S aipsniai / A icles 211
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0001-5763-6921 El núme o de iden i icación de la emp esa en el que se encuen a el i ula del documen o es el siguien e:
Mokslinių y imų di ecciones: geoling is ika,
dialec ología de las lenguas Li uanas.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-10
PRIZÚKIO PERMINI
YPATYBI RECONSTRUCTION
HORIZONTALIAJAME
IR VERTIKALIAJAME
CONTANUUME: KAUNO MARI
GUNNO ATVEJIS El gas es el p incipal ecu so pa a el anspo e de me cancías.
The Recons uc ion o he P iedzūkis
Dialec al Fea u es in Ho izon al and Ve ical
Con inuum: he Case o he Bo om o he
Kaunas Lagoon
ANOTACIÓN el
A ículos examinados Kaũno mã ių zalie o á ea y pama io a minės zona ho izon alis y
e icalis con inuum. El ma e ial in es igable se ecogió Rušiškėse (LKA536) y Šlienã oje
(Má gininkų (LKA553) pun o). Kalbin i de Kaũno mã ių dugno kilę pa eikėjai, g e in a de dos
amilias (ski ingų ka habi an es) en lengua. Ti iamoji e i o io es o aka os alš aičių
kauniškių plo a, en el cual alė asi encon a p iedzūkio a minių peculia idades. Es e
p esupósi o con i mado: aunque eó icamen e p eedzūkio ap aiškos yškiausios
deshinjame ma ių k an e y Nẽmuno apylinkėse su os im, escla eşın a que sus gajas en
aboias o illas, p pa ma ių. Al u es o suponuoja y a minio aco o exclusi inum.
S aipsnyje esc yškėja y e ical del con inuum signi icado: de e minada aki aizdi
a mínicas peculia idades y pa eikėjų edad co eliacia. Den o de la ipología del siglo mi ado una nue a no man ikando
įp as o skaidymo imis ka omis, gilesniais pjū iais a skleis as e ikalusis agmen iškumas.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
212 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Vy esni pa eikėjai (cu ie, basado adicionalinio de es eces di isim, pe eney ų es o pčiai
ka ai como y jaunesnieji) es man enikę más p eedzūkio cualidades. ESMINIAI VOODŽIAI:
aka os alš aičių kauniškių pa a mė, pie ų alš aičių pa a mė, ho izon alusis con inuum,
e icalalusis con inuum, Kauno ma ios.
ANNOTATION
The a icle analiza he ho izon al and e ical con inuum o he e i o y looded by Kaunas
Lagoon and he coas al dialec zones. The s udy ma e ial was collec ed in Rumšiškės
(LKA536) and Šliena a (Ma gininkai (LKA553 poin )). The in o man s once li ed a
he bo om o he Kaunas Lagoon; he language o wo amilies (inhabi an s o di e en
gene a ions) was con as ed.
The s udy a ea is he Wes e n Aukš ai ian subdialec o Kaunas a ea, whe e P iedzūkis
dialec al ea u es we e expec ed o ind. This assump ion was con i med: al hough
heo e ically, he mani es a ions o P iedzūkis a e he clea es on he igh bank o he lagoon
and he icini y o Nemunas owa d he sou h, he indings show ha he mani es a ions
can be ound on bo h sides o he lagoon, close o he lagoon. A he same ime, i implies
he dis inc i eness o he a ea.
El a ículo ambién highligh s he signi icance o he e ical con inuum: a clea co ela ion
be ween dialec al cha ac e is ics and he age o in o man s was es ablished. Wi h a new
app oach o he ypology o age, b eaking away om he usual h ee-gene a ion di ision, he
e ical agmen a ion is e ealed in deepe c oss-sec ions. The olde in o man s (who,
acco ding o he adi ional h ee-gene a ion di ision, would belong o he same gene a ion as
he younge ones) ha e e ained mo e o he P iedzūkis ea u es. KEYWORDS: Wes e n
Aukš ai ian subdialec o Kaunas, Sou he n Aukš ai ian subdialec , ho izon al con inuum,
e ical con inuum, Kaunas
Lagoon.
ĮVADAS
XX. a segunda mi ad dialec ología gene almen e ue apsi izada ho izonk oje
aliuoju kon inuumu. Laiky asi nuos a os, kad kalbos eiškiniai išpli ę am i-
e i o io. Ty imais p ocu ó ab epe Lie u ių kalbos a laso ( oliau LKA) punk us.
a. a p incipios, Li uania empezando a desplega geoling is ica y econociendo que
en e a mių y bend inés de lengua esama mucho pe eiginos a ian es, al
me odológico ins umen a ías de analbinés ue incluido y socioling is ís de XXI
gene ación. Es e y o os socioling is iniai a iables enablan de la con inuidad
e ical g adual g aciasėjus ca ac e izan es de las a iables despliegue
A ículos A icles 213 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
in es igaciones (Willemyns, Bis e 1989: 541; Be u o 2010: 235236;
Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 39).
In e eika de las a ian es de las aducciones locales y bend inés de la lengua
ac ualizuada 2018 2020 m., cuando Kaũno ajón kalbinę si uaciju y ė Lie u ių
kalbos ins i u o Geoling is ikos cen o mokslininkai1, y 20202021 m., cuando
pildomi duomenys būsimajam Ta mynui2. Tuome geoling is ikos me odais
ue on ecopilados y ue discu ida ho izon alusis y e icalus Pakauns plo o agmen iškumas
(Bakšienė 2021: 73).
