224 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
AGNĖ ALEKSAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-3755-7406
Di e izes de pesquisas acadêmicas: neologia,
pala as doyba, es ilís ica, linguís ica da in e ne .
DOI: doi.o g/10.35321/all87-11
NAUJIEJI PAVAMINMAI PAGAL
LYTIES SKIRTUM
New Names Based on Gende A ibu ion
ANOTACIA
S aipsnyje da ybiškai examinam ly į žymin ys naujada ai, pa eik i Lie u ių kalbos naujažodžių
duomenyne. Glaus ai esumia-se emininis linguis ic ac i ism (angl. eminis linguis ic ac i ism), e
e o ma de linguagem (angl. eminis language e o m, gende -based language e o m, non-sexis
language e o m e pan) ambém ambém a Vilniaus uni e si us lyčiai jau ios kalbos gai ės, ly an
hipo ezę, que isso podia e in luência žymį naujada ų kū ybai. O a igo es abelece os mé odos e
meios de ab icação mais p odu i os desses i ens; desc e e-se quan os e quais (s ilis iicamen e
ma cados ou neu ais) no os nomeamen os po di e ença de gêne o açam-se com adicionais e
ino o iškomis (sou des a ca ego ia de ab icação não buding) meios de ab icação; po úl imo
ap esen a-se ly į indicando no osada os disseminação na in e ne es a ís ica. ESMINIAI VOODŽIAI:
naujažodžiai, naujada ai, pala as de da yba, emininis lingu is inis ak i izmas, linguagem e o ma.
ANNOTATION
The a icle add esses new gende -deno ing coinages p esen in he Da abase o Li huanian
Neologisms om he o ma ional poin o iew. I u he mo e o e s a b ie o e iew o he
eminis linguis ic ac i ism and he eminis language e o m (also known as he gende based
language e o m, non-sexis language e o m, e c.), as well as he Gende -sensi i e Guidelines o
Vilnius Uni e si y, ad ancing a hypo hesis ha his could ha e played a ole in he appea ance o
new gende -deno ing coinages in he Li huanian language. O a icle iden i ica he mos p oduc i e
me hods and ools o he o ma ion o such coinages; desc e e he quan i y o new names based
on gende a ibu ion ha a e made wi h he adi ional and no el (ou uncon en ional as a
como es a ca ego y o o ma ion is conce ned) ools o o ma ion, bem como he na u e o he
A igos A icles 225 /
Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą
new wo ds (que pode se s ylis ically cha ged o neu al); and concludes wi h he s a is ics on
he dissemina ion o gende -deno ing new
Li huanian coinages on he In e ne .
KEYWORDS: neologisms, new coinages, wo d- o ma ion, eminis linguis ic
ac i ism, language e o m.
ĮVADAS
Feminizmas laikomas pag indiniu šio amžiaus socialiniu judėjimu
(Pauwels 2001: 137), incen iinusiu a e o ma de linguagem (anglų k. eminis language
e o m, gende -based language e o m, non-sexis language e o m e pan.), que
p e ende panaikin i kalboje slypinčią lyčių nelygybę. Embo a algumas pesquisas de
di e en es países mos em que al e o ma da língua di icilmen e implemen á el,
pois a sociedade é acos umada consumi o mas adicionais (Maldonado 2015: 247),
embo a en a ize-se que só mudanças de linguagem nãož ik ins igualdade dos sexos,
se homens e mulhe es não es i e em iguais na sociedade (Hong 2018: 702)1, embo a
a i ma-se que a língua não pode se a i icialmen e mudada (Laugesen 2019: 256), o
es o ço pa a pe a a língua se espalhou e espalhou em mui os países do mundo.
Es a e o ma de linguagem neaplenkė e Li uânia. 2021 m. o am publicadas Vilniaus
uni e si us lyčiai jau ios kalbos gai ės ( oliau VU LJKG, gai ės), nas quais
esc e e-se que kon encija a o i g ama inę y iškąją giminę kaip neu alią jes
a giusi i dažnu a eju disk iminacinė. Embo a na língua li uânica, mąs an sob e
homem de, semp e nemymė a se á men iškosios gêne o denominação o ma
(Hol oe , Semėnienė 2006: 106), al a osena de pala as de i iškosios giminės
apibend inamąja signi icado inacei á el e peik ina em mui os países do mundo. Es e
documen o gai ės es imulou a expe imen inė i, quan o a es as, como ašo gai ių
suda y ojai, sąmoningumo e kalbinės kū ybos sa ea en ol eu c iado es naujada ų.
Obje o do es udo, eme endo de ólinos, escolhe Li u ias línguas naujažodžių duomenyne ( oliau ND,
duomenynas) o nece naujada ai, įeinan ys į pa adinimų 1 Beje, sob e isso no a igo Apie jau ią
g ama iką ašo Laiman as Jonušys: Lie u oje de a o exis e disc iminação de mulhe es. Violência no
ín imo ambien e ainda pe manece di undido enôskinho. Bêda não só a p óp ia iolência, mas ambém o
a o de que pa e da sociedade acha, que auka mesma esp o oca a iolência. Em algumas á eas, às
mulhe es é mais di ícil do que aos homens pe segui ca ei as e ocupa ca gos impo an es. Exis e e de
deslocações posi i as. Realmen e me aleg o do a ual go e no, que alguns alguns jocosamen e chamam
ma e iausybe. Ve dade, a isão pa a es a au o idade, pe haps, depende mais da a aliado poli icas e
ideológicas pažiū ų, e não de a isão pa a mulhe es, mas al ez assim e de e se . No en an o, é ób io que o
a o desp ezá el a mulhe es minis es em eqüen es casos a iduca cla amen e misoginija. No
en an o, se ia di ícil imagina que odos esses bêbos e posi i os poslincos (não só no pode ) de alguma
o ma elacionados com g ama ís icas gimines a osena kalboje (15min.l 2021-10-18).
