S aipsniai / A icles 117
TOMÁŠ HOSKOVEC
P ahos ling is ų bū elis
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-1207-5582 Las di ecciones de
in es igación: lingüo y a común y compa ada, bal ís ica,
indoeu opeís ica, odo mi nė i lo lo gija, es uc u alismos,
semiología.
DOI: doi.o g/10.35321/all85-06
LITHUANICA ALITER:
VISUMINS FILOLOGIJOS
PRITAIKYMAS LITUANISTIKOJE
Li huanica ali e : Encompassing Philology as o
be applied o Bal ic S udies
ANOTACIÓN el
Basándose en Ilja Lemeškino lib o Li huanica ali e (2019), el au o explica, qué es isuminė
ilologija, desa ollada del con empo áneo P ahos ling is ų bū elio, así como mues a, cómo
ella se aplica es udios bal is ikos. Aunque y ap io izada XVI a. y XVII a. p ime a mi ad, su
adap ación siemp e se ealiza sis emá icamen e en odo el con ex o cul u al eu opeo
eniendo en cuen a no solo a bal iškųjų (gene ine sen ido) ex os de lenguas. ESMINIAI
VOODŽIAI: isuminė ilologija, unc ionis s uk u alizmas, compa igamoji kalbo y a, bal ų
kalbos, li uanis ika, p ū enis ika.
ANNOTATION
Repo ando on, and e iewing ho oughly Ilja Lemeškins book Li huanica ali e (Lemeškin 2019), el
au o explica he p og amme o encompassing philology as i has been elabo ado in he
con empo aneous P ague Linguis ic Ci cle, and ou lines how encompassing philology should
app oach na u ally, wi hin a Eu opean cul u al-his o ical amewo k, e en i es ic ed o he
16 h and he i s hal o he 17 h cen u y he whole ma e ial basis o Bal ic linguis ics, which in
i s u n should ne e be es ic ed o he gene ically Bal ic languages only.
KEYWORDS: encompassing philology, unc ional s uc u alism, compa a i e
linguis ics, Bal ic languages, Li huanian, Old P ussian.
TOMÁŠ HOSKOVEC
118 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
I.
Billēmai bhe e sinnimai (www BBE) es la se ie, en la que Ilja Lemeškina monog a ía
Li huanica ali e išleis a y ma cada segundo núme o (Lemeškin Umbe o Dini)
2019), pa adinimas. 2015 me ais leidykloje Vaga iš eilės pi mas pasi odė eika-
las S udies in Old P ussian, ku į pa ašė Viljamas Rygelis Šmols ygas (Schmal s ieg
William Riegel), o leidimui ūpes ingai pa engė Pje as Umbe as Dinis (Pie o
(Schmals ieg 2015). Abu ei ka lai son del mismo g a inio es ilios (įskai an y de ales),
ellos se ca ac e izan al a cul u a de lib os de publicación. Es o, que pi lio as de au en
masis bu o išleis as Vagoje, o an ąjį išleido Lie u ių kalbos ins i u as, e in-
ina kaip o ganizacinis a si ik i nu mas: s a biausia se ijos BBE publika imo
ien isumas.
Ką eiškia šis keis as pa adinimas? Tai y a di b inis kalbinis da inys, sudė-
iš kų p ūsų palab as de lyčių. Jung ukas bhe p ūsų en las monumen uas de la lengua
pa imen ado más como ke u is cien eces, y es o nes e so p esa: signi ica
simplemen e i . Las palab as billēmai y e sinnimai, a a iščiai, son hapax legomena:
billēmai (III 13115) encon ándose sólo pasaje Visagalis gailes ingas die e y pad e,
noso os bylojame ú pagy imą i dėką (Mažiulis 1981: 238); e sinnimai (III 651819) ie nin
elį ez pa a o a nega i a o ma ni e sinnimai pasaje p iešais die ą iene es o
odomos desde dė mė mis sel culpaas dao is, ambiénogi omis, las cuales noso os
ambiénogi nepažįs ame (Mažiulis 1981: 148). El p ime omo p a a mée conjuninys
billēmai bhe e sinnimai es aducido como bylojame y conocįs ame y se explica así:
bylojame sob e su p opia cul u a y conocįs ame la apo ación de la cul u a mundial
es udiinėjando nues a cul u a (BBE I Schmals ieg 2015: 3). Así, obje i o, es á
de inido cla amen e: de es eu os kalbinės e pės zeng i en amplia cul u ū inę á ea.
No hay conocimien o ni de lo que ya se es á p epa ando el e ce omo, ni de qué en él
se habla á, a čiau con aleg ía obse ao ina que ambos I y II omai ellos mismos en sí
mismos in igan emen e įp asmina mi nė aquella dos iejas p ūsų kalbos
eiksmažodžių junginį: nume is I, S udies in Old P ussian, su paan aš e A c i ical
e iew o he ele an li e a u e in he ield om 1975 un il 2005, iš ies api ben d d
d d . nu me is II, Li huanica ali e (be paan aš ės), p esen a, como iejas p ūsų
lengua ma e ialaga debe ía se ki así (lo yniškai ali e ), es deci nujai y de amai,
y inėjama odas cul u as de Eu opa sujas mas u. Pa e des e ki oniškumo es y ese
hecho, que el lib o, que sis emicamen e i ia (senuosius) p ūsų kal bos pa min klus,
llamamasi no P u henica, como ikė umėmės, pe o Li huanica. Paajškinimas, i kė ina,
iz yškės al inal de es e a ículo.
A con inuación la ieja p ússia lengua la llama emos simplemen e p ūsų: noexis e
ninguna mediu inioji o nue o joji p ússia lengua. En la p ime a BBE omo se u iliza
inys Old P ussian – okiečių žodžio al p eußisch kalkė, o pa s okiečių žodis
A ículos A icles 119 /
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
angliškas daį es as en kalbo y ą, cuandoe okiečių kal bo je ue necesa io
sepa a del polí ico es a al p eußisch. An ojo BBE omo au o ius lie u iškai
a oja concep ó p ūsų lengua.
Texynas de monumen os de la p ússia ė a mencas: Baselio y C e a colo onas, que uncionuo ų p ússia
Elbingo i G ūna o žodynai, du liu e oniškojo Ka ekizmo leidimai i Liu e io
Enchi idion. Tuo apsi iboja p ū siš ki eks ai, ku ie sąmoningai bu o suku i am,
habla, apándose colec i i inio bend a imo ac os za ikdamas manusc i ašcios desde XIII a XVI amžių, y
suo omis p iemonėmis. A si ik iniais kalbos pa min klais laiky inos glosos, an-
ejemplos, pa ei kiami k aš o y a des inados lib os sob e p ūsus, edi ados en XVIXVIII amžiais. Ni pi mie
ji, ni los segundos di ec amen e no ue on des inados a la comunicación lingüís ica. Los p ime os su gió
como lib os sa i ninko o consumido as pe sonales ano aos1; los segundos, kaupiami keis enybių y
senienų ko lek cio na imo sume imais, enía pakel i k aš ą ap ashiusio esc i o p es iją. Apa e p ūsų
lengua pa min klų ca ego ía a ibuible nomb es de pe sonas y luga es, encon ados en a chi ís icos
uen es2. džiagą, especialmen e iejosas indoeu opeos de idiomas, aún más an iguas que Li u ias de
lengua, que misma ue conside ada ano ės e alonu, pėdsakais. Los ejemplos de la p ússia ep esen aban
Nuo XIX amžiaus y a ęs adicinis ling is inis požiū is laikė isą ą me-
cons ucciones, las cuales ue on pa ei kia mos como econs ucción de la indoeu opeos, y eso
en epujo p opio de la p ússia e a de odo nepaisoma con enido de monumen os. Las úl imas décadas
expe iencia, como indica Viljamo R. Šmols ygo BBE omas, desde hace cen os años u ilizada p ác ica en
esencia no di ie e, pe o ca ac e ís ico, y d au ge y ag adable es que monumen os de la lengua p ūsų hoy
pun o de is a de calidad y con iabilidad se e alúan mucho p uden emen e. Iljos Lemeškino BBE omas en
cuybiicamen e más al o ni el anskelia mismo mencionados monumen os y i nė jimo mé odo.
