o pa izanas Jaunu is-Jonas Ku as.
encon ado algumas cen enas ilus ações, nas quais pa izano in oduzido po
dois nomes pessoais: nesu umpin u (daug ečiau su umpin u) nome e pa a de,
exemplo. :
Um pa isano de nossa aldeia Kazys Ve šulis ambém mo eu. Pa izano K.
G e gždys en ou ap oxima -se ao a o, expos os ca alos, mas o imo nušo ė.
3) Nemažai ilus ações, nas quais encon amos só pa izano pa a dę, p z. :
Jazakėnas e a aląsus e na sus pa izano. 1953 m. pa izano Palubeckas
ouxe a seu bunke io čekis us. 4) Fas a alguns sakinių, nos quais é o necido
só pa izano nome19, exemplo. :
Rogėse só um pa izano Paulius.
18 Kaip jau minė a, y imui isa empi inė medžiaga ink a iš Daba inės lie u ių kalbos eks yno, odėl
pa a cada exemplo a mé ica especí ica sepa adamen e não ci eodo a. 19 Como sabe, o nome comum
de pessoa du an e poka io podia se usado e como alcunha. Qual a unção pessoal o nome desempenha
nesses sen a ó ios (žymi a dą ou slapy a dį), é di ícil dize . Tam
išsiaiškin i eikė ų pla esnio kon eks o, ien 300 ženklų eks yno ko kondanso neuž enka.
S aipsniai / A icles 185
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
Balys Bislys, slapywa dis Lokys, Jonas e Augus as Medikiai, slapywa džiai Aidas e
Tūzas, žu o e pa isan, chamado Juozu desde Južin ų, cujo pa a dės não
conseguiu isaiškin i.
5) Mui as em ilus ações menciona só pa izano slapy a dis. Como já mencionado,
é ob iga ó io a ibu o pa izano, exemplo. : Um pa isano, cujo apelido Tankis a,
mo eu. Oco eu alguns casos, quando o apelido é esc i o kabu ėse, exemplo. : Lá
ambém esc e e que a ope ação lide a a Jungas, de adjacen e Pačiudiškių aldeia
o iginęs pa izano.
Ap a us conc e os pessoa ao nomeijimen o, é possí el passa pa a ípicas
pa iszano concei o ca ac e ís icas análise. Seleccionados DLKT exemplos
mos am que desc e endo Li uânia poka io pa izaná necessá io ala sob e:
seu luga de o igem e empo, pe encimen o à amília, amília, egião, mili a
e i o ial unidade, ocupado de e es, social s a us, modo ( ečiau ex e nes)
p op iedades, lu a e mo úcias luga e empo, a i idades de pa izanamen o (e sua
a aliação), elação com ambien e e a imaisiais, e e nidade, luga de mo ino poilsio, ago a com elação.
1.2. Luga e ho a de nascimen o
Pa izano iden idade como causaionê consis e de mui os de alh. Teks yne ixou
algumas sakinių sob e o pa izano luga de o igem. Às ezes indica-se na i is
aldeia, p z. :
Pa izano G ozdas-Lapelis Lapelis o iginęs do ilão Žibučių. Em alguns casos
indica-se pa izano pe ença a kaimui, alschi, e c., mas não semp e é ób io, se es e
é na i a luga , se nela habi ada, ou só kau asi, например. : Poka is, ėmimai, amoso
Juodsodės pa izano Di meikis, cujo mo o ninguém iu.
Mūšyje mo eu S asys Ju ke ičius e um pa izano de T oškūnų. Publicis ikas
ex os ala-se sob e de a o i usius (ou ainda i os) pa izanos, po an o
mui as ezes n'am mesmo sen inho ap esen a-se nãoêžai conc e os biog a ia
ac s. F equen emen e jun a luga de nascimen o indica-se e exa a da a de
nascimen o, p z. :
Pa izano Pe as Kemeklis nasceu 1923 m. Ša kių k., Jūžin ų lsč., Rokiškio apsk.
Pasacoja An anas Žibu is (b. 1937 m. Ma iniškių k., Taujėnų alsčiuje). dados
G e a gimimo da os ame pačiame sakinyje pa eikiama i ki okių išsamių
pessoais (pa izanação du ação, ei os de e es, mo adi luga , da e,
ci cuns âncias e e c.), exemplo. :
Pane ėžio senamiescio cemi é ias p ocu ada pa izano An ano
Ba ausko-Vėja aikio (19131945), mo o aduando J. Kučą-Finką, palaikų, mas não encon a.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
192 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Na aquela i e ių luomą pa izano panašus a é seu eligiene espí i oia, que
acompanhou pa izanų público o e pessoal o ida.
Nesse con ex o eligiingumas en ende-se quan o mais amplamen e, não só como
c ença, de oaldumas. Algi do Juliaus G eim a i ma, esis en us une uma é, e
esis encinis sąjūdis é eligiosa cong egação com seus ma kinhos, seu askeze
(G eimas 1991: 306); é uma ce a speci inė sensaminė a mos e a, na qual se
desen ol e e i e-se uma cosmé ica25. Rečiau minimi indi idualūs būdo aožai, p z.
:Ob ašuas p o e šiški Balio pala as, que na Li uânia os u u os senho es mūsų
nuopelnus sau ski s, p imei os gi sis, e aquele en ois e dadei o pa izana, kuklus e
ylus, gal заmi š as se á.
Todos pa izanos con idcei nes a e a, longas nãoėgs an ys iešė i, po an o
neįky ūs. Liūdnos, paupe gusios, aš un ą dezme ão baigiančio pa izano Tomo
Vizba o-Lebedžio olhos.