AGNĖ ALEKSAITĖ
226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII de aco do com a di e ença de gêne o
da ybos ca ego ia, i. i. sa akilmiai e emp in ado šaknį u in ys da iniai (hib idai).
2022 m. maio 5 d. ND o am ap esen ados 7691 linguagem a 3124, dos quais
iene as (žodžiai, žodžių junginiai i san umpos). Lie u iškų daik a a džių as-
selecionadas 55 no os nomes segundo o di e encial de gêne o. Obje i o do a igo
examina , como e com quais meios de aças azomasi no os nomes de aco do com a
di e ença de gêne o. Salien e-se que a língua li uânica em ge al nė a pelo menos
quan o mais de alhadamen e es udada géne os aiškos pusius y os (K ašy ė,
Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 57), exce o a mais ecen e e bene única in es igação
no a de exp essões de gêne o (Mu mulai y ė 2021: 5169). Pa a a ingi es e obje i o,
p e ê-se os seguin es obje i os: (1) uma seleção manual de ND naujada us nomes
po di e ença de sexo; 2) ealiza aib ia análise desses no ada os; 3) pesquisa e
desc e e denominações po di e ença de sexo modos e meios de açanha; 4)
de e mina , quan o ais da ininhos aço-se com adicionais e ino o iškomi (a es a
ca ego ia de da ininhos não exis indo) meios de da ininhos; 5) es uda
es ilis icamen e ma cė ų e es ilis icamen e neu ais denominações de aco do
di e ença de gêne o elação; 6) e i ica o quão amplamen e os no os nomes po
di e ença de gêne o es ão di undidos no po oseno In e ne ; 7) e i ica , que ies
ly į mos an es naujada ai inclui no p epa ado Bend inės lie u ių kalbos žodyną ( oliau BŽ) e
8) de e mina , que pa e a pa e no a da leksikos lie u iška ND cons i uem ais
da iniai. Mé odos de es udo: a ybiamen e di idindo no osada us, aplicada
sinch oninė da ybinė analizė; pesquisando e desc e endo as peculia idades de
no ažodžių da língua li uânica e a osena, aplica-se o mé odo desc i i o analí ico;
pa a examina no os nomes po di e ença de gêne o disseminação na in e ne ,
aplica-se o mé odo paiseškos; analisando dações numé icas de eqüência
exp essão, p odu i os modos e meios de dação in es igando quan i i amen e, aplicado mé odo de cálculo.
1. FEMINISTINIS LINGVISTINIS
AKTYVIZMAS Es e concei o (anglês k. eminis linguis ic ac i ism) en ende-se caip a i idade
conscien ida, pela qual se p e ende umokias ou ou osokias línguas habi uais, suas unidades de o mas
e semân ica mudanças (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). O es udo popula inamosa da ciência
Apie a co ek iškumą da pala a: p óp ia e impo ada au o ais opinião, [P]a i šu iniškai olhando seus
obje i os pa ecem undamen a : busca igualdade de gêne os na linguagem aiškoje, exal a mo e s
expe ience, mo e s 2003, i. e. Es e discu so eminis a do linguis a alcançou o zauamazu em 1970 m.2,
quando eminis a aki a ė a sidė (Came on Pauwels 2003: 551; 138; B aun, Sczesny, S ahlbe g 2005: 1; 2007:
iš eikš i pasaulį mo e s akimis“ (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42).
A igos A icles 227 /
Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą
285; Laug Lee 2019: 241, 244, Eh lich, 1996: 156; Pauwels 2001: 137, ci . Tokia e o ma da linguagem ing essou
mais uma denominação e bal higiene (anglês k. e bal hygiene; Debo ah Came on e mas, é e
Laugesen 2019: 241; plačiau é e Came on 1995). No es angei o publicada conside á el eicais, nas quais
p adė a siek i panaikin i šią kalboje slypinčią nelygybę i pakeis i pe šim me-
esc e e sob e o e ei o da linguagem sexis ina, dano à sociedade (plačiau ž . Pa ks, Robe on 1998: 478;
1998a: 446). Cla o, p incipalmen e oi ei a inglês k. pesquisas3, que mos a am que a) P o essão com
al o s a us social, po exemplo, p o esso , são a isškosios giminės, e p o issão com baixo s a us
social, po exemplo, p o eso a, são eme iškosios giminės. Essas pala as são usadas em signi icado
gene izado ia do giminos masculinosa ou eme iškosa mesmo quando não exis e conhecida a
ep esen an e de de e minada p o issão biológica ly is ou ela pa ece ne eikšminga, nekeičian i
essencialmen e, po exemplo, uni e si e e abalham p o esso es, e nas escolas p o esso as
(Fue es-Oli e a 2007: 225; e mais sob e social s a us. a igo de A ydo Ma ulionio Visuo inėje
lie u ių enciklopedijoje (h p: www. le.l /s aipsnis socialinis-s a usas/), acessí el na in e ne :
h ps: www. le.l /s aipsnis socialinis-s a usas/); b) pala as de cono ação nega i a nomes emininos
(anglês k. sh ew, bi ch) não êm homiliškosios giminės a i ikmenų (Lako 2003: 162); c) seksologijoje
usados e mos, elacionados com o homem posição, i. i. o que o homem az à mulhe , e não in e samen e
(Eh lich, King 1994: 5960) e mui os k . P incipalmen e c í icas de á ias línguas do mundo ecebe po
causa do a iškosios giminės a osenos gene endizado em signi icado4 (inclu c. B aun, Sczesny,
S ahlbe g 2005: 1, 3). Na u almen e, não excepção e língua Li uânia, po que [Ž]olhando em pa âme os
quan i a i os ob iamen e, que liços aiškos pusiaus y a em línguas indoeu opeias mui o onde pažeis a
(K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 42). Mencionada es udo de popula ização da ciência os au o es
chamam a a enção não só a desiguodá aiškos pusiaus y ą (į y ų i šesnumą em língua li uanas, como
obse ou Egidijus 2 em 1960 su gi am e mos seksizmas e acizmas, isando chama a enção a o mas
de disc iminação das mulhe es (Wodak ci . 1997, de Fo ma o 2016: 375). Isso pode se conside ado as
p imei as ino ações linguís icas eminis as (Eh lich, King 1994: 61). 3 Aqui alguns es udiosos de imedia o
azem uma dis inção en e inglês de ou as línguas, en a izando que os esul ados das pesquisas de
inglês não podem se gene alizados e aplicá eis a línguas es u u almen e dis in as (B aun, Sczesny,
S ahlbe g 2005): 4 Plg. Na língua Lie u ių [A]pibend inamen o caso é usado só i iškoji giminė: [...]
