S aipsniai / A icles 211
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0001-5763-6921
Mokslinių y imų k yp ys: geoling is ika, lie u ių kalbos
dialek ologija.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-10
PREZÚKIO DEPINI
YPATYBI RECONSTRUCTION
HORIZONTALIAJAME
IR VERTIKALIAJAME
CONTINUUME: KAUNO MARI
ATVEJIS DO GÚNIO
The Recons uc ion o he P iedzūkis
Dialec al Fea u es in Ho izon al and Ve ical
Con inuum: he Case o he Bo om o he
Kaunas Lagoon
ANOTACIA
O a igo in es igou a con inuidade ho izon al e e ical da á ea do zalie o dos mã ios Kaũno
e da zona a minesa pama io. O ma e ial a in es iga oi cole ado Rušiškėse (LKA536) e
Šlienã oje (Má gininkų (LKA553) pon o). Falbin i de Kaũno mã ių dugno kilę pa eikėjai,
g e in a de dois amílias (ski ingų ka habi an es) na língua. Ti iamoji e i ó io isso
aka ų aukš aičių kauniškių plo o, no qual espe ė asi encon a p iedzūkio a minių
peculia idades. Es e p essupos o con i mado: embo a eo icamen e p eedzūkio ap aiškos
yškiausios di ei o na ma ia de kan o e Nẽmuno apylinkėse sulos di ecçãomi, escla ecin a
que suas gajas em abébias ma gens, p a ma ias. Ao mesmo empo isso supopõe e
exclusi idade do a minio.
S aipsnyje em ykkėja e e ical do con inuum signi icação: de e minada aki aizdi dos
ca ac e ís icos in e má ios e pa eikėjų idade co elação. Pa a a ipologia do século olhando no a […] não man elando
įp as o skaidymo imis ka omis, gilesniais pjū iais a skleis as e ikalusis agmen iškumas.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
212 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Vy esni pa eikėjai (quie, baseado adicionalmen e de ês ezes di isão, pe ence ia isso a
mesma ka a como e jaunesnieji) é man ikę mais p iedzūkio ca ac e ís icas. ESMINIAI
VOODŽIAI: aka ų aukš aičių kauniškių pa a mė, pie ų aukš aičių pa a mė, ho izon alusis
kon inuumas, e ikalusis kon inuumas, Kauno ma ios.
ANNOTATION
The a icle analyzes he ho izon al and e ical con inuum o he e i o y looded by Kaunas
Lagoon and he coas al dialec zones. The s udy ma e ial was collec ed in Rumšiškės
(LKA536) and Šliena a (Ma gininkai (LKA553 poin )). The in o man s once li ed a
he bo om o he Kaunas Lagoon; he language o wo amilies (inhabi an s o di e en
gene a ions) was con as ed.
The s udy a ea is he Wes e n Aukš ai ian subdialec o Kaunas a ea, whe e P iedzūkis
dialec al ea u es we e expec ed o ind. This assump ion was con i med: al hough
heo e ically, he mani es a ions o P iedzūkis a e he clea es on he igh bank o he lagoon
and he icini y o Nemunas owa d he sou h, he indings show ha he mani es a ions
can be ound on bo h sides o he lagoon, close o he lagoon. A he same ime, i implies
he dis inc i eness o he a ea.
O a igo ambém highligh s he signi icance o he e ical con inuum: a clea co ela ion
be ween dialec al cha ac e is ics and he age o in o man s was es ablished. Wi h a new
app oach o he ypology o age, b eaking away om he usual h ee-gene a ion di ision, he
e ical agmen a ion is e ealed in deepe c oss-sec ions. The olde in o man s (who,
acco ding o he adi ional h ee-gene a ion di ision, would belong o he same gene a ion as
he younge ones) ha e e ained mo e o he P iedzūkis ea u es. KEYWORDS: Wes e n
Aukš ai ian subdialec o Kaunas, Sou he n Aukš ai ian subdialec , ho izon al con inuum,
e ical con inuum, Kaunas
Lagoon.
ĮVADAS
XX. a segunda pa e da dialec ologia ge almen e oi apsi icada ho izonk oje
aliuoju kon inuumu. Laiky asi nuos a os, kad kalbos eiškiniai išpli ę am i-
e i ó io. Ty imais p ocu ou ab êp i Lie u ių kalbos a laso ( oliau LKA) pon os.
a. no início, na Li uânia começando a desen ol e geoling is ica e econhecendo
que en e a mių e bend inês linguagem esama mui o pe eiginių a ian ų, ao
me odológico ins umen a ijos de análise kalbinės oi incluído e socioling is inis
i aamas de ge ação XXI. Es e e ou os socioling is á ios a iamiais enablam a
e ical con inuidade g adual ag adėjus ca ac e izayan es a iá eis
A igos A icles 213 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
deslocêmen o pesquisas (Willemyns, Bis e 1989: 541; Be u o 2010: 235236;
Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 39).
In e ei a de a ian es de adução locais e bend inês da língua a ualizada 2018
2020 m., quando Kaũno ajão kalbinę si uação y ė Lie u ių kalbos ins i u o
Geoling is ikos cen o mokslininkai1, e 20202021 m., quando o am colhidos e oi
pildomi duomenys būsimajam Ta mynui2. Tuome geoling is ikos me odais
discu ida ho izon alusis e e icalus Pakauns plo o agmen iškumas
(Bakšienė 2021: 73).