Mais equen emen e mencionadas posi i as ca ac e ís icas do modo pa izanų, embo a econhecida:
Não odo pa izano ou mais a de pa icipan e de o ganizações de pog indzi e a
mo as ou nep iekaiš ingas homem.
Pa izanas manei a, compo amen o não mui o lemb o e a iados
egulamen a es a u os, eg as, ins uções, no minhas a os ou p on amen e
p oibições, exemplo. : Pa isanos o am p oibidas en a em em amo e bebe .
Pa izanos e am es i amen e p oibida expi a , que ig umo nep a as ų, que
pe a gę nãožmig ų e e ninu sonogu.
Analizando ilus ações b iskėja quan o idealizuo pa zano manei a: isso
excepcionalmen e ąsús, eligiosos, is e mingi, mo aliamen e i i, ieis seus
ideais pa io ai. mesmo hoje his o iado es econhecem que na esis encine a
lu a p e alecia ypa inga sensaminė a mos e a, c ença, di e en e do que na
ida no mal pe cepção de alo es (Anušauskas 2004: 250).
1.9. Ca ac e ís icas Ex e io es
Teks yne bas an e poucos sakinių, nos quais se ia indicadas pa izanas
ca ac e ís icas ex e nas. A exibição do homem es ando na cons an e lu a ou
mo e dian ei a não é um assun o essencial. Sob e ela encaminha-se só
comen ando o og a ias, lemb ando um ou ou o conc e os pessoa, exemplo. :
25 Rezis encia não só obs aciou adqui i a so ie as. Hoje pe cebemos que o mo imen o pa izanino e sua
cosmo isão i e am impo ância pa a as o igens Sąjūdžio (Landsbe gis 1999: 257). Segundo his o io ikų,
do genocídio de uma nação nasceu esis encia, e Sąjūdis ischi enês seu cou io, ex i pado do
assassiny osios mãe įsčių (Guda ičius 1999: 670).
S aipsniai / A icles 193
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
Š iesus jaunuolis, nuo aukoje s o in is a p d asiškių – pa izanas Juozas
Sku kis.
Vy esnis pa izano e a de médio auge com ūsų kuokš eliu panosėj, me odês já
jo em e pa ešus em simplesą es adoe į. P incipal a ibu o pa izano ginklas, p z. :
Mesmo a menlais, a im ais de nukau ųjų pa izanų, specialų bū į apginkla o.
Tyčiodamiesi saugumiečiai a es am pa izanu in oda ė šau u ą. Vie inhos
s ibos pa izanos não emia: naquela época já e a bem ginkluo i, inha a iacinį
kulkos aidį, minos aidį, nemažai au oma inių šau u ų.
1.10. Ho a de início de pa izanamen o
Dažniausiai nu odomas ikslus pa izana imo p adžios laikas: ilius acijose
minimi konk e ūs me ai, me ų laikas a mėnuo, p z.:
Pa izano caminho Klajūnas começou em 1945 anos U enos apsk i yje. 1944
anos a dly ą au enį Šniuoliai o nou pa izanais. Em 1945 m. início ing essou
em pa izanus e lu ou a é 1953 m. p ima e a, quando oi a es us uado,
1954-aisiais sucu ido. 1945 m. mês de ab il pas aukê do legalaus ida e começou
pa izano caminho Vanago slapy a džiu.
Ap oximikslį empo ma cam secundu inhas p ijungiamieji sakiniai, p z. :
Quando e aqui o nou insegu o, saiu nas pa izanus Ša ūną e Rūgš ymą em Šimonių gi ią.
E quando o gue a e minando pais e i mã pas ou pa a Ociden e, Olegas saiu pa a
Li uânia pa izanus.
Mui o equen es apôixlio de empo semą con endo leksemas gue a, poka is,
okupação e pan. P z. :
Du an e os anos da ocupação so ié ica já J. Aleksos ãs saiu em pa isanos. Nos
anos Poka io um deles ilho Pe as saiu pa a os pa izanos. Encon ou ela e
p imo Joná Kazlauską, lemb ou ou a p imoolão Juozá Kazlauską, depois da
gue a saído no pa izanus e mo o de s ibos mão.
1.11. Pa izanų eikla
Pa izanau i homens começa am imedia amen e após a gue a, po ém a
e dadei a a i idade pa izaninė começa a só adêp ando o ju amen o: s odami
saiką, bu o su ašomas pa eigų ėjimo lapas, 1946 m. į es os ka inės uni o mos,
em pa izanų g e as homens da am p iseski iamieji bem pasižymėjimo sinais
eks yno pa yzdžiai:
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Ac a Linguis ica 194 Li huanica LXXIX
1944 m. augpjúcio mês Pla elių miške, pa izanų s o ykloje, gen. l n. MoTačiau
iejus Pečiulionis, pakėlęs dešinę anką, iškilmingai ka ojo p iesaikos žodžius.
J. Žemai is ejei a gy ybę jadančius p opos as e pe manece iel ao ka ininko
e pa izano duo ai p osaikai.
Teks yne as a kele as sakinių, ku iuose pa izaninė eikla apibūdinama
(Anušauskas 2004: 247). Isso es emunha e mui o desc end in ai, exemplo. :
Pa izanos de em ealiza p opagandís ico, agi aciní e escškinamo
abalho en e pessoas.