ec o ių a yba (Paulauskienė 2007: 72), quando em es a councilá ing essam an o ec o iai, quan o
ec o ês.
AGNĖ ALEKSAITĖ
Ac a Linguis ica 228 Li huanica LXXXVII
Zaikauskas), mas e em especial da eme iškosios giminės daik a a džių
esminių, mais impo an es concei osų dominação:
P ieš ke i į amžiaus, kai eminis inio ling is inio ak y izmo ap aiškų Lie u oje da
nebū a, Egidijus Zaikauskas, em elação ao eminizmo e masculinizmo pe žiū ėjęs
lie u ių kalbos g ama iką, leksikos i žodžių da ybos lygmenis, da a conclusão, que
lie u ių kalba odan i y ų i šesnumą. Cês aquela a i mação apoian es exemplos da
anuome ini seu ela ó io na con e ência. Šaknies y ediniai: açãomazônio VYRau i
signi icação, daik a a dis didVYRė5; šaknis ė -: TVynė, TVai (pã e mãe); [...] (Zaikauskas
1994: 27). Assim, não pode dize -se que emininizmo a i is ês comple amen e inco e os,
cons an emen e epe indo, que língua esan i p ikimš a i iedade, mo e iškąją giminę
nus umian i in o šalį. No en an o aqui mesmo de e íamos lemb a , que não um nosso
pesquisado a cul u al, ap o undado-se em na i a língua, nãoap asos da língua
nuo okos mes e da pala a é le an ado a enção à exclusi a daik a a dzes de giminos
mo e iškosios luga leksinėje seman ikoje da língua Li uânia. Poe o Ma celijaus
Ma inaičio obse ado: Beques odos os g andes concei os li ios são mo e iškosios
giminės: zemė, saulė, gy ybė, iesa, d asia, lais ė, meilė... (Ma inai is 2006: 155). Tal
semân ica pala as suaip compensa quan i a i o i iškųjų o mų y a imą
o maliojoje g ama ikoje. (K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 4243)
Embo a em odo o mundo se deba e sob e a (ne) equidência e (ne)impo ância do
a i ismo linguís ico eminis a, ainda assim an o os apoiado es como os
oponen es des e mo imen o pe cebem que mesmo e o ma neu alia adqui is
sexis inho ingu ão sexismo nas bocas das pessoas p opagando sexismo (Eh lich,
King 1992: 152) e en ão a p óp ia e o ma da linguagem se bem sucedida só se a
sociedade pude usa p ecisamen e, conscien emen e, e não supe icialmen e inksis o mas al e na i as (Pauwels 2003: 56).
2.VILNIAUS UNIVERSITETO LYČIAI
JAUTRIOS KALBOS GUIRI VALORIAMENTO
INTERNETO ŽINIASKLAIDOJE
Šiame s aipsnyje jokiu būdu nesiekiama pa eik i isapusiško i nuodugnaus
VU LJKG de a aliação (s aipsnyje não possuída al obje i o), po ém man ida que, apa ecendo al a
ino a iam documen o, p a a u b eus ai apon ada, como al pela p imei a ez na Li uânia p epa ado um
documen o, es imulando consumi lyčiai jau ią kalbą, a aliado na mídia online, juolab que e os p óp ios
o ganizado es da gui ių econhecendo que em algumas línguas e kul u e lyčiai jau iškai kalbainusi, 5 Beje,
ND incluído s ilis i ddė Bobi on ‘. abalhos e pe eg inhas amėjan i mulhe . Naujada as posida y como
a s a a à pala a he y is.
S aipsniai / A icles 229
Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą
ki ose yks a bandymai“. S aipsnyje ch onologiškai pa eikiama iešųjų asme-
nă eação a al es e:
Na linguagem há mui as si uações, quando ale, digamos, sinekdochos p incípio: pa e
a es a o odo. Tomemos o amoso a o ismoo Blaiseo Pascalio (su umpin ą): Žmogus isso
pensando nend ė. Todos en endem que embo a žmogus aqui usado singula men e, o que
em em men e não alguma qualque uma pessoa, e as pessoas como odo (a pa e e es a
o odo). Liguia ambém é en endido que po dize žmogus pensada não sob e os homens, e
žmones. An a e us, „žmogoms“ čia y a kompensacija: „nend ė“ y a mo e iškosios
sob e odos giminés.
