Priedzūkio tarminių ypatybių rekonstrukcija horizontaliajame ir vertikaliajame kontinuume: Kauno marių dugno atvejis

S aipsniai / A icles 211 ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0001-5763-6921 El núme o de iden i icación de la emp esa en el que se encuen a el i ula del documen o es el siguien e: Mokslinių y imų di ecciones: geoling is ika, dialec ología de las lenguas Li uanas. DOI: doi.o g/10.35321/all89-10 PRIZÚKIO PERMINI YPATYBI RECONSTRUCTION HORIZONTALIAJAME IR VERTIKALIAJAME CONTANUUME: KAUNO MARI GUNNO ATVEJIS El gas es el p incipal ecu so pa a el anspo e de me cancías. The Recons uc ion o he P iedzūkis Dialec al Fea u es in Ho izon al and Ve ical Con inuum: he Case o he Bo om o he Kaunas Lagoon ANOTACIÓN el A ículos examinados Kaũno mã ių zalie o á ea y pama io a minės zona ho izon alis y e icalis con inuum. El ma e ial in es igable se ecogió Rušiškėse (LKA536) y Šlienã oje (Má gininkų (LKA553) pun o). Kalbin i de Kaũno mã ių dugno kilę pa eikėjai, g e in a de dos amilias (ski ingų ka habi an es) en lengua. Ti iamoji e i o io es o aka os alš aičių kauniškių plo a, en el cual alė asi encon a p iedzūkio a minių peculia idades. Es e p esupósi o con i mado: aunque eó icamen e p eedzūkio ap aiškos yškiausios deshinjame ma ių k an e y Nẽmuno apylinkėse su os im, escla eşın a que sus gajas en aboias o illas, p pa ma ių. Al u es o suponuoja y a minio aco o exclusi inum. S aipsnyje esc yškėja y e ical del con inuum signi icado: de e minada aki aizdi a mínicas peculia idades y pa eikėjų edad co eliacia. Den o de la ipología del siglo mi ado una nue a no man ikando įp as o skaidymo imis ka omis, gilesniais pjū iais a skleis as e ikalusis agmen iškumas. ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS 212 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX Vy esni pa eikėjai (cu ie, basado adicionalinio de es eces di isim, pe eney ų es o pčiai ka ai como y jaunesnieji) es man enikę más p eedzūkio cualidades. ESMINIAI VOODŽIAI: aka os alš aičių kauniškių pa a mė, pie ų alš aičių pa a mė, ho izon alusis con inuum, e icalalusis con inuum, Kauno ma ios. ANNOTATION The a icle analiza he ho izon al and e ical con inuum o he e i o y looded by Kaunas Lagoon and he coas al dialec zones. The s udy ma e ial was collec ed in Rumšiškės (LKA536) and Šliena a (Ma gininkai (LKA553 poin )). The in o man s once li ed a he bo om o he Kaunas Lagoon; he language o wo amilies (inhabi an s o di e en gene a ions) was con as ed. The s udy a ea is he Wes e n Aukš ai ian subdialec o Kaunas a ea, whe e P iedzūkis dialec al ea u es we e expec ed o ind. This assump ion was con i med: al hough heo e ically, he mani es a ions o P iedzūkis a e he clea es on he igh bank o he lagoon and he icini y o Nemunas owa d he sou h, he indings show ha he mani es a ions can be ound on bo h sides o he lagoon, close o he lagoon. A he same ime, i implies he dis inc i eness o he a ea. El a ículo ambién highligh s he signi icance o he e ical con inuum: a clea co ela ion be ween dialec al cha ac e is ics and he age o in o man s was es ablished. Wi h a new app oach o he ypology o age, b eaking away om he usual h ee-gene a ion di ision, he e ical agmen a ion is e ealed in deepe c oss-sec ions. The olde in o man s (who, acco ding o he adi ional h ee-gene a ion di ision, would belong o he same gene a ion as he younge ones) ha e e ained mo e o he P iedzūkis ea u es. KEYWORDS: Wes e n Aukš ai ian subdialec o Kaunas, Sou he n Aukš ai ian subdialec , ho izon al con inuum, e ical con inuum, Kaunas Lagoon. ĮVADAS XX. a segunda mi ad dialec ología gene almen e ue apsi izada ho izonk oje aliuoju kon inuumu. Laiky asi nuos a os, kad kalbos eiškiniai išpli ę am i- e i o io. Ty imais p ocu ó ab epe Lie u ių kalbos a laso ( oliau LKA) punk us. a. a