S aipsniai / A icles 267
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Di ecciones de in es igaciones cien í icas: anosas y ac uales
lenguas Li u ias sin aksė, semán ica y p agma ica, Li uania de
cul u a y bažny inių eks ų is o ija.
DOI
Juozas Pab ėža
ŽEMAIČI KALBA Y RAŠYBA
MOKSLO MONOGRAFIJA Šiauliai: Biblio eca de la Uni e sidad de
Šiaulių Leidybos sky ius (Biblio heca ac o um humani a ico um
uni e si a is Saulensis, lib o No. 17), 2017, 336 p.
ISBN 978-609-8179-10-1, ISSN 1822-7278 ISSN 1822-7278 ISSN 1822-7278 ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISSN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN ISN Wha is wha is he name o wha is he name o wha is he name o wha is he name o wha is being played by he pe son who is going o be killed by he o he people who a e going o be killed by he o he people
A inales del año 2017 apa eció la monog a ía Juozo Pab ėžos en lengua y esc i u a de los
zemaichos ( oliau ŽKR) es impo an e no solo solo solo pa a dialec ólogos, sino ambién a cada
pe sona in e esada en žemai iškumu, ya que es e lib o como žemai iškumo šiškos y econocimien o
posibilidades de concep o e ela los más impo an es, in e esan es y ex ie ados o
con a iamen e los componen es del signi icado de las in es igaciones s okojančius y su
exclusi inum. ŽKR puede in e esa y es á des inada a dos di e en es ipos de des ina a ios. El
p ime ipo de des ina a io es emocionalmen e neu alus lei y oy, que domisi li uanis ika y
dialec ologija: zemaičių kalbinė sis ema se desc ibe en pun os de e e encia man eniendo la
lingüís ica común de los li uanos (es o se e leja y en las o mulaciones de enseñanza que
acen úan las di e encias de dos sis emas lingüís icos, y en los ejemplos ilus uojancios, que casi
siemp e1 es án con con o midad de o ma o signi icado en la calbinía común). Pe o ŽKR iene y o a
emocialmen e jau ų di eccióna . Es e lib o es muy impo an e y a cada zemaichi o zema ichas
šaknų enien e pe sona, pues en ella dada zema iška abėcėlė (p. 167), aikomosios ašybos nuos a ai
(p. 168194) y one inės ansk ipcijos paaiškinimai (p. 3740) pe mi e adqui i los undamen os
elemen a aus aš ingumo. ŽKR 1 Excep o algunos Excep o algunos casos comple amen e
coinciden es con comunine lengua, plg., po ejemplo, me idiones ie asaičių ki čia imo laukùs, asà
pa eik į p. 74.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
268 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX esan ys žemai iškos kul ū os y imų (p. 1736) y
žemaičių kalbos (p. 41113) desc ipciones, žemai išką kalbėjimą pagal ski ingas pa a mes
a s en uojan ys eks ai (p. 114144 i 264) Los esc i os de Žemaičių pa adin as
pa yzdin as žemai iškos li e a ū os kū ybos inkinys (p. 195300) así como a di e sos
aspec os de la e e encia li e a ia žemai iška (p. 301309) de es e skai yko lib o o ecen
una opo unidad de amilia iza se con el ajui žemai iškos aios y su peculia idad. 2017
m. 1920 de oc ub e. El Ins i u o de la Lengua Li uana lle ó a cabo penk oji Alekso
Gi cijas, su na ación aba cando un pe íodo desde la p ime a lie u iška knjiga (1547 m.)
denio (1936–2011) a minimo kon e encija „Kalbų i a mių ans o macijos“.