Ou al ez seja p eciso im i s aičio i, po que [...] não poucas pala as impo an es são
emine iškosios giminės asmenybė, aldža, isuomenė, pe galė, kalba e . . [...]. No en an o
não se pode nega que língua den o das on ei as do sen ido kin a lyčiai neu aliais
a osenos di ecme. Da bemokai an es de odos no os edo es i ia esse adicional
apelimasso: ponios e senai. Ago a semelhan e de dois g ama á ios genícios a osena
išsiplė é abalho ad e imen os, em línguas o iciais, esc i os e pan. Isso é no mal,
nuosaiku e à sociedade comp eensí el. (15min.l 2021-10-18, Laiman as Jonušys) Lemb amos
mais uma pala a li uanišką, que é usada, quando é di ícil ape cebe sob e o gêne o,
žmogys a žmogus, pessoa (sem gêne os) (Negali nė sup as , o que ę pe žmogys a). Não é
al signi icado busca o ganizado es das o ien ações? E ejei ado ele oi bene po causa
do pejo a i o ingue o. Na cul u a adicional e ybe conside ado cla ous do homem
le iškumo, mo e s do homem, pe cepção. Jus iça, em línguas li uanianas emos
pe spec i a de gêne o e neu alų k eipinį ams a ams os /. (l .l 2021-10-19, As a Ka u ė)
Tai é de pa e pasi yčiojimo de li uãos língua. Ao homem li uano e Li u iamen e alan e ao
homem se á po longos, al ez e nunca, desen endama, diz Aud ys An anai is, p esiden e
da Comissão Es a ibá ia Li uãs de Língua. (kauno.diena.l 2021-10-31, Aud ys
An anai is)
Embo a os c í icos digam que o a iškoji giminė pe ei amen e se encaixa como neu i e
não em nenhum adicional ca aiso o ma elações sexuais, que isso só g ama ica, ainda
assim pensado de ou a o ma en end íamos, quį um o alų za isą lingua sa yje em:
poucos c í icos, especialmen e homens, ma y , conco da iam se desc i úmi na
mo e iškąja gimine aš esu izikė, pa da ėja e semelhan es. Isso indica que a língua não é
Jame (gai ėse – au . pas .) p oblemą „išsp endė“ labai pap as ai – pasiūlė žmogaus
neu a. (15min.l 2021-11-02, Jū a ė Juškai ė) pa idalá con endo uma eminís ica lição
essência chama žmoga. Po não žmogiene, se já es ou casada? Ou žmogai e, se sou ainda
panê. E se não quise anuncia a si uação ma i al, posso chama -me žmogė, [...].
AGNĖ ALEKSAITĖ
230 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
E se não quise me iden i ica nem com um só sexo, pode ia chama -me žmogo, ana-
logiškai usiškam „ono“, nes lie u ių kalboje neka osios giminės nė a. (sk as as.l
2021-11-05, Regina Musneckienė)
[...] Mesmo e ago a só des e ano 15 dia de ou ub o hono ingo Vilniaus Uni e sidade
publicadas lyčiai jau ios kalbos gai ės, minha cabeça, é comple amen e imo i uado, a é
gildingas adicionais nusis o ėjusių lie u ių kalbos no mų g io imas, sua posição
exp essou o p o esso . (e aplius.l 2021-11-16, Juozas Pab ėža) Panašius pala as podem
iš adinė i como okazinius (indi idualius, s ilis inius) naujada us, b incando, k ailiojan
( ape ele isão D i ačio žinių pelės ao in és as pessoas na am pa a os a osenos da
língua na i a..?! [...] A língua é onde o que mais a ii esė, lexí el, paslankesnė negu a ê
jau ios idiomas kū ėjos e kū ėjai. Só p ecisa se capaz dela c ia i amen e usa e
nep asimany i daqueles nega i os, dep ecia i os sen idos e disposições onde deles não há.
Iluminíssimas mulhe es de nossa nação (en e elas não uma izkili eminis ė, a nų eisių
siekėja) Gab ielei Pe ke ičai eiBi ei, Meilei Lukšienei, Vandai Zabo skai ei, ago a Vik o ijai
Daujo y ei i iliškoji žodžių giminė, em ce os casos usada apibend inamąja de ambos os
sexos signi icado, nekliu o.
Nekliū a milha esços de li uãs mulhe es. Kliū a oms, as quais possêdo madinga ideologia. (pozição.o g
2022-01-06, Kazimie as Župe ka) Nes e momen o, como mos am dados das on es ap esen adas,
s ip esnė nega i a a disposição, ou a pa eu, não é cla o, queeis mudanças men ais da sociedade
podemimi em pe spec i a p olongikessa. Ano gui ios o ganizado es, [I]lgainiui uma o ma p igis,
ou a ex ingui á; popula idade de uma e se á ins i ucionalmen e habi uais, ou as pe manece ão
apenas indi idualiais aiškos espa ês, além disso, a si as e comple amen e de no as o m. Po
exemplo, em língua inglesa ainda em 1970 eminis ês c iou ab e ião Ms, que de e ia subs i ui
ab e ia u as Miss (panelė, não ekėjusi mo e is) e M s (ponia, iš ekėjusi mo e is)6. Naujoji
san umpa Ms (mo e is) oi c iada analogicamen e segundo san umpą M (mãe) e ne odė mo e s
šeiminės si uações (Eh lich, King 1992: ž ; Fue es-Oli e a 2007: 139; da . Pauwels 2001: 124141). Ve dade,
es a ab e ipa Ms ge almen e oi ejei ada ou usada inadequadamen e, po exemplo, neu alia, a
conjiminês si uação u ėjusia não exp essa san umpa começada e e i -se em se sepa adas
mulhe es, ka je is es, p os i u es e k . (plačiau ž . Eh lich, 6 San umpos Miss e M s o am
c i icadas po causa de que a mulhe e a de inida po sua elação com o ma ido (ne)bução (Lako
1975: 30, ci . de Pauwels 2001: 139).