Al lle a a cabo es as in es igaciones, a ención dedicada Kaũno mã ių a edindas,
en las que 2020 m., ecogiendo a minę ma e ialą, isky asi y es e a ículo au o us:
žmonių, iki XX a. šeš ojo dešim mečio gy enusių Nẽmuno slėnyje; jį užliejus,
1959 m. bu o su o muo os Kaũno mã ios (plačiau ž . Šidlauskas 2021: 37–57 i
en nu ody a li e a ū a). Iškeldin i iš sa o gy enamųjų ie o ių, dugniečiai3
dažniausiai mig a o į a imas apylinkes, odėl ikė ina, kad jie i jų palikuonys
busca a puede (galėjo) se conse ajó y au én icas de las lenguas locales, que
e an ca ac e ís icas y Kaũno mã ias con indas de los pueblos. es e Li uania es el
p ime es udio dialec ologico- econs ucinis, ap épiando des uición del
e i o io habi amóse y o e s inio e acueldamien o.
2020 m. ue on en e is ados 53 pa eikėjai, g abada sob e 50 h. pokalbių. El ma e ial
in es igadoji de es e a ículo 2 ho as. 34 min. du ación g abaciones de sonido, en
las que šneca po dos de la misma amilia di e en es ka ag adėjus pad es y niños.
S aipsnyje bas asi en cua uiais g aciasei os desde 66 has a 100 m. siglo;
seleccionadas dos amilias, cuyos ancianos son los mismos más ancianos de odos
los ag adizados habi ados. Ke u ios hablan es elabo a on sob e base un modelo
eó ico, que más a de (en subsiguien es es udios) se á aplicado a odos los esponden es.
Así el obje o de es e a ículo de Kaũno mã ių bagno kilusių žmonių (y sus
descendien es) lengua; éase 1 abelę.
1 Ty imus de pa e apoyó Kaũno ajón sa i aldybė. Ty imų ado ė p o . habil. d . Danguolė
Mikulėnienė.
2 P oyec o Lie u as locales de lengua a ias duomenyno modelo de c eación, di eccióné d . Agnė
Čepai ienė. Financiado de la Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos (Vals ybinės kalbos a ojimo,
no minimo y dismisión p og ama). Acceso en in e ne : h ps: a mynas.lki.l :// (adhesión u in
pasky ą).
3 Es o p igijés de pe sonas, que i ie on Nẽmuno alėnyje an es za ladamien o (dabo iniame
Kaũno mã ių dugne), į a dyimine (In o mación del Kaũno mã ių egional pa ko Lanky ojų cen o
y . specialis ės Ramunės Miki ieje os; in e iu con au o umi 2020-09-14, g abación conse ado
ins i u o de la lengua Li uania Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e).
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
214 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
1 LENTEL. Pa eikėjai amilias y su luga de esidencia4
Pa eikėjai Ga so g abao du ación Kilmės luga Dab. gy . luga
P immoji
šeima
Rumš_M_1930 1 al. 11 min. 0 s. Rumšiškės Rumšiškės
Rumš_V_1954
Segunda amilia Šlie_V_1920 1 h. 23 min. 19 s.
D a eliškės Šliena a Šlie_M_1951
Pa eikėjai i en en di e en es ma ias o illas. Daba inių (pe kel ų) Rušiškių
habi an es has a la inundación i ían en la ieja Rušiškių ciudadela, ( an o
o Šlienã os gy en ojai y a kilę iš D a ẽliškių (kaimo, bu usio a p Rušiškių
enųjų, como ac uales) y Šlienã os)5. Ac ualmen e Rušiškės pe enece
Rušiškių seniūnijai, Kaišiado i ajonu, y Šliena à Samyl seniūnijai, Kaũno
ajonu. Es dos pun os LKA Rušiškių (LKA536) y Má gininkų
(LKA553) (ž . Fig. 1)6.
La composición de los pe iciona ios co esponde espe odinio p incipio:
in e oga mad e (Rumš_M_1930) y sūnus (Rumš_V_1954) y pad e (Šlie_V_1920) y
duk ė (Šlie_M_1951). Juos puede desc ibi se como sėslius, sólo sūnus
Rumš_V_1954 abaja Kaũno ciudad. Pa eikedo es kalbinę ( a minę)
ca ac e ís ica. é. 4 capí ulos Responden ų kalbos ca ac e is ika.
Pa a es e a ículo seleccionada ma e ial análisisé ayuda a busca y zazimezgado
obje i o e ela ho izon alųjį y e icalųjį Kaũno mã ių ondo así pama io
a minės lengua peculia idad. Dado la di e encia de edad en e el je e y el más
jo en pa eikėjo 36 años (ž . ig. 2), ecopilada a minė ma e ial e ela no sólo
ealojo, sino y obse ado iempo lingüines endencias, lo que aún más aumen a la
e ical de la in es igación axi.
Con el in de alcanza los e os escogidos:
(1) iznag ina el 2020 n. habin ų mayo es y más ju eníes población,
pe enecien es a dos amilias, peculia idades lingüís icas; (2) desc ibi
a minę Kaũno mã ių ondo e pama io zona con e ical
(ski ingų ka ) ni elmeniu.
4 Pa eikėjai užkoduo i šia a ka: ie o ės san umpa, ly is, gimimo me ai. P z., Rušiškėse gy e-
nan i mo e is, gimusi 1930 m.: Rumš_M_1930.