Ao ealiza es as pesquisas, a enção é dedicada Kaũno mã ių a edo es, nas quais
2020 m., colhando a minę ma e ialą, isky asi e des e a igo au o us: busca a
žmonių, iki XX a. šeš ojo dešim mečio gy enusių Nẽmuno slėnyje; jį užliejus,
1959 m. bu o su o muo os Kaũno mã ios (plačiau ž . Šidlauskas 2021: 37–57 i
en nu ody a li e a ū a). Iškeldin i iš sa o gy enamųjų ie o ių, dugniečiai3
dažniausiai mig a o į a imas apylinkes, odėl ikė ina, kad jie i jų palikuonys
pode (galėjo) se conse ação e au en icas linguas locais peculia idades, que e am
ca ac e ís icas e Kaũno mã i mã i indim sa u ados de aldeias. es e na Li uânia é
o p imei o dialec ologico- ekons ukcinis es udo, ap êpiando des uição de
habi amó ia e i ó io e o e s ínio esceldimen o.
2020 m. o am en e is ados 53 pa eikėjai, g a ada sob e 50 h. pokalbių. Es e a igo
ma e ial in es igadoji 2 ho as. 34 min. du ação g a ações de som, nos quais šneca
po dois da mesma amília di e en es ka ag adėjus pais e ilhos. S aipsnyje
baseiase em qua uiais ag adei os do 66 a 100 m. século; escolhidas duas amílias,
cujos anciãos são os mesmos mais anciãos de odos os speaki ados ag adcedo es.
Qua u iões alado es basea am-se desen ol ido modelo eó ico, que
pos e io men e (em es udos subsequen es) se á aplicado a odos os esponden es.
Assim, o obje o des e a igo do Kaũno mã ių undo kilusių pessoas (e
seus descenden es) língua; consul. 1 abelê.
1 Ty imus de pa e apoiou Kaũno ajão sa i aldybė. Ty imų ado ė p o . habil. d . Danguolė
Mikulėnienė.
2 P oje o C iação de um modelo duomenyno das a ian es das línguas locais da Li uânia, lide ança
d . Agnė Čepai ienė. Financiado pela Es adoybinė lie u ių kalbos komisijos (Vals ybinės kalbos
a ojimo, no minimo i dispaidos p og ama). Accesso na in e ne : h ps: a mynas.lki.l ://
(ap esen ação u in pasky ą).
3 Is o p igijęs pessoas, que i e am Nẽmuno alėnyje an es inundação (daba iniame Kaũno
mã ių dugne), in oduzição (Kaũno mã ių egional pa ko Lanky ojų cen o y . specialis ės
Ramunės Miki ieje os in o mação; en e is a com au o umi 2020-09-14, g a ação gua dada
ins i u o da língua Li uânia Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e).
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
214 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
1 LENTEL. Pa eikedo es amílias e seu local de esidência4
Pa eikėjai Ga so g a a du abilidade Kilmės luga Dab. gy . luga
P immoji
šeima
Rumš_M_1930 1 al. 11 min. 0 s. Rumšiškės Rumšiškės
Rumš_V_1954
Segunda amília Šlie_V_1920 1 h. 23 min. 19 s.
D a eliškės Šliena a Šlie_M_1951
Pa eikado es i em em di e en es ma ias ma eses. Daba inių (pe kel ų)
Rušiškių habi an es a é a inundação i iam na elha Rušiškių cidade, ( an o
o Šlienã os gy en ojai y a kilę iš D a ẽliškių (kaimo, bu usio a p Rušiškių
elųjų, quan o a uais) e Šlienã os)5. Ac ualmen e Rušiškės pe ence Rušiškių
seniūnijai, Kaišiado i ajonui, e Šliena à Samyl seniūnijai, Kaũno ajonui. São
dois pon os LKA Rušiškių (LKA536) e Má gininkų
(LKA553) (ž . Fig. 1)6.
A composição dos pe icioná ios co esponde e lexodinio p incípio:
in e oga mãe (Rumš_M_1930) e sãos (Rumš_V_1954) e pai (Šlie_V_1920) e duk ė
(Šlie_M_1951). Juos pode desc e e -se como sêslius, só sūnus Rumš_V_1954
abalha Kaũno cidade. Pa eikado es kalbinę ( a minę) ca ac e is icá see.
4 capí ulos Responden ų kalbos cha ak e is ika.
Pa a es e a igo a análise da ma é ia escolhida ajuda a busca e esboçado
obje i o e ela o ho izon alųjį e e icalųjį Kaũno mã ių undo bem como
pama io a minės linguagem peculia idade. Dado a di e ença de idade en e o
che e e o mais jo em pa eikėjo 36 anos (ž . ig. 2), a ma e ialada a minė e ela
não só ealiho, mas e obse ado empo linguine endências, o que ainda mais
e o ça a e ical linha de es udo.
Pa a o im de alcança so idos os obje i os:
(1) isnag ina em 2020 as peculia idades linguís icas de habi an es mais
elhos e mais jo ens alin os, pe encen es a duas amílias; (2)
desc e e a minę Kaũno mã ių undo e pama io zona com e ical
(ski ingų ka ) ní el.
4 Pa eikėjai užkoduo i šia a ka: ie o ės san umpa, ly is, gimimo me ai. P z., Rušiškėse gy e-
nan i mo e is, gimusi 1930 m.: Rumš_M_1930.