Lemeškinas examina sólo in encinius paminklus, i. i. ales, que komu ni ka ciniais sume imais su gió según
cie a isanks inio sumanymą (in en io), y es udiinėja ellos odos: ž el gia en ellos eu opiniame con ex o,
eniendo en cuen a en su unc ionę-komunikacinę paski į bei kul ū i nį-is o inį žan ą. Así académico
na u almen e se p osigue ya an e io men e su o mado p og ama en eldo és a: monumen os de la
an igua lengua pe cibi como ex os, i. e. cul u ales-his ó icos acon ecimien os, los cuales bu o
c eados en de e minado en o no con de e minado p opósi o, man eniendo al 1 Tai pasaky ina y sob e
sob e i ius XV a. comienzos agmen os de o ación del Seño (Mikalauskai ė 1938: 10210 Blažienė 2015:
1449). El hecho de que al g abación ue hecha, neabejo inai es imonia de la sociedad po necesí ene
p incipal c is iano ex as nusis o ėjusi o ma, sin emba go es o deja queda el hecho de que la
g abación ue hecha p i ada de un indi iduo p obablemen e un sace do e o un monje o sob e jam as me
niš kai pe eneusiuso daik o, des inado al uso pe sonal. 2 P ūsų ik inių daik a a džių ma e iagai nujai
bei ali e iš y inė i especialmen e nusipelnė G asilda Blažienė
(Blažienė 2000, 2005, 2010).
TOMÁŠ HOSKOVEC
120 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV e dade anuome álijusių isuo me ni nių
no mų. Es o, que bal is ikoje esp. indoeu opeis ikoje es o aún nuskamba
e oliucingai, by lo ja sólo sob e negi os p ác ica sus aba amien o. Es deseable
que es e en oque se con ie a en habi ual3.
II.
P endedama desde kolo onos. Es e géne o bal is ikoje es nue o: Bazelio kolo očiu
nas as as ik 1974 m., o K e os – ne 1992 m. Pi masis I. Lemeškino nuopelnas
y a as, kad jis neabejodamas p i pa žįs a kolo oną sa a ankišku žan u, ne u in-
nada iene que e con glosos. Glosa es o no a ya hace mucho (seniau) e minada en
el lib o, g abada del indi iduo, que es e lib o u iliza. Colo onas es kū y binis ac a,
po el cual concluye la composición del lib o. Tu bina en mención lo que an es de la
apa ición de la imp en a adqui i lib o a signi icó a cie a pe sona enca ga copio
a cie a ex o. P es ijo con me imais, que, cla o, ap emiaba el pedido, e a posible
alquila o a pe sona de a in de esa de esc á iliuminuó; mien as an o la
edacción del códex y su únixio no ue an impo an e y cos osojoso da lykas.
Vidu amžių man aš inė lib o gene almen e no iene i ula es hoja, y códices ella es á į iš a jun a con
di e sas o as lib os. Tal lib o a desigualy imo ome ayuda i den ici ica incipi as [la . incipi čia
p asideda], con el cual lib o empieza, y eksplici as [la . ex plici čia baigiasi] o kolo onas [g . κολοφών
i šūnė, inalizigimas], con el cual lib o zabai giama. Y p ecisamen e al inal del lib o y solo solo aquí!
puede des ela se indi iduali pe ašinė ojo asme nybė: cien í ico abajado , has a en onces
habiendo sido anónimo, indica, cuándo acabé su abajo, pa si a šo y añade mo y uo a si uaciones
iz a mę, que con nu ašomos con enido del lib o iene nada ben d a. To negana: debido al con as e con
uni e saliąja la ynų lengua, median e la que ue lib o esc i o, él a menudo p i de da alguna que sea
queis ą, exo ína, habi an es locales noen endama lengua. Exac amen e así su gie on p ū siš kieji
colo onai: de P úsia nacido in elec ual medie al los c eó no na inėje, 3 P isimin inas e oliucinis
au o iaus apélis en lib o So ijaus sakmė y 1262 años c onóg a o (Lemeškin 2009). Ge ai zninomą
pasakojimą sob e lie u ių pagonybę, al que bal is ai ya hace mucho iempo le an ó de una baž ny ine
sla ų kalba esc i a c onicas, I. Lemeškinas p ime o pe skai ė iso ch onog apho con ex o. Es o nu lle
mė, que en o as ubicaciones de la misma ienda él descub ió sus uncioncínicos y es uc u ínicos
pa alelos, de las cuales nadie an es no había pensado, y podía in e p e a a bal is as po sí mismo
neįdomų ch onog a ą como no po la mala impo ancia de la c eación es a alidad ges ą, cuando la
ecien emen e desapa ecidas Kije o Rusi Lie u os kul ū a pi mą ez conscien emen e ue
ansmi ida cuando ni en my ni jeje, sino ealmen e muy lejanos ez en Toskan, una ez en C e as
(ku ią cijėėė e ne p ižiū ie).
Didžiosios Kunigaikš ys ės se icio.
A ículos A icles 121 /
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
I. Lemeškinas señala a ención a lo que ambos p ūsų kolo onos descub imien o no
es casual, que es o na u al sis emiško mode naus medie žių la yniškų kodeksų
ka alogación pasekmė. Būkemos pa si uošę pa a que de ellos sea encon ado más,
y nos econciliemos con el hecho, que de odos bal os lenguas medu amžių ko lo
aikys bū en p ūsų, o ne lie u ių a la ių. K i iškai į e inęs iską, kas iki šiol
bu o publikuo a apie kolo onus, i išsamiai išanaliza ęs kolo onus nag inėjamų
onues apa eank aš inių šal i nių (gen e de kolo ono) incluyendo a au osakos
iden i ika imą bei pag indimą ly gi na mąja bal ų-sla ų medžiaga, kas y a k ali i-
ob as como o o o iginalus au o iaus nuopelnas, I. Lemeškinas p ieina ales isum
in e p e a ions.
• El Coló ono de Baselio, así llamado po el luga en el que ue encon ado, ue
esc i o en Siena noche de de 1369 m. 5 de ene o en 6 d. [pe T ijų Ka alių igiliją]. Su
pa e p ūsiškoji es T ijų Ka alių kalėdinė dainelė, po la cual se k epiamos en local […]
Sienos, Toscana, I alia pe sona al nomb e An onio Bo na chi. Pa ašė el lib o y kolo oná,
con el que ella es comple ada, acúzicos es udiosos Ni kolio O e mo ( 13221382)
ak a ą Ques iones me heo o um, nu ašė neį a dy as p ūsas Lie desde u os ku
ni gaikš čio Bu au o-Hen iko, 13681369 m. lydėjusio impe a o ių Ka olį IV jo ium o ke
lio nė je pe I aliją, palydos. I. Lemeškinas de alladamen e ap a ia Bu au ą y él
lydėjusį p ūsų in elek ualų bū į: él indica y o os kolo onos, en los cuales p ūsas
in elec ualas es i męs su a du, allí ne naudo da mas gim osios p ūsų kalbos. Po su
pa e, quisie a añadi , que lo que es que Ba ze lio ko lo one copijuo ojas nepasi ašė o
es o es aki aizdus y neabejo inai conscien igos gén o es o syk lių pažei di mas
co esponde con lo que es que kolo ono p ūsiškoje en pa e, Kalėdų dainoje, él
k epiasi a du a cie a pe sona, i alą An oniochi, quien así luga nu ašy ojo con
Bona ja mas (kaip pe sieo užsako as o su p opie a io) su in o lib o.
