scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Prieraišus, prieraišumas valentingumas dabartinėje lietuvių (rašto) kalboje

Abstract

    Šio straipsnio objektas – būdvardis prieraišus ir jo daiktavardinis vedinys (prieraišumas). Tikslas – remiantis Dabartinės lietuvių kalbos tekstyno (DLKT) medžiaga, išsiaiškinti šių predikatų junglumą valentingumo aspektu. Tyrimas parodė, kad sakinyje netiesioginio prieraišus, prieraišumas objekto raiškai įtakos daro predikatų iš minimalaus leksinio semantinio lauko semantika ir gramatika. Paaiškėjo, kad nepaisoma normos ir linkstama netiesioginį prieraišumas objektą žymėti naudininku, ypač su negyvą daiktą reiškiančiais žodžiais.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Prieraišus, prieraišumas valentingumas dabartinėje lietuvių (rašto) kalboje

Author: Loreta Vaičiulytė-Semėnienė
Year: 2023
DOI: 10.35321/all88-09
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/2245/2338
S aipsniai / A icles 181
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2196-8937 Aspe os de pesquisas
Cien í icas: mo osin aksė, alen ingumas, semân ica,
ipologia.
DOI: doi.o g/10.35321/all88-09
PRIERISHUS, PRIERISHUMAS
VALENTINGUMAS
ACTIVINHA LIETUVI
(RAŠTO) FALBOJE
Valency o he Adjec i e p ie aišus and
he Noun p ie aišumas in Con empo a y
Li huanian (W i en) Language
ANOTATIZA O obje o des e a igo a ibudois p ie aišus e seu obik a udinis edinys
(p ie aišumas). Aimslas baseado Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial,
escla eškin i šių p edika ų junglumą alen ingumo aspek u. Es ímimas mos ou, que na
sen ença indi e inho p ie aišus, p ie aišumas obje o aiškai az in luência p edicados de
minimalaus leksinio seman ino campo semân ica e g ama ica. Paaiškėjo, que nãopaisoma no ma
e incls ama indi ec o anexe aišumas objec ą ma ca ė i naudininku, pa icula men e com
negy ą daik ą eiškiančiais pala as. ESMINIAI VOODŽIAI: alen ingumas, būd a dis p ie aišus,
būd a dinis daik a a dis, leksinis seman inis campoas.
ANNOTATION
The objec o he a icle is he adjec i e p ie aišus and i s noun de i a i e (p ie aišumas). The
aim is o ind ou he combinabili y o hese p edica es om he pe spec i e o alency based
on he ma e ial om he Co pus o Con empo a y Li huanian Language. The esea ch e ealed
ha he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas is in luenced by he
seman ics and g amma o he p edica es om he minimal lexical seman ic ield. I appea ed
ha he no m is dis ega ded, and he e is a endency o exp ess
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
182 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII he indi ec objec o p ie aišumas in he da i e
case, especially when i is used wi h he wo ds deno ing an inanima e hing.
KEYWORDS: alency, adjec i e p ie aišus, adjec i al noun, lexical seman ic ield.
1.ÚVADINS PASTABOS a a dinio edinio acesse aišumas alen ingumą e
Šio s aipsnio ikslas – emian is e bocen inio sakinio modelio samp a a i
alen ingumo eo ijos p incipais, išnag inė i būd a džio p ie aišus i jo daik-
de e mina , o que lhe az in luência. A im de alcança le an am-se a e as: com
base Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) exemplos, b e emen e discu i
pala as, en ando-se em minimų leksinį seman inį būd a džio p ie aišus e seu
daik a a dinio edinio lauką, alen ingudika ų de leksinio seman inio lauko
mus seman iniu, sin aksiniu i leksiniu aspek u (ž . 2–5 dalis); išnag inė i p ie-
aišus, p ie aišumas alen ingumą i pas a s y i, (a ) kokią į aką jam da o p e-
alen ingumai (ž . pa e 6); udo esumi (ž . pa e 7). nesse aspe u, quan o
conhecida, p ie aišus, p ie aišumas alen ingumas não é a ado.
Aplica-se mé odo de es udo in e p e ações, desc i omasis analí ico,
g ama ís icas, seman ís icas.
Pa yzdžiai com ski ingas o mas de pala as conside adas a igo ecol i1 DLKT
expandis inas paieškos campo nele į ašius pala a kamieną, например., p ie aiš,
p isi iš, lipšn e e c., e escolhus p asideda c i é ios. Segundo os es ilos uncionais
exemplos não e am classi icados. Conc e us núme o de exemplos examinados
di aom pos e io men e abo dando conc e o p edica o alen ingumu. Opcionando
ape aišus, ape aišumas examina aspek u do alen ingumo, diga-se que
alen ingumas é a ca ac e ís ica de e minan e da pala a signi icado ab i um
ce o núme o de agas luga es, que numa ase ou combinação de pala as ocupam
pala as de um ce o signi icado e suas o mas ou suas co espondências (ž .
Sližienė 1994: 16; Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 19, 46 e lá ci ada li e a u a). Valen ingum
incula-se com ês ní eis: abs ak iu logís icas semân icas e dois conc e os
ní eis linguís icos sin akseses e leksicas semân icas. No ní el de logís ica
semân ica de e mina-se núme o de luga es li es da pala a e suas possí eis
ak an as seman ís icas, no ní el sin aksesa de e mina-se alen ines ak an es
g ama ical o ma e suas bū inidade ou acul a i idade, leksinės seman icos ní el
de e mina-se alen ines ak an os semân ica. Sem alen íní sin aksinių ak an ų,
cujos bū inumas e acul a i idades de e mina-se sen ença, são a ibuídos 1 DLKT
exemplos pa a pesquisa ecol i m. mês de e e ei o 2023.
A igos A icles 183 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
memb os li es sen inhos pala as, que não são condicionais da pala a
klauso jo alen ingumui. Lais ieji na iai neužpildo p edika o a e ų lais ų ie-
signi icância e nep i ų, sua união com p edica u diminui lhe, como a ce a pa e da
linguagem, ca ac e ís ica pu amen e g ama ical capacidade de jun a ou os
pala as e suas o mas (Sližienė 1994: 35). Essinieji sin aksiniai ak an ai sen ença
não pode se passadgiados, uma ez que eles passando sen ença pasida o
neg ama iškas. Essenciais ac an es sin aksiniais desc e em aquela pa e da
si uação, que ao signi icado da pala a é a mais impo an e e a ual (ibid, 31).
gali bū i p aleidžiami, o sakinys lieka g ama iškas i sup an amas. Sakiniai be
akul a y iųjų ak an ų eiškia maždaug ą pa į, ką i su jais, kadangi akul a y-
ieji ak an ai y a implikuo i pačioje žodžio eikšmėje ( en pa , 35).