5 Deslocês amen o de Habi ações undo de Kaũno mã ių e Valdo U bana ičiaus no con o do
mapa. P ieiga na in e ne : h ps:www.a cgis.com/home://i em.h ml?id=c55688a269934e
1 95d90bee099467c5.
6 De aco do com Ta myno, Šliena à cai em dois pon os: maio pa e pe ence ao pon o
A mãliškių (LKA534), meno Má gininkų (LKA553). Os au o es des e a igo i em em
Má gininkų pon o (LKA553).
A igos A icles 215 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
1 PAV. Ti iamieji pon os LKA
Me odologia de In es imo. Como já mencionado, análise de linguagem escolhe
di e en es ka ap esen ado es. Assim nãoi ado a-se ao c i é io NORM
adicional7. Tais p á icas na Li uânia man êm-se e an e io men e, e dade, a
aplicando keliakalbių amílias pesquisas (plačiau s . Mikulėnienė, Poce ičiū ė 2018).
Opcionando pa eikėjus da mesma amília, não só pode se iden i icadas
ag adei as linguís icas peculia idades, mas e e i ada aciden ais (ou
indi idualizuo as) seus pa o ojamen o casos. Desde eles pa icula men e
desejadaujama a as a -se, en ando econs ui local idioma a ian e. Palygin i
pequeno núme o de esponden es pe mi e modela peculia idades da língua local,
e es e modelo pode mais a de se p eenchido de ou os ap esen ado es dados.
1. TIRIAJ AGEIAUS TIPOLOGHIAS
SPECIFICA
Como já mencionado Į ade, ho izon alis e e icalis dimensmuo pa eikėjo elação o e ece não só
ealaus empo linguinos ac os de ixação possibilidade, mas e 7 Angl. non-mobile olde u al male.
Es e c i é io sie inas com s a išku a mės imagem. Do pon o de is a NORM, o in o man e
adequado é pagu ênés, sėslus homem do campo (Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 32).

ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
216 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
p ieigą p ie s ebimojo laiko duomenų, . y. ski ingo amžiaus g upių a minių
ca ac e ís icas.
A pe spec i a de empo de obse ação é e o çada pelo a o de que ealis
empo de es udo (pa eikėjų apelação) 2020 l. i. i. após cen o anos desde o che eio
pa eikėjo nascimen o e depois 61-e ių anos desde ele ação do empolgamen o
Nẽmuno alė (ž . ig. 2.). 2 PAV. Anos de nascimen o dos Pa eicedo es a pa i de
uma pe spec i a de empo eal e obse ado Guo aujan e 20112014 m. ipologia
do p oje o, Nẽmuno ale da inundação (1959 m.) pa eikėjai pe enceu meudiniaya
e no a ge ação (ou ainda não nasce)8. 2020 m., na pesquisa, odos ( ambém e
alguns poquniciados descenden es) já e am o nados ep esen an es da
ge ação mais elha . y. mais elhos do que 50 m. Likkamas i os dos pessoas,
nebė a. Tačiau, kaip minė a, amžiaus ski umas a p y iausių i jauniausių pa-
1959 m. pe enusiuses mais elhos ca a, já o necedo es possí eis pais e ilhos pa a as di e enças de linguagem
(a epumams) e elado9.
Os pais (necessa iamen e do idade) a ibuídos à sênio ca e, e os ilhos jaunesniajai. Tokia ipologia
e le e ge ação não só socioling is iniu, mas e ambém demog a ico pon o de is a, aigi pe mi e,
analisando dados obse adoio empo, escla ece a possí el local do pa a mês a ian e kai à seu
o alecimen o ou en aquecimen o. 8 Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo
op imizacija i in e ak i ioji a minės in o macijos sklaida (VP1-3.1-ŠMM-07-K-01-028), ado ė p o . d .
(HP) D. Mikulėnienė. Financiado sob o p og ama da UE Subama de cien is as e ou os pesquisado es à
a i idade cien í ica ( isuo inė do acija).
9 A ipologia de idade em es udos pode a ia , dependendo de demog á icos e k . a o es (Bakšienė 2021:
74). C iação Ta myno modelo, u u o planejada aplica a oda língua li uânica á ea de pesquisas, da
ge ação deme ambém enco egado: a ge ação sênio a ibuídos pa eikėjai, mais elhos do que 60 m.
século (no luga 50 m.), e à média 3159 m. (Bakšienė 2021: 74).
A igos A icles 217 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
2. TIRIAMOJI TERRITORIO
O su gimen o kaũno mã ių Pakauns pa e pai a ê um especí ico campo de
pesquisas. De ido aos hid oeléc icas cons uções oco idos no XX a.
6-ajamés imo do Nẽmuno alê ( úsimo Kaũno mã ių undo) e acuando
habi an es locais, a maio pa e das pessoas kėlėsi em adjimas localidades,
po an o 2020 m. a maio sua concen ação зафиксирована в памары.
Como mencionado, dois a igo in es igam os dugniečiai i em Šlienã oje (Samyl
sen., kai iajame ma ių k an e), a ibuídoi PiliuonõsSamyl a ealui (sis a ealas
in oduziam-se bend inės- a minės kalbos židiniu (Bakšienė 2021: 81). Ki i Du
gy ena Rušiškėse – dešiniajame ma ių k an e (ž . 3 pa .).