• El colo ono de C e as apa eció 1440 m. no iemb e 12 d. en la ciudad Chanijas. Juo
inigiamas i alų huma nis o Paulo Vene o ( 13681428/1429) a adoa a Logica pa a.
P ūsiškoje kolo ono en pa e kal ba ma sob e majos, . y. mayo medžio, s a imo y
gal ijas a imo en la p ime a p ima e a ganyklą apei gas. Pe ašinė ojas okie is
Pe us Wicke au él mismo nemokėjo p ūsų idioma, po lo que pe ašė p ūsų eks esa
con e o es. Basándose en de alluom abajos olklo o así como sus poe icos
conocimien o, I. Le meš ki nas į ikinamai lo econs uyó y in e p e ó. Eu is inė
C e os colo ono signi icación es la que ella liu di ja sob e el alo del p o óg a o:
Wicke au mané que es necesa io copia y a él incomp ensible p ū siš algo pa e,
expues a o iginal al colo one; habi ualmen ei sk ip o ías no copijuada o sus
nu ašomų eikalų ko lo o nus, y ku da o sa us. Sob e qué p o og a á 1440 C e é en
al caso es á hablando? Es a ga lib o que enía, o quizás incluso y él mismo nu ašė p ūsas Pe us Tu nau, P ahos

TOMÁŠ HOSKOVEC
122 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
uni e si e o auk lė i nis i čekų husi ų šalininkas. 1422 m. jis kelis mėnesius p a-
leido C e oje, p ecisamen e Chanijoje, o g į jęs en husi ų P ahą esc ibió la ynišką
eliació sob e g eikų iglesia. Tu nau des ino de Pe o e ke lio nės de alladamen e
desc i o en el caso inquizición. El p oceso con a él ue o ganizado en 1425 m. y
cos óle ida. Mi ando a in es iga i o pe íodo Eu opą, puede a i ma se que Pe us
Tu nau de e dad es el único en los documen os зафиксированный p ūsas,
hababu ojósomujo en el hablado pe íodo en la lejana C e a.
Baselio kolo oną, como y exzo išką pa e del kolo ono de C e a, c eó p ūsai in e ai
lek ualai, nu a ši nėję mode niausius da gy ų amžininkų mokslinius eikalus:
ai bu o ne kanoniniai, o ei kiau maiš ingi eks ai. Jų kopijuo ojai di bo eks-
kliuzy iniam aiškiai p o iliuo ų in e esan ų a ui, o dėl pa ys u ėjo bū i i in ge-
amilia izada con los más ecien es log os cien í icos. Así XIV. an o sios pusés y
XV a p incipios de Eu opa i ía blancos, conc e amen e p ússai, que no solo que
mokėsi Eu o pos uni e sidades, sino y pe ené ansnacionaline Eu opos
in elek ualų espublikai. ¿Quiénes e an así? ¿Dónde y de qué ing esos ellos i ían? I.
Lemeškinas es ablece que anoniminis Bazelio kolo ono au o o ius ue despila inés
p úsas de Li uania el g an kunigaikščio Kęs učio sūnaus Bu au o palydos. Con él
i ía en P aho y lo ly dé sus iajes po Eu opą. Medjiuje XIV la ynų kalba
issimokslinusiu bal u egalėjo con e i se sólo p ū sas. Pasanadamen e ue es
e ninis bal iškasis mies iechos luomas ue sólo P ūsijoje, que ambién bu o
econocida la inyniškosios Eu opa pa e. Lo yniškajai Eu opai pe enía y Li onija,
sin emba go de mo g á icamen e ella e a mucho silpnesnė y e niquemen bal iško
mies iečių luomo, puede deci se, casi no enía. Li uania, demog á icamen e más
ue e de odos los Países Bál icos, la yniškajai Eu opai oda ía e a pagoniška, y
es o cambió sólo la misma XIV a. inales: suceso simbólico conside ando lie u ių
kolegijos įkū imą P ahos uni e si e e 1397 años.
Pe us Tu nau, C e os kolo ono p ūsų pa e c eado o des ina a as4, ya pe enece o o iempo
o a pio P ahai, in elec ualalaus Re o maciones ca ác e P ahai, ėlgi eu opinės dimensiones.
Tu nau mo kė si P úsías y Lužica pa ikulia inėse po Veneció įžo a P ahą, donde quėjo empeza la
mokyklose, s udija o iloso iją P ahoje i eisę Bolo ni jo je. Pabu ojęs K e oje,
ca e a académica, pe o le acasó. P obó ue zas en Silezía y inalmen e acabó
maes ojaudando P alco ie as Špi o ka ed os mo ky kloje. Allí él ue juzgado y en 1425. ue
quemado inquisiciones po su Re o maciones o i en a ciją bei husi ų idėjų iešą skelbimą. bui, que
p o esionalmen e eesc i inėjamose lib os ene é onse žaismingías menú es po oda Eu opą.
Lo yniška eliacija apie g aikišką bažnyčią, jo pa ašy a P a ho je 1423 m., u i
4 Ku į iš šių aidmenų – kū ėjo a ga ėjo – Pe as Tu nau a liko o iginale, nusp ęs i neįmanoma.
S a bu ik ai, kad Tu nau be ku iuo a eju p iklausė ekskliuzy iniam P ūsijos in elek ualų klu-
A ículos A icles 123 /
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
bū i ak uojama a siž elgian į pla ų husi ų in elek ualų susidomėjimą al e na-
y iomis k ikščioniškomis p ak ikomis.
In elek ualas bal as Pe as Tu nau es uno de los úl imos P ahos p ūsų: husi inė P aha bal iš koje
e d ėje ya cla amen e o ien osi en Li uania. E ninas p úsai pe enecía XIV siglo an o sios pusės
P ahai, que en onces les o o icaba condiciones excepcionales. Aquí uncionó una nue a uni e sidad,
has a donde esa 1348 m. Es o ue la yniškosios Eu opos sos inė pe manen einė Š en osios Romos im
pe a o ių Ka olio y Vaclo o ezidencija5. Lais iá icos p ūsų jó enesam la Uni e sidad de P ahos ue
a i miau sias, na u almen e asigna inas según habi amoja luga . I. Lemeškinas iloso ía y de echo
a kul e aquellos ma ikulas halla mul i ud de es udian es, quienes espon áneamen e i ma on
p ūsais (ki ų akul e ų me dicinos i eologijos są ašai neišliko). Además, en P aga desde 1365 m.
ezidía Lie u os ka a lius em yje Bu au asHen ikas, edancío g an duigaikščio Kęs učio sūnus, al
dan čio su g an duigaikščio Algi do sūnėns, con a los cuales él polí icamen e ebeló. Emig an Bu ú
ese Ka aliaučiuje ue bau izado como ca álicas, a y acasando ka iniams acciones Li uania, pa bė go
en P ahą pas Sag ada Romos impe a o ių6, cuyo en onces esposa en oncesinė Elžbie a de Pama io
( ocamai susiklosčius ėybėms) e a pussese ės duk ė, . y. a ima Bu au o gi mi nai. Es ando en P aga,
Bu au as-Hen ikas con impe a o iumi es aba di ec amen e elacionado, lo acompañaba no sólo iaje
en po I aliją 13681369 m. Be ninguna dudaes, enía su p opio a Eu opa o ien ada po li i nę p og ama.
Bu au as-Hen ikas P ahoje man u ió d a ą, y pues o siendo em inys él no u ė su ninguna ca inea
pode os, el más enía pasa se po d a iškiais-diploma ais. Eu opinio de si la i ni mo alcanzó en e los
li uanos no hubo, pe o despla inusių p ūsų ne ūko, y pa icula men e muchos de ellos bu a P aho je.