Juozas Pab ėža šioje kon e encijoje kalbėjo apie žemai iško aš o iš akas i adi-
y Ma yno Maž ydo žemai iškumo has a los ac uales iempos y con A gimimim jun o
adėjusio žemai iškumo sąjūdžio así m. Alekso Gi denio y Juozo Pab ėžos publicado
19982. Tąka P anešėjas p asi a é, que ya y él mismo esąs p epa ado lib o á sob e
ie aaichos lengua y esc i u a. Pe o no solo el con enido de es e cuen o o odo el
comunicado ue impo an e la mayo imp esión a los oyen es dejó la misma mane a de
p esen ación. P anešimą p adėjęs bend ine lie u ių kalba ies kažku iuo eiginį
ilius uojančiu žemai išku pa yzdžiu cambiis o código de la lengua Juozas Pab ėža
nebesug ąžino. Simila žemai iško užkalbėjimo me odología es adap ada y
e isuojamoje lib o: las pa es enseñasías ŽKR se p esen an li iškai, y después de
ellos inse ándose žemai iški eks ai, ilus uojan ys d i di e en es sis emas de
ep esen ación de la habla žemai iško exacliąją y apos ikslę (la p ime a inka an o a
mokančiam, como a nemokančiam kalbė i žemai iškai es o es la llamada sup asimplicin a
one inė ansk ipcija, pag įs a p ecisión de sonidos según su p onunciación (p. 37);
segunda sis ema de esc i u a la esc i u a aplicada con la que se amilia iza el lec o ado
de ŽKR, es á des inada a la co idiana y o li e a ia lengua de los zemaičius / ija ;
isualmen e el úl imo sis ema pa ece conside ablemen e más sencillo, pe o
p ecisamen e ella del lec o equie e zema iško habla de habilidades, y del que comienza
ella aplica p ác icamen e y nemenko zemaičių kalbos dėsningumų, que ŽKR basados en la
compa ación con gene inés sis ema de sonido de la lengua, conocimien omo). Knygas
za e ime dicho zemai iškas ŽKR au o iaus p esen a ion: Eso Skouda ie a zmuogos.
[...] Pab ieja Jūzaps. Ap a iámonos a una monog a ía compues a P a a mė, Į adas, dos
pa es de leccionamien o en la lengua de Zemaičių y la esc i u a de Zemaičių (ambas que
con ienen es as di e en es aiškos habla y esc i u a sis emas ep esen auan es
ex os de ejemplos), lis as de li e a u a, paw zów odyklė y esumen The Samogi ian
Language and W i ing. E aluando el lib o desde el pun o de is a de es uc u a cuán
enclikú a sólo sky elio T ansk ipcija emplazanamien o no en la pa e de la lengua de los
Žemaičiai, y Į ade, que, si no es e in a pas des inado a los undamen os de
ansk ipcijos, pod ía se desc i o como bajoj alga de in es igaciones de o igen y
sa imonė de los žemaičiai, en la cual se discu e el nomb e de Žemaičiai (p. 1719), Da
cul u al 2 plg. U bana ičienė, Ja osla ienė 2018: 144.
Juozas Pab ėža
Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija
Re enzías Re iews 269 ie aaichos mo imien o (p. 2025) y 1988 m. no iemb e 27 d. undada de la
Asociación de Cul u a Žemaičių (p. 2630) así como cues iones de iden idad de žemaičių (p. 3136). Į ade
p esen ando la palab a zemaičiai o igen in e p e aciones, ŽKR au o ius en a éžia d i plu aliskai inės
o mas signi icados de es e nomb e: Žemaičiai (didžiąja aide) signi ica k aš ą, y zemaičiai (mažąja
aide) habi an es (p. 17). Juozo Pab ėžos a i ma que el nomb amien o del país plu alis a ly imi
Zemaičiai es conside ablemen e más an iguo que Sky iuje Zemaičių apa umas (p. 3136) se indican dos
disposiciones sob e el o igen zemaičius: a queólogos P anas Kulikauskas, Tau as Ske ačius, Albinas
ie o a dį Žemai ija (pas a asis „p adėjęs plis i po spaudos a ga imo“ (p. 19)).