3 PAV. Pa eikėjų lokacija i iškeldinimo k yp ys
Decidendando de odas as classi icações de a mies li uanos, espe ė ina
a minis plo o uni isum (ž . 3 capí ulos). Ou a e us, em di e en es pe íodos
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX em yškėja alguns dos ca á e de a minių
nesu apimai e po imą pe eigiškumą supo ų aukš aičių plo a, no qual há 218
nuojan is p iedzūkis.
Taigi ho izon aliuoju lygmeniu e i o ija nė a isiškai homogeniška: ai aka-
ca ac e ís icos a minių ypa ybių.
3. TIRIAMOJO PLOTO TARMINS YPATYBS
a ca ac e ís ica a minê do e eno é p ese ada jo emg ama icos
ca ac e ís ico da di isão a mies de aco do com os sinais one icos: no inal do
XIX a An anas Ba anauskas es a á ea a ibuiu aos y iečiams p imimesiems
pie iečiams (Ba ano skij 1898: 4951; ambém e Ge žo ai ė 487, XX a p imei a
me ade An anas Salys aukš aičiams idu iečiams (Salys: 1933: 2134; Salys: 1992:
10911 o XX a an o hal : Zigmas Zinke ičius and Aleksas Gi denis 2016) Ti ų aukš ai
kauniškiams (Zinke ičiai, Gi denis 139: 1966: […] 146) P iedzūkio peculia idades
kalbininkai são za iksa ę abipus Nẽmuno isso aka ų aukš aičių kauniškių e pie ų
aukš aičių pe eiga. S ambesniais p iedzūkio Mikulėnienė, Salienė 2005: 114116).
cen ais į a dijami Balbiẽ iškis, P enai, B š onas, Kaišiadó ys (Bace ičiū ė,
de ma e ial Rep esen an es des e lei o são sepa ados de bas an e yškių
one inių peculia idades: (1) como pak aš iniai aka ų aukš aičiai, no luga balsio
e (exusio nosinio ę) às ezes a ia i (i·) (p z., eñ i·, išsigañdęs isigadis) (Salys
1933: 31; 1992: 113; Zinke ičius 1966: 82 e k . ; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė
2005: 116);
(2) no luga ą ų (p z., žuolas ú·žuolas, g ž as g ũ·š as) (Salys 1992:
113; Mo kūnas 1994: 85–86 i k .);
(3) žodžio p adžios e a liepia kaip a (p z., eke  – ake ·, eše ỹs – aše ·s)
(Zinke ičius 1966: 121122, 449; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė2005:
114);
(4) como e na g ande al a aiças pa a mês pa e, mui as ezes alongua
p imuosius i ap adžius d iga sių dėmenis i, u (p z., d b i d· p , s ùm i
s úm· ) (Zinke ičius 1966: 107 e k . ; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005:
114);
(5) kie ina p iebalsį l (p z., lẽdas łã·das, léis i lái.s ) (Zinke ičius 1966:
160161; Salys 1992: 109111; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005:
116);
A igos A icles 219 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
(6) gali a i a i esnius balsius ė, o (bga – b·ga, óks – ·ks) (Zinke ičius
1966: 71, 74–75; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 116)10.
De ca ac e ís icas mo ológicas menė inos:
(7) a iškosios giminės daik a a džių ienaskai os naudininko galūnė
pode se -u (p z., põnui põnu) (Zinke ičius 1966: 248; Bace ičiū ė,
Mikulėnienė, Salienė 2005: 116);
(8) p ielinksninėse cons uções às ezes galūnė -i (ikidagi a é dañgui (iki
dangaũs), a ék egi a é k agui (iki k ago) (Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė
2005: 116);
(9) pode se usado ilia i o (p z., iduñ, šliūbañ) (Zinke ičius 1966: 200,
2005210; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 209: 116); ou a peculia idade do
p eedzūkio daik a a džio baigmens -uo kei imas -u a (p z., sesuõ
sesu à, anduõ andu à) (Zinke ičius 1966: 8687; Salys 1992: 113; Mo kūnas
1994: 87) (10); mais amplamen e sob e p iedzūkį s . (Salys 1933: 2832; 1992:
113; Mo kūnas 1994: 8492; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 114; 116).
Nes e a igo, com base num modelo eó ico, baseado em dezim imi a minių
p iedzūkio peculia idades, ca ac e iza-se dugniečių kalba.
4.RESPONDENT CALBOS
CHARACTERISTICA
Išnag inėjus qua oos 2020 m. aplausus os ag adcedo es linguagem,
escla ecido que pama yje p eedzūkio peculia idades esama.
Medjiaga g a a 2 ho as. 34 min. de du ação con e sas com dois ag adei os de Ruiškių (LKA536 pon o)
e dois ag adei os de Šlienã os (Má gininkų (LKA553) pon o) compa ada com 1982 m. O uso das
a i udes da língua li u iana e i icado a pa i da pe spec i a do obse ado do empo. Segundo o
laso“ (LKA) „Fone ikos“ žemėlapiais i jų komen a ais. Taip p iedzūkio ypa-
a qui o Ta mių do Cen o Geoling is ico do Ins i u o Li uânico, Rušiškių 10 Es es exemplos são
ap esen ados assim como indicado nas on es ci adas (lie u ių dialek ologijoje įp as a kopenhagine
ansk ipcija). ca ac e izando a linguagem dos ap esen ado es, exemplos se ão esc i os
palaipsniui įsigalinčios a p au inės one inės abėcėlės (TFA) ašmenimis. Plačiau apie TFA ž .
