S aipsniai / A icles 181
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2196-8937 Aspe os de pesquisas
Cien í icas: mo osin aksė, alen ingumas, semân ica,
ipologia.
DOI: doi.o g/10.35321/all88-09
PRIERISHUS, PRIERISHUMAS
VALENTINGUMAS
ACTIVINHA LIETUVI
(RAŠTO) FALBOJE
Valency o he Adjec i e p ie aišus and
he Noun p ie aišumas in Con empo a y
Li huanian (W i en) Language
ANOTATIZA O obje o des e a igo a ibudois p ie aišus e seu obik a udinis edinys
(p ie aišumas). Aimslas baseado Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial,
escla eškin i šių p edika ų junglumą alen ingumo aspek u. Es ímimas mos ou, que na
sen ença indi e inho p ie aišus, p ie aišumas obje o aiškai az in luência p edicados de
minimalaus leksinio seman ino campo semân ica e g ama ica. Paaiškėjo, que nãopaisoma no ma
e incls ama indi ec o anexe aišumas objec ą ma ca ė i naudininku, pa icula men e com
negy ą daik ą eiškiančiais pala as. ESMINIAI VOODŽIAI: alen ingumas, būd a dis p ie aišus,
būd a dinis daik a a dis, leksinis seman inis campoas.
ANNOTATION
The objec o he a icle is he adjec i e p ie aišus and i s noun de i a i e (p ie aišumas). The
aim is o ind ou he combinabili y o hese p edica es om he pe spec i e o alency based
on he ma e ial om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language. The esea ch e ealed
ha he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas is in luenced by he
seman ics and g amma o he p edica es om he minimal lexical seman ic ield. I appea ed
ha he no m is dis ega ded, and he e is a endency o exp ess
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
182 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII he indi ec objec o p ie aišumas in he da i e
case, especially when i is used wi h he wo ds deno ing an inanima e hing.
KEYWORDS: alency, adjec i e p ie aišus, adjec i al noun, lexical seman ic ield.
1.ÚVADINS PASTABOS a a dinio edinio acesse aišumas alen ingumą e
Šio s aipsnio ikslas – emian is e bocen inio sakinio modelio samp a a i
alen ingumo eo ijos p incipais, išnag inė i būd a džio p ie aišus i jo daik-
de e mina , o que lhe az in luência. A im de alcança le an am-se a e as: com
base Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) exemplos, b e emen e discu i
pala as, en ando-se em minimų leksinį seman inį būd a džio p ie aišus e seu
daik a a dinio edinio lauką, alen ingudika ų de leksinio seman inio lauko
mus seman iniu, sin aksiniu i leksiniu aspek u (ž . 2–5 dalis); išnag inė i p ie-
aišus, p ie aišumas alen ingumą i pas a s y i, (a ) kokią į aką jam da o p e-
alen ingumai (ž . pa e 6); udo esumi (ž . pa e 7). nesse aspe u, quan o
conhecida, p ie aišus, p ie aišumas alen ingumas não é a ado.
Aplica-se mé odo de es udo in e p e ações, desc i omasis analí ico,
g ama ís icas, seman ís icas.
Pa yzdžiai com ski ingas o mas de pala as conside adas a igo ecol i1 DLKT
expandis inas paieškos campo nele į ašius pala a kamieną, например., p ie aiš,
p isi iš, lipšn e e c., e escolhus p asideda c i é ios. Segundo os es ilos uncionais
exemplos não e am classi icados. Conc e us núme o de exemplos examinados
di aom pos e io men e abo dando conc e o p edica o alen ingumu. Opcionando
ape aišus, ape aišumas examina aspek u do alen ingumo, diga-se que
alen ingumas é a ca ac e ís ica de e minan e da pala a signi icado ab i um
ce o núme o de agas luga es, que numa ase ou combinação de pala as ocupam
pala as de um ce o signi icado e suas o mas ou suas co espondências (ž .
Sližienė 1994: 16; Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 19, 46 e lá ci ada li e a u a). Valen ingum
incula-se com ês ní eis: abs ak iu logís icas semân icas e dois conc e os
ní eis linguís icos sin akseses e leksicas semân icas. No ní el de logís ica
semân ica de e mina-se núme o de luga es li es da pala a e suas possí eis
ak an as seman ís icas, no ní el sin aksesa de e mina-se alen ines ak an es
g ama ical o ma e suas bū inidade ou acul a i idade, leksinės seman icos ní el
de e mina-se alen ines ak an os semân ica. Sem alen íní sin aksinių ak an ų,
cujos bū inumas e acul a i idades de e mina-se sen ença, são a ibuídos 1 DLKT
exemplos pa a pesquisa ecol i m. mês de e e ei o 2023.
A igos A icles 183 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
memb os li es sen inhos pala as, que não são condicionais da pala a
klauso jo alen ingumui. Lais ieji na iai neužpildo p edika o a e ų lais ų ie-
signi icância e nep i ų, sua união com p edica u diminui lhe, como a ce a pa e da
linguagem, ca ac e ís ica pu amen e g ama ical capacidade de jun a ou os
pala as e suas o mas (Sližienė 1994: 35). Essinieji sin aksiniai ak an ai sen ença
não pode se passadgiados, uma ez que eles passando sen ença pasida o
neg ama iškas. Essenciais ac an es sin aksiniais desc e em aquela pa e da
si uação, que ao signi icado da pala a é a mais impo an e e a ual (ibid, 31).
gali bū i p aleidžiami, o sakinys lieka g ama iškas i sup an amas. Sakiniai be
akul a y iųjų ak an ų eiškia maždaug ą pa į, ką i su jais, kadangi akul a y-
ieji ak an ai y a implikuo i pačioje žodžio eikšmėje ( en pa , 35).
Facul a i os ac an es sin ác icos são aqueles que na sen ença Da desc ição da
alen ia dos a ibu os da língua li uânica cla i ica que, com base u e ada ma e ial
empi ine, a ibudis p ie aišus, -i2 ‘g ei ai, acilmen e adi ašan isʼ em duas
es u u as de alen ia sin ác ica: num caso o ac an e co esponden e ao sujei o
é ma cado com nomeininku, e o objec o indi e o u ilininku, ou o caso indi e o
objec o eiški su ksminki kons uk u, o sujei o com nomeininku
(Vaičiuly ė-Semienė: 65, 2001: 79, 84). Sakinyje a ian iamen e ma cado indi e inho
obje o indo sin ác ico ak an as é acul a y usis. Em ambos os casos a semân ica
ade aïsus alen ingum é a mesma: o sujei o a liepia pe cipien ą3, e o obje o
indi e o kon en y ą4 (ž . 1, 2). Em suma, a alen ingum sin ác ico de ade eços
bi alencio é Nom, Da p o Gen, e semân ico [Pcp, Con]. Seman icamen e
aspec uamen e es e a ibu o (ž . 1), simila men e como p ieplaikus (ž . 3, plg. 4) ou
ou os (abejingas, sens us, leal e . .) (ž . 5, 6), cai em a ibu os, que descakam o
pon o de is a de uma pessoa pa a o assun o, sua psichinį disposição em elação ao
assun o, g upoę (Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 79). 1) Ele o e de on ade e se ia mui o ap eixus à amília. (ci a ada de Vaičiuly ė-
Semėnienė 2001: 79)
2) Es a kumelė não oi ão p e aiši a um luga como Bė is. (ci ado de
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 84)
3) Ma ynienė len a, ili, a apaiki a es anhos, e mais ao homem. (ci ado de
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79)
2 A segui no a igo alando sob e di e en es desc i i os di e en es des e ou ou o a ibu o
desc end in ai pasakoma só i iškoji nežymė oji būd a žio giminė. 3 Pe cipien e [Pcp] es ado
psíquicaspe i ão unção, ca ac e ís ica a se es i os, pe cebendo as coisas da ealidade, endo
uma ce a a i udim em elação a eles, psicologicamen e a eles eanias (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32,
guojančioms (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32; Sližienė 1994: 21).