5 Los luga es de esidencia desa ollés amien o Kaũno mã ių ondone é Valdo
U bana ičiaus mapapio cuen o en. P iega en in e ne : h ps:www.a cgis.com/home://i em.h ml?id=c55688a269934e
1 95d90bee099467c5.
6 Según da os Ta myno, Šliena à cae en dos pun os: mayo pa e pe enece a A mãliškių
pun o (LKA534), meno Má gininkų (LKA553). Los au o es de es e a ículo i en Má gininkų
pun o (LKA553).
A ículos A icles 215 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
1 PAV. Ti iamieji Pun os LKA
In es igimo me odología. Como ya mencionado, análisis de lengua elegi di e en es
ka pa eikėjai. Po an o noi ad oca el c i e io NORM adicional7. Tal p ác ica
Li uania se ha man enido y an es, e dad, la aplicando keliakalbių amilias es udios
(plačiau é. Mikulėnienė, Poce ičiū ė 2018). Apun ando pa eikėjus de la misma
amilia, no sólo puede se iden i icadas ag adedo es peculia idades de la lengua,
pe o y e i ándose casuales (o indi idualizuo as) sus pa o ojimien o casos. Desde
ellos pa icula men e deseadaujama a iba a se, in en ando econs ui local el
idioma a ian e. Palygin i pequeños núme o de esponden es pe mi e modela
peculia idades de la lengua local, y es e modelo luego puede llena se de o os
apo ado es da os.
1. TIRIAJ AGEIAUS TIPOLOGIJOS
SPECIFICA La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado.
Como ya mencionada Į ade, ho izon al y e icalis dimmuo pa eikėjo espec o p opo ciona no solo
ealaus iempo lingüinos ac os de ixación posibilidad, pe o y 7 Angl. non-mobile olde u al male.
Es e c i e io sie inas con s a išku a mės imagen. Desde el pun o de is a NORM, el in o man e
adecuado es pe ez iles, sėslus homb e del pueblo (Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 32).
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
216 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
p ieigą p ie s ebimojo laiko duomenų, . y. ski ingo amžiaus g upių a minių
ca ac e ís icas.
La pe spec i a de iempo de obse ojo aumen a el hecho de que ealis iempo
de in es igación (pa eikėjų apelación) 2020 l. i. i. después de un siglo desde el
nacimien o del je eio pa eikėjo y después 61-e ių años desde el ascendiimien o
del collazamien o Nẽmuno allėno (ž . ig. 2.). 2 PAV. Los años de nacimien o de
Pa eikėjų desde la pe spec i a de iempo eal y obse ado Guo aujan e
20112014 m. ipología del p oyec o, Nẽmuno alle de inundación (1959 d.) pa eikėjai
pe enecía mediu iniajai y jo enja gene ación (o aún no nacido)8. 2020 m., en la
encues a, odos (así como ambién unos cuan os poqunieños descendien es) ya
e an con e idos en ep esen an es de la gene ación mayo […] . y. mayo es
nebė a. Tačiau, kaip minė a, amžiaus ski umas a p y iausių i jauniausių pa-
que 50 m. Los es an es i os de la gen e, pe enecien es a 1959 m. la gene ación mayo , ya p opo cionado es […] su icien es pa a los pad es y los niños pa a las di e encias de lenguaje
(a umams) e elado9.
Los pad es (nep endiendo po la edad) asigni se a la senio ía, y los niños jaunesniajai. Tokia ipología
e leja gene ación no sólo socioling is iniu, sino y demog á ico pun o de is a, aigi pe mi e,
analizando da os obse adoio iempo, acla a la posible local pa a més a ian e kai á su
o alecimien o o debilpnimien o. 8 Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo
op imizacija i in e ak i ioji a minės in o macijos sklaida (VP1-3.1-ŠMM-07-K-01-028), di igė p o . d .
(HP) D. Mikulėnienė. Financiado bajo el p og ama de la UE Pomama de cien í icos y o os
in es igado es a la ac i idad cien í ica ( isuo inė do acija).
9 La ipología de la edad en es udios puede a ia , dependiendo de las demog a icas y k . eiksnių
(Bakšienė 2021: 74). Al db ia Ta myno modelo, u u a planeada aplica a es udios de odo el á ea de lengua
li uanas, la dema de gene ación ambién poko igada: a la gene ación senio asignados pa eikėjai,
mayo es que 60 m. de edad (en luga de 50 m.), y a la mediana 3159 m. (Bakšienė 2021: 74).
A ículos A icles 217 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
2. TIRIAMOJI TERRITORIORIO También
Kaũno mã ių apa ición Pakauns pa e pa i ó especí icamen e campo de
in es igaciones. Debido a XX a. 6-ajamés en la década de los ocu idos
cons ucciones hid oeléc icas de Nẽmuno alėnio ( úsimojo Kaũno mã ių
ondo) e acuando a los esiden es locales, la mayo pa e de pe sonas kėlėsi á
adjun imas zonas, po lo que 2020 m. su mayo concen ación za iksa en pama y.
Como mencionado, dos a ículo in es igamieji dugniečiai i e Šlienã oje (Samyl
sen., kai iajame ma ių k an e), a ibuidoi PiliuonõsSamyl a ealui (šis a ealas
ing esijamos bend inės- a minės kalbos židiniu (Bakšienė 2021: 81). Ki i du
gy ena Rušiškėse – dešiniajame ma ių k an e (ž . 3 pa .).