Bakšienė, Čepai ienė 2017; Bakšienė 2018.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
10 PAV. 1982 m. LKA Fone ikos mapápio No. 20 agmen a : kamieno i, u
i ap adžiuose d iga siuose
1982 m. LKA Foné ica mapa No. 20 essencialmen e e le e dois planos
ho izon aliuosos unidade de á ea de um pon o de is a sinc onís ico, e
sug e inos com 2020 m. dados e diach oniniu (da pe spec i a do empo obse ado).
4.4. P iebalsio l kie inimas
Na Pama yje bas an e yški mais uma peculia idade p iebalsio l
eneiçamen o. 2020 m. peculia idade encon ada em ambas as ma es;
consul. abelê 4. 4 LENTEL. P iebalsio l endu ecimen o
Pa eikėjai +/- Pa yzdžiai Šlie_V_1920 +/(-) njɑpɛ1ˈlɑɪdo; p1ɑˈlɑɪdo (x 2);
n1ˈlɑɪdji; ɪ1ˈlɑɪjɛ; p1ˈlɑɪd (šūʋius); njpɛɑ1ˈlɑɪd; lɪˈdjɪmɑ; lɪˈdɪmo;
lɑsjɪnm ( iš ą)
Rumš_M_1930 + ɪj1ˈkjeːlː (x 2); kjɛˈlɑs; ʋjɛˈlɑs; lnj1ˈ jiːnos; lnj1ˈ jiːnuː Šlie_M_1951 -
Rumš_V_1954 +/- bɔɪˈkjæˈlː

S aipsniai / A icles 227
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
2020 m. aplausus i dugniečiai p iebalsį l kie ina em á ias posições. P iebalsį l
kie ina ês dos qua o p acedo es, po ém não comple amen e
consis en emen e (passaiko isimčių). De aco do exemplos abundá, p incipalmen e
l kie inamo pa eikėjo Šlie_V_1920 alboje, po ém pala asias išklė, neišklė, a klė
iš a as e minkš as l. Tik pa eikėja Rumš_M_1930 p iebalsį kie ina odo o empo.
Como e balsios a liepimo casos, no amen e exi iškėja ge ação impo ância:
obse á el, que 1951 m. nasceu pa eikėja p iebalsio l comple amen e nekie ino, e
1954 m. nasęs pa eikėjas apenas uma ez.
P iebalsio l kie inação ca og a ado em mais um 1982 m. LKA Fone ikos mape.
Aqui No 15 kamieno e, ei po p iebalsio l (p z., lẽdas, léis i); s . Na ma gem
11 pa ., o žemėlapyje N . 72 – kamieno n po l; ž . 12 pa .
esque da (daí e ambém Šlienã oje Má gininkų (LKA553) pon o) cap ada e(i), e
a(i), e di ei inha (Rušiškėse, LKA536) um a(i) (LKA II 3334). Vadici, Rušiškėse l p ieš
e(i) semp e a as kie ai. 2020 m. endências man idas Šlienã oje (Má gininkų
(LKA553) pon o) kie inam ečiau do que Rušiškėse (LKA536).
Ainda abo da-se um caso de p iebalsio l ene amen o em 1982 LKA Fone ikos mapasapis
No. 72 (z . Fig. 12). Ao con á io do mapa no No. 15 (Fig. 11), aqui зафиксирован kamieno en
po l (LKA II 8889). 1982 m. ca og a a-se apa en e ene amen o em abébias ma gens,
po ém Šliena à (Má gininkų (LKA553) pon o) conside ai ina on ei a, a pa i da qual
começama a ene in i p iebalsį l po en. 2020 m. es a peculia idade as a só ag adiais
Rumš_M_1930 alboje, na pala a len ýnos: lnj1ˈ jiːnos; lnj1ˈ jiːnuː (ž . 4 len elę).
Po an o a y ina p essupos o, que bend inês língua a ian e (minkš asis p iebalsis l
p ieš en) podia adqui i alė i na quin a esque da a é pa ma ių.
P iebalsio l. kie inação ca og a ado não só em 1982 LKA Fone ikos zemėŠi 2014
lapiuose, be i 2014 m. monog a ijoje (Mikulėnienė, Meiliūnai ė, sud., 2014);
ž . 13 pa .
m. ma e ial baseado em 1982 LKA Fone ikos mapas No. 15 e No. 28; indica-se que
p iebalsio l. á ea de consumo pe maneceu al, como e a na segunda me ade do
XX a., mas es a peculia idade oné ica é in oduzida como nyks an i, melho
conse ada na gale ia da mais elha (Bakšienė,žo ai ė, Leskaus Ge kai ė 2014:
255).
Da ienõs p iedzūkio peculia idades ab iu alegados balsių ė, e 2020 m.
aplausus ų pa eikėjų alboje nepasi aikė. 1982 m. LKA Fone ikos mapes
Rušiškėse (LKA536) e Šlienã oje (Má gininkų (LKA553) pon o) ambém
não ep esen am abe amen e o balsių ė i o a imo (plačiau sob e balsių ė i o a i-
mą ž .: LKA II 44–58).