4 Kon en y as [Con] – būsenos a ypa ybės u inio unkcija, būdinga į ai iems daik ams bei eiški-
plg. Sližienė 1994: 22).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
184 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
4) Hom iškis a amen e que ė a à lado do doen e. (ci a ada de Vaičiuly ė-
Semėnienė 2001: 84)
5) Homemus ylus želgė de olo, odês, comple amen e indi e en e ao que ao
edo dėjosi. (ci uada de Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) 6) Mas poe as, como e
وإلىokliai, são iš ikimi sa o p igimčiai. (ci uada da uma pessoa simpa ia,
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79)
Tais a ejais, kai būd a džiu p ieplaikus, abejingas, iš ikimas a pan. nusakoma
a o acidade ou an ipa ia em elação à ou a pessoa, būdp ieplaikus seman inis
a džiui ski iamas ki as alen ingumas: pe cipien o subjek as eiškiamas a di-
ninku a ba ki u de inimo da iklio5 lemiamu linksniu, o bene icien ą6 a liepian-
is ne iesioginis objek as žymimas naudininku (ž . 7, 8). Tiesa, šis būd a džio
alen ingum ([Pcp, B]) ilus ou-se pelo mesmo exemplo 3 (Vaičiuly ė-Semėnienė
2001: 80). Compa ando 14 com 58 exemplos ê-se que as es u u as de alen idade
semân ica do p edica o [Pcp, Con] e [Pcp, B] dis inguem-se endo em con a a
semân ica léxica da pala a que ai ao obje o indi e o ( i a bū ybė (žmogus)
esp. dalykas). De aco do com isso, o obje o indi e o em exemplos 1, 3, 4
in e p e o ino como bene icien as, e em 2 exemplozdy como kon en y as.
7) K is ina e ago a ainda não é o almen e indi e en e ao S . Pe ui. (ci a ada segundo
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80)
8) Po que ocês e o izam e p endêm pessoas leais a nós? (ci ado segundo
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80)
Com base nos p incipais diccioná ios da língua li uãs, a igo abo da-se būd a dis
p ie aišus elacionado com eiksmažodžiais p isi iš i, a idua . Conc e amen e
alando, Daba inės lie u ių kalbos žodyne (DLKŽe) a ibu dis p ie aišus de ine-se
como ‘g ei ai, leng ai p isi išan isʼ, e acadêmico Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe) ‘1.
que mui o a i acha, a iduodaʼ. Os dicodynos o necidos em ilus aciniuose
exemplos con am-se sob e p ie aišią gy ą bū ybę (žmogų, gy ulį)
(ž . 1).
Būd a džio p ie aišus alen ingum p incipalmen e elacionado com seu signi icado em
menção das pala as cha e das eiksmažodžių p i(si) iš i, a iduo i signi icmãos e seus 5
Plačiau sob e de inação, da iklio de ha monização e ga iklio de ha monização samp a á, pela
qual aqui e e imos s . Semėnienė (2003: 3842).
6 Bene icien as [B] ende ea o, unção do de en o , ca ac e ís ica p incipalmen e a se es
i os, especialmen e pessoas, pa a bene ício ou não de quem o que é ou se az
(Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 21).
A igos A icles 185 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
alen inumu7. Nijolės Sližienės Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodyno
(LKVJŽ) (Sližienė 1998: 309) explica que anzi y inis (p i) iš i ‘ i in i p ie koʼ em
dois di e en es alen ingumus: ke u alen is (p i) iš i exigem, po exemplo,
nomeininku do ma camen o agen y aus8 sujei o, galininku eiškiamo pacien o9
obje o di e o, įnagininku ins umen a i i elinko kons ukcija do eiškiamo a10
unção a liepianko indi ec o (ž 9). T i alen is (p i) iš i ab e luga de agen e de
sujei o, pacien e e galinho pon o de obje o ak an em no sen inho (ž . 10). LKVJŽ
au o ė (Sližienė 1998: 309) nas ano ações ašo: Ka ais nes a signi icação
eiksmažodis iš i (p i iš i) é usado an Gen, p z. : Eles p i iço me sob e a espalda um
i pagal modelį Nom Acc Da [A1 P B], p z.: I kiek ka ų jau sakė Kalpokui, kad
p i iš ų jai (kiaulei) b ank ą K . Kai kada ie oj p ieGen galima kons ukcija
pedaço de ca ne. 9) Plėšikai [...] p i iço o o ios G ei u ę a u o pila do smilgo.
(ci ado de Sližienė 1998: 309)
10) Um menino iço à lazdos b anco a nosinai ê. (ci ado de Sližienė 1998:
309)
Ri a Miliūnai ė (2022: 408) chama a a enção pa a o a o de que do pon o de is a
cul u al da linguagem indi e o obje o com p isi iš i, p isi išimas de e se eiškiamas
p elinksnio à kons ukcija, e no mos não co esponden e naudininkas é pasenęs
(psn.) eiškinys. Do LKŽe ê-se que ap iš i é ‘12. p is a a ko, p ikib i com p e ensiasʼ
(Tik e p ocu a que a ko p i iš Alks.) ou elacionado com anzi i us p i iš i
signi icado ‘10. acos uma , pa auk iʼ (Baisiai ap išęs ao mamas [c iança] .). DLKŽe
designa-se p enshi como ‘2. pa en ais p i ap i11, a udio iʼ (Tena c iança mais
apegado ao pai).
LKŽe acesse aïsus do adje i o signi icame explicikuo as a idua DLKŽe de ine-se como ‘1. a sidė i,
seesci iʼ (Jis mokslui a sida ė). LKŽe semân ica do e bo a adua ecelana com anzi i eus
a adua signi icado ‘5. pa es i, design iʼ (plg. Sūnus mo ė, ai ilhe ia a du i ida (ūkį) V . ; Ing mãoas
eu 7 Sob e o que, a alen inguma sepa ada leksema (pali se ) elacionada com sua signi icação em
pasakomų esminių pala as seman iniu e sin aksiniu alen ingumu e seman iniu edelu, eja.