Facul a i os ac an es sin ác icos são aqueles que na sen ença Da desc ição da
alen ia dos a ibu os da língua li uânica cla i ica que, com base u e ada ma e ial
empi ine, a ibudis p ie aišus, -i2 ‘g ei ai, acilmen e adi ašan isʼ em duas
es u u as de alen ia sin ác ica: num caso o ac an e co esponden e ao sujei o
é ma cado com nomeininku, e o objec o indi e o u ilininku, ou o caso indi e o
objec o eiški su ksminki kons uk u, o sujei o com nomeininku
(Vaičiuly ė-Semienė: 65, 2001: 79, 84). Sakinyje a ian iamen e ma cado indi e inho
obje o indo sin ác ico ak an as é acul a y usis. Em ambos os casos a semân ica
ade aïsus alen ingum é a mesma: o sujei o a liepia pe cipien ą3, e o obje o
indi e o kon en y ą4 (ž . 1, 2). Em suma, a alen ingum sin ác ico de ade eços
bi alencio é Nom, Da p o Gen, e semân ico [Pcp, Con]. Seman icamen e
aspec uamen e es e a ibu o (ž . 1), simila men e como p ieplaikus (ž . 3, plg. 4) ou
ou os (abejingas, sens us, leal e . .) (ž . 5, 6), cai em a ibu os, que descakam o
pon o de is a de uma pessoa pa a o assun o, sua psichinį disposição em elação ao
assun o, g upoę (Vaičiuly ė-Semnienė 2001: 79). 1) Ele o e de on ade e se ia mui o ap eixus à amília. (ci a ada de Vaičiuly ė-
Semėnienė 2001: 79)
2) Es a kumelė não oi ão p e aiši a um luga como Bė is. (ci ado de
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 84)
3) Ma ynienė len a, ili, a apaiki a es anhos, e mais ao homem. (ci ado de
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79)
2 A segui no a igo alando sob e di e en es desc i i os di e en es des e ou ou o a ibu o
desc end in ai pasakoma só i iškoji nežymė oji būd a žio giminė. 3 Pe cipien e [Pcp] es ado
psíquicaspe i ão unção, ca ac e ís ica a se es i os, pe cebendo as coisas da ealidade, endo
uma ce a a i udim em elação a eles, psicologicamen e a eles eanias (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32,
guojančioms (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32; Sližienė 1994: 21).
4 Kon en y as [Con] – būsenos a ypa ybės u inio unkcija, būdinga į ai iems daik ams bei eiški-
plg. Sližienė 1994: 22).
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
184 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
4) Hom iškis a amen e que ė a à lado do doen e. (ci a ada de Vaičiuly ė-
Semėnienė 2001: 84)
5) Homemus ylus želgė de olo, odês, comple amen e indi e en e ao que ao
edo dėjosi. (ci uada de Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79) 6) Mas poe as, como e
وإلىokliai, são iš ikimi sa o p igimčiai. (ci uada da uma pessoa simpa ia,
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 79)
Tais a ejais, kai būd a džiu p ieplaikus, abejingas, iš ikimas a pan. nusakoma
a o acidade ou an ipa ia em elação à ou a pessoa, būdp ieplaikus seman inis
a džiui ski iamas ki as alen ingumas: pe cipien o subjek as eiškiamas a di-
ninku a ba ki u de inimo da iklio5 lemiamu linksniu, o bene icien ą6 a liepian-
is ne iesioginis objek as žymimas naudininku (ž . 7, 8). Tiesa, šis būd a džio
alen ingum ([Pcp, B]) ilus ou-se pelo mesmo exemplo 3 (Vaičiuly ė-Semėnienė
2001: 80). Compa ando 14 com 58 exemplos ê-se que as es u u as de alen idade
semân ica do p edica o [Pcp, Con] e [Pcp, B] dis inguem-se endo em con a a
semân ica léxica da pala a que ai ao obje o indi e o ( i a bū ybė (žmogus)
esp. dalykas). De aco do com isso, o obje o indi e o em exemplos 1, 3, 4
in e p e o ino como bene icien as, e em 2 exemplozdy como kon en y as.
7) K is ina e ago a ainda não é o almen e indi e en e ao S . Pe ui. (ci a ada segundo
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80)
8) Po que ocês e o izam e p endêm pessoas leais a nós? (ci ado segundo
Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 80)
Com base nos p incipais diccioná ios da língua li uãs, a igo abo da-se būd a dis
p ie aišus elacionado com eiksmažodžiais p isi iš i, a idua . Conc e amen e
alando, Daba inės lie u ių kalbos žodyne (DLKŽe) a ibu dis p ie aišus de ine-se
como ‘g ei ai, leng ai p isi išan isʼ, e acadêmico Lie u ių kalbos žodyne (LKŽe) ‘1.
que mui o a i acha, a iduodaʼ. Os dicodynos o necidos em ilus aciniuose
exemplos con am-se sob e p ie aišią gy ą bū ybę (žmogų, gy ulį)
(ž . 1).
Būd a džio p ie aišus alen ingum p incipalmen e elacionado com seu signi icado em
menção das pala as cha e das eiksmažodžių p i(si) iš i, a iduo i signi icmãos e seus 5
Plačiau sob e de inação, da iklio de ha monização e ga iklio de ha monização samp a á, pela
qual aqui e e imos s . Semėnienė (2003: 3842).
6 Bene icien as [B] ende ea o, unção do de en o , ca ac e ís ica p incipalmen e a se es
i os, especialmen e pessoas, pa a bene ício ou não de quem o que é ou se az
(Vaičiuly ė-Semėnienė 2001: 32, plg. Sližienė 1994: 21).
A igos A icles 185 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
alen inumu7. Nijolės Sližienės Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodyno
(LKVJŽ) (Sližienė 1998: 309) explica que anzi y inis (p i) iš i ‘ i in i p ie koʼ em
dois di e en es alen ingumus: ke u alen is (p i) iš i exigem, po exemplo,
nomeininku do ma camen o agen y aus8 sujei o, galininku eiškiamo pacien o9
obje o di e o, įnagininku ins umen a i i elinko kons ukcija do eiškiamo a10
unção a liepianko indi ec o (ž 9). T i alen is (p i) iš i ab e luga de agen e de
sujei o, pacien e e galinho pon o de obje o ak an em no sen inho (ž . 10). LKVJŽ
au o ė (Sližienė 1998: 309) nas ano ações ašo: Ka ais nes a signi icação
eiksmažodis iš i (p i iš i) é usado an Gen, p z. : Eles p i iço me sob e a espalda um
i pagal modelį Nom Acc Da [A1 P B], p z.: I kiek ka ų jau sakė Kalpokui, kad
p i iš ų jai (kiaulei) b ank ą K . Kai kada ie oj p ieGen galima kons ukcija
pedaço de ca ne. 9) Plėšikai [...] p i iço o o ios G ei u ę a u o pila do smilgo.
(ci ado de Sližienė 1998: 309)
10) Um menino iço à lazdos b anco a nosinai ê. (ci ado de Sližienė 1998:
309)
Ri a Miliūnai ė (2022: 408) chama a a enção pa a o a o de que do pon o de is a
cul u al da linguagem indi e o obje o com p isi iš i, p isi išimas de e se eiškiamas
p elinksnio à kons ukcija, e no mos não co esponden e naudininkas é pasenęs
(psn.) eiškinys. Do LKŽe ê-se que ap iš i é ‘12. p is a a ko, p ikib i com p e ensiasʼ
(Tik e p ocu a que a ko p i iš Alks.) ou elacionado com anzi i us p i iš i
signi icado ‘10. acos uma , pa auk iʼ (Baisiai ap išęs ao mamas [c iança] .). DLKŽe
designa-se p enshi como ‘2. pa en ais p i ap i11, a udio iʼ (Tena c iança mais
apegado ao pai).