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Ac a Linguis ica 228 Li huanica LXXXIX
11 PAV. m. 1982 LKA Fone ikos mapápio No. 15 agmen o: kamieno e, ei
po p iebalsio l
12 PAV. 1982 m. LKA Fone ikos mapápio No. 72 agmen o: kamieno en po l
A igos A icles 229 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
13 PAV. X agmen o do mapa: kamieno e, ei, ė po p iebalsio l
4.5. Ca ac e ís icas mo ológicas
Tendo em con a as peculia idades one inas eig ina, que o local a ian e la minis
não es á comple amen e ex in o, po ém os dados mo ologicos mos am d as iça
mudança no con inuum e ical, ou na escala de empo obse ado. Os exemplos
mo ológicos pa icula men e es ão elacionados com a idade dos pa eikedo es.
Embo a ambos os mais elhos ap esen ado es eo icamen e a ibuí eis a uma só
ca a (amžiaus di e um dez anos), os dados e minados não são homogeniški. do
Go e nio ag adecido em língua p onuncis os ês ca ac e ís icas mo ológicas,
dezimčia anos jaunesnės pa eikėjos em língua uma, e jaunesniųjų em língua
mo ologických p eedzūkio de ca ac e ís icas de odo não pai aikė; consul. 5 abelê.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
230 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
5 LENTEL. Ca ac e ís icas mo ológicas da língua dos o necedo es
Pa eikėjai
Va iškos giminės
daik a a džių
naudininko galūnė -u
ienaskai os Ilia y as Daik a a džio baigmuo
-uo al e a-se -u a Šlie_V_1920 ʋjiɛ1ˈnɑm 1ˈsuːn mjɪˈjkjæljɪn sjsˈʋɑ lima
sie i um 1982 m. LKA Fone ikos mapa N . 67 (LKA II 8283); c . ig. 14 5 Da abela
Rumš_M_1930 jʲɛʊˈnʲɪmʊ - -
Su mo ologine ypa ybe – daik a a džio baigmeniu -u a ie oje -uo – ga-
ê-se que a peculia idade de ec ou Šlienã oje (Má gininkų
(LKA553) pon o).
14 PAV. LKA mapeio No. 67 agmen o: ab ios galūnės ki čiuo as uo Kadangi 1982 m. LKA Fone ikos
mapeio No. 67 baigmen o -u a gausiai 2020 m. en e is ando os esiden es comple amen e
iksuo as, ši ypa ybė laiky ina nyks ančia13.
desape cebida galūnės -i p ielinksninėse cons uções, po ém isso não su p eendeu, pois e de ou os
pesquisado es ela é indicada como pasi aikan i iknien ezes (Bace ičiū ė, Mikulė, Salienė 2005: 116). 13
LKA Fone ikos no mapa No. 67 baigmio -u a ca og a ado em ambas as ma es, a-
čiau Má gininkų (LKA553) punk e už iksuo as ik žodis šu à.
S aipsniai / A icles 231
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
Como e one ís icos, mo ologicos ca ac e ís icos a osena não
seie ina com conc e ia habi amna localidade.
4.6. Apa ição das ca ac e ís icas e miná ias no
con ínuo e ical
Ras ų a minių ypa ybių są anką pagal dažnį e ikaliajame kon inuume s .
15 ig.
15 PAV. Te mínicas peculia idades (ne)bu io 15 quad oikslas mos a p eedzūkio
dis in i os peculia idades nykimą: pala a do começo ozis e a liepiamo como a ês
casos de qua oas, e an õsios dis inamsias peculia idades balsio ą a liepimo como ų
(uː) neišgi s a. Vy iausi pa eikėjų alboje p iedzūkio undamen o ie čiausias. Na
sex a década nasce am nas línguas de seus ilhos ca ac e ís icas mais a as,
usadas pa a p amaiši com a ian es da língua bend inesa; meno das peculia idades
mais no o pa eikėjo (Rumš_V_1954) alboje. Po ou o lado, menciona-se que ele ainda
kie ina p iebalsį l, ao con á io do ês anos senio ė pa eikėja Šlie_M_1951. Dado que
as ca ac e ís icas yškiosios pa eikėjų no idioma a ia am (às ezes quando
independen emen e nem da localidade, nem da ge ação), no luga dos a minių
požymių, many ina, já adqui ili a miškieji žymenys (apie a miškojo žymens są oką
ž .: Mikulėnienė 2019: 60).

ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
232 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Te i o iniu lygmeniu (ho izon aliajame kon inuume) nė a endencingų o-
ne inių di e enças. Hanisi, dos dois Kaũno mã ių undo localidades
D a ẽliškių e Rušiškių habi an es inham ala homodai.
APIBDRINIMAS
A ipsnyje a ualiza du geoling is iniai ní eis localidades (ho izon alusis) e
ge os ( e icalusis). Nes es ní eis, com base num modelo eó ico, baseadoam
dezim imi a minių p eedzūkio peculia idades, analisė as pa eikėjų kalbinės
peculia idades.