Vaičiuly ė-Semė nie nė
(2020).
8 Agen as1 [A1] unção de iniciado ou execu ó io de ação, p óp ia aos se es i os (Sližienė 1994:
19).
9 Pacien e [P] unção do bene iciá io de e ei o de ação ou do de en o do es ado (Sližienė 1994: 20).
10 Finis pon o [Ad] unção, būdinga a coisa, pe cebamo como o im pon o, pa a o qual ou pa a o qual
mo e o ac o ou é agido as coisas e ao qual a ingi a ação não oco e (Sližienė 1994:
24).
11 Plg. eiksmažodžio p i ap i ‘p iside in i, p isi aiky iʼ alen ingumą (Sližienė 1998: 265) sakiniuose:
Ele [P] g ei ada a a à gen e [Con]; Kaimie is [P] não pôde à nossa ida [Con] adap .
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
186 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
a aduome dūšias i kūnus mūsų PK32.) i ski iamais jos a spal iais: ‘pasikliau i,
a sidė i, pasi ikė iʼ (Negi cujo zen o malonei a iduosime sena ėje? V.K ė .),
‘paauko i, a sidė iʼ (Jis é mui o mokslui a sida ęs Sb.). LKVJŽ não há desc ição de
ação de a iduo i. Mini inas LKVJŽ (Sližienė 1994: 128) o necido sinonimicamen e
a sidė i ‘a sidua , dedica odas as o çasʼ, cujo usuá io em a unção seman ínica
de um obje o indi e o dependen e do alen ínio léxico do ac an o alen ino. Naqueles
casos, quando indi e amen e obje o ai abs ac os assun o eiškian is a pala a,
naudininkas a liepia ikslą (Jis [Pcp] a sidėjo mokslui [Fin] (plg. moky is)), quando
indi e amen e obje o pasakoma gy a bū ybė (±Anim), naudininkas co esponde SŽE
bene icien ą (Ji [Pcp] a sidėjusi šeimai i namams [B]). Minė ina i ai, kad, pagal
An ano Lybe io Sinonimų žodyną (SŽe), būd a diškasis a sida ęs y a sinonimiš-
kas būd a džiui iš ikimas. Pas a asis eikalauja naudininko.
ambém é cla o que os p onomes p ie aišus e būdplaikus sinonimai. Assim p ie aišus
(p ie aišumas) alen ingumui ambém ambém in luência pode e būdwa džio
p ieplaikus (p ieplaikumas) semân ica e g ama ica. De aco do DLKŽe, apelidois
p ieplaikus isso ‘lipšnus, amigiškasʼ, e LKŽe ele de ine-se como ‘lipšnus, p ie aišus,
amigiškasʼ. Būd a džio d ugiškas e conside ado p ie aišus sąsaja e e Jono
Paulausko Sis eminiame lie u ių kalbos žodyne (SisŽe): p ielaipus, p ie aišus,
p ieplaikus minimi seman iniame d augiškumo lauke, no qual es á e já mencionado
p isi iš i. SisŽe eiksmazodis a iduo i en a em seman inio campo de obedinão.
Espe a-se que ca ac e a des lipšnus (kam p o ko12), amigiškas (kam com kuo13)
alen ingum ambém pode e signi icância a igo discu idous ape aišus
alen ingumui (ž . / abaixo).
Abs acciojo ade aišumas alen ingumas pode ia se pa ecidos a baseinio ade aišus. Po ou o
lado, Jonas Šukys (1998: 155) a i ma que [a]bs ak ūs būd a džių ediniai su p iesaga -umas, aze
de neinančių su naudininku būd a džių, linksnio pap as ai ne eikalauja (neben silpnai aldomo
požymio a ėjo kilmininko), po an o suas junginiai com naudinikku são neįmanomi e g iež a [...] Tudo
isso delaja a p ie a do po o à sua zemei p isi išimą (= sua e a; i ei como pessoas à sua e a
aisy ini – a sisakan linksnio a būd a dinio daik a a džio a ba kaip ki aip.
p isi išę). En ão indi e o daik a a džio 12 D i alenčio lipšnus sin aksinis alen ingumas ND, Da
a liepia seman inį alen ingumą [Pcp, B], p z., Ksa e as ai e a mui o lipšnus, bečia a mãos,
glaus ės como ka inėlis Vaižg. (Vaičiuly ėSemėnienė 2001: 80). Di alen is lipšnus, exigindo ao
cons ução, g e a lipnus ‘lipšnusʼ, g e in iʼ alen ingumą.
p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ i k . nė a minimas dėl ilius acinių pa yzdžių s ygiaus ( en pa ,
84). Plg. LKVJŽ (Sližienė 1994: 399) eiksmažodžio (p i)lip i ‘ u ė i pa aukimą, p isi iš i, p isi-
13 A desc ição de alen ingumo de būd a džių da língua Li uânia (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001) não abo da
alen ingumas de būd a džio amigiškas.
A igos A icles 187 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
acenhizumas obje o de e ia se ma cado só acelinxnio à cons ução. Ap a dando
obje o um eiškiančias apelinksnio pa a cons uções com accus imo, adi išimo,
glaudimo, pe enymo e k . eiksmažodžiais, J. Šukys (1998: 477) ašo: P iklausy i,
p iski i p i ends ama a o i, kai goes p i su abs ak esniais daik a a džiais.
Quando se ala sob e pe encimen o a pessoa ou pessoas, ao es ado, escolhe-se só
naudininką, plg. Essa e a pe encia ao meu pai, mas Jie não pe enço à nenhuma
o ganização (plg. nenhuma o ganização). Do que b e emen e di o, escla ece-se que
p ie aišus (p ie aišumas) de um obje o indi e o, como acul a i io alen inio
ak an o, aiškai in luência pode e não só do undamen o pala a (p isi iš i p ie ko),
mas e em ou os minimalos leksinį seman inį p ie aišus campo de pala as que
en einam (a sen ingo i, a sida ęs, d augiškas, lipšnus, p ieikus). Keliam-se algumas
p essupos os: d i alenčių p ie aišus, p ie aišumas indi e o do obje o aiškai
in luência em (i) alen ingumas do undamen o, (ii) ak an o leksinis alen ingumas
(gy a bū ybė esp. daik as); (iii) p edicaka os de léxinio seman ino ape aisos do
campo semân ica e g ama ica. Tendo em con a o a o de que DLKT exemplos com
ski ing sinónimško p ieplaikus, p ieplaikumas o mas não, eles con inua
nãoap a iados.