Mais equen emen e pa izaniné a i idades ma cklina algumas dezas
ak y aus eiksmo eiksmažodžių. Isolse-se algumas mais b ilhan es desses
g upos eiksmažodžių. Slink ies, mo imen o eiksmažodžiai: a ei i, bėg i,
nusigau i, sup i, ažia e pan. P z. :
Quando i am que a aldeia su a pa isans, já e a a de. Ko imsi
açõesmazodžiai: nuki s i, comba e , numuš i, ocupa , liquidua , des ui ,
paklo i, apon a , dispa a (s), sucu udi i, za al i e pan. P z. : Jas
cap u a am na es ada pe o daquele luga , onde dispa a am pa izanos
com sk ebais e ka ei ias.
E pa isanos con inua am lu ando, espe andoendo que apidamen e isauš
independência. Į ai ūs ou os a i o do ação açõesmaodžiai: puni , en ega ,
ans e i , kas i, naikin i, esis in is, sek i, susciek i, za e i e pan. P.j.: Em
1946 começámos a publica o nosso diá io Li u os pa izanas26. Especialmen e
lhes malca am in o mado es de segu ança e agen es e so ié icos a i is as,
ad pa isans os ale a am, cas iga am e anihila am. Ilus ações ečiau ala-se
sob e compa a passy ią a i idades pa izanų27 (ji neiš eikš a conc e os
ações a i as). Talias a i idades p incipalmen e ma cam-na di e sos
agi možodžiai de con e sação: p abilo, kalbėjo, con eio, lemb ena e pan. P z. :
E hoje i endo pa isano Juozas Jaka onis con ou-me como, ainda c iança
sendo, pegou em Me kio sexina haukusią maldaknygę. Como lemb a o
pa isano J. Kadžionis-Bėda, con on os com es ibas e ka-
ei iais uo me u ykda o dažnai.
26 Desde 1945 m. a imp ensa do pasip ósimo oi pe mi ida em oda a Li uânia kaimuose, miškuose,
nuošaliese požeminėse slėp u ėse. Cada obyga da inha pelo menos um po uma pe iódico publicação.
Fo am pe mi idos mais de 70 apelidos de jo nais (Gaškai ė 1997: 96; Vėliū ė 2009: 110). 27 No con ex o do
mo imen o pa izaninho as pala as conjunções passy i a i idades, passi us pasioposi inimas são
usadas condicionalmen e, pois a ibu o passi us em seu p incipal signi icado opõeuja esis enção concei os. En ão,
pasy i eikla čia sup an ama kaip išo iškai neiš eikš a, yks an i žmogaus iduje (plg. Gaškai ė,
Kuody ė, Kašė a, Ule ičius 1996: 9).
A igos A icles 195 /
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
Dalej sakinių ala-se sob e pa izano iduje yks ančius ações: manė,
mąs ė, s ajojo, ikėjosi, ylėsi e pan. P z. : a Li uânia, sob e a qual sonha am
os pa izanas li uanos. Pa izanai puoselėjo idėją uni oda a Li uânia a
zū bū inei lu a. Ob iamen e, que eks yne, alando sob e pa izaniné
a i idades, é usada mui o mais a i o ação de açõesmažodžių. Būsenos, i. i. não
a i aus elação de com eiksmu, eiksmažodžių consumada ela i amen e
pouco.
1.12. Relações com en o no e pa en es
Mais equen emen e a ligação com o meio ambien e é man ida a a és yšininkus,
p z. : Tau o igha dos pa izanos padėjėja, yšininkė i ėmėja Ona
Gogai ė-Ma čiukė, lėpusi pa izanus, laidojusi nukau us.
Teks yne minimi į ai ūs ou os ėmėjai de ac i idades pa izanines (pa ienne
pessoas, ig eja e k .), p z. :Assegu ando-se, que pa izanus apoiia pessoas da
Li uânia, ocupan es começa am maciços ėmimos pa a Sibi ą.
Pa izanus da Li uânia ėmė ig eja, po an o o mo imen o oi ela i amen e
i p esnis. Foi doada 1700 dóla es aos pa isans li uanos apoia , dos quais 1000
dóla es doou Rū a Sakienė, seu alecido ma ido Pe o ao alecido i mão pa isano
p isimin i.
Ilius acijose kalbama apie pa izanų palik us a imuosius, ku iuos jie bando
isi a i o ou pelo menos men imis: p incipalmen e mãe, i mã, quan o čiau
ala-se sob e pais, i mãos, sãos, ilha, esposa e pan.28 P z. : Tão expe imen ou não
uma única pa ezano mãe ou i mão. Pa izano pais Jonas e Ma ijona o am
exilados pa a a Sibé ia jun o com o ilho de S asio esposa Gene.
Ki as, bene mais impo an e depois da mãe homem pa izano na ida sesė. Em suas
mãos oi en ecê e e o nê do ka iuomenês a os ogų pa izano Ka ino (slapy a dis)
i mão.
Užauginau pa izano sūnų...
Nucigai o pa izano ilha a o ankų decisão na qua a- ei a anunciou ibunal
de apelação da Li uânia.
Vie oj sa ęs pap ašė ap ūpin i padi b u pasu ieno pa izano žmoną.
Rečiau minimi olimesni giminės: s ainis, dėdė e pan. Pg.: 28 su p eenden emen e isso, que e nas
canções pa izanas mais equen emen e mencionam mãe, i mã e amadaji: 104 canções
pa izanas mãe é mencionada 112 ezes, amadaji 50 ezes, i mão 47 ezes, i mão 32 ezes,
ė as – 17 ka ų, o žmona neminima nė ka o (Vaš okas 1969: 6).
AURELIJA GRITĖNIENĖ
196 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
sa ano io Li uano Ju gio Naudžiaus ne ūkas Valdas Ščiglinskas com a esposa Rima e
sūnelias Edga u e E aldu, pa izano D agūno s ainis Al onsas Sapijanskas, ou os
pa icipan es, pe encien es Poli inių kalinių i em inių sąjungai. Sk ebai noi e a
le ou-o a Dauman ų kaimą em pa izano dėdę e en e ou-o no la želyje.