3 PAV. Pa eikėjų lokacija i iškeldinimo k yp ys
Decendiendo de odas las clasi icaciones a miques li uanas, espe ė ina
a minis plo o uni isum (ž . 3 capí ulos). O a e us, di e en es pe íodos de
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX izc iskėja algunas de las pa icula idades
a mínicas disu apimas y posible pe eigiškumą supo ų aukš aičių plo a, en el que
nuojan is p iedzūkis.
Taigi ho izon aliuoju lygmeniu e i o ija nė a isiškai homogeniška: ai aka-
hay pie ų aukš aičiams būdingų 218 a minių ypa ybių.
3. TIRIAMOJO PLOTO TARMINS YPATYBS
la ca ac e ís ica a minée del pla o es á conse ada en los jó enes
g ama icos ca ac e ís ico desglosamien o de a mies según asgos
one inos: a inales del XIX An anas Ba anauskas es e pla o a ibuyó a los
y iečiams pimiesiems pie iečiams (Ba ano skij 1898: 4951; ambién éase
Ge žo ai ė 487), XX a p ime a mi ad del XX An anas Salys aukš aičiams
idu iečiams (Salys: 1933: 2134; Salys: 1996: 10911 o XX a segunda mi ad del XX
Zigmas Zinke ičius y Aleksas Gi denis Ti uskiškis (Zinke iuni, Gi denis: 139: 19614).
P iedzūkio peculia idades kalbininkai son za iksa ę abipus Nẽmuno es o aka os
alš aičių kauniškių y pie ų alš aičių pe eiga. S ambesniais p eedzūkio
cen ais į a dijami Balbiẽ iškis, P enai, B š onas, Kaišiadó ys (Bace ičiū ė,
Mikulėnienė, Salienė 2005: 114116).
ma e ial de los ep esen an es de Es e á ea se sepa an de gana yškių
one inių peculia idades: (1) como pak aš iniai aka ų aukš aičiai, en luga balsio
e (bu usio nosinio ę) a eces a ia i (i·) (p z., eñ i·, išsigañdęs isigadis) (Salys
1933: 31; 1992: 113; Zinke ičius 1966: 82 y k . ; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė
2005: 116);
(2) en luga ą ų (p z., žuolas ú·žuolas, g ž as g ũ·š as) (Salys 1992:
113; Mo kūnas 1994: 85–86 i k .);
(3) žodžio p adžios e a liepia kaip a (p z., eke – ake ·, eše ỹs – aše ·s)
(Zinke ičius 1966: 121122, 449; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė2005:
114);
(4) como y en la g ande al oš aičių pa a mės pa e, a menudo ala ga
p imuosius i ap adžius d iga sių dėmenis i, u (p z., d b i d· p , s ùm i
s úm· ) (Zinke ičius 1966: 107 y k . ; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005:
114);
(5) kie ina p iebalsį l (p z., lẽdas łã·das, léis i lái.s ) (Zinke ičius 1966:
160161; Salys 1992: 109111; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005:
116);
A ículos A icles 219 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
(6) gali a i a i esnius balsius ė, o (bga – b·ga, óks – ·ks) (Zinke ičius
1966: 71, 74–75; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 116)10.
De las peculia idades mo ológicas menė inos:
(7) a iškosios giminės daik a a džių ienaskai os naudininko galūnė
puede se -u (p z., põnui põnu) (Zinke ičius 1966: 248; Bace ičiū ė,
Mikulėnienė, Salienė 2005: 116);
(8) p ielinksninėse cons ucciones a eces galūnė -i (ikidagi has a dañgui
(iki dangaũs), has ak egi has a k agui (iki k ago) (Bace ičiū ė, Mikulėnienė,
Salienė 2005: 116);
(9) puede se u ilizado ilia i o (p z., iduñ, šliūbañ) (Zinke ičius 1966: 200,
2005210; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 209: 116); o a de las
peculia idades p eedzūkio daik a a džio baigmens -uo kei imas -u a
(p z., sesuõ sesu à, anduõ andu à) (Zinke ičius 1966: 8687; Salys 1992:
113; Mo kūnas 1994: 87) (10); plačiau sob e p iedzūkį ž . (Salys 1933: 2832;
1992: 113; Mo kūnas 1994: 8492; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 114;
116).
En es e a ículo, basado en un modelo eó ico, basadoamom diezmi a minių
p iedzūkio peculia idades, ca ac e izábase dugniečių kalba.
4. RESPONDENT CALBOS
CHARACTERISTICA el
Išnag inėjus cua oos 2020 m. apun aus ų pa eikėjų lengua, escla ecido que
pama yje p eedzūkio peculia idades esama.
Medžiaga g aba 2 h. 34 min. du ación de con e saciones con dos ag adei os de Ruiškių (LKA536 pun o)
y dos ag adei os de Šlienã os (Má gininkų (LKA553) pun o) compa ada con 1982 m. El uso de las
ac i udes de la lengua li uana comp obado desde la pe spec i a del obse ado del iempo. Según el
laso“ (LKA) „Fone ikos“ žemėlapiais i jų komen a ais. Taip p iedzūkio ypa-
a chi o Ta mių del Ins i u o de Li uania Geoling is ikos cen o, Rušiškių 10 Es os ejemplos se
p esen an así como se indica en las uen es ci adas (lie u ių dialek ologijoje įp as a kopenhagine
ansk ipcija). Al ca ac e iza el lenguaje de los p esen ado es, ejemplos se án esc i os
palaipsniui įsigalinčios a p au inės one inės abėcėlės (TFA) ašmenimis. Plačiau apie TFA ž .