Kunce ičius, Adomas Bu imas, Vladas Žulkus, ealizados in es igaciones, p opone zemaičius como
sepa adas gen es (o sepa adas unidades é nicas) de exis encia, y his o iado es Al ydas Niken a,
Zigmas Guda ičius, Ed as Ed ius Ske ačius, Adolmas Zin ičius, e nologas Pe i Kalnius sub ase noso,
sub au 31 como sub au nin (p. del g upo de lenguas). Juozas Pab ėža desc ibe la iden idad y su
peculia idad basándose en los hallazgos de kalbinų Reginos Kliukienės, Rasos K ikly ės, Kazimie o
Župe kos, Sil ijas Papau ėly ės, e nologų Auksuolės Pai ienės, Čeido o Pakalniškio, Pe o Kalniaus,
S asio Gu au o, e nopsichologo Remigijaus Bliumo, e nomuzikologės Lo e os Sungailienės y
especialmen e des acando que el elemen o más impo an e y exclusi o de la cul u a baja, que más
ca ac e iza, iden i ica y ep esen a a la iden idad
Gu ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaja-
jajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaja-
jajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaja-
jajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaj-
ajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaja-
jajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajajaja Sec ius Žemaičių
kalba iniciándose s a ususo lengua s. a mė p egun a. A gumen os que con i man el s a us de la
lengua indican íscusas di e encias de la lengua zemaicia del bend inés y o os a minos, en a izando
que zemaicios lengua iene odos los más impo an es ni eles, pa áme os o cons i uyen es pa es
de cada lengua: oné ica, mo ología, sin axis y lexis (p. 47). El au o acen ua la con icción pe sonal de
que él mismo ie camen e man iene la disposición de que es ie aaiños en lengua, u i i es yškias
a mes (šiau ės žemaičiai dounininkai, pie ų žemaičiai dūnininkai, aka ų žemaičiai donininkai), elšiškių
i k e ingiškių, pa a ų a niškių i aseiniškių pie ų žemaičių i šnek ų i šnek elių (p. 48). Así, el
sis ema lingüís ico zemaicio isualiza a ZKR y se p esen a discu iendo a lengua zemaicia (y al mismo
iempo a sus a mémes, šnek om) ca ac e ís imos ca ac e es de son, p ozodía, mo ología,
sin axis y léxica3. En es a ecenzía žemai iških a mių isumai nomb a ambién pasi elkiama 3
Įp as a, que a mės desc iben p ime o indicando comúnsísimas peculia idades, y despues
susi elkiama ies una conc e ačia a me o ada me. P. ej., Zigmo Zinke ičiaus Dialek ologijoje
inicialmen e se p esen an los yškiausi žemaičių i aukš aičių ski umai (Zinke ičius 1994: 85105), y
en onces abo dan y los žemaičiams del su ( aseiniškiams y a niškiams), los žemaičiams del no e ( elšiškiams y k e ingiškiams), los aka ų žemaičiams ca ac e ís icos oné icos y p ozodía peculia idades ( en, pa 12 1063).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
270 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX concep o de la lengua bajoaičių, po lo que la a ención
se á k epiamos y a lo que, si žemai iško kalbėjimo a ian ų isumos como de una lengua, y no
a mės s a usui concebi ŽKR inka acep a au omá icamen e y aplica a dialek ologiniams
ap ašams įp as us e minus. Como ya se ha mencionado, ie aaichos lengua ŽKR se desc ibe
basado bend ine lengua4. Talia sis ema de e e encia es habi ual li uanos dialek ologicos
desc ipciones adición en y en muchos casos al ác ica comple amen e no obs uye y en
es a monog a ía pe sona). Po ejemplo, žemai iškų a mių y pa a mių ga imos
(ŽKR kaip mokslo monog a ijos s a usas odo, kad pag indiniu ad esa u y a
numa y as bend inę lie u ių kalbą mokan is i apie jos s uk ū ą nusimanan is
peculia idades discu enadas indicando bend inesa de la lengua li u ias los son uo, ie, o, ė, ai, ei,
u, i5, am, an, em, en, ą, ę, ų, į a i ikmenis, desc ūdiendo minkš ųjų č, ž y algunos de o os
p iebalsių a imo peculia umas así como galūnių edukciju. Los bajos de la lengua ap aše
gausu ilus aciones, indican es y dėsningumus, y exim is. Po ejemplo, hablando de d ibalsių ie,
uo žemai iškus a i ikmenis (p. 4952) se discu e y nepaklusima el cambio de dėsningumams, y el
man enimien o de es os sonos en skoliniuose, ales como mes s, s e s; se indican no solo los
apéndices -ien a iaciones (países como, los ma imonios de las muje es, plg. Bu kenẹ, y
algias denominaciones, plg. bulbnẹ, lapnẹ), sino ambién los casos en que j ie o uo, i.e. odos los
zemaičiai ienen ilguosius u, i o umpuosius u, i balsius, po ejemplo, Jũšnzaps JũzọpsJu
‘ozapas, [...] kùmè ku, kada, k umè ‘ki ada, kàžkumè ku, kada, jọmè ku, sumè ku, ô, ô,
lsô, lsô, lsô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô,
sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sô, sss, ss, s, ss, s, s, s, s, , s, ,
, s, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , (p. 52)).
ZKR ca ac e ís ico simple desc ipción es encomiable y, ob iamen e, de su es á
especí icamen e buscada6. Sin emba go un o o caso al lec o se p esen a una explicación
pa icula men e sup esionada pe mi e suje o duda al ác ica sen ido. Plg., po ejemplo,
bend ines lengua uo, ie co espondimenos pie os ie aaicios a mée desc údeno comienzo á
y odo pá a o, pe mi iancia spė i, que mismo Au o ius sup esionan am a ian e no inclinés (y
como cien í ic y no debe ía) ap ueba , plg. : Sou he n žemaičiai [...] en luga uo, ie a ia sonus,
panašius en ilguosius u, i, ej.: dûna ‘duona, [...] s s s ‘s ies as [...]. Es cie o, algunos lingüis as
(A. Gi denis, J. Bukan is, D. A kočai y ė, Lie u ių kalbos a mių 4 Es cie o, a eces las
peculia idades de la lengua žemaičių ŽKR se compa an y con aukš aičiams būdingmi, ej., p. 7576.