1.13. Ho a e luga da lu a
P óximo mais comum sinal do empo daik a a dis poka is, p z. : P asidėjus
a gimimui, ica am i os poka io pa izanai euni am ku pakliu o zácas us seus
amigos dos palaikus e en e a am A iogalos cemícios. Minimi e p ecisos combos
anos, meses, dias, po exemplo: 19441945 m. os pa izanas do bai o su enga am
mui o ko inių ope ações, des uí am meno es cidades ipululas so ié icas e
es abelecimen os adminis a i os. Du an e o p imei o pog omo, noi e de junho
25 h em 26 h, pa izanas li uanos lik ida o mais de 1500 judeus, pad eė ou ou a
des uiu á ias sinagogas e sudo ino judeus qua al, no qual e a sob e 60 casas.
F equen emen e mencionado ho a do dia amanhã, éspe a, noi e, p z. : Auš an
iu do bosque êganços pa izanos. Ao anoi ece , comple amen e en emus,
lançamos ka iškus úbus, ansi engiamos pa izanais e saídaimos pa a as
aldeias.
Du an e Nak ie, p isêlinha pa izane aldžios casa susp gdino. Tipiška
geog a inė luga de lu a bosque. Esse luga de lu a ma ca p elinksnio em junginiai
e daik a a džių lo es as, gi ia á ias o mas aleg nių. O luga de Ko os pode
se abs ak i ( iesiog miškas ou gi ia), p z. : Pai imoj após laido u ias pasi aukê
em miška pas pa izanus. Abu obse a a, como pa isans anquilamen e
deixa am a lo es a. Gana equen emen e indica-se conc e os bosque, p z. :
Quando de Obelių k aš o pa izanos em 1949 anos pasi aukė em Ignalinas miškus,
An anina palaikė yšius pe gi ininką A aminą. Gen ejas, cujos ei auda osi
sob e algumku Lėno gi ios ankmėje assis ojusius pa izanus, aukė pečiais.
Foi indicado encon a -se com Šimonių gi ios pa izanais, com Pe o Masilionio
(Napoleono) bú iu.
Poka io pa izanai ko ėsi i užda ose e d ėse. Dažniausiai požeminės užmas-
kuo as pa izanos escėp u es chamadas bunke iais, p z. : Bunke y com eles
es a am e ou os pa isans: Juozas Ža žojus Jazminas, Adelė Talu y ė, Kazys
Kniazys.
A igos A icles 197 /
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
Y a žinoma iš pačių čekis ų dokumen ų a ne kai ku ių so ie inės is o iog a ijos
on es, que pa izanos às ezes ins ala am de dois al os bunke is. Quan o
ečiau sob e as ins alada sala p a se esclêp i chama-se slėp u e, p z. : Desde
o início pa izanos Sudeikių ais e, sob e colniuko (a luga chama a Sa i colnai),
inha išsikasê didelę, mui o bem equipada a lėp u ę com gul ais, pa alyne. D nele
ilus ações bunke io luga não nubodoma, exemplo. : Me pa ece, que mais li es
o am os pa isans li uanos nos bunke s. Ragu oj é ainda i as yšininkes,
quais i am, como do bunke io ele ados pa izanus is ebi eliai cankino.
Em alguns di ículos encon amos in o mação de que bunke oca-se
lo es e, ais e e e c.29. P z. :
Bunke , no qual B onė Žemguly ė man e e-se com alguns ou os pa izanos,
esconpėjo suspei a nãoeliançada em luga baixo de Aisėnų miške, po pa de
quilóme os a pa i Vei i žėnų P iekulės kelio.
Da ilus ações sužilamos, que bunke ías e am ins alados e no e i ó io do
sodybos (po ki e, pi imi, ūsyje e e c.), p z. : Liguamen e esse mesmo
bunke oi ins alado sob pa isans ajudeiou do homem pi imi.
Čekis ai ealizou ope ação: en ou pega i os bunke yje po ki e localizados
pa izanus.
1.14. Mo e
Pa izanai agico des ino pessoas. Is o ikų eigimo, 19441953 m. na Li uânia
mo eu sob e 20 milha es. pa izanos. De aco do com 1945 m. es a ís ica, cada dia
na Li uânia mo ú am 27 lu ado es da libe dade (Gaškai ė, Kuody ė, Kašė a,
Ule ičius 1996: 352). Teks yne ixsuo a mul idão sakinių, nos quais ala-se sob e a
mo e dos lu ado es pela libe dade. Pa izano mo eis pode se isokia. A maio
pa e dos pa izanos mo ūa comba e, p z. : Kau ynėse mo eu o comandan e e 22 pa izanos.
Foi nukau b igada de p o eção pa izano Juozas Di meikis-Diemedis, e suju ado
pa izano Ed a das Ba čas-Adzius pego o nelais ę. Oi i mo š a de joiazdas, nunuody i e
pan. P z. : Foi expe imen ada e kau ynes, e jo ens homens de mo e, e semjêgiškumą,
quando esga çados plučiais, e idos pa isans mo a am sem medicinines assis ência: a
e ida inhaçoi e pe niçinė i sem nenhuma na kozês, sem unspainan es medicamen os, 29
De alhai pa izanų bunke iai ap ašomiolės Gaška Nijgoje (Gaškai ė 1997: 7481).