LKŽe acesse aïsus do adje i o signi icame explicikuo as a idua DLKŽe de ine-se como ‘1. a sidė i,
seesci iʼ (Jis mokslui a sida ė). LKŽe semân ica do e bo a adua ecelana com anzi i eus
a adua signi icado ‘5. pa es i, design iʼ (plg. Sūnus mo ė, ai ilhe ia a du i ida (ūkį) V . ; Ing mãoas
eu 7 Sob e o que, a alen inguma sepa ada leksema (pali se ) elacionada com sua signi icação em
pasakomų esminių pala as seman iniu e sin aksiniu alen ingumu e seman iniu edelu, eja.
Vaičiuly ė-Semė nie nė
(2020).
8 Agen as1 [A1] unção de iniciado ou execu ó io de ação, p óp ia aos se es i os (Sližienė 1994:
19).
9 Pacien e [P] unção do bene iciá io de e ei o de ação ou do de en o do es ado (Sližienė 1994: 20).
10 Finis pon o [Ad] unção, būdinga a coisa, pe cebamo como o im pon o, pa a o qual ou pa a o qual
mo e o ac o ou é agido as coisas e ao qual a ingi a ação não oco e (Sližienė 1994:
24).
11 Plg. eiksmažodžio p i ap i ‘p iside in i, p isi aiky iʼ alen ingumą (Sližienė 1998: 265) sakiniuose:
Ele [P] g ei ada a a à gen e [Con]; Kaimie is [P] não pôde à nossa ida [Con] adap .

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
186 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
a aduome dūšias i kūnus mūsų PK32.) i ski iamais jos a spal iais: ‘pasikliau i,
a sidė i, pasi ikė iʼ (Negi cujo zen o malonei a iduosime sena ėje? V.K ė .),
‘paauko i, a sidė iʼ (Jis é mui o mokslui a sida ęs Sb.). LKVJŽ não há desc ição de
ação de a iduo i. Mini inas LKVJŽ (Sližienė 1994: 128) o necido sinonimicamen e
a sidė i ‘a sidua , dedica odas as o çasʼ, cujo usuá io em a unção seman ínica
de um obje o indi e o dependen e do alen ínio léxico do ac an o alen ino. Naqueles
casos, quando indi e amen e obje o ai abs ac os assun o eiškian is a pala a,
naudininkas a liepia ikslą (Jis [Pcp] a sidėjo mokslui [Fin] (plg. moky is)), quando
indi e amen e obje o pasakoma gy a bū ybė (±Anim), naudininkas co esponde SŽE
bene icien ą (Ji [Pcp] a sidėjusi šeimai i namams [B]). Minė ina i ai, kad, pagal
An ano Lybe io Sinonimų žodyną (SŽe), būd a diškasis a sida ęs y a sinonimiš-
kas būd a džiui iš ikimas. Pas a asis eikalauja naudininko.
ambém é cla o que os p onomes p ie aišus e būdplaikus sinonimai. Assim p ie aišus
(p ie aišumas) alen ingumui ambém ambém in luência pode e būdwa džio
p ieplaikus (p ieplaikumas) semân ica e g ama ica. De aco do DLKŽe, apelidois
p ieplaikus isso ‘lipšnus, amigiškasʼ, e LKŽe ele de ine-se como ‘lipšnus, p ie aišus,
amigiškasʼ. Būd a džio d ugiškas e conside ado p ie aišus sąsaja e e Jono
Paulausko Sis eminiame lie u ių kalbos žodyne (SisŽe): p ielaipus, p ie aišus,
p ieplaikus minimi seman iniame d augiškumo lauke, no qual es á e já mencionado
p isi iš i. SisŽe eiksmazodis a iduo i en a em seman inio campo de obedinão.
Espe a-se que ca ac e a des lipšnus (kam p o ko12), amigiškas (kam com kuo13)
alen ingum ambém pode e signi icância a igo discu idous ape aišus
alen ingumui (ž . / abaixo).
Abs acciojo ade aišumas alen ingumas pode ia se pa ecidos a baseinio ade aišus. Po ou o
lado, Jonas Šukys (1998: 155) a i ma que [a]bs ak ūs būd a džių ediniai su p iesaga -umas, aze
de neinančių su naudininku būd a džių, linksnio pap as ai ne eikalauja (neben silpnai aldomo
požymio a ėjo kilmininko), po an o suas junginiai com naudinikku são neįmanomi e g iež a [...] Tudo
isso delaja a p ie a do po o à sua zemei p isi išimą (= sua e a; i ei como pessoas à sua e a
aisy ini – a sisakan linksnio a būd a dinio daik a a džio a ba kaip ki aip.
p isi išę). En ão indi e o daik a a džio 12 D i alenčio lipšnus sin aksinis alen ingumas ND, Da
a liepia seman inį alen ingumą [Pcp, B], p z., Ksa e as ai e a mui o lipšnus, bečia a mãos,
glaus ės como ka inėlis Vaižg. (Vaičiuly ėSemėnienė 2001: 80). Di alen is lipšnus, exigindo ao
cons ução, g e a lipnus ‘lipšnusʼ, g e in iʼ alen ingumą.
p ieplaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ i k . nė a minimas dėl ilius acinių pa yzdžių s ygiaus ( en pa ,
84). Plg. LKVJŽ (Sližienė 1994: 399) eiksmažodžio (p i)lip i ‘ u ė i pa aukimą, p isi iš i, p isi-
13 A desc ição de alen ingumo de būd a džių da língua Li uânia (Vaičiuly ė-Semėnienė 2001) não abo da
alen ingumas de būd a džio amigiškas.
A igos A icles 187 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
acenhizumas obje o de e ia se ma cado só acelinxnio à cons ução. Ap a dando
obje o um eiškiančias apelinksnio pa a cons uções com accus imo, adi išimo,
glaudimo, pe enymo e k . eiksmažodžiais, J. Šukys (1998: 477) ašo: P iklausy i,
p iski i p i ends ama a o i, kai goes p i su abs ak esniais daik a a džiais.
Quando se ala sob e pe encimen o a pessoa ou pessoas, ao es ado, escolhe-se só
naudininką, plg. Essa e a pe encia ao meu pai, mas Jie não pe enço à nenhuma
o ganização (plg. nenhuma o ganização). Do que b e emen e di o, escla ece-se que
p ie aišus (p ie aišumas) de um obje o indi e o, como acul a i io alen inio
ak an o, aiškai in luência pode e não só do undamen o pala a (p isi iš i p ie ko),
mas e em ou os minimalos leksinį seman inį p ie aišus campo de pala as que
en einam (a sen ingo i, a sida ęs, d augiškas, lipšnus, p ieikus). Keliam-se algumas
p essupos os: d i alenčių p ie aišus, p ie aišumas indi e o do obje o aiškai
in luência em (i) alen ingumas do undamen o, (ii) ak an o leksinis alen ingumas
(gy a bū ybė esp. daik as); (iii) p edicaka os de léxinio seman ino ape aisos do
campo semân ica e g ama ica. Tendo em con a o a o de que DLKT exemplos com
ski ing sinónimško p ieplaikus, p ieplaikumas o mas não, eles con inua
nãoap a iados.