5
Nemažai a ención p es ando y u, i eg esy inės asimiliaciones, po la cual no es zemaičių elšiškių
pa a mė di e encia de no es zemaičių k e ingiškių, casos ejem discu idos (plg. p. 5762). 6 La e e encia
que hay P a a mėje pe mi e es o conside a uno de los obje i os del lib o, i. i. can o posible sumple
más, en endama y más accesible desc ibi la lengua zemaičių, su exclusi inumą (p. 11).
Juozas Pab ėža
Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija
Re iews de Re isións 271 ch es oma ijos suda y ojai7) a i man que aquí no
hay la gas oces (mono ongai) u, i, y p óximos d ibalsiams junginiai
(di ongoidai) u, i, ej.: dûna ‘duona, [...] s s s ‘s ies as [...]. Ma a ios es udios,
expe imen os ha demos ado que las lenguas comun ines ie, uo y y, ū
co espondien es su os ie asaiños a i s ‘ y as, l ẹ ‘lie i y l ẹ ‘ly i [...].
mėje nė a isai apa ūs ga sai, nes ski iasi okios o mos, kaip  s ‘ ie as’
(p. 50)8 Žemai iškų ga sų peculia idad ŽKR se es ue za desc ibi a k epiando a
es o no solo žemai iškai nemokančių skai y ojų (plg., po ejemplo,
no es imen os u imų ou, ėi nep iim inumą bend inei lie u ių kalbai, u inčiai ou
ik skoliniuose klounas, šou (p. 49 a i.50)), sino y los p opios žemaičių, que
buscan egula men e palab as del idioma común, plg. :
[...] la mayo ía zemaiñas (issky us aka inę część) longi udos en ensadas
balsios o, ė del odo ienen. O i ap ende a i ales sonidos, cuyo no hay
en el sis ema de la lengua na i a, nepap as ai di ícil. Debido a eso no un
zemai is, incluso del odo no mal ap endído bend iná lengua, suelen su
e dade a kilmę emi oda d ibalsindando o, ė balsius. (p. 5354)
Tales di e en es one icas ade inancias e e odas son habi uales a las
desc ipciones dialec ológicas de la lengua li uana9, pe o cabe elogia que ŽKR es o
se hace p esen ando cuan os más ejemplos (plg. en palab as in e nacionales,
skoliniuose o ik ose los nomb es lauk inų más nue os p ebalsių , ch, h de
sus i ución a sis emas acos umb iais co espondimenimis p, k, g ( ales como
dûlpis ‘Adol as [...], kuligáns [...]chuliganas, g [...]sihimnas) o odos sus casos de
anulación (pl 70g ek â s h [...]), p ebal j (pliešimo, e, i) o (p iešio u) y p e imo (pl. j.
j. j. dėžė, . . . . . . . . . . . . . . . .)).
Cap icios de P ozodía se discu en ca ac e ís icas de ki chiación p opias de los
bajosaios (p. 7484) y se desc íben sus disponibles lauž inė, ęs inė así como cie o
a ian e de la úl ima idu inė p iegaidės (p. 8586), mencionando ambién lo que a
cie os luga es de la Žemai ija y a se asignan a ibuc inio del ki čio p iegaidės (p.
86), y los in onaciones pueden nulem i y cie os pa en escos (p. 87). Aquí ambién se
indica, cómo e enaichos ki chiación y p iegaidžių peculia idad conocimien o puede
p a e s i mokan (is) bend inesa lengua ki chiación (p. 8384). De echo, dialec ología
no in e esada al lec o , y especialmen e žemaichi, empezáis a leído ŽKR Ki čia imą
(p. 7478), enca se kan iam, po que aquí basado ki čio a i aukimo eo ía
dėsningumo como de sí en endido
7 Ž . Bace ičiū ė i k ., sud. 2004.
8 Apie šiuos di ongoidus da plg. Zinke ičius 1994: 105.
9 Sob e a mės in luencia á y bajosaiños e guilancias a imo di icul ades hablando en bend ine
lengua li a ians é. Zinke ičius 1966: 2021; 1994: 126131; G ina eckis 1973: 3135.