AURELIJA GRITĖNIENĖ
198 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
An ai Kup eliškio (Kupiškio ajonas) kunigas An anas Valan inas MGB nu o-
dymu pa aišino pa izanos za oadi o bebida […] dois deles mo e am, cinco o am
de idos. Não que endo subliū i aos inimigos e ai seus, pa isans mui as ezes eles
mesmos susi-gida am30, exemplo. : Pessoas ma ê, como pa izana, odo aplecês de
sangue, a calaupê, pe sižegnoyo e, adiėjęs à cabeça g ana ą, susp gdino. Apsup yje
nusišo ė úl imo pa izano do condado de Vy au o An anas K aujelis Siaubūnas,
mo eu úl imo pa izano do condado de Zemaičius P anas Končius
Adomas.
Mo almen e sujuis ieji pede, que eles assassinados comba e amigos, po
K auju užlie omis akimis me din is pa izanas p a a ė: „P ibaik mane, b oli“.
Mi is – nuola inė pa izanų palydo ė. Jie egi sa o bend ažygių žū is, ka ais
exemplo: em ma a mo almen e sujuis us amigos, kaunasi e en iam pa a aną
mundo inimus, o emen e sen indo seus p óp ios pacinhosidade, po que žiu i mo čiai em olha cada dia.
1.15. Ho a e luga de mo e
Teks yno amos as mui o equen emen e indicado exa os ho a de
mo e. F equen emen e minimi pon os anos de mo e, exemplo. :
Ac edi a-se que o úl imo pa izano no dis i o de Vyči mo eu em 1959. Sê
mesmo dia o o deninu do 2o g au da c uz Vyčio oi ag aciado seu ilho, 1948
anos mo o pa izano Algi das Va kala. Dalej exemplos indicam-se não só
zú ies ano, mas e mês, dia, po exemplo.: 1952 anos mês de ab il mo eu os
úl imos pa izanos do G ani o ajão. Mo eu ele 1949 m. no emb o 13 d. jun o
com pa izanais Jonu Dageliu-Gin a u e
Danu e Do ydėnai e de Su degio.
Mui o mui as ezes o empo de mo e es á elacionado com uma especí ica
localidade, po exemplo. : G ažina pai pa izano Jonas Bunikis mo eu
1947-á ios p ecoceu augpjúcio manhã me į pe o Pypliškės aldeia esiden e
An ano Šmuilio sodybos. Úl imo kuopos pa izano P anas Ju kėnas-Eimu is de
Ki kų kaimo žu o 1954-aisiais Gab ėnų miške.
Dabužių apylinkės Rečiau ho a de mo e indicado não ão conc e amen e
simplesmen e di oomas empo do ano, exemplo. :
Ki ą asa ą Vešeikių miške bu o nušau i ys pa izanai – Balys Pu imas, Si-
u is do Bikūnų aldeia e G igaliūnas de Do ainių.
30 Mo ališkai i i pa izanai, pa ekę į be il išką padė į, no ėdami iš eng i a eš o i kankinimų a -
dan , ned ejodami susisp ogdinda o a nusišauda o. Žinoma daugiau kaip 500 okių a ejų (LK
1996: 13; Anušauskas 2004: 251).
A igos A icles 199 /
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
Teks yne mui as ilus ações, nas quais indica-se mui o exacli local de mo e:
conc e ous kaimas, alsčius, apylinkė, например. : Mas ónių kaime (Del u os
Ki as mano bend amokslis pa izanas Pe as Pociūnas žu o 1947 m. ko o 4 d.
lsč.).
É possí el en ende , o que signi ica a sua ex o quinha almaia a no ícia sob e o
segundo ã do pa izano, Jono, mo e no Raishupio.
As ci cuns âncias da mo e mui as ezes são p ecisadas, ex. :
Assim belaukando ecebi no icia, que pa izano com im companhei os de lu a mo eu
14.06.13 1946 Gediminaičiuose (Š ėkšnos apyl.), eigulio An ano No ilo sodyboje
emi i .
1965 m. ma ço 17 d. pe ka iuomenės ope ação, à qual lide a a KGB mj . Nachmanas
Dušanskis, An ano e Onos Pinke ičių name nusišo ė úl imo pa izano li uano
An anas K aujelis, an es isso des uído documen os. Quando is o de exemplos,
quase em odos os casos, alando sob e pa izano zū į, aki aizdi conc e os empo
e conc e as espaço junção.
1.16. Luga de poilsio e e no
19441945 m. nukau ieji ge almen e e am deixados em luga es de mo e, ad
p óximos aos pa yka am eles sec e čia en e a (Gaškai ė 1997: 49). Teks yne
encon não uma ilus ação sob e slapčia laidojamus pa izanus, p z. : Em
inéggias kau ynėse ambos pa izanas mo e am e yšininkų segup a o am
en e ados Pu iliškių kapinai ėse.
Nessas kau ynėse pescadas pa izanas clandes inamen e en e a i Lėno
pa ápiias cemi é ias. No en an o incompa adamen e mais sakinių, nos quais
mencionam, que encalci a pa izanos cadá e es lançam municipios u gaus
aikš ėse, sob e g indinių, a eiam in o pas a ų pa edes e pan. P z. :
Nukau us pa izanus en ão aze em a Va ėną e lança am na g indinha dian e
NKVD sede.
Nukau uosos pa isanos eles le a am a Ka a ską, sus a ê à mu o, o og a ou,
yčiojosi, spa dė.