2. SKIRTING APROIŠTI E APROIŠIMAS
FORM VALENTINGUMAS
De 1200 DLKT exemplos, onde são usadas di e en es (ne)psenhizamá ias o mas de
ação- e dade p isi iš i e sen inyje indi ec o obje o é pasaky as, nuošalyje palikus
ais como 1116 (plg. 9, 10) e изnag inėjus 500 al ipo, como 1721, exemplos, e que nos
úl imos um obje o indi ec o eiškiamas p ielksnio kons ukcija. 17 e 18 exemplo,
onde con oa sob e glaudų niu obje o. De aco do 5, 6 exemplos analogia, 1921
(a imą) gy ų bū ybių a pusa io san ykį, odo, kad d i alenčio p isi iš i bū i-
nieji ak an ai sakinyje pasakomi pe cipien o subjek u i bene icien o ne iesiogi-
enunciados sujei o co esponde 11) [Mykolas] à dilbių p i išo uos alksnio
pe cipien ą, o p ie kons ukcija žymimas ne iesioginis objek as – kon en y ą.
šluo ažius, pe sižegnojo, sušuko: sk endu!
12) P o essó io, que não nenusp us ų acele ício pedalo ao in és b emdžio, p isi iço
um coją p o sėdynės.
Em seguida ajuda a jo em ainha a ape a ao p ū ine kūdikį [...]. 13) 14) Ela [mãe]
[...] se es o ça á ap iš i e (plg. à si mesmo) oda a ida.
15) P i alau p isi iš i (plg. sa e) p ie s ulpo, nes galiu nug iū i an ke u ių.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
188 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
Da ela [me gelė Pe eliškė] ap i išusi (plg. sau 16) a si mesmo) pe eliškės
spa nus panašius a aqueles, com os quais pasidabina angelus escolas em
espe áculos aidinan es p adinukai.
Sob e o oš un ą mês de ida 17) a c iança apega-se à mamã. Ele [šeškas] é sem
im žaisming, ap išęs à amília e š elnus. 18) 19) Nós, li uanos, mui o ap išemos
à sua e a na i a. 20) As pessoas são abalhš ús, sėslūs, p i išê às
e e nainųjų adicionais al ybių. 21) Mais p incipalmen e eu,
p esumi elmen e, não ao amo aca iciou-se, e ao minčių e di idido empo.
2223 exemplos em pasakoma si uação ac ualiza am um ou o ap išio: d i alen is
ap iš i seman iquemen sussieia com po aukiu como dependomybe (plg. Sližienė
1998: 240). Isso em in luência seman ínio adi aš i alen ingumui: a dininku
žymimam sujei o ca ac e is a não an o pe cipien o, quan o pacien e seman inė
unção, e apelinksnio à cons ução eiškiamas indi ec o obje o a liepia
kon en y ą. Mažų pelo menos aqui econhecida sujei o d isluoksnė14
pe cipien inio pacien e seman inė unção. Pa ien ą a liepien e sujeu ilus uoja
24, 25 exemplos, onde p isi iš i ak an as pasakomas não gy ą bū ybę, e abs ac ų
dalyką eiškiančiu žodžiu. 22) Mas álcool po minha causa pode se , pode não se ,
não [aš] a ele ap išês. O a que es ão? Apegošimo isso é mui o má coisa. Isso
signi ica, és p isionei o. Nes a ida não de e ia apega -se a nada. 23) Ac ekai e am
endem a chocoladá consumi mui o o que a iai iau do que nós, ão sma kamen e
ap isionadas ao docejiões bebidas.
24) Consocendo, que p ign sia mui o mui o ap ichusa à danalingas ago a ies
klių, pi miausia apsisp endė sa ai ę ylė i.
25) Ji [ adicinė iloso ija] p isi išusi p ie esinio i nekelia klausimo apie esinio
aisygalimidade condição bū į.
Išnag inėjus 500 DLKT pa yzdžių su ski ingomis eiksmažodinio daik a a džio
p i i išimo o mas e , que nessas ocasiões, quando na sen ença daik a a džio
p i išimo obje o indi e o é pasakido, ge almen e ele ma cado p elinksnio à
kons ukcija (ž . 2628). Pasi aikė (qua o exemplos) é usado do pon o de is a
cul u al não adequado do obje o indi e o naudininkas (Šukys 1998: 155156) (ž . 2930). O
sujei o co esponde pe cipien ą, e o obje o indi e o a liepia bene icien ą (26, plg.
27) ou kon en y ą (2730). 14 Sob e bilsluoksnes seman ines unções mais
26) Vaiko p isi išimas p ie mo inos – būdingas sa ybes u in i p ie aišumo ūšis.
Tai – a imų yšių a p mo inos i naujagimio užmezgimas gimdymo me u.
amplamen e e . D uk einis (2009).
S aipsniai / A icles 189
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
27) Mas não deixaja de olhos e Li uânia essencial: pessoas de apego à e a,
animal, pazumo, omumo.
28) Ela [Mosc a] não se sa is ez negligência e apegamen o à elho. 29) Valo es
pe sikainoja e quem do apaixão elhosas não que e alo iza seus p óp ios
eneuždengia olhos desde já pe sikainojusių. 30) Jų [ esiden es de aldeias] ši dyse
aumen ou meilê, espei o e apego à e a dos elhos, seus modo de ida, adições.
Na sen ença u ilininku ma cado obje o indi e o pode se in e p e ado como
alen iicamen e elacionado com dois di e en es p edika ais. Po exemplo, 31
sen ença ao seu ma ido pode se associado an o com daik a a džiu ape íšimas
como com eiksmažodžiu em eikš i (kam). Folesnis con ex o indica que nes e
exemplozdy es á e oneamen e ma cim do ap išimo como a imo yšio15 indi ec o
obje o. 31) Mas ela nepasi aisê: e, egue seja, po que ši aip p a a ê ela zazsimi šusi,
nada mal ao homem nãoinkėdama, somen e p isi išimą ao seu ma ido ex eikšdama.
Depois disso ela e mais á ias ezes shi aip Kos u apelinou con idada.
Com base 22, 23 exemplos, pode-se a i ma que em 3233 exemplos d i alencio
adi išimas numanom sujei o em pacien e, e adelinksnio à cons ução ma cimas
indi ec o obje o kon en y o unkciju. Que seman icamen e o sujei o de apego
possa se elacionado com o bene icien o, indica 34 exemplo con ex o.
32) Ace camen o ao álcool ou d ogas: * ouba odos eus desejos, * u o na- e
o almen e des es en undos esc a o, * empumia e em pob eza. 33) No en an o,
odos es es ma e iais necessá ios êm sílenas, e os b an i sijo i k ie iniai milhos
não os êm. Po an o, mui o g ande apego à bandelės e ba onos p ejudica à saúde.