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
272 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
dalyku apibūdinamos nuo bend inės kalbos besiski iančios žemaičių kalbos
( iplesliau, ame osos aislilos a minos e i o iosías ame osas mane as
pasi eiškian es) ca ac e ís icas del ki chiamien o. Sin ninguna explicación eó ica
y e e encias empezado a usa el é mino apa amien o de ki cio pa ece
spendjian e spąs us ŽKR suge idos ie as de lengua concepciones, po que, en
nuo odų į akcen ologams įp as o disku so sąlygiškumą10, žemaičiams, mąs an-
ausencia de ningún inicial eó ico sup oducidamien o y aquellos de su lengua ma e na
en endimien o en ma cos, puede se di ícil en ende , po qué según ellos na u al
mé odo de ki ciación se llama condicional, o uni e sal, ki cio apa amien o (ž . a
con inuación ci adas 4 pá a o). Plg. cuán ab e iado sky elio Ki čia anje comienzo:
Según ki čiación los zemaičiai pueden se dis ibuidos en cua o aco os: 1. Pa iña
pa e in e io (Šilù ė, Vainù as, Pãg aman is, Tau agė, Skaud lė, E ž ilkas) odo
el sis ema de ki čiación muy simila a la común lengua, i. e. ki is se man iene en
odos los casos y no se e i a, ej.: pugà ‘pūgà, gi ‘gui à, laukùs ‘laukùs [...], žal ýs
‘žal ýs, ag à ag, pequeños ‘mažõs. Todos o os zemaičiai iene unokį o o ookį
ki čio a i aukimą desde galūnės en la palab a comienzią. Se dis inguen dos ipos
de abs acción ki cio: condicional y uni e sal. Nelygu skiemens, en el cual
a áujema, can idadidad, condicionalis ki cio a asiónom en dos g ados.
2. En una pa cela muy pequeña de los ie as bajos del su , sob e Raséinius,
Vidùklę, Nemakščiùs, Ldu ėnus, hay una e acción del ki is de segundo g ado:
ki is se e i a desde umpos galūnės en an espasku inį la goą skiemenį, ej.:
pũgà ‘pūgà, g ‘ àgy à, lãũs ‘ aglaukùs [...], pe o [...] el culo ama illo ‘žal ũs,
‘ ag, mažũos ‘mažõs.
3. Fuendo a el no e ya en algo mayo á ea de las ie as del su , sob e Pãk ažan į, K ažiùs, Kelmę,
Kiauno iùs, Šáukėnus, Kù u ėnus, ki is a apado según el p ime g ado condiginį (o in ensy esnį
condiginį) ki čio a i aukimą, . i. y. umpos galūnės desde an e aposl imo pe o de cualquie longi ud
(ilgüa o) skiemenį, po ejemplo: g àgy àgy, d ‘dienkuà, lãnàslaukùs, pe o [...] zũal s ‘žal ĩs, ‘ agma,
‘žõs pequeños. čių a niškių) iene uni e so inio (in ensi iausią) ki čio a i aukimą: ki is 10 Plg.
Vy au as Rinke ičiaus simplemen e p esen ada es a desc ipción de la condicionalidad de es e
4. Dauguma žemaičių ( isi šiau ės, didžioji dalis aka ų i pie ų žemai-
é mino no solo epi e u llamado, sino y aba cando bend inés lengua apsmą compa a i a de sis emas
de ki chiación pun o de e e encia: Iš sis eminių ki čio ie ų nesu apimų a pmių isų pi ma minė inas
šiau ės i šiau ės aka ų Lie u os a mėms būdingas ad. ki čio a i aukimas de galinių žodžio
skiemenų, ku ie ki ose a mėse ki čiuo i. [...] Bend inė lie u ių kalba, susi o mu iusi palygin i
a chajiškos aka ų aukš aičių a mės, en la cual bien dis inguidas p iegaidės y no hay ki čio
a i aukimo, pag indu, es con enien e pun o de e e encia e e encial de la his o ia ki čia imo
(Rinke ičius 2015: 24; 25).