1945 anos p ima e a em p aça do município i e os p imus p imei os mo os
pa isanos. Isso são c uéis, mas bas an e comuns as imagens daquele empo. Pa a
in imida os habi an es, enka ėdis ai nukau uosius mui as ezes le a am em
cidades e guldya am em luga es públicos. Tais acções o icialmen e chama am
a pazinho, po ém na e dade seu obje i o e a panici a mo ossius e mos a
pasi inkusių ko os kelią (Gaškai ė 1997: 50).
AURELIJA GRITĖNIENĖ
200 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Ras a pa yzdžių, ku iuose kalbama, kad la onai paliekami pū i a i ose e d-
i en es, qual des ino agua da de odos, ėse, a laidojami em qualque luga
(g io ias, ž y duobėse, pelkėse, jun o de ja dybos, o škues e e c.), np. :
Sup ask, na e o que, que cen enas de milha es de expulsou, in olino, assassé,
na e o que, que plni pag io iai pa isanos kūnų...
Kūnus de peu usių pa izanos nu ežė e pame ė Rokiškio aikš ėje, e mais a de
sume ė za mies elio g io ije.
Não só p idygo c uzes kapinėse, pe laidojus pa izanų palaikus de ž y duobių,
g io ių, šulinių, mas Li uânia e a, que p iglaudė p incipalmen e kūnų. Hoje
pa izanos sangue sulie as luga es ma cados c uzes, placas de memó ia,
monumen os e e c., po ém esnei ados cadá e es ainda i os na memó ia de
elho a ge ação.
1.17. A aliação de a i idade pa izaninha e ligação
com ago a imi
Teks yne encon amos não um exemplo, no qual en am a alia anuome ina
a i idades pa izanas, suas lu as, edda ys es e pan. P z. :
Tudoip sob e nós, pa isanos, cha eou.
Pa izanos g e ose pas agida o nusicaldá ios, mas pa izanos não e am nusicėlis.
E en ão já pode ala sob e conc e os pa izanos, pa izanos e não pa izajas.
nus, nelabai ge us pa izanus i isai blogus pa izanus.
Kai kas jau anksčiau mūsų pa izanus bu o sug upa ęs į kelias ka ego i-
Uma idealis as, ou a de ido às susiklosčiusių ci cuns âncias o ça em sai pa a a
miška, e cia p isiplakėliai.
Na g ande pa e ilus ações alado sob e posi i a a aliação pa izanos: eles são
chamados de he y iais do po o, he ojais31, legendas, seus sangues conside ado
ga bingu, š en u e pan. P z. :
Tad não po nada pa iznai chamam de he y iais da nação, he ojais e pan. A
ko a dos pa izanos li uanos oi he ojiška, po que kau is, sabendo, que
nelaimėsi e jūsi maio sinal de he oïcidade.
Nas canções poka io pa izanas en a ėž inai a am-se como seus paisynês
pa io ai, suas pessoas de ensei.
A é e es e luga pa ilhado pa izano sangue, i o e san e. nai aki aizdžiai iden i icados com os
31 Ypač yškus pa izano kaip au os did y io į aizdis pa izaninėse dainose i poezijoje. Čia pa iza-
adicionais he ois do olclo o ou da his ó ia li uanos: eles lu am e mo š a como pada imų milžinai ou
ka alikų bažnyčios kankiniai (Vaš okas 1969: 23).
A igos A icles / 201
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
Tačiau užsimenama, kad ka ais pa izanų eikla pe e inama a ba inka-
mai, objek y iai neį e inama, p z.:
S aipsnyje com p imi i e iou pa io izmo associamos pessoas, que endem
idealiza e mi ologiza poka io pa izanų combos.
Ma y , alguém oi e ainda es á pa anku pa izanus comp omi ua , acusa po
nebū us coisas.
Nos no amen e kalamas à cabeça a sus pa izano į aizdis, disse Vy au as Kubilius.
Reikėjo g ieb is chan ažo, aídysčių, necessi ou zū bū inai sukomp omi ui i
pa izanus nos olhos das pessoas.
Pon oê-se que a pa izaniné a combá apoiou mui a gen e, exemplo. : po que sob e
s ibus joks deco us homem não emi iu uma boa pala a; po que pa izanus
ama am, ėmė, slėpė, gydė quase odos os cidadãos li uanos, sabemję, quem po isso
g esi. Pessoas do campo ama am e espe a am pa izanos, os apoia am e cuida am.
Como uma amília i emos com pa izanais.
Fas a alguns sakinių, nos quais a i idades pa izanas são a aliadas nega i amen e,
например. : Vocês pa a as al i udes colocam os chamados pa isanos, e eles de iam
chama -se bandi os... E aqueles que p e endem em amosos esc i o es, nos seus
documen á ias apib aiças ou em ou os a igos e li os odos como aco dados
ep esen am pa isanos doiseseliena min ančiais chacalais, ou ainda mais boni os
ampy ais de o ados de sangue de pessoas so ie icas e que no amanhece se ex ingui am.
Ras a ilus ações, nas quais ala-se sob e pa izanas assassinados pessoas,
ep essões, nãožmi š as algumas pa izanas c ueldume, nepag įs as iolência e
e c., aigi, nenu ilimi e nemalonūs ac os, embo a algum que oi azido não pačių
pa izanų, e p isidengus seus nome, например. : Pa izanos execu adas execuções
con a es a ca ego ia de pessoas o am a aliadas con adi o iamen e en e os
p óp ios pa izanos.
Maždaug desde 1950 m. e pa izanos assassina am ci ilius, s ibų, išda ikų ou
saugumiečių genines, dispa audė iš isas amílias.