34) Especialmen e lhe bem seguiu cons uyboje R. S eink oso emp esa poika osi
Niujo ko s a ybos o ganizacijų dešim uke. Kles inčio e slininko p isi išimas
p ie „Vals ijos“ uni e si e o bu o sąlygo as daugiau asmeninių in e esų nei di-
s ambiausių delės meilės Alma Ma e ins i uiçõesom.
Do que se disse sob e ap iš i e ap išimas alen ingumą, ê-se: quando se ala sob e i as essências
ap išimą como sen imen o, o sujei o a liepia pe cipien ą (Ji con a que c iando logo ipá mais ėmėsi
emoções: en ou susie i ais sen imen os como ilgesys, ap išimas a seu casa e p óximos, mãe ynė
meilė e... (KTDL) kai), endo em men e ap išimas de i as essências como pe enom, ac ualizp o is,
ac ualizado sujei o do pacien e ( Kas p isi iša p ie ek ano, 15 Plg. DLKT exemplo: A imumas na i a
e aia A. Miškiniui isso ap išimo ao liaudies cul u a, cos umčių.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
196 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
85) É po isso que ca íns ou g andes cen os come ciais em que os banhei os
jo in uais nossas mãos ambém não são amigiški. 86) Po an o neabejo inai p ecisa
p ocu a manei as de p omo e amigá el na u eza uma ag icul u ação. 87) O
egime iscal da Li uânia é essencialmen e amigá el ao negócio. Di alen is amigá el
‘6. nonksmingus, não dankian is aplinkaiʼ (BLKŽe) exigem do pacien e sujei o e
kon en y o obje o indi ec o, eiškiamo bene iciá ioku (ž . 88, 89).
88) Assim, o a o de que nós i emos num plane a ico, po ém de ecu sos limi ados, é
um cla o desa io pa a os líde es do mundo, que discu em sob e o desen ol imen o
ecológico subbalanceado do mundo.
89) No en an o, o mais impo an e, que são p oduzidos p odu os amigá eis
ao ambien e, bené icos à nossa saúde.
DLKT o neceu sob e 700 exemplos com ski ing com o di ak a a dinho o mas
amigiškumas. Ras i 55 exemplos, onde na ase, p esc e endo uma pessoa simpa iją,
a o acidade em elação a ou a pessoa, o segundo indi e o obje o amiguškumas
ak an as exp essekias bene icianinku (ž . 90, 91) ou em elação kons ukcija (ž . 92,
93). Juos esnag inėjus icou cla o, que uma ou de ou a sinalimas bene icien o
indi ec o obje o de a com pe cipien o sujei o. 90) F ança oi subjugada, mas em
duas ocasiões slapčia man e e sua amizade
Li uanii.
91) An anas aqui eio de amigasco Casimie ui. 92) E isso é a pau ação de
p oximidade de indi íduos pe encen es à mesma ci ilização (p.ex., ancúzos
hos iliskidade em elação aos immig an es de No e Á ica e amigškidade em
elação polkų imig an ų).
93) Segundo G. Taujanskio, Gied ius V. seu espei o não demons ou amigasco.
Quando sen iniu p esc io a disposição a o a os do indi íduo em elação ao
sujei o, dui alen is amiguškumas ab e li e ą luga ao sujei o pe cipien o e
kon en y o indi ec i o obje o (ž . 94).
94) Se oda ciência na alma é assim, como sujei o, indis in amen e e a e dade não pode
pe žū i, en ão po que, pe gun o, po igno ância de que amizade mo čiai abejojame
e e na ida da alma? pe dekê da paciência sušunka Augus ino P o as. Con ex e pode
se ac ualizuado e mais enceksmado amigškumas. En ão é possí el ala sob e
seman iicamen e d isluoksnį subjek ą: pa ien ą com pe cipien o a spal iu ou a
in e samen e. Isso, que amigasškumas pode se in e p e e uo inas d ejopai de
emoção pe einan e (podendo pe ei i) em ação, mos a e 95, 96 exemplos. Que e como aqui
bebū ų, a e dadei a amizškia (como e a dedicação) su ge do sen imen o (plg. 97, 98).

S aipsniai / A icles 197
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
95) Ele cons an emen e mos a amizadeidade pa a mim. Semp e po mos enjei i,
semp e po mos emp es a de nós, se algo e p i ūk ų; Hen ikai, enho no
igo í ico algumas ce ejas. 96) Saudando os li uanos gue a lakūnus so ie as
p uda a p oga esc e eu sob e nuola c escendo Li uânia amigas de sua elação
apa eiškimą, no ando-se que es e oo se o na á mais um sé io ac o inho
amigashkias elações de ambos os países o alece .
97) Ele aleg emen e nusišsmissou, e K iuksis achando que a i šmysena exp essa-lhe
amigškumu, ambém sa is ei o nushiokė.
98) I alijos d augiškumo jausmai Lie u ai (plg. I alijos d augiškumas Lie u ai)
y a nepaki ę i D.G andi izi as Va šu on ne u ės jokios į akos Lie u os i I alijos
san ykiams.
Apa eceu exemplos, onde daik a a dis amigiškumas elacionado com a mencionada
base da pala a 6 signi icado (BLKŽe) (ž . 99). Tada ad e dinho daik a o dio
alen ingumas a liepia minė ą 88, 89 exempla es. 99) Em esumo, posso dize que
p ocu amos c ia um sis ema que amiguiškidade ao ambien e pu gasse a auklia
no sen ido económico, simples e melonia a i idade.
Do que, o que lig šiol saído, man ina, que subjec i o p ie aišus, p ie aišumas
ak an as pode ia e não só no começo do a igo (ž . 1 pa e) mencionado
pe cipien o, mas e pacien e unção, e obje i o ak an as bene icien o e kon en y o.
Espe a-se que acul a i o do objec i o ape aïsus, ape aïsumas ak an o aiškai
in luência pode e abe as p edika ų sin aksis alen ingum, especialmen e pa a
ac ualiza seman icas di e enças.
6. SKIRTING PRIERAIŠUS E PRIERAIŠU-
MAS FORM VALENTINGUMAS
DLKT de aco do p ie aiš закlausą o neceu 101 exemplo com dis in as o mas de
ad e bio p ie aišus. Išnag inėjus DLKT o necidos 15 exemplos de, onde
je ne iesioginis objek as y a pasaky as, paaiškėjo, kad jis žymimas ne ik nau-
sakinydininku ou apelinksnio à cons ução (ž . 100102), mas e apelinksnio com ou em
elação cons ução (ž . 103, 104). As duas úl imas, do pon o de is a da no ma de
cons ução, de e iam se mudadas pa a u ilizado a (plg. 100) ou p elinksnio à
cons ução (plg. 101). Po ou o lado, do acima di o o na-se cla o, quem az ou
pode in luencia o escolhido do alan e alam al indi e o obje o de ca ac e -
mėjimui. P ielinksnio su a ba a ž ilgiu kons ukcija su p ie aišus y a seman iškai
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII undamen ada: pasiskolin a de sinímico
acesslaikus ‘lipšnus, d augiškasʼ semân ica e g amá ica (da 198 s abaixo).