King 1992: 154; Eh lich, King 1994: 62–63; Fue es-Oli e a 2007: 222).
A igos A icles 231 /
Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą
Ou a en a i a ly į mos anços pala as (anglês k. chai man, spokesman)
p ocu ou subs i ui neu ais: p esidindo pessoa, p esiden e, -ė (anglês k.
chai pe son) e delega , -ė, ep esen an e, -ė (anglês k. spokespe son). Tokia
e o ma não uncionou, po que, como mos ou a osena, essas neu as pala as
pe de am sua neu alidade: ingles k. pala as chai pe son, spokespe son
começa em usa exclusi amen e a i idades emininas desc e e (Eh lich, King 1992:
155; 1994: 63). Tais exemplos undamen am a c í ica do a i ismo linguís ico eminino,
que a língua não pode se a i icialmen e mudada, se a sociedade não es i e
acos umada às mudanças e não en enda sua impo ância, po eikio: a i icialmen e
in oduziam mudanças de linguagem mui o equen emen e nep igyja, de a i iciais
en a i as su egula iza a igualdade de sexos na língua a sociedade ge almen e não
en ende e a é neu as o mas êm de se u ilizadas d ip asmiquemen .
3. NAUJIEJI PAVADINMAI PAGAL LYTIES
SKITUM: FLEXIN DERIVACIÃO
Na Duomenyna, como mencionado, encon a 55 no os nomes de aco do com a
di e ença de gêne o, que, como indica a Daba inės lie u ių kalbos g ama ika
( oliau DLKG), ma cam ou a ( is as) gêne o pessoas ou simplesmen e i as
en idades (2006: 142). A g ande maio ia cons i ui galūnių ediniai (80 p oc.; 44;
consul e 1 abelę)7, es ę p eesagų ediniai (20 p oc.; 11).
1 LENTEL. Nomenamen os segundo a di e ença de gêne o da ybos galūnės ND
Eil. n . Galūnė Vedinių skaičius (ND)
abs. sk.
-ė1.35
-2.ius (não aca alhada) 4
3. -as (não aca alhada) 2
4. -is (não as assignada) 2
-5.a (não a ibuído) 1
Do o al: 44
7 Como mos a o mais ecen e es udo de mac oneologia, duomenyne es a é a única ca ego ia de
da yba, se des acando galūnių edinių gausa (Aleksai ė 2022: 91).
AGNĖ ALEKSAITĖ
232 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
Iš pa eik os 1-os len elės ma y i, kad naujieji pa adinimai pagal ly ies ski -
umą, o nece ND, a omiesi com di e sasnhas galões: não só com as g amá icas
indicado unin e daybos p iemone -ė (Lie u ių kalbos g ama ika ( oliau LKG) 1965: 418;
DLKG 2006: 143), po an o, mas ambém com es a ca ego ia de daybos
nep iklausančiomis galūnėmis -a, -as, -is i -ius.
adicionalmen e LKG insinua-se que [A]nksčiau mui as das p o issões não pa a
mulhe es de odo o am p ejei as, e ainda ago a algumas p o issões não pa a
mulhe es, na u almen e en ende-se que na p óp ia eija ealidade não ha ia base
pa a daimena eminis a que eishi ais pessoas (LKG 1965: 165). Plg. ais pa es de
pala as: Li u ian Language Vodyne ( oliau LKŽ) e Daba inės lie u ių kalbos Vodyne
( oliau DŽ8) ixado a ki yskupas em ND pe kuk a a ki ýskupė ‘ y esnioji yskupė
(aukščiausio k ikščionių d asininkė), di igen es de yskupijoms (: a ki yskupas),
budelis bùdelė mi ies bausmė ykdy oja (: budelis), examplei is ka e ė ‘ka o p ie olę
a liekan i ka e ( aip pa el ine eikšme, maes o, sk uzdėlė) (: ka ei is), ma ė ein ė ė ė
iking iking iking ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė
ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė
ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė
Na ala Lie u ių [T]okias giminas masculinskosios e mo e iškosios daik a a džių
pa es cons i uem an o de seus, quan o de in e nacionais pala as.
[...] Es a aiba é ão egula , que eme e a kai ybą (Paulauskienė 2007: 72), po exemplo,
a o ius ak o ė, dak a as dak a ė, di e o di ek o ė, esc i o esc i o a,
es udan e s uden ė e k . (Paulauskienė 2007: 72; ambém e LKG 1965: 165), po an o,
su gindo an e io men e, an o ago a, como pa a uma no a p o issão e quando
necessá io, da eminina giminia daik a a d, nomeando a mulhe de aco do com seu
pas o ė (pa e) ou só empo á io abalho (Paulauskienė 2007: 72), e a possí el
cons ui ais daik a a das, [V] au au is, de abalho, em elação ao ca ben zinho.)
72).
Ou o ax ino c ia ais no ada os p ocu a pab ėž i ou, ečiau, suni eliu já an igamen e nomeada
( ealijos) pe encimen o a um ce o gêncio (Mu mulai y ė 2021: 51): au o i è ė ‘mo e iškos ly ies
au o i e as (: au o i e as), gènijė ‘mo e iškės ly ies didžiausių sugebėjimų (: genijus), indi dė
‘mo e iškės ly ies indi idas (: indi idas), izmižš indi is indi is indi is accumulusi (: indi is), kėdikė ly ies
mo e is (: mo e is), ėmo e iškės ly ies kūdikė (: alen os), pe sonã pe sonã ėpe s ėpe s ė ėpe s ė ė ė ė
ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė
ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė ė . [...] Aiškios pa alelės: amigo e amigaė,
bičiulisbičiulė, p o esso o iusp o eso ė. Não em odas as línguas assim é (Daujo y ė 1990: 5, ci . de
K ašy ė, Maskuliūnienė, Župe ka 2021: 45).