2. SKIRTING APROIŠTI E APROIŠIMAS
FORM VALENTINGUMAS
De 1200 DLKT exemplos, onde são usadas di e en es (ne)psenhizamá ias o mas de
ação- e dade p isi iš i e sen inyje indi ec o obje o é pasaky as, nuošalyje palikus
ais como 1116 (plg. 9, 10) e изnag inėjus 500 al ipo, como 1721, exemplos, e que nos
úl imos um obje o indi ec o eiškiamas p ielksnio kons ukcija. 17 e 18 exemplo,
onde con oa sob e glaudų niu obje o. De aco do 5, 6 exemplos analogia, 1921
(a imą) gy ų bū ybių a pusa io san ykį, odo, kad d i alenčio p isi iš i bū i-
nieji ak an ai sakinyje pasakomi pe cipien o subjek u i bene icien o ne iesiogi-
enunciados sujei o co esponde 11) [Mykolas] à dilbių p i išo uos alksnio
pe cipien ą, o p ie kons ukcija žymimas ne iesioginis objek as – kon en y ą.
šluo ažius, pe sižegnojo, sušuko: sk endu!
12) P o essó io, que não nenusp us ų acele ício pedalo ao in és b emdžio, p isi iço
um coją p o sėdynės.
Em seguida ajuda a jo em ainha a ape a ao p ū ine kūdikį [...]. 13) 14) Ela [mãe]
[...] se es o ça á ap iš i e (plg. à si mesmo) oda a ida.
15) P i alau p isi iš i (plg. sa e) p ie s ulpo, nes galiu nug iū i an ke u ių.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
188 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
Da ela [me gelė Pe eliškė] ap i išusi (plg. sau 16) a si mesmo) pe eliškės
spa nus panašius a aqueles, com os quais pasidabina angelus escolas em
espe áculos aidinan es p adinukai.
Sob e o oš un ą mês de ida 17) a c iança apega-se à mamã. Ele [šeškas] é sem
im žaisming, ap išęs à amília e š elnus. 18) 19) Nós, li uanos, mui o ap išemos
à sua e a na i a. 20) As pessoas são abalhš ús, sėslūs, p i išê às
e e nainųjų adicionais al ybių. 21) Mais p incipalmen e eu,
p esumi elmen e, não ao amo aca iciou-se, e ao minčių e di idido empo.
2223 exemplos em pasakoma si uação ac ualiza am um ou o ap išio: d i alen is
ap iš i seman iquemen sussieia com po aukiu como dependomybe (plg. Sližienė
1998: 240). Isso em in luência seman ínio adi aš i alen ingumui: a dininku
žymimam sujei o ca ac e is a não an o pe cipien o, quan o pacien e seman inė
unção, e apelinksnio à cons ução eiškiamas indi ec o obje o a liepia
kon en y ą. Mažų pelo menos aqui econhecida sujei o d isluoksnė14
pe cipien inio pacien e seman inė unção. Pa ien ą a liepien e sujeu ilus uoja
24, 25 exemplos, onde p isi iš i ak an as pasakomas não gy ą bū ybę, e abs ac ų
dalyką eiškiančiu žodžiu. 22) Mas álcool po minha causa pode se , pode não se ,
não [aš] a ele ap išês. O a que es ão? Apegošimo isso é mui o má coisa. Isso
signi ica, és p isionei o. Nes a ida não de e ia apega -se a nada. 23) Ac ekai e am
endem a chocoladá consumi mui o o que a iai iau do que nós, ão sma kamen e
ap isionadas ao docejiões bebidas.
24) Consocendo, que p ign sia mui o mui o ap ichusa à danalingas ago a ies
klių, pi miausia apsisp endė sa ai ę ylė i.
25) Ji [ adicinė iloso ija] p isi išusi p ie esinio i nekelia klausimo apie esinio
aisygalimidade condição bū į.
Išnag inėjus 500 DLKT pa yzdžių su ski ingomis eiksmažodinio daik a a džio
p i i išimo o mas e , que nessas ocasiões, quando na sen ença daik a a džio
p i išimo obje o indi e o é pasakido, ge almen e ele ma cado p elinksnio à
kons ukcija (ž . 2628). Pasi aikė (qua o exemplos) é usado do pon o de is a
cul u al não adequado do obje o indi e o naudininkas (Šukys 1998: 155156) (ž . 2930). O
sujei o co esponde pe cipien ą, e o obje o indi e o a liepia bene icien ą (26, plg.
27) ou kon en y ą (2730). 14 Sob e bilsluoksnes seman ines unções mais
26) Vaiko p isi išimas p ie mo inos – būdingas sa ybes u in i p ie aišumo ūšis.
Tai – a imų yšių a p mo inos i naujagimio užmezgimas gimdymo me u.
amplamen e e . D uk einis (2009).
S aipsniai / A icles 189
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
27) Mas não deixaja de olhos e Li uânia essencial: pessoas de apego à e a,
animal, pazumo, omumo.
28) Ela [Mosc a] não se sa is ez negligência e apegamen o à elho. 29) Valo es
pe sikainoja e quem do apaixão elhosas não que e alo iza seus p óp ios
eneuždengia olhos desde já pe sikainojusių. 30) Jų [ esiden es de aldeias] ši dyse
aumen ou meilê, espei o e apego à e a dos elhos, seus modo de ida, adições.
Na sen ença u ilininku ma cado obje o indi e o pode se in e p e ado como
alen iicamen e elacionado com dois di e en es p edika ais. Po exemplo, 31
sen ença ao seu ma ido pode se associado an o com daik a a džiu ape íšimas
como com eiksmažodžiu em eikš i (kam). Folesnis con ex o indica que nes e
exemplozdy es á e oneamen e ma cim do ap išimo como a imo yšio15 indi ec o
obje o. 31) Mas ela nepasi aisê: e, egue seja, po que ši aip p a a ê ela zazsimi šusi,
nada mal ao homem nãoinkėdama, somen e p isi išimą ao seu ma ido ex eikšdama.
Depois disso ela e mais á ias ezes shi aip Kos u apelinou con idada.
Com base 22, 23 exemplos, pode-se a i ma que em 3233 exemplos d i alencio
adi išimas numanom sujei o em pacien e, e adelinksnio à cons ução ma cimas
indi ec o obje o kon en y o unkciju. Que seman icamen e o sujei o de apego
possa se elacionado com o bene icien o, indica 34 exemplo con ex o.
32) Ace camen o ao álcool ou d ogas: * ouba odos eus desejos, * u o na- e
o almen e des es en undos esc a o, * empumia e em pob eza. 33) No en an o,
odos es es ma e iais necessá ios êm sílenas, e os b an i sijo i k ie iniai milhos
não os êm. Po an o, mui o g ande apego à bandelės e ba onos p ejudica à saúde.
34) Especialmen e lhe bem seguiu cons uyboje R. S eink oso emp esa poika osi
Niujo ko s a ybos o ganizacijų dešim uke. Kles inčio e slininko p isi išimas
p ie „Vals ijos“ uni e si e o bu o sąlygo as daugiau asmeninių in e esų nei di-
s ambiausių delės meilės Alma Ma e ins i uiçõesom.