100) Saliukis [šuo] é ag adá el e o us, man ém-se a as ado dos desconhecidos,
a sida ęs i p ie aišus sa o šeimininkams.
101) Todėl, šio y inė ojo eigimu, p iklausė i p ancūzų, i lenkų au oms [...]. Sunku
po ém é dize , a qual país a ainha e a p e aišesnė (plg. a ada usi). Ela mui as
ezes p ega a lealdade a Luís XIV . . .
102) Apesa desse polinkio em čigoniškas klajones, Ie a sakosi esan i mui o
p ie aiši não só à pessoas, mas e à daik ų. 103) In eligen e, igilan e e sensí el
[šuo]. Ap o eišus com amigos e cau elosos com desconhecidos pessoas.
104) Likusio com c iança o pai ou a mãe elações mú uas da gi a é melho a am menos
con li os. C ianças mais ape aišús em elação à amília (plg. amílias). D i alenčio
p ie aišus sąsaja com p edika ais do léxinio seman inio campo (a sida ęs,
d augiškas, idelimas, malonus e k .) ambém is o de DLKT exemplos, onde indi ec o
obje o do adjec i o conside ado cla ous do con ex o. De 105 108 exemplos e , como
em di aoma si uação ac ualizuojase um dos ape aísus aspec os semân icos (plg.
100, 101). Tendo em con a isso e econhecendo a ian iškus e neaiškius casos,
eig ina, que na a ual alboje li uãs escolhus usa d i alen į p ie aišus p óximosam
elacionamen ou en e gy ų bū ybių nusaky i bene icien ą a liepian e indi ec o
obje o signi ica-se keliais modos. 105) Homem é p ie aiši (plg. p isi išusi) bū ybė. Ao
que apaixona? Isso depende de indi iduais pomêgias, būdo aožos.
106) Bladhaunds é pa icula men e p ie aišus (plg. meilus, amigiškas), nesi aidija
nem com šeimininkais, nem com ou os shunimis.
107) Os homens olham pa a a mulhe mesmo quando ela b inca com o xunele. Segundo eles, gy ulėlių
glos ymas é um bom sinal, indicando, que mulhe p ie aiši (plg. lipšni, meili). 108) Com podzes azia amizade
(ela isadas ap endėda o coquamen e sua emen e com elhas pessoas, olhiamen e os chamando
močiu ėm e ė ukais). Eu não sou al Be 100104 exemplos, onde d i alenčio p ie aišus sujei o
p ie aiši (plg. lipšni, d augiška), gal ne kiek „dygliuo a“ – į dideles šnekas su
podžiais neįsileisda au. Juoba, kad močiu ė bu o be eik ku čia18.
co esponde pe cipienbjek as de a com kon en y o indi ec o obje o, que a ian iamen e ma cimas
ą, o ne iesioginis objek as – bene icien ą, iš DLKT u ima, kai pe cipien o su-
18 Da plg. DLKT exemplo com p e eiksmiu ape u asia: Olá, žal y Žal inėli! Com Žalčiu Žal inėliu em
amizade nosigi enem desde a in ância. Paizizados desde pa lopšio. Abu p ie aišiai (plg. amigiamen e,
meiliai) joga a, como a ô com c ianças. Jun as ambos a lei e siu ba am. Já an os anos ele Žal inėlį
penėda o de molio dubens.
A igos A icles 199 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
naudininku a ba p ielinksnio p ie kons ukcija (ž . 109, 110). Taip pa p ie aišus
o sujei o pode co esponde pa ien ą, e o obje o indi e o kon en ī u (ž . 111). 109)
Na Le ônia sociedadeé ainda nãoapo p e aiši às imagens. 11 Te e inos não só icam
connosco pa a hibe na , eles são ganė inai p iesaišús às habi uais, já pamêg as
luga es.0)
111) P imo que -se en a iza que dublinhyas ape siesas à adição so ié ica é odo
o nosso ciência da his ó ia (e às ezes quando e his ó ica nossa consciência em
ge al). DLKT o neceu quan o po 500 exemplos com ski ing com o i ik a a džio
acessaiišumas19 o mas. Išnag inėjus 170 exemplos, onde esse objec o indi e o do
i ik a ó dio é di o sakinyje, explici ou-se que ele é ma cado u ilizado ku ou
p elinksnio à kons ukcija20.
An es olho endoin bem mais abundância de exemplos do que com acabo discu u
ad e a džiu p ie aišus, pode ala sob e aiškos polinkius: indi ec o objec o
inclins ama žymė i naudininku (plg. 1 pa e). Conc e amen e alando, o acul a i o
bene iciá io com apêischumas o mas op a-se 58% de odos os casos (ou 98 em
exemplos de 170). O u ilizado de obje o indi e o mais equen emen e (73 po
cen o. ou 72 exemplos de 98) di oos negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą
eiškiančiu pala a, ge okai ečiau (27 po cen o ou 26 exemplos de 98) gy ą (pp .
žmogų) bū eiškiančiu. Aspec os de í imo semelhan es endências ambém
mos am sen inhas, onde o obje o indi e o deno a p ielinksnio à cons ução: o
obje o indi e o di a-se i ą daik ą eiškiančiu pala a 33 p oc. dos casos
exis en es (ou 24 exemplos de 72), e negy ą daik ą eiškiančiu 67 p oc. de odos os
casos (48 exemplos de 72). Assim, do pon o de is a da no ma da linguagem co e o
u ilizado ku ou ap op iada apelinksão à cons ução signi icimas indi ec o
objec o a a džio ape aischum objec o simplesmen e (71 pe cen . ou 120
negy ą (konk e ų, abs ak ų) daik ą eiškian is žodis. S a bu minė i, kad šios
abi ne iesioginio objek o aiškos y a (gali bū i) a ian iškos (ž . 112–115).
exemplos de 170) são 112) Os c iamen os e c iamen o peculia idade lemia ma e nas meilê, emoções e p
aišumas sūnui a duk e iai.
113) Ao apego da c iança à mãe o mao is é impo an e não só o empo, que a
mãe pe mi e com o kábio, mas e modo de comunhão, pobūdis de cuidados. 114) Ela
[Vėlinės] lemb a, que zemiškajam ida su gido o ape aišumo desapa ece á.
19 Pe žiū ė i e DLKT o necem exemplos com di e en es aleg nių doik a a džio ape aišumas o mas
plu ali as (p ie aišumai, p ie aišumų, e c.). h ps://www.d ejinamai.l /).
20 In e ne e ganė ina pa yzdžių, ku p ie aišumas ne iesioginis objek as eiškiamas i p ielinksnio su
kons ukcija, p z.: P ie aišumas su mo ina nė a p eo i e inis p ie aišumui su ėčiu (ci uojama iš:
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
200 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
115) Žmogaus p ie aišume p ie gy enimo esama kažko s ip esnio už isus pa-
saulio a gus.