No con inuum ho izon al, one icas p eedzūkio ca ac e ís icas são usadas
bas an e uni o memen e esquiá ia e di ei a Kaũno mã ių k an e Šlienã oje
(Má gininkų (LKA553 pon o) e Rušiškėse (LKA536) ne as a didelių (a como em (iː), a
endencingų) a minių ski umų. Abiejuose k an uose balsis e (ę) a liepiamas
oz e a liepiado como a no início das pala as, abundan emen e alginados os
p imei os i ap adijos de doba sias i, u, kie inamasbalsis l. F agmen i pode iam
supona a peculia idade mo ológica (mais deles encon ada na di ei a k), po ém a
sua u ilidade é dada com amiau. A aliando a pa i da pe spec i a de empo
obse ado, os dados (ypa ybės, que ainda se encon am ag adei os no discu so)
em subs ância coincide com 1982 d. LKA Fone ikos mapeis (2020 d. a minių ypa ybių
pas aiko (i ) em ou as pala as, do que indicado 1982 d. LKA Fone ikos mapes). No
con inuum e ical exis e uma di e sidade. Todos dugniečiai p olongam
p im uosos i ap adžių d iga sių dėmenis i, u. A Pala a começas ozį e como a
a liepia ês de qua oų (išsky us jauniausią pa eikėją). P iebalsį l kie ina odos,
exce o a segunda de aco do jo em ap esen ado a. Balsį em (iː) luga e (bu .
nosinio ę) a ia ês p incipais. Dalies ca ac e ís icas neape ada (da y ina
p essupos a que elas esquecidas ou nyks ančios): não encon e nem um ą
a liepamen o como ų (uː) caso; nem um esponden e balsių ė, e ne a ia ab iiau.
Pap as ai y esni gy en ojai y a išlaikę daugiau a minių b uožų – ši enden-
cija ypač a skleis a mo ologinių ypa ybių a osenoje: y iausiojo pa eikėjo (g.
m.) na língua o am de ec adas ês ca ac e ís icas mo ológicas: a iškosios giminės
daik a a džių ienaskai os galūnė -u (ʋɛjiɑ1ˈnɛm 1ˈsuːn), ilia y o (mjɪˈjkjæljn),
daik a a džio baig -u a (sjɑs 1920ˈˈˈ). Dešimčia anos jaunesnės pa eikėjos ala a só da
i iškosios giminės daik a a džių ienaskai os galūnė -u (jjɛˈnjɪm). 1951 e 1954 m. nasceu
ag adedo es em língua de ca ac e ís icas mo ológicas a mínicas ne os a.
Pode-se a i ma que D a ẽliškės e Rušiškės a é le an amen o pe enciam isso a
mesma e mina e i ó io p iedzūkiu. Vie o ės, pa a quais dugniečiai o am
A igos A icles 233 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
(Šliena à Má gininkų (LKA553) pon o) e Rušiškės (LKA536 pon o), ambém
conside i inas uma a mine p iedzūkio e i ó io. a de duas amílias ala.
Sukū us p iedzūkio ypa ybėmis g įs ą eo inį modelį, s aipsnyje išanalizuo-
Mais a de, des e modelo pag undo se á ealizada econs ução da a ian e
da língua local da á ea in es igá el.
LITERATŪRA
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geoling is ika: ideologi-
escaldados ja, eo ia e mé odos. Fundamen ais concei os. XXI a. iniciais lii uanos
a mynas: geoling is inis e socioling is inis y imas (žemėlapiai and hei
commen a ai), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 2947.
Bace ičiū ė Rima, Mikulėnienė Danguolė, Salienė Vilija 2005: Vaka ų aukš aičiai kauniškiai e
Klaipėdos k aš o aukš aičiai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Bakšienė Rima, Čepai ienė
Agnė 2017: In e nacionais one icas abėcėlės aplicação pa a sons de a minos li uanos
possibilidades. Bal is ica 52(1), 105135. acessí el na in e ne :
h ps:www.bal is ica.l index.php/bal is ica/a icle/ iew/2303/2270 [ isualizado
2023-05-29].
Bakšienė Rima, Ge žo ai ė Lau a, Leskauskai ė As a 2014: X mapa e comen á io. XXI a.
iniciais li uãos a mės: geoling is inis e socioling is inis es udo Bakšienė Rima 2021: Kauno
(žemėlapiai i jų komen a ai), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 255.
ajono lingubinis a ian iškumas Ta myno modelo undamen o do es abelecimen o.
Respec us Philologicus 39(44), 7388. P ieiga na in e ne :
h ps://www.zu nalai. u.l espec us-philologicus/a icle/ iew/21920/23210 [ isualizado
2023-05-30].
Bakšienė Rima 2017: Lie u ių pa a mių ansk ipcija TFA símbolos: aka ų
aukš aičiai šiauliškiai. Ac a Linguis ica Li huanica 77, 237254. acessí el na in e ne :
h ps jou nals.lki.l /9ac alinguis icali huanica://a icle/ iew/83728 [ isualizado
Ba ano skij An onij J. 1898: Бaрaновскiй, Aнтoнiй Я. Замѣтки о литовскомъ
языкѣ и словарѣ [Zamě ki o li o skom’ jazikě i slo a ě], Санктпетербургъ: Типографiя
2023-06-08]. Impe a o ской Академи Наукъ [Sank pe e bu g: Tipog a ija Impe a o skoj
Akademii Nauk].
Be u o Gae ano 2010: S uc u e and Dynamics o a Language Space: 13. Iden i ying
dimensions o linguis ic a ia ion in a language space. Language and Space. An
In e na ional Handbook o Linguis ic Va ia ion, ol. 1: Theo ies and Me hods,
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
234 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Handbüche zu Sp ach Handbüche zu Sp achund Kommunika ionswissenscha , ed. by P.