Juozas Pab ėža
Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija
Re iews de Re isións 273 ab acido desde ampos y la gas i agalés galūnés en cualquie longi ud
de p ime a skiemenía, ej.: g à ‘gy à, bãiss ‘baisùs, [...] šàkà ‘šakà, [...] jel s ‘žal ỹs, [...] k ã ‘ ik a,
e ũ ‘ ė , [...] jukãs ‘juokas [...]. / (p. 7475) , indicando más a de que ales casos no son los mismos
ecuen es11 (nes [n]uo i ap adžių galūnių žemaičiai ki čio nea i aukia, po ejemplo: ka klns
‘ka klnas, šabakš ns ‘šabakš nas, [...] pé mâm ‘pi mám, kẹ âm ‘ki ám, [...] a kls ‘a kliáms, šâms
‘šim áms [...] (p. 7675)), el au o de ŽKR egula el e i o del ki čio žemai ico como un enómeno
elacionado con el llamado e i o del ki čio (p. 7837) y el susu imen o de las susunciones (p. 7812), y
como žžžžžė, las discusiones sob e la apa ición de un p oceso de enacimien o del ki čio (p. 83), y el
e i o del ki čio (p. 78). G eičiausiai Juozo Pab ėžos el eje de in e és cien í ico habían sido du an e
algún iempo los llamados casos de desobediencia de la eo ía de apa amien o ki cio13 y de e minó
es a eo ía como au o en endido de obje o p esen ación en un lib o e isuojamo, po que ki cio
apa amien o no es ni k es ionuojamo, ni jus i icado. ŽKR exima y luga es, donde ki cio a ác imo
como enómeno desc éñimas desde el p ime is azo pueden apa ece a um uno o oam y
con aš a aujan es (plg. eiginius: Ilgą iempo ue manomona, que ki cio a ác imo es
comple amen e egula a us, dėsningas, jokių izimčių nep ipažįs an is eiškinys. Sin emba go, al
es uda se abundan e ma e ial empi iné (a lo la go de 61 000 ejemplos) y p ocesa los esul ados
es adís icamen e [...], esul ó que la abs acción del ki cio e enaichos es no es á ico, sino
dinámico eiškinys (p. 78) y [m]ocando o ap endiendo ki ciación, se puede basa incluso en el a i aukim
del ki cio, po que es p eciziškas, es ic as y dėsningas (p. 88). Tokio objeción iluzión anula ían
adicional no a sob e habla si uaciones na u aleza en el segundo caso, ocan ičiu paski ų žodžių
ki čia imą, po que en el p ime caso p. 7882 se habla de išlų eks ą14). 11 Plg.: [T] i ap adžių galūnių
žemaičiai iene más que bend inė lengua o o as lenguas [...]. Así ie asaicios en dialec os, a
di e encia de al š aičių a mių o bend inė lengua, ci kum leksas, y no nėje dioses en absolu o no
(p z., žũodê ‘žodžiai) (p. 77). Plg. excepcional abundancia de ki ches dis azados de palab as
ki chiación casos: Pasi aiko palab as incluso con cua u ías o penkias ki čiais, ej.: [...] mòzkn ùs
‘muzikán us, dá bnŋkùs ‘da bininkùs, [...] nàbàp g d ‘nebep igi d [...] (p. 78).
akū as y a žymė asis opozicijos na ys“ (p. 75).
12 Taip adinami a ejai, kai „po pag indinio ki čio a si anda naujas šalu inis ki is, ku io bend i-
13 Plg., po ejemplo, Pab ėža 1986.
14 Plg.: Žemaičių išliame ex o se encuen a no an ya pocas palab as, de las cuales galūnių ki is
según eikiančius de aimien o dėsnius sin emba go a eces no a ac ado, ej.: [...] mọžks ‘mužikas,
s uogã ‘s ogai, p as ã ‘p as ai... (p. 78)
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
274 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
Cap iuje Mo ologías peculia idades (p. 89101) abo danci más ma cadamen e
mo ológicamen e (y no one ialmen e) desde bend inesa lengua o o os a mių
besisci ien es o mas de palab as. JosKR se desc iben mi ando a las ski ing
pa es de la lengua daik a a djiu, būd a djiu, į a džiu, eiksmažodžiu,
skai a džiu, p e eiksmiu būdingus di e encias así como discu iausiendo palab as
de da ybos (p. 100101) y d iskai as peculia idad (nes žemaičiai u iik išla ne ien
į a džių, ej.: ẽ.do, ẽd( )ẹ, jdọ, j d( )ẹ, an.do, anẹd( )ẹ (p. 98), pe o y eiksmažodžių,
daik a a džių, būd a džių y incluso pa icipan es diskai ą (ž . p. 99)).