Na u almen e, que Bu au as apelóse p ecisamen e a ellos: es os kalbiamen e y kul ū iš kai le e an
más ce canos. I. Lemeškinas p opo ciona da os ace ca de lo que mucho p ūsų a oš un ajame de šim
me ía es aba en e P ahos mies iečių y qué impo an es unciones ellos ocupa on. Bene
isla bingísimo ejemplo cuando 1390 m. P ahos a ki yskad mi š a, kunigas Pe as, llamado P ūsas, llegó
a su isp aznia y o o ja pa adji Bu au o gy e ni mo his o ia coincide con XIV a. okiečių eilė aščio
pi mą, 5 Bajo el nomb e Ka olis Liuksembu gialius ue el p ime ca e is de Cécia, cua o gi e a él como
Š en o sios impe a o io de Roma; Vaclo as Liuksembu gie is ue el cua o ey de Cécia y el p ime
empe ado del Sac o Impe io Romano. džiuosius kunigaikščius con dos niu p opues a polí ica.
kupas Jonas iš Jenš eino, po ka aliaus an oji galingiausia igū a šalyje, pasiju o,
Desa o unadamen e, en onces ap uebo él no eciuké.
pa epimo sa k a men ą.
Filologinio, apimančio isą Eu opą, y imo ibose y ėjas a skleidė, kad ik-
6 Kaip y a žinoma, nedaug laiko ep aėjo nuo o į ykio, kada 1358 m. impe a o ius Ka olis išsiun-
ė sa o asmeninį pa siun inį, P ahos a ki yskupą, pas naujai įžengusius į sos ą aldančiuosius di-
TOMÁŠ HOSKOVEC
124 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV ez edi o en 1826 bajo el nomb e Li aue ,
úl imo del ečdalio na a i ío li e ú ico. en 1899 ge manis as és e ei len a esc
čio au o idad a ibuyó Shondochui (Schondoch), pa ašiusiam eilė aš į Königin on
F ank eich. Es o sólo pa i i na, que lie u is Bu au as exilyje P ahoje e a en
Eu opa bien conocido y impo an e pe sona. Ieš ko da mas Bu au o-Hen iko y su
en o no pódsakų, I. Lemeškinas hace signi ica i o el his ó ico y a cheo lo ginį
descub imien o. Mokslininkas do as ame mismo kape, en el cual an e io men e
išsiaiškino, kad y a žinoma, ku P ahoje bu o palaido as Bu au as, kad jis palai-
a gulé su he mano Su ila-Janas (apié del cual has a šiol no ue conocida), y que
es e kapa esis ió in ac o. Niekos no impide a queológicamen e examina es e
luga . Es e es un signi ica i o acon ecimien o a escala Eu opea, po que es único y
más an iguo a apado an opológico y gené ico pódsak, supakai aquella
edan ejan e Gediminaičių giminés, de la cual su gie on Li uáneos, polkų, čekų y
eng ų Jogailaičiai.
A inas a ención a o a una Eu opea his ó ica sąsają. Bu au o sūnus Vaidu is su
jo en de pad e al iempo de la ebelión habiendo ecién nacido kūdikis quedó con la
mad e Li uania, donde ue au gi na mas y c ielėjamas abuelo Kęs učio d a e.
To cido jo en él huyó con pad e a P ahą. Ke liau da mas descub ió que su pad e
acaba de mo i de la plo, que en ese momen o había apėmęs P ah, po lo que ęsė ke
lio nę adelan e a Pa ís. Tené g aduó la uni e sidad, y de donde su ío Jogaila,
cónyuge de Bu au o, más a de con e ido en ey de Polonia, se in i ó es e a
K oku ą di igi la uni e sidad local. Li u is Bu au as en su se icio polí ica omaba
P úsia in elec uas, po que Li u ias in elec uas en ese momen o aún no bu o; su
p opio sūnus Vaidu is ue el p ime e ninis lie u is eu opeos in elec ualas, s ojęs
Polaliaus poli inėn a nybon.
III. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado.
Al comple amen e o o mundo lo conducen okiechos-p ūsų lexicog a ico géne o monumen lai.
Elbingo y G ūna o žo dy nai bu o esc ibi i P ūsijoje, sin emba go su his o ia y des ino ue on
di e en es. El dicciona io de Elbingo es ži no mas pa al único nuo ašą de Codex Neumannianus7.
Es e úl imo a la biblio eca de la ciudad de Elbingo pa eko como espbiamo local ciu adcio Ab aomo
G iub na o (17401823), lib os y an i a inos daika s o o, pa li ki mas. El p opio códice del XV a. medio es
ų ko lek cininko, o s a biausia – ga sios i seną is o iją u inčios pi klių giminės
copia del emp áneo o iginal. G ūna o ocynėlis su u z o es su gido de P eußische Ch onik.
His ó icos sucesos Simonas G ūna as ( 147015301537) desc ibió has a 15291530 m., pos e io men e 7
Codexas nomb ado Fe dinando Neumano, quien p ime o lo desc ibió en 1825 m. Elbingo biblio ekoe,
has a el inal de ida c onikininkas su compilación pildé i ak u ali za o. Au o ius e a en onces de los
a du.
A ículos A icles 125 /
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
esmines pe mainos (K užiuočių o dino sekulia izacijas, liu e o ny bės como es a al de la eligión
in odución P ūsijoje) liudininkas, po lo que G ūna o k onika se con i ió s a biu P ū si su uen e
de his o ia y ue no ez publicuada y di e sai amen e pe a koma. Po consiguien e sucedió así
que le ksi kog a inio C onikos anexo exis a unas cuan as a ian es de: okiečių-p ūsų,
p ūsų- okiečių, p ūsų-lo y nų. Sin emba go an o Elbingo, an o G ūna o ódynai ė a sólo nebegy i
mucho más an iguas ob as nuo a šai.
El hecho que Elbingo Codex Neumannianus es á compues o de es de echos
sąwadów y, inalmen e, žo dyno, pe nelyg di ec amen e p omo ió a c ee que el
lib o o iginalmen e ue u ilizado eisme (Bez zen be ge 1874: 1225; T au mann
1910: XXIVXXV). Elbing de hecho ue o dino kom ú ías se á i nė, sin emba go la
es uc u a del dicodyno y los ecu sos léxicos no caben al des ino. I. Lemeškinas
pa ei kia ki okį, más amplio y mucho c eyamesnį aiškinimą, basadoą Hanzos
sąjungos ya desde XIII a. bien pa liu dy a kalbine p ác ica.
Hanza ue desa ollado una ed come cial del No e y del Ma Bál icoe, y es o lėmė
gausų y sis e miškai ejecu ado in e kalbinį kon ak ą. Vokiečių žemaičių kalba,
pag indinė Hanzos sąjungos kal ba, XIIIXIV a. ebebu o ce cana an o a las lenguas del
no e (que sólo poco a poco di e encia osi según los hechos es a ales de Dinama ca,
Suecia y No uega), an o a las lenguas nyde landų (cu ios, ki a in e a, no in luían
es ados o ma imosi) y quizás incluso a ambas lenguas inglesas (egzis wo hy
s anda dingi, sus dis inciones con los sepa ados einos de Ingla e a y Escocia). Al
mismo me u hanziecim eníamos que en en a se y con negiminiškomi lenguas:
p ancūzų (šiau ės, langue doïl) enca uese, usų ( ėlgi šiau ės) i uese. F ancia de
habla, p es ijina al a de li e a ū os y mona quía d a ų lengua, en ese momen o ya
enía ex endido una lengua de ap endizaje y de habla sklai dos sis ema. Vokiečių
žemaičių me klia kininiškų ge manų kalbų mokėsi siųsdami sus sūnus en amilias, con las
cuales en o as ciudades Hanzo ue on susisais é elaciones come ciales pa a que
ellos di ec amen e con si gy en ų con la lengua local. Análogamen e ue on a adas y
ais a ejais, kai okiečių didikai siųs da o sa o sūnus moky is į d a us, ku iuose
bu o kalbama p ancūziškai. Tačiau okia pa i p ak i ka bu o aikoma i usiškuo-
kise en las ciudades Hanzo Nauga de y Psko e. I. Lemeškinas ci u ja en onces las
no mas legales, eglamen a usias lengua alumnos en i imá á Rusią (pa y, ya de lis no
podía se mayo que ein ecien os años), así como manusc ip i as Rusišką lib os ge
les, las cuales ue on compiladas y dis ibuídas es os p opósi os (eso e an emas
según suski s y i okiečių usų kalbų žodžiai, ku iuose pasi aikyda o i paspalbėjimų).