A igos A icles 239 /
Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą
‘niek. ans e el ine signi icado be alė mo usi i a eme iškosios sexos bū ybė
(27); es ea ás no oa a do es ilis ino a spal io BŽ não em. Na u almen e, ais
dados são p elimina ús, po que in o mação sob e mui os no osada os indicando
džiui, a ki yskupas, pas o ius i k ., BŽ y a enkama, odėl a ei yje, ikė ina, į
sexo, exempložodyną se ia incluída mais p odu i as denominações po di e ença
de sexo. Esses no os idiomas, um es udo de p onós ico mos ou que não há
ends ama consumi sob e 43,6 po cen o. no os nomes de aco do com o gêne o
di e imen o, que pasida y i espon aneamen e, pa a jun oi: gù ė ‘d asinė ado ė,
k egždnas, šim akojenė, š iesulė13 ‘i on. (no malmen e conhecida p amogų
pasaulio) mulhe e k . Assim ambém em yškėjo da ybinių sinonimų ( ambém ê
Vaskelienė 2000: 5) a osenos polinkiai: p imemybė eikiama naujada ui áuklius (142)
(plg. konku uojančius a ian us áuklinas (51) e aukliùkas (27)99), y inas (110) (plg.
da ybinį sinonimą ius (22)), mzas (plg. mzius) e es elanas (227) (plg. ž aginas (8)).
Tal es udo do uso de no osada os ma cinhos sexo mos a que a sociedade, dada a
necessidade, e iu e e iu no os nomes de aco do com a di e ença de gêne o
(independen emen e do idioma madų). Medes p obabilidades de en a na a i ia
a osená êm e e en iniai no osada ai, po que eles hua nija pessoas, que são
impo an e pa e da ida co idiana (ka e ė, slaũgas, e c.).
IŠVADOS
1. Na no a doomenyne (ND) da língua li uânica, no pe íodo de esc i a do a igo,
o am dados 55 no os nomes po di e ença de gêne o (2022 m. 5 de maio. dados,
ND oi ixado 7691 unidades de linguagem). Tokie da iniai ep esen am mui o
pequena pa e de oda a no a léxica ( an o indigena quan o emp es ada) (0,7
po cen o).
2. A maio ia desses da íns cons i ui galūnių ediniai (80 p oc.; 44),
es ę p eesagų ediniai (20 p oc.; 11):
2.1. Ly į ma can es naujada ai da omiesi com di e sasnês galūnėmis: não
įp as a, būdinga da ybos p iemone -ė, be i su šiai da ybos ka ego ijai
adiciškai nep iklausančiomis galūnėmis -a, -as, -is i -ius.
apenas com 2.2. Du an e o pe íodo de in es igação a da uma p eceagų é
bas an e limi ada. Nomenagens de aco do com a di e ença de gêne o
da omiesi não só com as adicionais p eessagas -inas e -ienė, mas e com
es a ca ego ia de da ybos não budingas meios de da ybos -ūnas e -(i)uk.
13 Naujazodžiai ki čiuojami ou neki čiuojami (se sua ki čia anje ainda não é cla o) de aco do pa eikimą ND.
AGNĖ ALEKSAITĖ
240 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
2.3. Sinch oninė da ybinė okių naujada ų analizė pa odė, kad ND iksuo a
á iosi esnių de ab icação ins umen os com os quais cons i uem nomes de
sujei os do gêne o masculiskões (-as, -is, -ius; -inas, -ūnas e -(i)uk), po ém elas
não são p odu i os. Duomenyne en e o sexo indican es no osada os
p edomina nomes de sujei os do sexo eme iškosios (71 p oc.; 39), dos quais a
mais p odu i a da ybos ins umen o galūnė -ė. 3. Ly į mos an es ino ada as
são c iadas po azões p incipais como es as: a) po eidėl desiglosčiusių
kio į a dy i naują mo e s p o esiją, eiklą, ku i anksčiau neegzis a o a ba
ci cuns âncias oi excepcionalmen e des inada só a homens (pi ã ė, u dė,
ýskupė e k .); b) po eikio anula a ligações de um ce o concei o
exclusi amen e com o mundo masculino (gènijė, kdikė, pe sonãžė e e c.) e c) de e ei o es ilís ico
(k egždūnas, š iesulė e e c.).
4. Duomenyne p edomina em dominis es ilis icamen e neu os, a unção
e e en ial desempenhando nomes de aco do com a di e ença de sexo (74,5%, 41).
Eles são c iados po azões designa á ias po eikio in oduzi uma no a
eali yiją. Likę da iniai (25,5%, 14) s ilis iškai žymė i (ND p edomina cono ações
nega i as da iniai: i oniškieji, menkinamieji e niekinamieji). Além disso, pesquisa
de uso da In e ne e elou que alguns no osada es pe dem sua unção
emocional-exp essi a e mais comumen e são usados como nomes de pessoas es ilis iicamen e neu as
(áuklinas, zòmbė e k .).
5. Tal es udo do uso de no osada os ma cinhos sexo mos a que a sociedade,
dada a necessidade, e iu e e iu no os nomeamen os de aco do com a
di e ença de gêne o (independen emen e do idioma madų). Medes
p obabilidades de en a na a i ia a osená êm e e en iniai no osada ai,
po que eles hua nija pessoas, que são impo an e pa e da ida co idiana
(ka e ė, slaũgas, e c.). Exa amen e ais no os nomes po di e ença de gêne o e es ão a se a aídos pa a a a ualmen e esc i a
Bend inê diccioná io de línguas li uãs.