Ap a ian sin aksés b uožus ŽKR en a éjado ie aaičių gebėjimas sa i ai nusaki i acción
si uación, iempo y eikslą. El sis ema del e bo (especialmen e de los no es e) se desc ibe como
ina é, u in i no solo solo eigos e į ykio, sino y in e piní eikslą (p. 103), que suda omos a
nep iešdělinio e bo adjun ando nublukusios signi icaciones p ie eiksmius, pas ip inamuosius
palab as žẽn, laũk, šaliñ, lgiai, kie a, ga a a, kiáu ai, i šu, a ie, i y pan. (p. 102), plg.: pà in ibažnčẹ i
ãkùs d áu â ‘pa i eini en iglesia y niños edi bū iniausiai (Židkai); [...] kàs âu s uo es i ûo bedâ ba
‘kas e sald á sin abajo (Mósėdis); pagi ên ilèk, nes ûou i ûo ‘pagy ena i lekia neiškenčia ilgai
(Lažu a) (p. 103). En es e capí ulo, se en a iza al hablado de los bajos ca ac e ís ico muy ue e
uni isín y esidu ín de iempos de uso con ap iecha (p. 103 104) y a pasacojamája sedaka
llamadas e idencialumo aiškos1515 (p. 103) así como solo bajos ca ac e ís icos sa i i
p ielinksninių kons ukcijų de iniai (p. 104 106) y el o den de palab as exclusi idad (implicando a la
comuna kalbai neįp as ą de inį, p ime o cuando se dice el apellido de una pe sona, y después de ella
êizọ, Kaub s Kazme s baa es ū iu s Kaub ys Kazimie as (Alsds)) nomb es (p. 106). Lexico en el
capí ulo de peculia idades (p. 107113) desc íbenas mejo inclinadas išsilaiky i signi icamines
g upos de palab as. Žemai iškos leksikos peculia idad mos omas p esen ando pluoš ą palab as,
diski s y ų en kelias emines g upos. Es as lis as de palab as (p. 107111) pe mí an al lei o
zemaichi con ia en el sabe eal de la lexis zemai iška, aunque, p obablemen e, con ellas se
p e ende sudo i no solo al lei o de la zemaicija, ya que aquí la lexis zemai iška es á dada no
a mine ansk ipcija, sino, como es habi ual en los dicciona ios, ansponida á la lengua común16
(plg., a s- a supi š is, p. 107108) b . Aquí ambién se discu en y a o os 15 E idencinių o mų
enidas cie as peculia idades o males y uncionales sa i umas, según Axelio Hol oe , complican
su inclusión en sis emas de sedacos y modalumo; sob e e idencialidad como ca ego ía pa asi a ia
más é. Hol oe 2004: 107 . 16 Sob e anspona ismo éase Pab ėža, Ma cišauskai ė, Leskauskai ė
džiui, žmogaus kūno dalių – šlañkai ‘kaulai’, kùš inas ‘kojos kaulelis’, šliežis
2013: 17.
Juozas Pab ėža
Žemaičių kalba i ašyba. Mokslo monog a ija
Re iews de Re isiones 275 a mėms ca ac e ís icas palab as, las cuales
žemaičiai usoja en o o sen ido, ej.: žgiai žem /. ‘namų uošos abajosi,
gy ulių liuoba, kálnai žem. ‘maldos con giesmėmis (p. 111). Ski iue Lexiko
peculia idades habla ambién sob e el papel de los p és amos y su can idad
pa icula men e ensiėmėmable es lo que zemaičiai iene menos p és amos que
o as lenguas li uanas (p. 112113).
Segunda la ecensoujada monog a ía pa e Žemaičių ašyba cons i uye 7 sky eliai:
T umpa žemai iško aš o is o ija, Žemaičių abėcėlė, Balsiai, P iebalsiai, D ibalsiai,
D iga siai, Algunos mo ologías, sin aksės, lexicica dalykai y Žemaičių ašybos
pa yzdžiai. Ap a iando la his o ia de la esc i u a žemai iško (p. 147166)
p incipalmen e mencionan casos de consumo žemai ybių Ma yno Maž ydo
ca echizme (1547 m.), Wol enbü elio pos ilėje (1574 m.), Saliamono M. Sla očinskio
e s ame giesmyne (1646 m.), žomiemai iškas hand aš is eks as (anks y
p is a ymas 1636 m.)17 así como el más impo an e y b isk XVIII a más bajo
monumen o de la lengua 1759 m. T aducción del lib o Bona en u a del polkų idioma
ZIWATAS PONA YR DIEWA MUSU JEZUSA CHRISTUSA18. Más a de se ija la a ención
en el desa ollo del al abe o žemai iško du an e un pe íodo muy impo an e XIX a. y,
p incipalmen e basado en Gied iaus Subačiaus in es igaciones, se p esen an T umpi
samp o a imai sob e las eglas de la g amá ica de los žemaičių, apibend inusi
žemaičių ašom Ju gio Pab ėžos, Simono Daukan o, Mojaus ie Valančiaus zemai se
esc ibe de o ma žemai iškai kalbai ski i, ja ašy i a žemai y Čių u ę da boi (p.