El au o discu e odos es sob e i ien es Ru siš qué sias lib oseles y a jie e an
skleidžia jų s uk ū inį apa umą i giminys ę su abiem P ūsijos žody nais.
Vokiečių o dino aldomoje P ūsijoje bal ų mies iečių gy eno daug, be o,
ue es eko no miškai: de o a mane a no pod íamos explica , de dónde su gió os
TOMÁŠ HOSKOVEC
132 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV in e p e aciónción es ú il y po lo que
e ela medie žių kul ū inę e d ę, ab imiendo y la yniškąją, y g eikiškąją Eu opą.
Desde es e pun o de is a no es e okiechos
Han za emena Venecijos Republiką.
Bal ų spaudiniai. En p ime os bal iškųjų spaudinių au o au o , I. Lemeškinas, consis en emen e
conside ando en su pi m aką F anciškų Sko iną, žiū i como en nue o géne o Eu opeo imp usdin as
lib o gos kū ėjus. En es e papel los a an muy se iamen e y esponsablemen e con odas las
besisiejancias pa sek mė mis. Mano, que es os au o es en onces conocían odas nue oyo, a anzado
géne o sub ilezas y ak i iai las aplicé: en e o a ko, ak os ichų, núme os así como p udos clichíos
simboliką. Sin emba go es e a i il giu I. Lemeškino ac uo ė es y más ácilmen e discu idina: el
géne o posibilidades es amplia i suo me nės cul u ís ica p opiedad, sin emba go es o, cuán o géne o
ins umen os se u iliza en cie a ac i idad, p i klau so de conc e a aus au o es posibilidades o incluso
solo de solo su olun ad. 1545 m. P ūsiškojo ka e kiz mo simbolika, como la kohe en iškai išdės ė I.
Lemeškinas, es posible sólo especí icamen e eu o pie iš ko gén o s uk u iniuose elacionesas, pe o
no se puede a i ma (y I. Lemeškinas en es e caso eso y no hace) que ella aquí de hecho es y obliga o ia.
Tęs inis ak os ichų 1547 m. Lie u iškajame ka e kiz me como y 1559 m. Fo moje k ikš y o
pe skai imas es en esencia nuoseklus bei kon si s en iš kas, pues o anda undamen imą
eu opie iškame žan e12, pe o jun o debe se omada en cuen a y compa ada con oda la in o mación,
que conocemos sob e au o es como pe sonalidad his ó ica. Adia iamuoju caso expandó okamos
compa ación con F anciškumi Sko ina, cuyo ejempla um ėmė si y mismo au o . Medicinos dc . P.
Sko ina oda la ida ue su icien e pa si u in is, apsi úpinęs: podía pe mi i se es udia en cuele as
uni e sidades eu opeas, amilia izó con Už al pių ( iejos, incluyendo holandés y checos) y s akalpių
(i alos) menu, adqui ió p opios imp esos de les, su p oyec o a ealiza samdė libe uosius a ininkus y
ama ininkus... 1547 m. Lie u iškojo au ismo, bacho ius M. Maž ydas, sin abejo, e a al u ma e ialis
como P. Sko ina, sin emba go, no enía ales ecu sos, educación c is iana ni cia cia. Todos es os
ac o es a jé su c eación. M. Maž ydas cons an emen e apelaba a las au o idades P usiasia con
pe iciones asigna le kuklų ing esos uen e, pa a pode dedica se comple amen e a la eligión y
esc echiamaja eik lai, pe o el es ado P úsia le dio úkį, que e s ųsi él mismo y ganá base más el
p ase enimien o, y a si dijo esol e su p oblemą13. Pun uable, cuán o M. Maž ydas, a pesa de
di íciles as me ni nio ci cuns ancias de ida, pudo nue ecia . Anoniminis 12 I. Lemeškinas se basa clásico
Ad iano Kapelio la yniškų umpinių žodynu (Cappelli 1928), c eu u lib ogi nės i ališkosios p odukcijos
pag indu. 13 Liguamen e al misma polí ica cul u al P úsia es ado aplicó y a o os sus in elec uales. A
con inuación aún se á mos ado, que Eu opea lu e oniškosios e o macijos labo a o ija
pasiximoėjo isi ospep u kul ū i niu bukumu.

S aipsniai / A icles 133
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
1545 m. P ūsiškojo ca ecismo au o ius, ko ge o, sa o des ino ue mucho
p imesnis M. Maž ydui que P. Sko inai. Es o, qué P. Sko ina podía a sí leis i
P ahoje o Vilniuje, Ka aliaučiuje ue inimaginable.
VI. y
Bal is ikai ine i ablemen e eque ido eikalas, que a a és isumines ilologías
p ismę alo i a an oda XVIXVII a. inicios bal iškų spaudinių ko pus. Conside emos,
qué aquí espe e espe a su in e p e aciones. de ez dos a ian es. Es a Agenda es
Lie u os Didžioji Kunigaikš ys ė. De a p adė i nuo milžiniškos als ybin-
gumą i inan čios lo yniškos knygų p odukcijos. Pi moji lie u iška knyga y a
Vilniaus kanauninko Ma yno Ra do mo Agenda, išspausdin a 1499 m. Gdanske
Li u iška debido a que ue c eada en Li uania Vilniaus yskupijos necesmismos, con el
obje i o su a a i ualinę p akky i iką e i o io de Li uania. Folío a a ias
decenas la ynichas publicaciones, imp usdin as dau giau sia K oku oje, pe o y en
Roma, los cuales lie u ių ka alikai humanis ai lie u ių odėl, que a na o alš čiausiem
ep esen a i es o he Li huanian s a e14 pa ašė gindami and poli iškai emdami
Lie u ą a p au inėje plo mėje. ¿Es posible imagina más Li u iškus publicaciones
que es as? Pe nega ionem es o con i ma dos no poco después uno después del o o
Ka aliaučiaus imp us u ėje edi ed lie u iški p o es an ų spau di niai, ad essuo i
pačiai Lie u ai: 1543 m. Ab aomas Kul ie is k eipiasi į Lenkijos ka alienę (i Lie u os
didžiąją kunigaikš ienę) la yniškąja Con essio idei; o 1547 m. anoniminis Ka e chis us
en oda Li uania Didžiąją Kunigaikš ys ę. 1547 m. Li u iškojo ca ecismo
anonimiškumą lemb a lib os, que negailes ingai es ic amen e desde el más al o
has a lo más bajo de su capónio p a by la in o als ybę, es uc u a y unción.