Hoje emos ainda emanescen es i os de pa izanos. Olhando de posição do
p esen e, eles são chamados an igos. Es as pessoas êm idas que ligam
passado e p esen e, po exemplo. : On em no pá io do Minis é io da P o eção
K aš o o che e do país Valdas Adamkus ex-pa izanos inje ou o dens e
medalhas. Anais anos žilagal is pa izano pe Ka ių dieną disse: NATO pasi ikėk,
bu pa aką laikyk sausą.
Iš p aei ies į šiandieną il as iesiamas pe pa izanų aikus i aikaičius; aip
pa passado e p esen e elação man ém man endo pa izanos sonjones,
deixados a minimai, p z. :
S. Ne as alou sob e pa isanos combos en a izando que impo an eíssimo, o
que nós hoje emos é uma Li uânia li e, sob e a qual sonha a os pa izanas da Li uânia.
I ši uos pa izanų a siminimus a labai skai ys jaunimas, šiandieniniai mokiniai?
AURELIJA GRITĖNIENĖ
208 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Gee ae s Di k 1989: P ospec s and p oblems o p o o ype heo y. Linguis ics
27(4), 141–165.
G ies Th. S e an 2006: Co pus-based me hods and cogni i e seman ics: The many senses o
o un. Co po a in cogni i e linguis ics. Co pus-based app oaches o syn ax and lexis, ed. by
S e an Th. G ies, Ana ol S e anowi sch. Be lin. New Yo k: Mou on de
G uy e , 5799.
Guda ičius Ed a das 1999: Lie u ių mesianizmas. Aniquilação da Li uânia e nau os
ko a 19401998, sud. Izido ius Igna a ičius. Vilnius: Vaga, 667671. Guda ičius Aloyzas
2009: E noling is ica (Tau a alboje). Šiauliai: Šiaulių uni e si á ia publicação.
Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija. Vilnius: Vilniaus uni e si á ia edi o a. Ju ku ė Mingailė
2016: Memo y o he Li huanian gue illa wa : so ie , non-so ie and diaspo as‘s
na a i es. Summa y o doc o al disse a ion. Vilnius uni e si y, The Li huanian ins i u e
o his o y.
LK 1996: Lais ės ko os 19441953 anos. Documen os cole inys, sud. Dalia Kuody ė, Algis
Kašė a. Vilnius: Li uânia poli inių kalinių i em inių sąjunga, 1996. Kašė a Algis 1995:
An iso ie inio pasip esionismo ex ens ai na Li uânia 19441953 m.
Lais ės ko ų a chy as 14, 6570.
Kuody ė Dalia, T ace skis Rokas 2013: The unknown wa . A med an -So ie esis ance
in Li huania in 19441953. Vilnius: Genocide and esis ance esea ch cen e o Li huania.
Landsbe gis Vy au as 1999: Rezis enção signi icação. Aniquilação da Li uânia e
nau os ko a 19401998, sud. Izido ius Igna a ičius. Vilnius: Vaga, 255259. Mauskai ė I ma
2000: Duas an onímicas pa es: mo eisnascimen o, mo eis i ência. T abalhos e
dias 24, 121142.
Ma cinke ičienė Rū a 2008: Gên o limi es e pa ibiai. Expe iências da imp ensa.
Vilnius: Ve sus au eus.
Ma cinke ičienė Rū a 2000: Teks ynų ling is ika ( eo ia e p á ica). T abalhai i
dias 24, 764.
Misiūnas Romualdas, Taagepe a Reinas 1992: Es ados bál icos: anos de
dependomência, 19401980. Vilnius: Min is.
Papau ėly ė Sil ija 2003: Siel a o me a o as em línguas li uãs e usas. Filologia
8, 25–31.
S aipsniai / A icles 209
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
Papau ėly ė-Klo ienė Sil ija 2007: Ling is inės kul ū ologijos b uožai. Šiauliai:
VšĮ Šiaulių uni e si á ia edi o a.
Pe auskienė Ais ė 2017: Places o pa isan wa : memo ialisa ion and he i agisa ion in
he independen Li huania. Summa y o doc o al disse a ion. Vilnius Uni e si y, The
Li huanian Ins i u e o His o y.
Pikčilingis Juozas 1975: Li u ians kalbos s ilis ika 2. Vilnius: Mokslas. Pocius Mindaugas 2005:
Pa isan esis ance in Li huania 19441953: The s uggle wi h inhabi an s accused o
collabo a ion. Summa y o doc o al disse a ion. Klaipėda Uni e si y, The Li huanian
Ins i u e o His o y.
Ozolas Romualdas 2003: 2002-ieji. Li uânia: polí ico e a o do ano. Vilnius: Min is.
S a kauskas Juozas 2001: S ibai. Ginkluo ieji kolabo an ai Lie u oje pa izaninio
ka o laiko a piu (1944–1953). Vilnius: Lie u os gy en ojų genocido i ezis encijos y-
imo cen as.
Ru ko ska K is ina, Sme ona Ma ius, Sme onienė I ena 2017: Ve ybės lie u io
pasaulė aizdyje. Vilnius: Akademinė leidyba. Sme ona Ma ius 2018: Są okų kalba,
au a, es a idade plė iniai jaunimo sąmonėje. Logos 95, 177184.
Š omas Aleksand as 2001: Lais ės ho izon ai. Vilnius: Bal os lankos. Unge e
F ie ich, Schmid Hans-Jö g 2006: An in oduc ion o cogni i e linguis ics. 2nd
edi ion. London: Longman.
Va dys Vy au as S anley 1969: The pa isan mo emen in pos wa Li huania.
Li uanus. Li huanian qua e ly jou nal o a s and sciences 15(1), 112. Vaš okas
Romas 1966: Image o he pa isan. Li uanus. Li huanian qua e ly jou nal o a s
and sciences 12(4), 112.