Os exemplos disponí eis mos am que o obje o indi e o co esponden e
bene icien ą co esponde com o sujei o pe cipien e (ž . 112, 113). D ejopai como
pacien e e pe cipien a sujei o pode se in e p e ado 116 exemplo, onde
econhecí eis e semân ico di e o p i iš i ‘ i i i p o koʼ signi icações (plg. c iança
[P] p i iš as bambagysle [I] à mãe [Ad], mãe [P] p i iš a p o ilho) ans e ência,
passagem ao p i aísus como pe cep i aus p edica o seman iką. União seman ina
com mencionado p i iš i alen ingum mos a e 117 exemplo: pe kel ine signi icado
di o ensê io ação (paga o, p i akino (plg. p i išo)) é Blankas emocional apeiçoamen o
on e, i. e. emocional ao apeiçoamen o e sua quidade in luência a az, o ma, pela qual
ações21 (da plg. 1416). En ão, quando o ape aíso in e essa com o undamen o
e bum p i(si) iš i signi icados di e i os (mais) nu ūkusa, ac ualizuojase
pe cep i usis ape aíso (ž . 112, 118). A i mina-se que apêixo como sen ido (kam)
semân ica e g ama ica az in luência a sin aksiniam apêixo (p ie aišus)
alen ingumai: ac ualizando al apêixo como um obje o indi e o é (mais) nem um
bene iciá io (plg. 118121). Di e en emen e do 119 121 exemplos, onde indi e amen e o
obje o u ilizado a g ama icamen e é possí el liga e com o p incipal p edica o da
sen ença se sen i (quem, o quê), 122 exemplo indica que i e imui é não daik a a džio
sen imen o (plg.? Niliūno sen imen o i e imui), mas p ie aišumas (plg. Niliūno
p ie aišumas i e imui) ak an as. Com base no que oi di o, pode a i ma -se que 123
exemplozdyje ac ualizada emocional independemidade do sujei o seu olia
nu auk as (nugalė as) pe ações na amília su o muo emocional ape aišumo.
Possí el ape aišumo e dependência in e seja e e de 124126 exemplos de con ex os.
Naudininku ma cimo sujei o ape aišum como emocional conexão aki aizdus 127
exemplozyje. P ielinksnio à cons ução, espe á el, pode se opcional ma cada mais
conquiksmin o su116) A C iança desen ol i ou indo a mamã pensamen os e i endo
bjek o p ie aišumą (plg. 128). Žinoma, kaip jau minė a, iek ienas, iek ki as
p ie aišumo aspek as gali bū i žymimas i a ian iškai (plg. 122, 129).
sen imen os. Po causa da mo íssima ap iaixão ao seu nošiojamo ilho pode
eduzi -se seu sob e i en o e ei o de s ess.
117) Esquolbigas pala as Blanka desc e e sua ape aišume ao į ê i: ela se sen e
essendo como pagau as e p ijaukin o, à ou o žiedo p i akin o sakalas (plg.
Į ė is [A1] p i iço si [B] Blanką [P]).
21 Plg. DLKT exemplo: Signala con ac ui sug ąžin i (nusišmissan ela ou pedindo sua pai ados em mãos),
depois disso no amen e oi jogada, y inėjama. Tal compo amen o da c iança mos a segu os ap aixamen o.
A igos A icles / 201
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
118) Pa a o senso de apei íssimo o ma -se pa icula men e impo an e g ande
sensibilidade às necessidades da c iança e capacidade sa is azê-las. 119) Mulo
ainda assim sen ida emos ki s ou o a algumquį ape êsumo. Peaque seja assim,
ele e a meu pai...
120) Lá ela eje á anos es udou especialidades sub ilumas, mui o o, como ela mesma
diz, ap endeu, po ém de especial ape aišuma a es a e apa de sua ida não sen ečia. 121)
Não du ido, que o pelo menos depois ez ou iu a absolu a maio ia dos li uanos, pois mídia
sen iu, e ainda e hoje aindauačia especial ape aixumą a es e ema. 122) Em ge al Niliūno
ob a exis e mui o o e apegoismo à ida sen imen o, cujo não esnaicina nenhuma
esgo canças desg aimês e a gai. 123) Da sua ge ação ame icanos au omobilis
signi ica a libe dade, g ei į, mo imen o e nugalė ą p ie aišumą. Namams i p aeičiai, i. i.
mas kokio cabuko adição e san a kai.
124) P iklausomidade da eligião pe cebeu como iluzínio dependemências de punianço pai
imagemdgio pakai alą. O obje i o psicoanali ico não o alece o apegoismo do pacien e
ao psicoanali ico, e ele qu qu qu qu qua a, e o çando o au onomiškumo do pacien e e a
ma u idade da pe sonalidade, sua habilidade s o ė i em seus pés. 125) Médicos
na cologos já há mui o empo examinea am pessoas ísica e psicológica dependência
de álcool. Psichologico apeiijsumo a escos dos bebidas a a ex emamen e di ícil,
e isico pode ence se. 126) Kaišiado ių paukš ynas único dos países Bál icos inha
exclusi a di ei o sob e 80 p oc. da p odução gabeno pa a Lenkiją. Não sabe quan o
e ia du ado polkų ape aišumas (plg. įp o is algy i) mūsiškei iš a, se di e o Kęs u is
Ba ke ičius ebū ų pensado somen e sob e paukš yno, e não sob e as necessidades
do país. 127) Įkū ėjos mi ė composição monolyno kei ėsi o sesuo Bea ičė ebegy eno
em amília, pasiš en usioe o da. Sua a eição às i mãs e a calmo e simples. 128) E
ingajada p ima iamen e a si mesmo po aquela mazochis inio apegoismen o a aqueles
que skauda am, g io ė, des uiu...
129) G upês es ágio de ma u idade os pa icipan es do g upo expe imen am
ape aišumo a g upo sen imen os, c iam ín imos elacionamen os emocionais com
ou os memb os, po ém man êm au onomia, in oduzismonina suas di e enças de
ou os memb os do g upo. DLKT exemplos mos am que o adjacischismo do
i ik a ó gio sujei o ak an as co esponde pe cipien ą, e d ejopai eiškiam o
obje o indi e o kon en y ą (ž . 130). De aco do 111 exemplo analogia ê-se que 131
exemplode ac an a do sujei o co esponde pa ien ą, e indi e o obje o kon en ī u.
130) Su oca e man e a si a enção ajuda mais uma qualidade: į aigumas e sa i aiga,
g ande ape aišumas pa a o que é desejadau ina. 131) Minha cabeça,
ap oximaçãoismo da his ó ia cul u al à adição ma xis ina é quan o di e en e, mas
la e ji peculia idade aki aizdi e pile inas, e no caso da his ó ia cul u al.

LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
202 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
7. APIBENDRINIMAS IR IŠVADOS
Išnag inė i 600 DLKT exemplos de com ski ingmas p ie aišus, p ie aišumas o mas
indicam, que az como seus sema iniam e sin aksiniam alen ingumui in luênciaą
p edika ų (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas e k .) de leksinio
seman inio campo semân ica e g ama ica. Pe sinímica p ieplaikus ‘lipšnus,
amigiškasʼ em indi ec o do p ie aišus, p ie aišumas obje o aišką a keliauja
p ielinksnio su kons ukcija. Toks ma cação do ak an o acul a i o ( ok.
ma kie ung) passelkamas, quando se ala sob e a imą dois i os bū ynių (pp .
pessoas) elação (Šimoje pais ap endd do segu o ape inhamen o com o
Tada, kai d i alen is p ie aišus a ojamas ‘lipšnus, d augiškasʼ eikšme, jo sin-
aksiniai ak an ai pasakomi subjek o a dininku (a ba ki u de inamuoju links-
niu) i ne iesioginio objek o naudininku a ba p ielinksnio su kons ukcija; se-
c iança?22). man inis alen inumo [Pcp, B].