Įžanginiai lo y niš ki d ieiliai pode osoai impe ío le dicen: imk es o y eso mandoukis,
o a ez zazklups siubingos pa sek mės. Si es os e sos hubie a publicado conc e os
pe sona, es o p o ig ų gue a p oclamimui. Lo y niš ka p a a mė con unodai
de echosmuku akiplėšiškumu ecu eia en Li uania sace do es: la si uación es paisi,
y os es áis po ella esponsables; si has a šiol no lo sabíáis, aho a lo sabéis de
manęs, i daba už ne eiklą būsi e ik jūs pa ys kal i. Tik po o knyga lie u iškai
p abyla a pe sonas de Li uania y ma lo niai, pe o e oliucingai, les dice: es ado no
capaci a pa a ocupa se de ues a edempción, p eocúpense con él pa ys; yo, lib o,
se é su p ime a ayudan einké. Compa emos odo es o con P. Sko ina. Él ambién k ei
piasi en Didžiosios Kunigaikš ys ės esiden es, pe o Li uania es ados y iglesias
s uk ū ų a ž ilgiu diploma iškai yli…
14 Jie pa ys bu o į ai ių au ybių: lie u iai, lenkai, ispanai, i alai, okiečiai…
TOMÁŠ HOSKOVEC
134 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
a. segunda mi ad a la XVI Li uania Biggiojoje Kunigaikš ys ėje ca ac e ís ica de los
didikų globojamų cen ų eikla: B es as, Nes yžius, Os ohas. Visi šie cen ai
bu o neka alikiški: kal inis ų, a ijoniečių, s ačia ikių. Ten bu o išleis i s ambūs
kū iniai, a p ku ių i Biblijos e i mai usėnų a ba lenkų kalbomis. Rusėnų
i lenkų eliginės spaudos san ykio kai a leidžia ge ai ilius uo i, kaip kei ėsi
locales Li uania u ilizadas lengua uncionalciniu pun o de is a. Sólo 1575 m. y 1580 m.
Vilniuje apa ece las p ime as pe manen es imp us u ias, abi ka alikiškos.
Anks y esnėje de ellos, a di na moje jesui ų, después del cual iempo ue edleci la
p ime a y ya en onces muy a dly a ka alikų eakcija į p o es an izmą: 1585 m.
Ca echismus ca holico um, esc i o la iškai y sólo la iškai; 1595 m. Daukšos
Ka hechismas, esc i o lie u iškai y sólo lie u iškai, que se con i ió p ime aja lie u
iš kai isleis a lib o en Li uania. Requie e añadi que 1575 m. Vilniuje ue ins i uida y
p ime a s a aquí i kių spaus u ė15, en la que 1588 m. usėnų kalba ue edleis as al
undamen inis lie u ių ei ka las como T ečiasis Lie u os S a u as, y 1598 m.
kal inis ų Lenkiškas i lie u iškas ka ekizmas.
15671629 m. Li uania y Polonia pe enecía al es ado y Ryga, en la cual p ime a
imp us u ė ue ins i uida 1588 m. P iklausomai desde el pode y poli inių
ci cuns ancias, ella se ía ca álicos o lu e anos. Hablando de los lib os bal iškos, ella
es signi ica i a en lo que en 1615 m. epi e con gausius okiškais pa a eks ai emi ió
eje ą p o es an iškų la ių spaudinių Enchi idion, Un deu sche Psalmen, E angelia
und Epis eln, que ue on po p ime a ez edi ados 15861587 m. Ka a liau čiu je. O a
pa eus, 1622 m. ka ališkojoje (ne kunigaikš ys ėje) P úsijoje, ue edleiss ano ni mi
nis cua o idiomas de guía Agenda Pa a la ių, es ų, lenkų, okiečių lenguas
des inado Li o nijos ca alikams. O a imp us u ė his ó ica en e i o io de Li onía
ue abie a Ta u solo 1631 m.16. Exhaus i amen e desc ibi inė i his ó icos de Te a
Ma iana zemios aquí no podemos.
P úsijas kunigaikš ys ė exclusi ina en que su p oducción muy de allemen e y consis en emen e
is o iš kai documen ada. Además, desde 1554 m. P ūsía alojo lib os monopolis: había sólo un
spaus u ininkas, que imp imino al es ado. P ūsías es ados, apusios Eu opa Luu e io e o mas
la bo a o ija, e dad a deci , culú ico dosnumu acusa no. de la his o ia de Li uania
p o undamen e įsi ė jė as y ūs lie u iai P ūsijos kunigaikš ys ėje exi osamen e implemen ó,
ak as, kad nuos abūs lie u ių in elek ualų kul ū iniai sumanymai, ku iuos ak-
no u o ninguna 16 países bál icos pun o de is a, Li onija anaip ol no ue a silikusi: p ime í
naudos i po eikio, nes P ū si jos als ybė jais nesusidomėjo i nesky ė pinigų
15 P. Sko inos spaus u ė Vilniuje (1522–1525 m.) bu o ik epizodas i nesėkmingo e slo pa yzdys.
imp us u ė Suomijoje ue ís abliada aún más a de, Tu ku 1642 m.; ambas an o Ta u, como
Tu ku imp en as ue on įku adas del ey de Suecia, que acaba de ín eg o en es as ciudades
uni e sidades, inicia i a.
A ículos A icles 135 /
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
sus publicaciones17 Sólo debido a la indi e encia del es ado no bu o isleis a J.
(1590), pilnas 1900 puslapių Š en ojo Raš o e imas, ku io ank aš is bu o
Be kūno Biblia e uel a y ap obada edibai especialas comisiones ecažny inės, ni
o iginalili ko lek y inė lie u ių d asininkų pos ilė Wol enbü elio pos ilė (užbaig a 15
m.),73 ni B e kūno au o i e ingos Ko ino pos ilės e imas (Pos illa Co uinij in
Euangelia Dominicalia, 15 e s a.).89 m. Ni un es e eikalosabidómode pe íodo no
alcanzó cui y ojos, a lo que es no po es o so ma zala, hecha de li u ias kalbai.
Re isando e ospec i amen e, nos al menos sue ó que an o B e kūno Biblia, como
Wol enbü elio pos ilė sob e i ie a en manusc i os, sin emba go lie u iš iame J.
kas Ko ino pos i lės e imas dingo ( u ime ik 1589 m. spalio 14 d. laišką, ku-
B e kūnas pido kuni gaikš čio dine o le gas ados). Di ku p esgē , cuán o más
lie u iškų eks ų en ese momen o ue c eado y p a as a, pues o P ūsijos als ybė
su pe íodo Apš ie os obs uido camino su i a imui. P usia p ensa p ensa ko pusá
es impo an e analiza y uncionalciniu lenguajes pun o de is a. En él se encuen an
okiečių, polkų, p ūsų, la ynų y lie u ių idiomas; lengua la ia aquí no18. Exis e sabe
que P ū si sus kunigaikš is cedió a in elec uales Li uáneos y polkų á su paísí,
eniendo obje i oá a a és de ellos skleis i luu e onismá á Li uania y Lenkiją
ka alikiškas kaimynes, con las cuales lo o malmen e unió elaciones asalinas. 1547 m.
Lie u iškasis ca echism, como él desc i o an e io men e, es pa yz dinė al
ins umen o expo a. Cuando esul ó que lu e oniškoji e o macija Li uania esan i
ne sėk minga, kunigaikš is pasi elkė sa us lie u ių in elec uus locales p ūsams
e angeliza kai muo se. Mi ando a las bažny inos egulaaminus, Ki cheno dnungen,
que, como es conocido, ue on aukš čiausi leyes del es ado (yas uen e y pi m akas
ue 1523 m. Liu e io Fo mula missæ e com mu nionis), se e és a seka de eglamen inių
bangų:
(1) 1525 m. sólo okiečių kalba;
(2) 1544 m. okiečių, polkų y la ynų lenguas; (3) 1558 m. okiečių, 1559 m. lie u ių19, y 1560 m. polkų
lenguas; (4) 1568 m. okiečių y 1571 m. polkų lenguas. 17 Incluso Imanuelis Kan as (17241804), más
des acado pe sonaje de P ūsía kunigaikš s a, odo su K i i kas (17811790) enía que edi a en el
ex anje o Rygoje y Liepojoje; sólo al inal de su ida sus úl imos lib os gas, mo ales y eligiosos
a ados él pudo edi a Ka aliaučiuje (17931798)
(Hosko ec 2002).