ŠALTINIAI
Apie „jau ią“ g ama iką, au . L. Jonušys. P ieiga in e ne e: h ps://www.15min.l /naujie-
na/ak ualu/komen a ai/laiman as-jonusys-apie-jau ia-g ama ika-500-1583066?co-
pied [žiū ė a 2021-10-18].
„A Jūs du ną mane ma o ?“. Apie „lyčiai jau ios kalbos“ p admenis, au . K. Župe ka.
P ieiga in e ne e: h ps://www.pozicija.o g/p o -kazimie as-zupe ka-a -jus-du -
na-mane-ma o -apie-lyciai-jau ios-kalbos-p admenis/ [žiū ė a 2022-01-06].
A Lie u ai eikalinga „negy a“ bend inė kalba?, au . B. Alijošienė. P ieiga in e ne-
e: h ps://www.e aplius.l /a -lie u ai- eikalinga-negy a-bend ine-kalba [žiū ė a
2021-11-16].
S aipsniai / A icles 241
Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą
Aš neno iu bū i „žmoga“, au . R. Musneckienė. P ieiga in e ne e: h ps://www.sk as as.
l /komen a ai/neno iu-bu i-zmoga [žiū ė a 2021-11-05].
BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė,
D. Mu mulai y ė, V. Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė,
L. Jonušys, y . ed. D. Liu ke ičienė. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
DLKG 2006 – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, 4-oji pa aisy a laida, ed. V. Amb azas,
Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
DLKŽ8 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. S . Keinys, 8-asis pa aisy as i pa-
pildy as leidimas, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e -
ne e: h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
Lyčiai jau ios kalbos gai es adina pasi yčiojimu: p asidės d audimai saky i ė as i mo ina.
P ieiga in e ne e: h ps://m.kauno.diena.l /naujienos/lie u a/salies-pulsas/uni e -
si e o-pa eng as-lyciai-jau ios-kalbos-gai es- adina-pasi yciojimu-1049615 [žiū ė a
2021-10-31].
LKG – Lie u ių kalbos g ama ika 2, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė,
J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė,
e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2008 (a naujin a e sija, 2018). P ieiga
in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/.
ND – Miliūnai ė R., Aleksai ė A. Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas [Tęs inis in-
e ne inis žinynas nuo 2011 m.], sud. R. Miliūnai ė, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /naujazodziai.
Vilniaus uni e si e as: ideologiniai sp endimai mainais į Eu opos Sąjungos lėšas?, au .
A. Ka u ė. P ieiga in e ne e: h ps://www.l .l /naujienos/pozicija/679/1523555/as-
a-ka u e- ilniaus-uni e si e as-ideologiniai-sp endimai-mainais-i-eu opos-sajun-
gos-lesas [žiū ė a 2021-10-19].
VLE – Visuo inė lie u ių enciklopedija. P ieiga in e ne e: h ps://www. le.l /.
VLKK KB – Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos Konsul acijų bankas. P ieiga in e ne e:
h p://www. lkk.l /konsul acijos.
VU lyčiai jau ios kalbos gai ės: pažangos ženklas a adikalus ekspe imen as?, au .
E. Zica i. P ieiga in e ne e: h ps://www.15min.l /naujiena/ak ualu/lie u a/lyci-
ai-jau i-kalba- a p-paga bos- isiems-i - adicines-g ama ikos-56-1586510?copied
[ e is o 2021-11-02].
AGNĖ ALEKSAITĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII 242
VU LJKG Vilniaus uni e si e o lyčiai jau ios kalbos gai ės, pa engė N. A lauskai ė, L.
Vaicekauskienė, J. Pake ys, V. Vuko ić, A. Ginio ai ė. Accesso na in e ne :
h ps://www.k . u.l /dokumen ai/VU_ly%C4%8Diai_jau ios_kalbos_gai %C4%97s.pd .
LITERATŪRA
Aleksai ė Agnė 2022: Lie u ių kalbos naujažodžių da yba2019 m. Naujažodžių
duomenyno pag indu): dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Aleksand a ičiū ė Skais ė 2008: Possibilidades do uso do Paieškos sis ema Google
in es igando enómenos da linguagem. Bend inė ala 81, 266282. Acesso à in e ne :
h ps: jou nals.lki.l /bend inekalba/a icle:// iew/435419./ Amb azas Saulius 2000:
Daik a a džių da ybos aida 2: Lie u ių kalbos a dažodiniai ediniai, Vilnius: Mokslo i
enciklopedijų leidybos ins i u as. B aun F iede ike, Sczesny Sabine, S ahlbe g
Dagma 2005: Cogni i e E ec s o Masculine Gene ics in Ge man: An O e iew o
Empi ical Findings. Communica ions 30, 121. acessí el na in e ne : h ps:
doi.o g/10.1515/ comm.2005.30.1.1.
Came on Debo ah 1995: Ve bal Hygiene. The Poli ics o Language, London and
New Yo k: Rou ledge.
Came on Debo ah 2003: Gende and Language Ideologies. The Handbook o
Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing,
447–467.
Eh lich Susan, King Ru h 1992: Gende -based Language Re o m and he Social
Cons uc ion o Meaning. Discou se & Socie y 3(2), 151166. Eh lich Susan, King
Ru h 1994: Feminis Meanings and he (De)poli iciza ion o he Lexicon. Language in
Socie y 23(1), 5976. P ieiga na in e ne : h ps://doi.
o g/10.1017/S004740450001767X.
Fo ma o Fede ica 2016: Linguis ic Ma ke s o Sexism in he I alian Media: A Case
S udy o Minis a and Minis o. Co po a 11(3), 371399. acessí el na in e ne : h ps:
doi.o g/10.3366/co .2016.0100.
Fue es-Oli e a Ped o A. 2007: A Co pus-based View o Lexical Gende in
W i en Business English. – English o Speci ic Pu poses 26, 219–234. P ieiga in e ne-
e: h ps://doi.o g/10.1016/j.esp.2006.07.001.