Do que se disse sob e ap iš i e ap išimas alen ingumą, ê-se: quando se ala sob e i as essências
ap išimą como sen imen o, o sujei o a liepia pe cipien ą (Ji con a que c iando logo ipá mais ėmėsi
emoções: en ou susie i ais sen imen os como ilgesys, ap išimas a seu casa e p óximos, mãe ynė
meilė e... (KTDL) kai), endo em men e ap išimas de i as essências como pe enom, ac ualizp o is,
ac ualizado sujei o do pacien e ( Kas p isi iša p ie ek ano, 15 Plg. DLKT exemplo: A imumas na i a
e aia A. Miškiniui isso ap išimo ao liaudies cul u a, cos umčių.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
196 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
85) É po isso que ca íns ou g andes cen os come ciais em que os banhei os
jo in uais nossas mãos ambém não são amigiški. 86) Po an o neabejo inai p ecisa
p ocu a manei as de p omo e amigá el na u eza uma ag icul u ação. 87) O
egime iscal da Li uânia é essencialmen e amigá el ao negócio. Di alen is amigá el
‘6. nonksmingus, não dankian is aplinkaiʼ (BLKŽe) exigem do pacien e sujei o e
kon en y o obje o indi ec o, eiškiamo bene iciá ioku (ž . 88, 89).
88) Assim, o a o de que nós i emos num plane a ico, po ém de ecu sos limi ados, é
um cla o desa io pa a os líde es do mundo, que discu em sob e o desen ol imen o
ecológico subbalanceado do mundo.
89) No en an o, o mais impo an e, que são p oduzidos p odu os amigá eis
ao ambien e, bené icos à nossa saúde.
DLKT o neceu sob e 700 exemplos com ski ing com o di ak a a dinho o mas
amigiškumas. Ras i 55 exemplos, onde na ase, p esc e endo uma pessoa simpa iją,
a o acidade em elação a ou a pessoa, o segundo indi e o obje o amiguškumas
ak an as exp essekias bene icianinku (ž . 90, 91) ou em elação kons ukcija (ž . 92,
93). Juos esnag inėjus icou cla o, que uma ou de ou a sinalimas bene icien o
indi ec o obje o de a com pe cipien o sujei o. 90) F ança oi subjugada, mas em
duas ocasiões slapčia man e e sua amizade
Li uanii.
91) An anas aqui eio de amigasco Casimie ui. 92) E isso é a pau ação de
p oximidade de indi íduos pe encen es à mesma ci ilização (p.ex., ancúzos
hos iliskidade em elação aos immig an es de No e Á ica e amigškidade em
elação polkų imig an ų).
93) Segundo G. Taujanskio, Gied ius V. seu espei o não demons ou amigasco.
Quando sen iniu p esc io a disposição a o a os do indi íduo em elação ao
sujei o, dui alen is amiguškumas ab e li e ą luga ao sujei o pe cipien o e
kon en y o indi ec i o obje o (ž . 94).
94) Se oda ciência na alma é assim, como sujei o, indis in amen e e a e dade não pode
pe žū i, en ão po que, pe gun o, po igno ância de que amizade mo čiai abejojame
e e na ida da alma? pe dekê da paciência sušunka Augus ino P o as. Con ex e pode
se ac ualizuado e mais enceksmado amigškumas. En ão é possí el ala sob e
seman iicamen e d isluoksnį subjek ą: pa ien ą com pe cipien o a spal iu ou a
in e samen e. Isso, que amigasškumas pode se in e p e e uo inas d ejopai de
emoção pe einan e (podendo pe ei i) em ação, mos a e 95, 96 exemplos. Que e como aqui
bebū ų, a e dadei a amizškia (como e a dedicação) su ge do sen imen o (plg. 97, 98).
S aipsniai / A icles 197
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
95) Ele cons an emen e mos a amizadeidade pa a mim. Semp e po mos enjei i,
semp e po mos emp es a de nós, se algo e p i ūk ų; Hen ikai, enho no
igo í ico algumas ce ejas. 96) Saudando os li uanos gue a lakūnus so ie as
p uda a p oga esc e eu sob e nuola c escendo Li uânia amigas de sua elação
apa eiškimą, no ando-se que es e oo se o na á mais um sé io ac o inho
amigashkias elações de ambos os países o alece .
97) Ele aleg emen e nusišsmissou, e K iuksis achando que a i šmysena exp essa-lhe
amigškumu, ambém sa is ei o nushiokė.
98) I alijos d augiškumo jausmai Lie u ai (plg. I alijos d augiškumas Lie u ai)
y a nepaki ę i D.G andi izi as Va šu on ne u ės jokios į akos Lie u os i I alijos
san ykiams.
Apa eceu exemplos, onde daik a a dis amigiškumas elacionado com a mencionada
base da pala a 6 signi icado (BLKŽe) (ž . 99). Tada ad e dinho daik a o dio
alen ingumas a liepia minė ą 88, 89 exempla es. 99) Em esumo, posso dize que
p ocu amos c ia um sis ema que amiguiškidade ao ambien e pu gasse a auklia
no sen ido económico, simples e melonia a i idade.
Do que, o que lig šiol saído, man ina, que subjec i o p ie aišus, p ie aišumas
ak an as pode ia e não só no começo do a igo (ž . 1 pa e) mencionado
pe cipien o, mas e pacien e unção, e obje i o ak an as bene icien o e kon en y o.
Espe a-se que acul a i o do objec i o ape aïsus, ape aïsumas ak an o aiškai
in luência pode e abe as p edika ų sin aksis alen ingum, especialmen e pa a
ac ualiza seman icas di e enças.
6. SKIRTING PRIERAIŠUS E PRIERAIŠU-
MAS FORM VALENTINGUMAS
DLKT de aco do p ie aiš закlausą o neceu 101 exemplo com dis in as o mas de
ad e bio p ie aišus. Išnag inėjus DLKT o necidos 15 exemplos de, onde
je ne iesioginis objek as y a pasaky as, paaiškėjo, kad jis žymimas ne ik nau-
sakinydininku ou apelinksnio à cons ução (ž . 100102), mas e apelinksnio com ou em
elação cons ução (ž . 103, 104). As duas úl imas, do pon o de is a da no ma de
cons ução, de e iam se mudadas pa a u ilizado a (plg. 100) ou p elinksnio à
cons ução (plg. 101). Po ou o lado, do acima di o o na-se cla o, quem az ou
pode in luencia o escolhido do alan e alam al indi e o obje o de ca ac e -
mėjimui. P ielinksnio su a ba a ž ilgiu kons ukcija su p ie aišus y a seman iškai
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII undamen ada: pasiskolin a de sinímico
acesslaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ semân ica e g amá ica (da 198 s abaixo).
100) Saliukis [šuo] é ag adá el e o us, man ém-se a as ado dos desconhecidos,
a sida ęs i p ie aišus sa o šeimininkams.