18 T is la iški spaudiniai ue on publicados en P usia 15861587 m. como un écnico ex anje o
enca go: odo cosa iniciabo y apmokėjo Ku šo kunigaikš is, quien, pa a paspei ados abajo, en
Ka aliaučių ambién a edacciona ė o ių y ko ek o ių; la segunda edición de los mismos lib os salió
ya en Rygo (1615 m.). 19 Es e segundo anoniminis Maž ydo kū inys Fo ma ch ikš ima.
TOMÁŠ HOSKOVEC
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV 136
Pi moji banga, skelbian i Teu onų o dino sekulia izaciją i Liu e io e o ma-
cijos p adžią, bu o g y nai okiška. Lo ynų kalba pasi odė ik su an ąja banga
d uge con okiečių y polkų lenguas, pe o con o as no. Lie u ių kalba apa eció jun o con
okiečių y polkų lenguas con e ce a banga, pe o con ke i ąja ya no. Con las a ąja
sólo okieños y polkų idiomas. ¿Qué quie e deci eso? Realmen e oda e és las lenguas
locales ue sólo okiechos y polkų, ninguna o a. Sob e p ūsų lengua, la P úsía nunca
polí ica no nes a s é. P ūsiškai kalban ys ie iniai gy en o ai siemp e ha sido un
obje o de gobie no del es ado, y no un suje o; pa a ellos enía bas i elemen a aus
ka ekizamien o. Li u ias lengua ue P ūsías naujokė. Nonikė ą la ynų kalbos (ji ue
isgabenimui ski ų spaudinių kalba) a ojimą su an ąja P ūsijos eglamen ų banga
(apie šio žan o ekspo ą nebu o nė kalbos) es más ácil explica po lo que ella ue
des inada p ecisamen e qué sólo en P ū si ją pak es imos y a ibusiímos Li uanios,
incomunes ni a okiečių, ni a polkų kalbos. Y el hecho de que después de la e ce a ola de
eglamen os la lengua li uanas ya no e a usada, indica que en ese en e an o P ū si jo
je su impo ancia se edujo a polí icamen e i ele an es poblaciones sielo ada
necesidades a o ja mos idiomas20. En esencia puede a i ma se que la lengua li uanas
P úsijoje uncioncialmen e eemplazó p ūsų lengua, que en onces ya no be eco
desci ilizados y polí icamen e pilna eisios usua ios (ku ių anks esnį egzis a i mą mo
no g a i jo je Li huanica ali e así ykusiai a skleidė au o ius).
Es o ambién es imonia unikali 1561 m. P ūsijoje edleis o Luu e io Enchi idiono e imo pa a
eks i nė es uc u a. El lib o comienza dos eces: en la página 17 se imp ime un ex enso í ulo
la pas, después de él (1924 páginas) acos umb ada au o iaus p akalba, espe uosamen e
dedicada al kunigaikšči; a čiau después de la p ime a po ada del í ulo (página 1), como de la
ila p ime a pa e del lib o, leemos la goą p opio ku nigaikš čio p ologą (316 páginas). Solo es e
hecho no iene análogas en ninguna o a P ū si su imp esión. Sin emba go aún más so p ende el
kunigaikščio p ologo paskin is. Kunigaikš is (1415 páginas) mucho exho a a sus sace do es (de
hecho és os e an sus unciona ios, esponsables de la luga ad mi ni s a ci ją) a busca
in eligen es p ūsų be niukų, gabių mokslams, y con ence a sus pad es de pe mi i mo ky is,
que un día ellos se con i ie an en sace do es que adminis a an su pa apiją p ūsų eu opa
usando la lengua sin simplemen e p esión... To les unikūsia P ijų sanda a liudija, jog kunigaikė el
e ė jų. Kunigaikš is įsipa eigoja pa s ma e ialiai em i be niukus, kol jie moky-
sis, i mokė i jiems s ipendiją. Šiuo p ologu 1561 m. P ūsijos Enchi idionas y a
llamamien o no laugako, el es ado p usiano decide su local bal ų sielo adai. 20 No habia quien
nupuk ų 1559 m. pe miso del eglamen o Li uanos, po lo que unos cen osmecios él expgulió Ka
a liau čiaus cas yje se icio del es ado onde.
A ículos A icles 137 /
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
VII.
Pabaigai de a a saky i į klausimą, iškel ą s aipsnio p adžioje: kodėl knyga,
en el amplio con ex o Eu opos se examina P usia cul u alé y his ó ica espacio,
au o iaus i uli a Li hu a ni ca ali e ? Po consiguien e, que examina solo sólo
p ūsų lengua es jue camen e menca, a examina lie u ians kal bą apsi ibiendo
pačia lengua apsk i ai imposible. P úsia his ó ica espacio en muchos aspec os de
ue i in impo an e bi desa ollada y unciona imien o de lenguas Li u ias, y sólo
desde es a pe spec i a puede en ende se debidamen e, cómo ella desa ollóse y
uncionciona o en su na ojoj Didžiojoje Kunigaikš ys ėje. His ó ico kal bos
o maciónmis especial es en que él pa alelamen e se lle ó a cabo en dos adiciones
del es a ismo. Is o i nį la ios lengua o ma imąsi en esencia lėmė lo que has a
1918 m. la ios es a alismo nunca hubo o. Eu opie iškąjį es a alidad como
cul u ís ica y his ó ica o alidad puede pe cibi se y desc ibi se sólo de oda
Eu opa con ex o. Visuminė ilologinė li uanis ika no puede se di e en e que api man i oda Eu opą.
LITERATŪRA
BBE – Billēmai bhe e sinnimai I–II, ęs inė se ija, Vilnius: Vaga (nuo 2015 m.), Lie u ių
kalbos ins i u as (nuo 2019 m.).
Blažienė G asilda 2000: Die bal ischen O snamen im Samland, S u ga : S eine .
Blažienė G asilda 2005: Bal ische O snamen in Os p eußen, S u ga : S eine .
Blažienė G asilda 2010: P ūsų a dyno y imo p oblemos. – Flo ilegium Li huanum:
in hono em eximii p o es so is a que academici Li huani domini Eugenii Jo aiša anni e sa-
ii sexagesimi causa di ca um, sud. G. Blažienė, S. G iga a ičiū ė, A. Ragauskas, Vilnius:
Vilniaus pedagoginis uni e si e as, 173–185.
Blažienė G asilda 2015: Kalbos lem is i likimas. NERIMAS 3: Išsaugo i Lie u os
als ybę, Vilnius: Lie u os mokslų akademija, 19–49.
Bezzenbe ge Adalbe 1874: Besp echung on Nesselmann 1873. – Gö ingische
geleh e Anzeigen 39, 1221–1250.
Cappelli Ad iano 1928: Lexicon abb e ia u a um = Wö e buch la einische und i a-
lienische Ab kü zun gen, Leipzig: Webe .
Hosko ec Tomáš 2002: „Přá elský přípisek“ Immanuela Kan a k li e skému slo -
níku. – Filoso ický ča so pis 50, 125–146.

TOMÁŠ HOSKOVEC
138 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXV
Hosko ec Tomáš 2010: Celos ní ilologie jako p og am (na příkladu bal is iky). –
Časopis p o mode ní i lo lo gii XCII (1–2), 10–17.
Hosko ec Tomáš 2012: Poe ika a ilologie. – Poe ický Cikháj B ně 2010, B no:
T ibun EU, 13–27.