Hol oe Axel, Semėnienė Lo e a 2006: Giminės ka ego ija. – Daik a a dinio
juninio y imai [= T abalhos g amá icos da língua Li uânia 4], ed. A. Hol oe , R.
Mikulskas, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 101120.
A igos A icles 243 /
Naujieji pa adinimai pagal ly ies ski umą
Hong Xiuqin 2018: Sexis Language Re o m in English Vocabula y. Ad ances in Social
Science, Educa ion and Humani ies Resea ch 233. 3 d In e na ional Con e ence on
Con empo a y Educa ion, Social Sciences and Humani ies (ICCESSH 2018), 699702. K ašy ė
Regina, Maskuliūnienė Džiulje a, Župe ka Kazimie as 2021: Sob e a pala a ko ek iškumą:
sa a e impo ada, Vilnius: Žu ėd a. Lako Robin 2003: Language, Gende , and Poli ics:
Pu ing Women and Powe in he Same Sen ence. The Handbook o Language and Gende ,
eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell Publishing, 161178. Laugesen Amanda 2019:
Changing ‘Man Made Language: Sexis Language and Feminis Linguis ic Ac i ism in
Aus alia. E e yday Re olu ions: Remaking Gende , Sexuali y and Cul u e in 1970s
Aus alia, eds. by M. A ow, A. Woollaco , Ac on ACT, Aus alia: ANU P ess, 241260.
Jackie Lee F. K. 2007: Accep abili y o Sexis Language among Young People in
Hong Kong. Sex Roles 56, 285295. Accesso na in e ne : h ps:
doi.o g/10.1007/s11199-006-9170-4.
Maldonado Ga cia M. I. 2015: Spanish Poli ically Co ec Mo emen : Reasons o
Failu e. Jou nal o Poli ical S udies 22(1), 237252. Mu mulai y ė Dai a 2021: Línguas
Li uanianas no asžodžiai l ies iz aiškos aspek u. Li uânia ala 16, 5169. acessí el na
in e ne : h pswww.zu nalai. u.l lie u/ iu-kalba://a icle/ iew/24927/24/771.
Jane B., Robe on Ma y A. Pa ks 1998: In luence o Age, Gende , and Con ex on A i udes
owa d Sexis /Nonsexis Language: Is Spo a Special Case? Sex Roles 38, 477494. Accesso
na in e ne : h psdoi.o g/10.1023/A:1018766023667. Jane B., Robe on Ma y A. 1998a:
Con empo a y A gumen s agains Nonsexis Language: Blaube gs Pa ks (1980) Re isi ed.
Sex Roles 39(5/6), 445461. Acessí el na in e ne : h ps: doi.o g/10.1023://A1018827227128.
Paulauskienė Aldona 2007: Fundamen os da mo ologia da língua Li uânia, Kaunas:
Tecnologia.
Anne Pauwels 2001: Sp eading he Feminis Wo d: The Case o he New Cou esy Ti le Ms in
Aus alian English. Gende ac oss Languages. The Linguis ic Rep esen a ion o Women and
Men, eds. by M. Hellinge , H. Bussmann, Ams e dam: John Benjamins
Publishing Company, 137151.
Anne Pauwels 2003: Linguis ic Sexism and Feminis Linguis ic Ac i ism. The Handbook
o Language and Gende , eds. by J. Holmes, M. Meye ho , USA: Blackwell
Publishing, 550570.
AGNĖ ALEKSAITĖ
244 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVII
Vaskelienė Jolan a 2000: Da ybiniai sinonimai, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as.
Va osena exemplos p ocu ada sis ema de busca da in e ne Google.
New Names Based on Gende A ibu ion
SUMARY
Du ing he pe iod o w i ing his a icle, 55 new en ies o names based on gende a ibu ion
we e made in he Da abase o Li huanian Neologisms (DLN) (as o 5 May 2022, he DLN ea u ed
7,691 language uni s). Such o ma ions accoun o a ac ion (0.7%) o all new lexis (bo h
indigenous and bo owed). Mos o he o ma ions a e in lec i e de i a i es (80%; 44); he es
a e su ixal de i a i es (20%; 11). New coinages a e made bo h wi h he adi ional ools o
o ma ion, such as he ending -ė and he su ixes -inas and -ienė, and he endings -a, -as, -is, and
-ius and he su ixes -ūnas and -(i)ukas, which a e no cha ac e is ic o his o ma ional
ca ego y. E en hough he DLN was ound o ea u e a b oade ange o o ma ional ools used
in he making o he names o masculine subjec s, hese a e no p oduc i e. The Da abases
gende -denomina ing new coinages a e domina ed by he names o eminine subjec s (71%; 39),
wi h he ending -ė as a ool o o ma ion demons a ing he highes ou pu . The names based on
gende a ibu ion ha a e ea u ed in he Da abase a e p edominan ly s ylis ically neu al
and e e en ial (74.5%; 41); o ma ions ha ha e a s ylis ic cha ge a e much less common (25.5%;
14).
This s udy o he usage o gende -denomina ing new coinages e eals ha he public has been
and is s ill making new names based on gende a ibu ion as necessa y ( ega dless o wha is
ashionable in language). The main easons behind he appea ance o such coinages a e: (a) he
need o denomina e a new eminine p o ession, ac i i y ha was no he e be o e o has been
ci cums an ially in he p o ince o men; (b) he need o demolish he exclusi e bond be ween a
pa icula e m and he domain o men; and (c) a s ylis ic e ec .
En egada 2022 m. junho 9 d.
AGNĖ ALEKSAITĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
agne.aleksai [email p o ec ed]