149151) y m. 1855 Juuldos lenkų ašy os g ama ika T umpi apie žemaičių g ama ikos
aisykles, nenuoseklum (p. 151152). ŽKR se en a iza que XIXXX a. sandu ada me idional
occiden al de los alch aicios a mės undamen o susi o mados comúnina lengua
li uanas žemai iško aš o po eikis pe maneció: de ese me o žemai iškoje imp udoje
sa ai aščiuose Žemaičių p ie elius (19251940 m.) y Žemaičių žemė (19401944 m.) ue
discu ido y in i ado a esc ibi žemai iškai (plg. Jono Jablonskio eiginía: Bend am
pa a el bien de la cul u a lingübinesa de la nación se ía ú il pa alelamen e a la
esc i u a li e á ia los žemaičiams ene su p opio (p. 156)), p oponen di e sos (J.
Tau ydas, B. Ju gu is) suno min os esc i os de los žemaičius a ian es (p. 155156),
skelbiama zemaii iškai pa ašy ų pasakoj, pa a imų, p iežonys, So ija
Čiu lionienė-Kyman ai ė y o os au o es (p. 156158)). Con A gimí lús elėjusi nue a
džių, dainų i eilė aščių (minė uose leidiniuose i 1938 m. išleis oje an ologijoje
Žemaičiai žemai iškai už ašy ą sa o kū ybą skelbė S asys Anglickis, P anas Ge-
ola de zemaichos cul u al sąjūdžio impulsó a euni ue zas
17 Ž . Zinke ičius 1974.
18 é Más. Gi denis, Ski man as, pa ., 1998; Gi denis, Gi denienė 1997.
19 Subačius 1993: 5.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
282 Ac a Linguis ica Li huanica LXXX
Hol oe Axel 2004: E idencialumo ca ego ía. G ama inių ka ego ijų y imai [Lie u ių
kalbos g ama ikos da bai 2], Axel Hol oe , Lo e a Semėnienė ( ed.). Vilnius: Ins i u o
de la lengua Li uania, 105120.
Klicne Lo e a: Zemaičių kalbos biblia p is a y a žemai iškai. acceso a In e ne :
h p: www.sk as as.l /?da a=2017-11-24& ub=1065924810&id=1511187726 [ isualizado
2017-11-21].
Linke ičienė Nijolė, Šinkūnienė Jolan a 2012: Asmeniniai į a džiai mokslo kalboje.
Kalbo y a 64(3), 78102. Acceso en in e ne : h p://www.kalbo y a. l . u.l /
wp-con en /uploads2012/04/Kalbo y a_64_78-102.pd . Pab ėža Juozas 1986:
Diach oninės no as sob e ki cio a i aukimu en no es ie asaičių a mėje.
Bal is ica 22(2), 5359.
Pab ėža Juozas, Ma cišauskai ė Vida, Leskauskai ė As a, sud., 2013: No e
zemaičiai elšiškiai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. Pab ėža Juozas: Poudo
ožsė uožės, buobas naso asi. Lec u a pública 2018-0320 LMA V uble skių
biblio ekoje. acceso en in e ne : h pswww.you ube.com/
wa ch? =E 5HqE YiMc.
Subačius Gied ius, pa ., 1993: Es udios de la his o ia egenimo Lie u ių 6. Vilnius:
Mocklo y enciklopedijas edi o ial.
U bana ičienė Joli a, Ja osla ienė Ju gi a, 2018: Alekso Gi denio (1936 2011)
conmemo ación con e encia Kalbų i a mių ans o macijos. Bal is ica 53(1),
143147. Acceso a In e ne : h p:www.bal is ica.l index.php/bal is ica/a icle
iew/2334.
Zinke ičius Zigmas 1966: Lie u os dialek ologija. Vilnius: Min is. Zinke ičius Zigmas
1974: Reikšmingas žemai iškas manusc ip o ex as. Lie u ių kalbo y os p egun as
15, 171193.
Zinke ičius Zigmas 1994: Li u ias lengua dialek ología. Vilnius: Mokslo y
enciklopedijas edi o ial.
Zinke ičius Zigmas 2006: Li u ias a mian o igen. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o.
Į eik a 2019 m. ene o 15 d.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]