Hosko ec Tomáš 2012a: La linguis ique ex uelle e le p og amme de philologie
engloban e. – Ve bum XXXII (2), 193–218.
Hosko ec Tomáš 2016: K zásadám no ých p ažských hesí. – Ces y ozumění, ed. by
M. Konečná, B no: Ins i u p o he me neu iku, 154–161.
Hosko ec Tomáš 2017: Thèses de P ague 2016. – Tex o! Tex es & Cul u es XXII,
N . 1, 1–17.
Hosko ec Tomáš 2018: … und wenn die Sp ache einmal gebüh end abgeg enz
wi d? – Tex o! Tex es e cul u es XXIII, N . 2, 1–11.
Hosko ec Tomáš 2018a: Jazyk, ideální slo níko é heslo. – Li ikon III, N . 2, 331–344.
Lemeškin Il’ja 2009: So ijaus sakmė i 1262 m. ch onog a as: pagal A chy inį, Va šu os,
Vilniaus i I. J. Za be lino nuo ašus, Vilnius: Lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as.
Lemeškin Il’ja 2019: Li huanica ali e , Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as (Billēmai
bhe e sinnimai II).
Lemeškin Il’ja 2020. Портрет Франциска Скорины. К 550-летию со дня рождения
книгоиздателя (1470–2020) / P anciškaus Sko inos po e as. 550-ąsias gimimo me ines
minin (1470–2020) / Po ai de F ancisk Sko ina. Еn commémo an le 550e anni e sai-
e de sa naissance (1470–2020). T a aux du Ce cle linguis ique de P ague nou elle sé ie,
ol. 10, Vilnius–P ague: Ins i u na ional de langue li uanienne; Ce cle linguis ique de
P ague.
Mažiulis Vy au as 1981: P ūsų kalbos paminklai 2, Vilnius: Min is.
Mikalauskai ė Elzbie a 1938: P ieš e o macinių laikų p ūsiško Tė e Mūsų nuo-
upa. – A chi um Philolo gi cum 7, 102–106.
Nesselmann Geo g Hein ich Fe dinand 1873: Thesau us Linguae P ussicae. De
p eussische Vocabel o a h, sowei de selbe bis je z e mi el wo den is , nebs Zugabe eine
Sammlung u kundlich be glaubig e Localnamen, gesich e und zusammenges ell , Be lin:
Ha wi z und G ossmann.
Sa a ewicz Jan 1939: Un ac os iche de Maž ydas. – P ace Filologiczne 18, 7–8.
Sa a ewicz Jan 1946: Dwa d obiazgi li ewskie. 1. Kilka uwag o we sy ikacji li ew-
skiej, 2. Nie znamy ak o s ich Maźwida. – In e A ma: zbió p ac o ia owanych P o .
S aipsniai / A icles 139
Li huanica ali e : isuminės ilologijos
p i aikymas li uanis ikoje
Kazimie zowi Ni schowi w siedem dzieś ą ocznicą u odzin (1 II. 1944) p zez p zyjaciół, ko-
legów i uczniów, K aków: S udium Slo wiań skiego Uniwe sy e Jagielloński, 59–65.
Schmals ieg William R. 2015: S udies in Old P ussian, Vilnius: Vaga.
T au mann Reinhold 1910: Die al p eußischen Sp achdenkmäle . Einlei ung, Tex e,
G amma ik, Wö e buch, Gö ingen: Vandenhoeck & Rup ech .
Li huanica ali e : Encompassing Philology as o
be applied o Bal ic S udies
SUMMARY
This con ibu ion pays a ibu e o he gen e o e iew as i was cul i a ed one hund ed
and e en mo e yea s ago: a schola e lec ed ho oughly and e y pe sonally on a (se o )
ques ion(s) ha had been ea ed by his ellow-schola in a ecen ly published book. Tha
was an excellen way o i id scien i ic com munica ion, and a e y in ensi e one (no ice
ha Bezzenbe ge ’s 1874 e iew o Nesselmann’s 1873 publica ion is o e 30 pages long).
Those old e iews p o e use ul up o now: he who wan s o unde s and Fe dinand de
Saussu e’s s uc u al phonology, bu has nei he enough ime no ene gy o ead h ough
Saussu e’s ex emely complica ed Mémoi e su le sys ème p imi i des oyelles dans les langues
indo-eu opéennes (1879), may s ill gain sup eme ad an age om eading Saussu e’s e iew o
Johannes Schmid ’s long ago duly o go en K i ik de Sonan en heo ie (1895), published in
1897 in Indo ge ma ni sche Fo schungen; he who wan s o lea n wha Saussu e’s non-s uc u alis
disciple An oine Meille , who only w o e books on pa icula languages, hough abou his
o ha gene al linguis ic issue, will s ill ge bes in o med by he nume ous de ailed e iews
Meille , a pa ia ch o F ench linguis ics, published in Bulle in de la Socié é de linguis ique
de Pa is. By his p esen con ibu ion, he au ho ende s homage o Pa el T os (1907–
1987), eminen Bal is among o he s, membe o he P ague Linguis ic Ci cle, and an
“encompassing philologis ” pa excellence, e en i a an la le e, who ne e w o e a book, bu
ex pended his amazing wisdom on hund eds o b ie no es, published all o hem as pe sonal
eac ions o a ious scien i ic ideas ha had been o mula ed h oughou he wo ld.
Re iewing Il’ja Lemeškin’s book Li huanica ali e (Lemeškin 2019), he au ho explains
he p o g amme o encompassing philology (Ganzhei sphilologie, philologie engloban e),
i.e. he con empo a y phase o unc ional s uc u alism, which has been elabo a ed in he
con empo a y P ague Linguis ic Ci cle. In essence, encompassing philology is a semiology
o bo h o al and w i en ex s. Any ex , aken as a whole, is conside ed one pa icula
cul u al-his o ical e en , which is subjec o social no ms. Any ex , aken as a whole, is
TOMÁŠ HOSKOVEC
140 Ac a Linguis ica Li uanica LXXXV is, i s alue can only be de e mined by di e en ia ing he sign
conside ed one global linguis ic sign (in Saussu ian sense), which subsequen ly may be
s uc u ed in o smalle (always Saussu ian) signs. Wha e e he size o a linguis ic sign
om o he signs wi hin a pa icula de ining se (De i ni ionsmenge, ensemble dé ini oi e). Fo a
ex , he essen ial de ining se is i s gen e: consequen ly, he ea lies aces o Bal ic languages
a e o be analyzed wi hin hei peculia gen e o colophon, when being con on ed wi h all e en
po en ially languages a e o be iewed wi hin he u e ly u ili a ian gen e o Hansea ic
ela ed colophons (w i en in La in, Ge man, F ench, Danish, e c.) ha a e a ailable o
he espec i e pe iods and en i onmen s; simila ly, he medie al ocabula ies o Bal ic
lexicog aphy; h ough he ele an gen e o pa a ex s in o he Eu opean p in s. Habiendo
and inal ly, he poli ically colou ed p e aces o he oldes Bal ic p in s a e o be pe cei ed
explicado odo eso, el au o esboza an o el in ne dinamismo y la inhe en e heu ís ica de los
his ó icos co po a o Bal ic ex s que han sido p e se idos desde el 16 h y la p ime a mi ad del
17 h cen u y: esos monumen os deben siemp e se abo dados den o de un amplio ma co
cul u alhis ó ico que aba ca o os ele an es e en os eu opeos; Bal ic phil ology should ne e be
es ic ed o he gene ically Bal ic languages only.
Į eik a 2021 m. junio 10 d.
TOMÁŠ HOSKOVEC
P ažský ling is ický k oužek Ce cle linguis ique de P ague
Španielo a 1326/35, CZ-16300 P aha, Čekija
hosko [email protected]