De um obje o indi e o com apêixus ‘ apida, acilmen e apêis- a sida ęsʼ, acesse aišumas
o mas aiška u ilizininku e p ielinksnio pa a a cons ução ge almen e é a ian iška. DLKT
exemplos mos am á ios a ian ialmen e ma camen o p ie aischus, p ie aischumas
seman inio alen ingumo combinações. Naqueles casos, quando ecip ocamen e de a sujei o
pe cipien e com indi ec o obje o bene icien u, si uação, pasakomoje p edika ais p ie aišus,
p ie aišumas, ac ualizuojamas a imas emocinis de dois gy ų bū ybių san ykis. Quando si uação
se ala sob e disposição de pessoa em elação ao sujei o, pe cipien e do sujei o co esponde
com con en y u do obje o indi e o. De mė do sujei o pacien e e con en í i o co esponden e
indi e o de obje o is o, quando impo an e ape aišumo como um ce o hábi o, dependomidade.
Naqueles casos, quando indi e i o p ie aišumas obje o di oomas negy ą daik ą eiškiančiu
pala as, esama aki aizdaus polinkio nepaisi i no mos ie oj p ielinksnio à kons ukção u ilizado
naudininkas. No malmen e p edica is p ie aišus, p ie aišumas ac ualizá el o aspec o emocional
(Režisie ė ilme k epiasi į gana sub ilius jausmus p isminimus, p ieKon eks uose a pazįs amas
do undamen o p i(si) iš i seman ikos e g ami os a ėjęs do homem como es ado de se do
i ula , pacien e, seus p i išimas ao ko daik iško. 22 Ci ado a pa i :
aišumą mies o sielai, ji ku ia ilmą apie niekus, iš ku ių iskas susideda (DLKT)).
h ps://www.be na dinai.l -2014-07-04-diskusija-apie-globa-kokia-aplinka-palankiausia-aug i- aiku-
i-ii/.
A igos A icles 203 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
ŠALTINIAI
BLKŽe – Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. D. Liu ke ičienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2013–2022. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/.
DLKŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 8-as pa ais. i papild. leidimas, y .
ed. S . Keinys, e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne e:
h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (1941–2002), ed. kolegija G. Nak inienė,
J. Paulauskas, R. Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė,
e. a ian as, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija 2018). P ieiga
in e ne e: h ps://ekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas/.
SŽe – Lybe is An anas 2002: Lie u ių kalbos sinonimų žodynas, Vilnius: Lie u ių kal-
bos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /sinonimu-zodynas/.
SisŽe – Paulauskas Jonas 1987: Sis eminis lie u ių kalbos žodynas, Vilnius,
Lie u ių kalbos ins i u as; e. a ian as 2015. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /
sis eminis-lie u iu-kalbos-zodynas/pe ziu a.
LITERATŪRA
D uk einis Albinas 2009: Seman inės sakinių s uk ū os su sink e inės eikšmės
p edika ais. – Res humani a iae 6, 24–41.
Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p a-
džioje: sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI: doi.o g/
10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai.
Semėnienė Lo e a 2003: Būd a džių de inimas. – Sin aksinių yšių y imai. Lie u ių
kalbos g ama ikos da bai 1, ed. A. Hol oe , A. Judžen is, Vilnius: Lie u ių kalbos ins-
i u as, 37‒66.
Sližienė Nijolė 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1, Vilnius:
Mocklo e enciklopedijų publikla.
Sližienė Nijolė 1998: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 2(1), Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Šukys Jonas 1998: Lie u ių kalbos linksniai i p ielinksniai: a osena i no mos, Kaunas:
Š iesa.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
204 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII
Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a 2001: Li u ians kalbos būd a džių alen ingumas:
dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Vaičiuly ė-Semėnienė Lo e a
2020: Daik a a džiai a i ik is, con o midade na linguagem adminis a i a. Bend inė
ala 93, 135. Accesso na in e ne : h ps:jou nals.lki.l /
bend inekalba/a icle:// iew/2059.
Valency o he Adjec i e p ie aišus and
he Noun p ie aišumas in Con empo a y
Li huanian (W i en) Language
SUMARY
The analysis o 600 examples wi h di e en o ms o p ie aišus and p ie aišumas d awn om
he Co pus o Con empo a y Li huanian Language e eals ha hei seman ic and syn ac ic
alency is in luenced by he seman ics and g amma o he p edica es om he lexical seman ic
ield (p i(si) iš i, a siduo i, p ieplaikus, lipšnus, d augiškas, e c.). The cons uc ion o he
p eposi ion su has en e ed he exp ession o he indi ec objec o p ie aišus and p ie aišumas
h ough he synonymous adjec i e p ieplaikus ‘a ec iona e, iendly. Such ma king (Ge .
ma kie ung) o a acul a i e ac an is chosen when a close ela ionship o wo li ing beings
(usually people) is mean . Em casos onde bi alen p ie aišus é usado in he sense ‘a ec iona e,
iendly, seus ac an es sin ác icos são exp essos in he nomina i e o he subjec (o ano he
case in ag eemen ) and he da i e o he indi ec objec o he cons uc ion o he p eposi ion
su; he subjec pe cipien is in ag eemen wi h he indi ec objec bene icia y.
The exp ession o he indi ec objec wi h he o ms o p ie aišus ‘one who ge s a ached
as and easily; de o edʼ and p ie aišumas in he da i e case and he cons uc ion o he
p eposi ion p ie is usually a iable. Se e al combina ions o seman ic alency o a iably ma ked
p ie aišus and p ie aišumas a e possible. In cases whe e he subjec pe cipien is in ag eemen
wi h he indi ec objec bene icia y, he si ua ion exp essed by he p edica es p ie aišus and
p ie aišumas con eys a close emo ional ela ionship o wo li ing beings. Whe e he si ua ion is
conce ned wi h he pe sons disposi ion owa ds some hing, he subjec pe cipien is in
ag eemen wi h he indi ec objec con en i e. O aco do o he pa ien subjec and he
indi ec objec co esponding o he con en i e pode se is o onde a achmen é highligh ed
as a ce ain habi and dependency.
A igos A icles 205 /
P ie aišus, p ie aišumas alen ingumas
daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje
In cases whe e he indi ec objec o p ie aišumas is exp essed in he wo d deno ing
an inanima e hing, he e is a clea endency o dis ega d he es ablished no m – he
cons uc ion o he p eposi ion p ie is eplaced by he da i e case. The p edica es p ie aišus and
p ie aišumas usually con ey an emo ional aspec . The a achmen o a pe son as he con eyo o
a ce ain s a e, he so called pa ien , o some hing angible, which comes om he seman ics and
g amma o he base e b p i(si) iš i can be ecognized h ough con ex s.
Į eik a 2023 m. maio 8 d.
LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
lo e [email protected]