101) Todėl, šio y inė ojo eigimu, p iklausė i p ancūzų, i lenkų au oms [...]. Sunku
po ém é dize , a qual país a ainha e a p e aišesnė (plg. a ada usi). Ela mui as
ezes p ega a lealdade a Luís XIV . . .
102) Apesa desse polinkio em čigoniškas klajones, Ie a sakosi esan i mui o
p ie aiši não só à pessoas, mas e à daik ų. 103) In eligen e, igilan e e sensí el
[šuo]. Ap o eišus com amigos e cau elosos com desconhecidos pessoas.
104) Likusio com c iança o pai ou a mãe elações mú uas da gi a é melho a am menos
con li os. C ianças mais ape aišús em elação à amília (plg. amílias). D i alenčio
p ie aišus sąsaja com p edika ais do léxinio seman inio campo (a sida ęs,
d augiškas, idelimas, malonus e k .) ambém is o de DLKT exemplos, onde indi ec o
obje o do adjec i o conside ado cla ous do con ex o. De 105 108 exemplos e , como
em di aoma si uação ac ualizuojase um dos ape aísus aspec os semân icos (plg.
100, 101). Tendo em con a isso e econhecendo a ian iškus e neaiškius casos,
eig ina, que na a ual alboje li uãs escolhus usa d i alen į p ie aišus p óximosam
elacionamen ou en e gy ų bū ybių nusaky i bene icien ą a liepian e indi ec o
obje o signi ica-se keliais modos. 105) Homem é p ie aiši (plg. p isi išusi) bū ybė. Ao
que apaixona? Isso depende de indi iduais pomêgias, būdo aožos.
106) Bladhaunds é pa icula men e p ie aišus (plg. meilus, amigiškas), nesi aidija
nem com šeimininkais, nem com ou os shunimis.
107) Os homens olham pa a a mulhe mesmo quando ela b inca com o xunele. Segundo eles, gy ulėlių
glos ymas é um bom sinal, indicando, que mulhe p ie aiši (plg. lipšni, meili). 108) Com podzes azia amizade
(ela isadas ap endėda o coquamen e sua emen e com elhas pessoas, olhiamen e os chamando
močiu ėm e ė ukais). Eu não sou al Be 100104 exemplos, onde d i alenčio p ie aišus sujei o
p ie aiši (plg. lipšni, d augiška), gal ne kiek „dygliuo a“ – į dideles šnekas su
podžiais neįsileisda au. Juoba, kad močiu ė bu o be eik ku čia18.
co esponde pe cipienbjek as de a com kon en y o indi ec o obje o, que a ian iamen e ma cimas
ą, o ne iesioginis objek as – bene icien ą, iš DLKT u ima, kai pe cipien o su-
18 Da plg. DLKT exemplo com p e eiksmiu ape u asia: Olá, žal y Žal inėli! Com Žalčiu Žal inėliu em
amizade nosigi enem desde a in ância. Paizizados desde pa lopšio. Abu p ie aišiai (plg. amigiamen e,
meiliai) joga a, como a ô com c ianças. Jun as ambos a lei e siu ba am. Já an os anos ele Žal inėlį
penėda o de molio dubens.
A igos A icles 199 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
naudininku a ba p ielinksnio p ie kons ukcija (ž . 109, 110). Taip pa p ie aišus
o sujei o pode co esponde pa ien ą, e o obje o indi e o kon en ī u (ž . 111). 109)
Na Le ônia sociedadeé ainda nãoapo p e aiši às imagens. 11 Te e inos não só icam
connosco pa a hibe na , eles são ganė inai p iesaišús às habi uais, já pamêg as
luga es.0)
111) P imo que -se en a iza que dublinhyas ape siesas à adição so ié ica é odo
o nosso ciência da his ó ia (e às ezes quando e his ó ica nossa consciência em
ge al). DLKT o neceu quan o po 500 exemplos com ski ing com o i ik a a džio
acessaiišumas19 o mas. Išnag inėjus 170 exemplos, onde esse objec o indi e o do
i ik a ó dio é di o sakinyje, explici ou-se que ele é ma cado u ilizado ku ou
p elinksnio à kons ukcija20.
An es olho endoin bem mais abundância de exemplos do que com acabo discu u
ad e a džiu p ie aišus, pode ala sob e aiškos polinkius: indi ec o objec o
inclins ama žymė i naudininku (plg. 1 pa e). Conc e amen e alando, o acul a i o
bene iciá io com apêischumas o mas op a-se 58% de odos os casos (ou 98 em
exemplos de 170). O u ilizado de obje o indi e o mais equen emen e (73 po
cen o. ou 72 exemplos de 98) di oos negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą
eiškiančiu pala a, ge okai ečiau (27 po cen o ou 26 exemplos de 98) gy ą (pp .
žmogų) bū eiškiančiu. Aspec os de í imo semelhan es endências ambém
mos am sen inhas, onde o obje o indi e o deno a p ielinksnio à cons ução: o
obje o indi e o di a-se i ą daik ą eiškiančiu pala a 33 p oc. dos casos
exis en es (ou 24 exemplos de 72), e negy ą daik ą eiškiančiu 67 p oc. de odos os
casos (48 exemplos de 72). Assim, do pon o de is a da no ma da linguagem co e o
u ilizado ku ou ap op iada apelinksão à cons ução signi icimas indi ec o
objec o a a džio ape aischum objec o simplesmen e (71 pe cen . ou 120
negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą eiškian is žodis. S a bu minė i, kad šios
abi ne iesioginio objek o aiškos y a (gali bū i) a ian iškos (ž . 112–115).
exemplos de 170) são 112) Os c iamen os e c iamen o peculia idade lemia ma e nas meilê, emoções e p
aišumas sūnui a duk e iai.
113) Ao apego da c iança à mãe o mao is é impo an e não só o empo, que a
mãe pe mi e com o kábio, mas e modo de comunhão, pobūdis de cuidados. 114) Ela
[Vėlinės] lemb a, que zemiškajam ida su gido o ape aišumo desapa ece á.
19 Pe žiū ė i e DLKT o necem exemplos com di e en es aleg nių doik a a džio ape aišumas o mas
plu ali as (p ie aišumai, p ie aišumų, e c.). h ps://www.d ejinamai.l /).
20 In e ne e ganė ina pa yzdžių, ku p ie aišumas ne iesioginis objek as eiškiamas i p ielinksnio su
kons ukcija, p z.: P ie aišumas su mo ina nė a p eo i e inis p ie aišumui su ėčiu (ci uojama iš:
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
200 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
115) Žmogaus p ie aišume p ie gy enimo esama kažko s ip esnio už isus pa-
saulio a gus.