Aue , J. E. Schmid , Be lin, New Yo k: Wal e de G uy e , 226241. Ge žo ai ė Lau a 2016:
Es udo da classi icação de Li huanian a mių geoling is iniu aspek u:
dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
LKA II – Lie u ių kalbos a lasas 2: Fone ika, au . E. G ina eckienė, A. Jonai y ė,
J. Lipskienė, K. Mo kūnas, M. Razmukai ė, B. Vanagienė, A. Vidugi is, a sak. ed.
K. Mo kūnas, Vilnius: Mokslas, 1982.
LKASMRK Li uanian TSR MA Li u ian language ins i uu , Li huanian language a lasu
su ink osios medžiagos egis acijos knyga (p adė a 1952 m.). Saugoma Ins i u o da língua
Li uânica Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e.
Mikulėnienė Danguolė 2019: Ta miškumo b uožų nomenkla ū a: desde a minių požymių
p ie a miškumo žymenų. Respec us Philologicus 35(40), 5162. acessí el na in e ne :
h ps://www.zu nalai. u.l / espec us-philologicus/a icle/ iew/12716/11395 žiū ė a
[žiū ė a 2023-05-30].
Mikulėnienė Danguolė 2022: His ó ia do ins i u o da língua Li uânica 2: kalbo y os
aneksija, Vilnius: Li u ian Language Ins i u e.
Mikulėnienė Danguolė, Meiliūnai ė Viole a, sud., 2014: XXI a. início das línguas li uanas:
geoling is inis e socioling is inis es udo (zemėlapiai e seus comen á ios), Vilnius:
B iedis.
Mo kūnas Kazys 1994: De ido p edzūkio e seus limi es. Li uá io linguo y os ques ões
34, 8492. acessí el na in e ne :
h ps://jou nals.lki.l ac alinguis icali huanica/a icle/ iew/1465/59 [ isualizado 2023-06-07].
Salys An anas 1933: Kelios ano ações a mių his ó ia. A chi um Philologicum 4, Salys
21–34.
An anas 1992: Raš ai 4: Lie u ių kalbos a mės, Roma: Lie u ių ka alikų mokslo
akademija.
Šidlauskas Žyd ūnas 2021: Rekons ukciniai Kauno ma ių dugno a minio á ea aspec os.
P o iles da dialec ologia Li uânica: a ian es egionais do início do século XXI, suas
elações e pe spec i as, sud. V. Meiliūnai ė, A. Čepai ienė, D. Damb auskienė, Vilnius:
Li u ian Language Ins i u e, 4570. P ieiga na in e ne : h p://lki.l /wp-con en /
uploads/2022/01/Lie u iu-dialek ologijos-p o iliai-1.pd [žiū ė a 2023-05-30].
U bana ičius Valdas 2020: Zemėlapio na ando. Kauno ma ias undo cen enmecio his ó ia.
acessí el na in e ne :
h ps:www.a cgis.com/home://i em.h ml?id=c55688a269934e1 95d90bee099467c5 [ iui ada 2023-05-30].
A igos A icles 235 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
Willemyns Roland, Bis e Helga 1989: The Language Con inuum as a
Plu idimensional Concep . S a us and Func ion o Languages and Language Va ie ies,
Be lin, New Yo k: Wal e de G uy e , 541551. Zinke ičius Zigmas, Gi denis Aleksas 1966:
Po causa das classi icações de e mos da língua li uãs. Kalbo y a 14, 139147.
Zinke ičius Zigmas 1966: Li u ians dialek ologija: ligignamoji a mių one ika i
mo ologija, Vilnius: Min is.
The Recons uc ion o he P iedzūkis
Dialec al Fea u es in Ho izon al and Ve ical
Con inuum: he Case o he Bo om o he
Kaunas Lagoon
SUMARY
O a icle ap esen a he speci ics o he age ypology o he subjec s om he pe spec i e o
appa en ime. Gene a ional issues a e in oduced. The esiden ial a ea o he in o man s is
con ex ualised, and di ec ions o mig a ion o he popula ion e ic ed om he bo om o
Kaunas Lagoon a e p o ided. The dialec al cha ac e is ics o he s udy a ea a e discussed.
Taking in o conside a ion ha he s udy a ea is a ansi ional a ea be ween he Wes e n
Aukš ai ian subdialec o Kaunas and he Sou he n Aukš ai ian subdialec (and is o be
conside ed o be P iedzūkis subdialec a ea), a heo e ical model based on en P iedzūkis
dialec al ea u es is de eloped. Based on he de eloped heo e ical model, he language o he
in o man s ( wo amilies) is cha ac e ised. Dissemina ion o dialec al da a in he ho izon al and
e ical con inuum is shown. Da a, collec ed in 2020, is compa ed o he linguis ic ac s o he
maps in Phone ics (LKA 1982). The ma e ial om di e en pe iods is homogenous in mos cases
he shi s in he use o dialec al (phone ic) ea u es a e small. Based on he da a a he ime o
appa en , a econs uc i e amewo k o unde s and he local a ia ion o he subdialec a
he bo om o he Kaunas Lagoon is c ea ed.
In oducida 2023 m. augpjücio 9 d.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
zyd [email protected]