Bakšienė, Čepai ienė 2017; Bakšienė 2018.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
10 PAV. 1982 m. LKA Fone ikos mapápio No. 20 agmen o: kamieno i, u i ap adjiuose
d iga siuose
1982 m. LKA Fone ikos mapa No. 20 e leja esencialmen e dos ni eles
ho izon aliuosos la unidad del á ea de pun o de is a sinc onís ico, y
sug e inos con 2020 m. da os y diac onís ico (desde la pe spec i a de iempo obse ado).
4.4. P iebalsio l kie inimas
Pama yje bas an e yški o a ca ac e ís ica p iebalsio l
enhie amien o. 2020 m. peculia idad encon ada en ambas o illas ma ias;
é. abelę 4. 4 LENTEL. P iebalsio l endu ecimien o
Pa eikėjai +/- Pa yzdžiai Šlie_V_1920 +/(-) njɑpɛ1ˈlɑɪdo; p1ɑˈlɑɪdo (x 2);
n1ˈlɑɪdji; ɪ1ˈlɑɪjɛ; p1ˈlɑɪd (šūʋius); njpɛɑ1ˈlɑɪd; lɪˈdjɪmɑ; lɪˈdɪmo;
lɑsjɪnm ( iš ą)
Rumš_M_1930 + ɪj1ˈkjeːlː (x 2); kjɛˈlɑs; ʋjɛˈlɑs; lnj1ˈ jiːnos; lnj1ˈ jiːnuː Šlie_M_1951 -
Rumš_V_1954 +/- bɔɪˈkjæˈlː
S aipsniai / A icles 227
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
2020 m. apun a dugniečiai p iebalsį l kie ina en a ias posiciones. P iebalsį l kie ina
es de los cua oos pa eikido es, pe o no del odo consecuen emen e
(pasacaiko isimčių). Según ejemplos abundá, p incipalmen e l kie inamo pa eikėjo
Šlie_V_1920 calboje, pe o palab asías išklė, neišklė, a klė iš a as y minkš as l. Tik
pa eikėja Rumš_M_1930 p iebalsį kie ina odo el iempo.
Como y balsios a liepimo casos, nue amen e ex ykkėja impo ancia de la
gene ación: no able que 1951 m. nausi pa eikėja p iebalsio l comple amen e
nekie ino, y 1954 m. gimęs pa eikėjas as una ez.
P iebalsio l kie inación ca og a iado no en uno 1982 m. LKA Fone ikos mapa.
Š ai No. 15 kamieno e, ei po p iebalsio l (p z., lẽdas, léis i); ž . En la o illa izquie da
11 pa ., o žemėlapyje N . 72 – kamieno n po l; ž . 12 pa .
(po lo an o y Šlienã oje Má gininkų (LKA553) pun o) se ha egis ado y e(i), y
a(i), y de einia (Rušiškėse, LKA536) uno a(i) (LKA II 3334). Vadinasi, Rušiškėse l
an es e(i) siemp e a as kie ai. 2020 m. endencias man enidas Šlienã oje
(Má gininkų (LKA553) pun o) kie inama ías que Rušiškėse (LKA536).
Toda ía se abo da un caso de p iebalsio l enhie amien o en 1982 LKA Fone ikos
mapélapis No. 72 ( é . Fig. 12). A di e encia que en el mapa No. 15 (Fig. 11), aquí
зафиксирован kamieno en po l (LKA II 8889). 1982 m. ca og a iado mani idus
ene iamien o en aboyucas o illas, pe o Šliena à (Má gininkų (LKA553) pun o)
conside y ina on e a, desde la cual empiezaa i ene ien i p iebalsį l po en. 2020 m.
es a peculia idad as a sólo g aciasías Rumš_M_1930 habboje, en la palab a len ýnos:
lnj1ˈ jiːnos; lnj1ˈ jiːnuː (ž . 4 abelę). Po lo an o da y ina p esunción, que
bend inesa lengua a ian e (minkš asis p iebalsis l an es en) pudo adqui i alė i a la
izquie jada k an e has a pa ma ios.
P iebalsio l. kie inación ca og a iado no sólo en 1982 l. LKA Fone ikos zemėŠi
lapiuose, be i 2014 m. monog a ijoje (Mikulėnienė, Meiliūnai ė, sud., 2014);
ž . 13 pa .
2014 m. ma e ial basado en 1982 l. LKA Fone ikos mapas No. 15 y No. 28; se indica
que p iebalsio l. á ea de consumo pe manecido es el mismo, como ue en la
segunda mi ad del XX a., sin emba go es a ca ac e ís ica one ica en a en el
nomb e como nyks an i, mejo conse ikoma de la gene ación más anciana
(Bakšienė,žo ai ė, Leskaus Ge kai ė 2014: 255).
Da ienõs p iedzūkio peculia idades ab iiau supues os balsios ė, a 2020 m.
apun aus ų pa eikėjų o boje nepasi aikė. 1982 m. LKA Fone ikos mapas
Rušiškėse (LKA536) y Šlienã oje (Má gininkų (LKA553) pun o) ambién
no ep esen an ab iéndose balsių ė i o a imo (plačiau sob e balsių ė i o a i-
mą ž .: LKA II 44–58).