Vėliū ė Rū a Gab ielė 2009: Pa izanai [N 16]. Vilnius: Cen o de es udo genocido
e esis enção da população li uana.
Vidikas Kazimie as 1962: Gue illa wa a e on he ambe coas . New Yo k: Voyages
P ess.
Williams Raymond 2013: A ocabula y o cul u e and socie y. London: Rou ledge.
Чернейко Людмила, Хо Сон Тэ 2001: Концепты жизнь и смерть как
фрагменты русской языковой картины мира. – Филологические науки 5, 50–58.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
210 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
The Pa isan o Pos wa Li huania
in he Discou se o Opinion Jou nalism
SUMARY
Following he me hodology o concep ual analysis elabo a ed by he Lublin e hnolinand
guis ic school, he a icle a emp s o ind ou how he Li huanian pa isan is concep ualised
ca ego ised in he discou se o opinion jou nalism and wha i s cogni i e de ini ion is. The
ad anced sea ch in he ex s o opinion jou nalism o he Co pus o Con empo a y Li hs ic ly
uanian Language ound app oxima ely 7,500 sen ences on pos wa Li huanian pa isans. By
adhe ing o he chosen me hodology, he concep ual analysis should be pe o med on he basis
o h ee ypes o da a: language sys em, ques ionnai es, and ex s. The p esen a icle
ocuses on he da a o con empo a y ex s o opinion jou nalism only. Hence, is impo an o
unde line ha he cogni i e de ini ion o he pa isan p oposed in he a icle is no absolu e
and ini e; i is based on he indings o he ex ual analysis o one ype only. This de ini ion
should be supplemen ed in he u u e a e s udying sys emic, ic ion and ques ionnai e based
da a. Schola s ha e no ye been d awn o s udy he image o he pa isan in he Li huanian
language and ou wo ld iews; he e o e, i is meaning ul o o mula e he concep o he
PARTISAN on he basis o he analysis o opinion jou nalism ex s; i is in e es ing o see how
ou consciousness pe cei es he pos wa pa isan oday and how much he o ma ion o his
concep is de e mined by a his o ical, poli ical and ideological con ex .
The seman ic analysis o he da a made i clea ha he iden i y o he pa isan in no
uni o m in he co pus. The pe cep ion o he pa isan in he discou se o opinion jou nalism is
h ee- old: 1) as a pa icula , explici ly and accu a ely speci ied pe son; (2) as an abs ac ,
uniden i ied igu e; 3) as an un eal, alsi ied iden i y. No que diz espei o a uma pa icula
iden idade, explici amen e especi icada, a seguin e de inição cogni i a do pa isan pode se
p opos a: A Li huanian pa isan is a pa icipan o he gue illa wa a e agains he egime o
he So ie Union, which ook place in pos wa Li huania 19441953, wi h a known name, sob enome
e nickname, yea o bi h (age) and place o bi h, he pe iod o in ol emen in he gue illa
wa a e, he place, ime and ci cums ances o igh , dea h and bu ial, ma i al and social
s a us, he pos s aken, he belonging o a speci ic mili a y dis ic , pla oon, company, b igade
ou e hnog aphic egion; a pa isan is usually a med, uni o med, ha ing made an oa h,
cha ac e ized by ce ain cha ac e ai s and ex e nal ea u es and usually main aining a
con ac wi h he en i on h ough su i ing pa isans o h ough pa isans d eams, memoi s
men h ough suppo e s. The connec ion be ween he pas and he p esen is main ained
as well as he child en and g andchild en o he pe ished pa isans. Today, hei memo y is
honou ed h ough monumen s, c osses, commemo a i e s ones, ilms, books, ele ision
b oadcas s abou pa isans, e c. The e alua ion o hei ac i i ies is a he ambiguous. Mos
o he illus a ions na ion; hei blood is conside ed sac ed, e c. ; howe e , qui e a numbe o
A igos A icles 211 /
Poka io Lie u os pa izanas publicis iniame disku se
speak abou hei posi i e e alua ion: hey a e e e ed o as he he oes and legends o he
sen ences also An uniden i ied pa isan means an unknown, un amilia , un ecognised,
speak abou he mu de s, a oci ies, e c. commi ed by pa isans.
o go en o concealed pe son wi hou a speci ic name and su name. An un eal pa isan
implies a pe son who is: 1) in he p e-pa isan s a e (no ye a pa isan, almos a pa isan, like a
pa isan); 2) hal -pa isan ( he iden i y is no ealised o he ull); 3) an alleged pa isan
(p e ended, disguised, camou laged, calling onesel a pa isan, in oducing onesel as a
pa isan, e c.).
The ma e ial o he co pus analyzed in he s udy leads o he conclusion ha a he end o he
20 h cen u y he pos wa pa isan o en akes he o m o a oman icised, idealised, e en
my hologised, igu e, as a ce ain ole model o be ollowed, as an ideal ci izen (wa io ) o
agic a e in he Li huanian consciousness. In odays con ex he pa isan igu e eme ges as
a peculia sou ce o inspi a ion o he builde s o he s a e and i s common ci izens.
I should ne e heless be no ed ha such an image o he pa isan is p omp ed by he
ex s o opinion jou nalism o he la e 20 h cen u y only. A análise do opinion jou nalism o
he 1950s1970s would b ing up an absolu ely di e en de ini ion o he pa isan, because he
e alua ion and image o his igu e in peoples consciousness is highly dependen on he
poli ical and his o ical con ex .
Į eik a 2018 m. 19 de se emb o d.
AURELIJA GRITĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
au elija.genely [email p o ec ed]