Os exemplos disponí eis mos am que o obje o indi e o co esponden e
bene icien ą co esponde com o sujei o pe cipien e (ž . 112, 113). D ejopai como
pacien e e pe cipien a sujei o pode se in e p e ado 116 exemplo, onde
econhecí eis e semân ico di e o p i iš i ‘ i i i p o koʼ signi icações (plg. c iança
[P] p i iš as bambagysle [I] à mãe [Ad], mãe [P] p i iš a p o ilho) ans e ência,
passagem ao p i aísus como pe cep i aus p edica o seman iką. União seman ina
com mencionado p i iš i alen ingum mos a e 117 exemplo: pe kel ine signi icado
di o ensê io ação (paga o, p i akino (plg. p i išo)) é Blankas emocional apeiçoamen o
on e, i. e. emocional ao apeiçoamen o e sua quidade in luência a az, o ma, pela qual
ações21 (da plg. 1416). En ão, quando o ape aíso in e essa com o undamen o
e bum p i(si) iš i signi icados di e i os (mais) nu ūkusa, ac ualizuojase
pe cep i usis ape aíso (ž . 112, 118). A i mina-se que apêixo como sen ido (kam)
semân ica e g ama ica az in luência a sin aksiniam apêixo (p ie aišus)
alen ingumai: ac ualizando al apêixo como um obje o indi e o é (mais) nem um
bene iciá io (plg. 118121). Di e en emen e do 119 121 exemplos, onde indi e amen e o
obje o u ilizado a g ama icamen e é possí el liga e com o p incipal p edica o da
sen ença se sen i (quem, o quê), 122 exemplo indica que i e imui é não daik a a džio
sen imen o (plg.? Niliūno sen imen o i e imui), mas p ie aišumas (plg. Niliūno
p ie aišumas i e imui) ak an as. Com base no que oi di o, pode a i ma -se que 123
exemplozdyje ac ualizada emocional independemidade do sujei o seu olia
nu auk as (nugalė as) pe ações na amília su o muo emocional ape aišumo.
Possí el ape aišumo e dependência in e seja e e de 124126 exemplos de con ex os.
Naudininku ma cimo sujei o ape aišum como emocional conexão aki aizdus 127
exemplozyje. P ielinksnio à cons ução, espe á el, pode se opcional ma cada mais
conquiksmin o su116) A C iança desen ol i ou indo a mamã pensamen os e i endo
bjek o p ie aišumą (plg. 128). Žinoma, kaip jau minė a, iek ienas, iek ki as
p ie aišumo aspek as gali bū i žymimas i a ian iškai (plg. 122, 129).
sen imen os. Po causa da mo íssima ap iaixão ao seu nošiojamo ilho pode
eduzi -se seu sob e i en o e ei o de s ess.
117) Esquolbigas pala as Blanka desc e e sua ape aišume ao į ê i: ela se sen e
essendo como pagau as e p ijaukin o, à ou o žiedo p i akin o sakalas (plg.
Į ė is [A1] p i iço si [B] Blanką [P]).
21 Plg. DLKT exemplo: Signala con ac ui sug ąžin i (nusišmissan ela ou pedindo sua pai ados em mãos),
depois disso no amen e oi jogada, y inėjama. Tal compo amen o da c iança mos a segu os ap aixamen o.
A igos A icles / 201
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
118) Pa a o senso de apei íssimo o ma -se pa icula men e impo an e g ande
sensibilidade às necessidades da c iança e capacidade sa is azê-las. 119) Mulo
ainda assim sen ida emos ki s ou o a algumquį ape êsumo. Peaque seja assim,
ele e a meu pai...
120) Lá ela eje á anos es udou especialidades sub ilumas, mui o o, como ela mesma
diz, ap endeu, po ém de especial ape aišuma a es a e apa de sua ida não sen ečia. 121)
Não du ido, que o pelo menos depois ez ou iu a absolu a maio ia dos li uanos, pois mídia
sen iu, e ainda e hoje aindauačia especial ape aixumą a es e ema. 122) Em ge al Niliūno
ob a exis e mui o o e apegoismo à ida sen imen o, cujo não esnaicina nenhuma
esgo canças desg aimês e a gai. 123) Da sua ge ação ame icanos au omobilis
signi ica a libe dade, g ei į, mo imen o e nugalė ą p ie aišumą. Namams i p aeičiai, i. i.
mas kokio cabuko adição e san a kai.
124) P iklausomidade da eligião pe cebeu como iluzínio dependemências de punianço pai
imagemdgio pakai alą. O obje i o psicoanali ico não o alece o apegoismo do pacien e
ao psicoanali ico, e ele qu qu qu qu qua a, e o çando o au onomiškumo do pacien e e a
ma u idade da pe sonalidade, sua habilidade s o ė i em seus pés. 125) Médicos
na cologos já há mui o empo examinea am pessoas ísica e psicológica dependência
de álcool. Psichologico apeiijsumo a escos dos bebidas a a ex emamen e di ícil,
e isico pode ence se. 126) Kaišiado ių paukš ynas único dos países Bál icos inha
exclusi a di ei o sob e 80 p oc. da p odução gabeno pa a Lenkiją. Não sabe quan o
e ia du ado polkų ape aišumas (plg. įp o is algy i) mūsiškei iš a, se di e o Kęs u is
Ba ke ičius ebū ų pensado somen e sob e paukš yno, e não sob e as necessidades
do país. 127) Įkū ėjos mi ė composição monolyno kei ėsi o sesuo Bea ičė ebegy eno
em amília, pasiš en usioe o da. Sua a eição às i mãs e a calmo e simples. 128) E
ingajada p ima iamen e a si mesmo po aquela mazochis inio apegoismen o a aqueles
que skauda am, g io ė, des uiu...
129) G upês es ágio de ma u idade os pa icipan es do g upo expe imen am
ape aišumo a g upo sen imen os, c iam ín imos elacionamen os emocionais com
ou os memb os, po ém man êm au onomia, in oduzismonina suas di e enças de
ou os memb os do g upo. DLKT exemplos mos am que o adjacischismo do
i ik a ó gio sujei o ak an as co esponde pe cipien ą, e d ejopai eiškiam o
obje o indi e o kon en y ą (ž . 130). De aco do 111 exemplo analogia ê-se que 131
exemplode ac an a do sujei o co esponde pa ien ą, e indi e o obje o kon en ī u.
130) Su oca e man e a si a enção ajuda mais uma qualidade: į aigumas e sa i aiga,
g ande ape aišumas pa a o que é desejadau ina. 131) Minha cabeça,
ap oximaçãoismo da his ó ia cul u al à adição ma xis ina é quan o di e en e, mas
la e ji peculia idade aki aizdi e pile inas, e no caso da his ó ia cul u al.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
202 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
7. APIBENDRINIMAS IR IŠVADOS
Išnag inė i 600 DLKT exemplos de com ski ingmas p ie aišus, p ie aišumas o mas
indicam, que az como seus sema iniam e sin aksiniam alen ingumui in luênciaą
p edika ų (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas e k .) de leksinio
seman inio campo semân ica e g ama ica. Pe sinímica p ieplaikus ‘lipšnus,
amigiškasʼ em indi ec o do p ie aišus, p ie aišumas obje o aišką a keliauja
p ielinksnio su kons ukcija. Toks ma cação do ak an o acul a i o ( ok.
ma kie ung) passelkamas, quando se ala sob e a imą dois i os bū ynių (pp .
pessoas) elação (Šimoje pais ap endd do segu o ape inhamen o com o
Tada, kai d i alen is p ie aišus a ojamas ‘lipšnus, d augiškasʼ eikšme, jo sin-
aksiniai ak an ai pasakomi subjek o a dininku (a ba ki u de inamuoju links-
niu) i ne iesioginio objek o naudininku a ba p ielinksnio su kons ukcija; se-
c iança?22). man inis alen inumo [Pcp, B].