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Ac a Linguis ica 228 Li huanica LXXXIX
11 PAV. m. 1982 LKA Fone ikos mapa no. 15 agmen o: kamieno e, ei
po p iebalsio l
12 PAV. 1982 m. LKA Fone ikos mapápio No. 72 agmen o: kamieno en po l
A ículos A icles 229 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
13 PAV. X agmen o del mapa: kamieno e, ei, ė po p iebalsio l
4.5. Las ca ac e ís icas mo ológicas
Teniendo en cuen a las peculia idades one inas eig ina, que el local a ian e
a minis no es á comple amen e ex ingido, pe o los da os mo ologicos mues an
d as išką cambio en el con inuo e ical, o en la escala de iempo obse ado. Los
ejemplos mo ológicos pa icula men e es án elacionados con la edad de los
pa eike os. Aunque ambos mayo es pa eikėjai eó icamen e a ibuibles a una sola
ka a (amžiaus ski um diez años), los da os e minales no es án homogeniški.
Gobe niojo ag adecía en el lenguaje p onuncis os es ca ac e ís icas
mo ológicas, dezimčia años jaunesnės pa eikėjos en el lenguaje una, y jaunesniųjų
en el lenguaje mo ologinių p eedzūkio de las ca ac e ís icas de nada pasapaikė; é. abelę 5.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
230 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
5 LENTEL. P opiedades mo ológicas del lenguaje de los suminis ado es
Pa eikėjai
Vy iškos giminės
daik a a džių
naudininko galūnė -u
ienaskai os Ilia y as Daik a a džio baigmuo
-uo cambia -u a Šlie_V_1920 ʋjiɛ1ˈnɑm 1ˈsuːn mjɪˈjkjæljɪn sjsˈʋɑ lima sie i
uno 1982 m. LKA Fone ikos mapa N . 67 (LKA II 8283); éase ig. 14 5 Desde la
Rumš_M_1930 jʲɛʊˈnʲɪmʊ - -
Su mo ologine ypa ybe – daik a a džio baigmeniu -u a ie oje -uo – ga-
abla se e que la ca ac e ís ica se de ec o en Šlienã oje (Má gininkų
(LKA553) pun o).
14 PAV. LKA mapapio No. 67 agmen o: abie a galūnės c učiuo as uo Po que en 1982 lKA Fone ikos
mapapía No. 67 baigmuo -u a gausiai 2020 m. en e is ando a los esiden es comple amen e
iksuo as, ši ypa ybė laiky ina nyks ančia13.
desape cebida galūnės -i p ielinksninėse cons ucciones, sin emba go es o no so p endió, po que y
o os in es igado es ella se indica como pasi aikan i iknien eces (Bace ičiū ė, Mikulė, Salienė 2005:
116). 13 LKA Fone ikos en el mapa No. 67 baigmio -u a ca og a iado en ambas o illas ma ias, a-
čiau Má gininkų (LKA553) punk e už iksuo as ik žodis šu à.
S aipsniai / A icles 231
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
Al igual y one inių, mo ologinių peculia idades a osena no seie ina con
conc e a habi ada en el luga .
4.6. Apa amien o de las ca ac e ís icas e minales
en el con inuo e ical
Ras ų a minių ypa ybių są anką pagal dažnį e ikalioje kon inuume é.
15 pa .
15 PAV. Te mínicas peculia idades (ne)buimien o 15 imagenlas mues a p eedzūkio
dis in i os peculia idades nykimą: palab a del p incipio ozis e a liepiamos como a
es ocasiones de cua oas, y an õsias dis inamsias peculia idades balsio ą
a liepimo como ų (uː) neišgi s a. Vy iausi pa eikėjų kalboje p iedzūkio undamen o
ie čiaus. En seš ajame década nacie on sus hijos en el lenguaje ca ac e ís icas
más a as, u ilizadas al p amaiši con a ian es de la lengua bend inesa;
meno ísimas peculia idades más jo en pa eikėjo (Rumš_V_1954) en habla. Po o o
lado, cabe menciona que él aún kie ina p iebalsį l, con a iamen e que es años
mayo esnė pa eikėja Šlie_M_1951. Dado que las asgos yškiosios de los pa eikėjų en
el lenguaje a ía (algunas eces independien emen e ni de la localidad, ni de la
gene ación), en luga de a minių požymių, many ina, ya įsigali a miškieji žymenys
(apie a miškojo žymens są oką ž .: Mikulėnienė 2019: 60).
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
232 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Te i o iniu lygmeniu (ho izon aliajame kon inuume) nė a endencingų o-
ne inių ski umų. Teniendo en cuen a es o, de los dos Kaũno mã ių ondo
localidades de D a ẽliškių y Rušiškių los habi an es enían habla homodai.
APIBDRINIMAS
A ipsnyje ac ualiza se du geoling is iniai ni eles localidades (ho izon alusis)
y gene os ( e icalusis). Esos ni elesimis, basado basado en un modelo eó ico,
basadoamom diezmi de a minių p eedzūkio peculia idades, analizė as
pa eikėjų kalbinės peculia idades.
En con inuum ho izon al las peculia idades one icas de p eedzūkio se usan
bas an e igualmen e izquie dias y de echas Kaũno mã ių k an e Šlienã oje
(Má gininkų (LKA553 pun o) y Rušiškėse (LKA536) ne as a didelių (a como en (iː), la
endencingų) a minių ski umų. Abiejuose k an uose balsis e (ę) a liepiamas
oz e a liepiándose como a al comienzo de palab as, abundan emen e alginándose
los p ime os i ap adijos de dobleces i, u, kie inamasbalsis l. F agmen i
pod ían supone la peculia idad mo ológica (los más encon ados en la de echa
k), sin emba go su a osena se p esen a con amiau. Judicando desde la
pe spec i a de iempo obse ado, los da os (y ca ac e ís icas, que aún se
encuen an pa eikėjų en el habla) en esencia coincide con 1982 m. LKA Fone ikos
mappados (2020 m. a minių ypa ybių pasa aiko (i ) en o as palab as, que indicado
1982 m. LKA Fone ikos mappados). En el con inuum e ical exis e a iedadés.
Todos dugniečiai p olongan p im uosos i ap adžių d iga sių dėmenis i, u. La
Palab a comienzos balsį e como a a liepia es de cua oų (išsky us jauniausią
pa eikėją). P iebalsį l kie ina odos, excep o an ą según jo en um p esen óji.
Balsį en (iː) luga e (bu . nosinio ę) a ia es p incipales. Dalies de peculia idades
neape ada (da y ina suposición de que ellas disminuusios o nyks ančios): no
encon ikė ni un solo ą a liepamien o como ų (uː) caso; ni un esponden e balsių ė, y
ne a ia ab iiau.
Pap as ai y esni gy en ojai y a išlaikę daugiau a minių b uožų – ši enden-
cija ypač a skleis a mo ologinių ypa ybių a osenoje: y iausiojo pa eikėjo (g.
m.) en el lenguaje se han de ec ado es peculia idades mo ológicas: a iškosios
giminės daik a a džių ienaskai os galūnė -u (ʋɛjiɑ1ˈnɛm 1ˈsuːn), ilia y (mjɪˈjkjæljn),
daik a a džio baig -u a
(sjɑsˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈ-
ˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈ-
ˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈ) Dešimčia años jaunesnės pa eikėjos en el lenguaje se p onuncia sólo a iškosios giminės daik a a džių ienaskai os galūnė -u (jjɛˈnjɪm). 1951 y 1954 m. nacidos pa eikėjų en el idioma de las pa icula idades mo ologicas del a mín no encuen an.
Se puede alega que D a ẽliškės y Rušiškės has a despeldimien o pe enecía es o a la
misma e mina e i o io p iedzūkiu. Vie o ės, a las cuales dugniečiai ue on
A ículos A icles 233 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
(Šliena à Má gininkų (LKA553) pun o) y Rušiškės (LKA536 pun o), ambién
laiky inas una a mine p iedzūkio e i o ioija. a de dos amilias habla. Más
Sukū us p iedzūkio ypa ybėmis g įs ą eo inį modelį, s aipsnyje išanalizuo-
a de es e modelo pag undo se á ealizada una econs ucción del á ea
in es iga i o a ian e del idioma local.
LITERATŪRA
Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geoling is ika: ideologi-
escaldados ja, eo ía y mé odos. P incipales concep os. XXI a. comienzos de las
lenguas li uanas: geoling is inis y socioling is inis es udio (zemėlapiai y sus
comen a ios), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 2947.
Bace ičiū ė Rima, Mikulėnienė Danguolė, Salienė Vilija 2005: Vaka ų aukš aičiai kauniškiai y
Klaipėdos k aš o aukš aičiai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Bakšienė Rima, Čepai ienė
Agnė 2017: posibilidades de la aplicación In e nacional de la one ís ica abėcėlės a los
sonidos de los a minos li uanos. Bal is ica 52(1), 105135. La Comisión conside a que la
ayuda no cons i uye ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. acceso en In e ne : h ps:www.bal is ica.l index.php/bal is ica/a icle/ iew/2303/2270 [ isualizado
2023-05-29].
Bakšienė Rima, Ge žo ai ė Lau a, Leskauskai ė As a 2014: X mapėlapis y comen a io. XXI a.
comienzos de las lenguas Li uanas: geoling is ís ico y socioling is ís ico es udio
(žemėlapiai i jų komen a ai), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 255.
Bakšienė Rima 2021: Kauno ayono lingübinis a ian iškumas Ta myno modelo undamen o
de c eación. Respec us Philologicus 39(44), 7388. P ieiga en In e ne :
h ps://www.zu nalai. u.l espec us-philologicus/a icle/ iew/21920/23210 [ isualizado
2023-05-30].
Bakšienė Rima 2017: Lie u ių pa a mių ansk ipcija TFA símbolos: aka ų
aukš aičiai šiauliškiai. Ac a Linguis ica Li huanica 77, 237254. Acceso en In e ne :
h ps jou nals.lki.l /9ac alinguis icali huanica://a icle/ iew/873728 [ isualizado
Ba ano skij An onij J. 1898: Бaрaновскiй, Aнтoнiй Я. Замѣтки о литовскомъ
языкѣ и словарѣ [Zamě ki o li o skom’ jazikě i slo a ě], Санктпетербургъ: Типографiя
2023-06-08]. Impe a o ской Академи Наукъ [Sank pe e bu g: Tipog a ija Impe a o skoj
Akademii Nauk].