De um obje o indi e o com apêixus ‘ apida, acilmen e apêis- a sida ęsʼ, acesse aišumas
o mas aiška u ilizininku e p ielinksnio pa a a cons ução ge almen e é a ian iška. DLKT
exemplos mos am á ios a ian ialmen e ma camen o p ie aischus, p ie aischumas
seman inio alen ingumo combinações. Naqueles casos, quando ecip ocamen e de a sujei o
pe cipien e com indi ec o obje o bene icien u, si uação, pasakomoje p edika ais p ie aišus,
p ie aišumas, ac ualizuojamas a imas emocinis de dois gy ų bū ybių san ykis. Quando si uação
se ala sob e disposição de pessoa em elação ao sujei o, pe cipien e do sujei o co esponde
com con en y u do obje o indi e o. De mė do sujei o pacien e e con en í i o co esponden e
indi e o de obje o is o, quando impo an e ape aišumo como um ce o hábi o, dependomidade.
Naqueles casos, quando indi e i o p ie aišumas obje o di oomas negy ą daik ą eiškiančiu
pala as, esama aki aizdaus polinkio nepaisi i no mos ie oj p ielinksnio à kons ukção u ilizado
naudininkas. No malmen e p edica is p ie aišus, p ie aišumas ac ualizá el o aspec o emocional
(Režisie ė ilme k epiasi į gana sub ilius jausmus p isminimus, p ieKon eks uose a pazįs amas
do undamen o p i(si) iš i seman ikos e g ami os a ėjęs do homem como es ado de se do
i ula , pacien e, seus p i išimas ao ko daik iško. 22 Ci ado a pa i :
aišumą mies o sielai, ji ku ia ilmą apie niekus, iš ku ių iskas susideda (DLKT)).
h ps://www.be na dinai.l -2014-07-04-diskusija-apie-globa-kokia-aplinka-palankiausia-aug i- aiku-
i-ii/.
A igos A icles 203 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
ŠALTINIAI
BLKŽe – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2022. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/.
DLKŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 8-as pa ais. i papild. leidimas, y .
ed. S . Keinys, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne e:
h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė,
J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė,
e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija 2018). P ieiga
in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/.
SŽe – Lybe is An anas 2002: Lie u ių kalbos sinonimų žodynas, Vilnius: Lie u ių kal-
bos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /sinonimu-zodynas/.
SisŽe – Paulauskas Jonas 1987: Sis eminis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius,
Lie u ių kalbos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
sis eminis-lie u iu-kalbos-zodynas/pe ziu a.
LITERATŪRA
D uk einis Albinas 2009: Seman inės sakinių s uk ū os su sink e inės eikšmės
p edika ais. – Res humani a iae 6, 24–41.
Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p a-
džioje: sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI: doi.o g/
10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai.
Semėnienė Lo e a 2003: Būd a džių de inimas. – Sin aksinių yšių y imai. Lie u ių
kalbos g ama ikos da bai 1, ed. A. Hol oe , A. Judžen is, Vilnius: Lie u ių kalbos ins-
i u as, 37‒66.
Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1, Vilnius:
Mocklo e enciklopedijų publikla.
Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(1), Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Šukys Jonas 1998: Lie u ių kalbos linksniai i p ielinksniai: a osena i no mos, Kaunas:
Š iesa.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
204 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Li u ians kalbos būd a džių alen ingumas:
dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a
2020: Daik a a džiai a i ik is, con o midade na linguagem adminis a i a. Bend inė
ala 93, 135. Accesso na in e ne : h ps:jou nals.lki.l /
bend inekalba/a icle:// iew/2059.
Valency o he Adjec i e p ie aišus and
he Noun p ie aišumas in Con empo a y
Li huanian (W i en) Language
SUMARY
The analysis o 600 examples wi h di e en o ms o p ie aišus and p ie aišumas d awn om
he Co pus o Con empo a y Li huanian Language e eals ha hei seman ic and syn ac ic
alency is in luenced by he seman ics and g amma o he p edica es om he lexical seman ic
ield (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas, e c.). The cons uc ion o he
p eposi ion su has en e ed he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas
h ough he synonymous adjec i e p ieplaikus ‘a ec iona e, iendly. Such ma king (Ge .
ma kie ung) o a acul a i e ac an is chosen when a close ela ionship o wo li ing beings
(usually people) is mean . Em casos onde bi alen p ie aišus é usado in he sense ‘a ec iona e,
iendly, seus ac an es sin ác icos são exp essos in he nomina i e o he subjec (o ano he
case in ag eemen ) and he da i e o he indi ec objec o he cons uc ion o he p eposi ion
su; he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec bene icia y.
The exp ession o he indi ec objec wi h he o ms o p ie aišus ‘one who ge s a ached
as and easily; de o edʼ and p ie aišumas in he da i e case and he cons uc ion o he
p eposi ion p ie is usually a iable. Se e al combina ions o seman ic alency o a iably ma ked
p ie aišus and p ie aišumas a e possible. In cases whe e he subjec pe cipien is in ag eemen
wi h he indi ec objec bene icia y, he si ua ion exp essed by he p edica es p ie aišus and
p ie aišumas con eys a close emo ional ela ionship o wo li ing beings. Whe e he si ua ion is
conce ned wi h he pe sons disposi ion owa ds some hing, he subjec pe cipien is in
ag eemen wi h he indi ec objec con en i e. O aco do o he pa ien subjec and he
indi ec objec co esponding o he con en i e pode se is o onde a achmen é highligh ed
as a ce ain habi and dependency.
A igos A icles 205 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
In cases whe e he indi ec objec o p ie aišumas is exp essed in he wo d deno ing
an inanima e hing, he e is a clea endency o dis ega d he es ablished no m – he
cons uc ion o he p eposi ion p ie is eplaced by he da i e case. The p edica es p ie aišus and
p ie aišumas usually con ey an emo ional aspec . The a achmen o a pe son as he con eyo o
a ce ain s a e, he so called pa ien , o some hing angible, which comes om he seman ics and
g amma o he base e b p i(si) iš i can be ecognized h ough con ex s.
Į eik a 2023 m. maio 8 d.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
lo e [email protected]