Be u o Gae ano 2010: S uc u e and Dynamics o a Language Space: 13. Iden i ying
dimensions o linguis ic a ia ion in a language space. Language and Space. An
In e na ional Handbook o Linguis ic Va ia ion, ol. 1: Theo ies and Me hods,
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
234 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
Handbüche zu Sp ach Handbüche zu Sp achund Kommunika ionswissenscha , ed. by P.
Aue , J. E. Schmid , Be lin, New Yo k: Wal e de G uy e , 226241. Ge žo ai ė Lau a 2016:
Es udio de la clasi icación de Li huanian a mių aspek u geoling is iniu:
dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
LKA II – Lie u ių kalbos a lasas 2: Fone ika, au . E. G ina eckienė, A. Jonai y ė,
J. Lipskienė, K. Mo kūnas, M. Razmukai ė, B. Vanagienė, A. Vidugi is, a sak. ed.
K. Mo kūnas, Vilnius: Mokslas, 1982.
LKASMRK Li uanian TSR MA Lie u ių kalbos ins i u as, Lie u ių kalbos a lasui su ink osios
medžiagos egis acijos knyga (p adė a 1952 m.). Saugoma Li u ias idioma ins i u o
Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e.
Mikulėnienė Danguolė 2019: Ta miškumo b uožų nomenkla ū a: desde a minių požymių
p ie a miškumo žymenų. Respec us Philologicus 35(40), 5162. P iega en In e ne :
h ps://www.zu nalai. u.l / espec us-philologicus/a icle/ iew/12716/11395 žiū ė a
[žiū ė a 2023-05-30].
Mikulėnienė Danguolė 2022: His o ia del ins i u o de lengua Lie u ių 2: kalbo y os
aneksija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Mikulėnienė Danguolė, Meiliūnai ė Viole a, sud., 2014: XXI a. comienzos lie u ių a mės:
geoling is inis i socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai), Vilnius:
B iedis.
Mo kūnas Kazys 1994: Debido p iedzūkio y sus lími es. Li uáneos lingüo y os
p egun as 34, 8492. Accesible en In e ne :
h ps://jou nals.lki.l ac alinguis icali huanica/a icle/ iew/1465/59 [ isualizado 2023-06-07].
Salys An anas 1933: Kelios no as a la his o ia a mių. A chi um Philologicum 4, Salys
21–34.
An anas 1992: Raš ai 4: Lie u ių kalbos a mės, Roma: Lie u ių ka alikų mokslo
akademija.
Šidlauskas Žyd ūnas 2021: Rekons ukciniai Kauno ma ių dugno a minio á ea aspec os.
P o iles de dialec ología li a ias: a ian es egionales de comienzos del siglo XXI, sus
elaciones y pe spec i as, sud. V. Meiliūnai ė, A. Čepai ienė, D. Damb auskienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 4570. P ieiga en in e ne : h p://lki.l /wp-con en
uploads/2022/01/Lie u iu-dialek ologijos-p o iliai-1.pd [žiū ė a 2023-05-30].
U bana/ ičius Valdas 2020: Zemėlapio na jimo. Kauno ma ių dugno cen enmecio his o ia.
P iega en in e ne :
h ps:www.a cgis.com/home://i em.h ml?id=c55688a269934e1 95d90bee099467c5 [žiū ė a 2023-05-30].
A ículos A icles 235 /
P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame
i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis
Willemyns Roland, Bis e Helga 1989: The Language Con inuum as a
Plu idimensional Concep . S a us and Func ion o Languages and Language Va ie ies,
Be lin, New Yo k: Wal e de G uy e , 541551. Zinke ičius Zigmas, Gi denis Aleksas 1966:
Debido a las clasi icaciones de a menes de la lengua li uanas. Kalbo y a 14, 139147.
Zinke ičius Zigmas 1966: Lie u ių dialek ologija: compa ginamoji a mių one ika i
mo ologija, Vilnius: Min is.
The Recons uc ion o he P iedzūkis
Dialec al Fea u es in Ho izon al and Ve ical
Con inuum: he Case o he Bo om o he
Kaunas Lagoon
SUMARY
El a icle p esen a he speci ics o he age ypology o he subjec s om he pe spec i e o
appa en ime. Gene a ional issues a e in oduced. The esiden ial a ea o he in o man s is
con ex ualised, and di ec ions o mig a ion o he popula ion e ic ed om he bo om o
Kaunas Lagoon a e p o ided. The dialec al cha ac e is ics o he s udy a ea a e discussed.
Taking in o conside a ion ha he s udy a ea is a ansi ional a ea be ween he Wes e n
Aukš ai ian subdialec o Kaunas and he Sou he n Aukš ai ian subdialec (and is o be
conside ed o be P iedzūkis subdialec a ea), a heo e ical model based on en P iedzūkis
dialec al ea u es is de eloped. Based on he de eloped heo e ical model, he language o he
in o man s ( wo amilies) is cha ac e ised. Dissemina ion o dialec al da a in he ho izon al and
e ical con inuum is shown. Da a, collec ed in 2020, is compa ed o he linguis ic ac s o he
maps in Phone ics (LKA 1982). The ma e ial om di e en pe iods is homogenous in mos cases
he shi s in he use o dialec al (phone ic) ea u es a e small. Based on he da a a he ime o
appa en , a econs uc i e amewo k o unde s and he local a ia ion o he subdialec a
he bo om o he Kaunas Lagoon is c ea ed.
In oducida 2023 m. augpjücio 9 d.
ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
zyd [email protected]