p incipios, Li uania empezando a desplega geoling is ica y econociendo que en e a mių y bend inés de lengua esama mucho pe eiginos a ian es, al me odológico ins umen a ías de analbinés ue incluido y socioling is ís de XXI gene ación. Es e y o os socioling is iniai a iables enablan de la con inuidad e ical g adual g aciasėjus ca ac e izan es de las a iables despliegue A ículos A icles 213 / P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis in es igaciones (Willemyns, Bis e 1989: 541; Be u o 2010: 235236; Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 39). In e eika de las a ian es de las aducciones locales y bend inés de la lengua ac ualizuada 2018 2020 m., cuando Kaũno ajón kalbinę si uaciju y ė Lie u ių kalbos ins i u o Geoling is ikos cen o mokslininkai1, y 20202021 m., cuando pildomi duomenys būsimajam Ta mynui2. Tuome geoling is ikos me odais ue on ecopilados y ue discu ida ho izon alusis y e icalus Pakauns plo o agmen iškumas (Bakšienė 2021: 73). Al lle a a cabo es as in es igaciones, a ención dedicada Kaũno mã ių a edindas, en las que 2020 m., ecogiendo a minę ma e ialą, isky asi y es e a ículo au o us: žmonių, iki XX a. šeš ojo dešim mečio gy enusių Nẽmuno slėnyje; jį užliejus, 1959 m. bu o su o muo os Kaũno mã ios (plačiau ž . Šidlauskas 2021: 37–57 i en nu ody a li e a ū a). Iškeldin i iš sa o gy enamųjų ie o ių, dugniečiai3 dažniausiai mig a o į a imas apylinkes, odėl ikė ina, kad jie i jų palikuonys busca a puede (galėjo) se conse ajó y au én icas de las lenguas locales, que e an ca ac e ís icas y Kaũno mã ias con indas de los pueblos. es e Li uania es el p ime es udio dialec ologico- econs ucinis, ap épiando des uición del e i o io habi amóse y o e s inio e acueldamien o. 2020 m. ue on en e is ados 53 pa eikėjai, g abada sob e 50 h. pokalbių. El ma e ial in es igadoji de es e a ículo 2 ho as. 34 min. du ación g abaciones de sonido, en las que šneca po dos de la misma amilia di e en es ka ag adėjus pad es y niños. S aipsnyje bas asi en cua uiais g aciasei os desde 66 has a 100 m. siglo; seleccionadas dos amilias, cuyos ancianos son los mismos más ancianos de odos los ag adizados habi ados. Ke u ios hablan es elabo a on sob e base un modelo eó ico, que más a de (en subsiguien es es udios) se á aplicado a odos los esponden es. Así el obje o de es e a ículo de Kaũno mã ių bagno kilusių žmonių (y sus descendien es) lengua; éase 1 abelę. 1 Ty imus de pa e apoyó Kaũno ajón sa i aldybė. Ty imų ado ė p o . habil. d . Danguolė Mikulėnienė. 2 P oyec o Lie u as locales de lengua a ias duomenyno modelo de c eación, di eccióné d . Agnė Čepai ienė. Financiado de la Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos (Vals ybinės kalbos a ojimo, no minimo y dismisión p og ama). Acceso en in e ne : h ps: a mynas.lki.l :// (adhesión u in pasky ą). 3 Es o p igijés de pe sonas, que i ie on Nẽmuno alėnyje an es za ladamien o (dabo iniame Kaũno mã ių dugne), į a dyimine (In o mación del Kaũno mã ių egional pa ko Lanky ojų cen o y . specialis ės Ramunės Miki ieje os; in e iu con au o umi 2020-09-14, g abación conse ado ins i u o de la lengua Li uania Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e). ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS 214 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX 1 LENTEL. Pa eikėjai amilias y su luga de esidencia4 Pa eikėjai Ga so g abao du ación Kilmės luga Dab. gy . luga P immoji šeima Rumš_M_1930 1 al. 11 min. 0 s. Rumšiškės Rumšiškės Rumš_V_1954 Segunda amilia Šlie_V_1920 1 h. 23 min. 19 s. D a eliškės Šliena a Šlie_M_1951 Pa eikėjai i en en di e en es ma ias o illas. Daba inių (pe kel ų) Rušiškių habi an es has a la inundación i ían en la ieja Rušiškių ciudadela, ( an o o Šlienã os gy en ojai y a kilę iš D a ẽliškių (kaimo, bu usio a p Rušiškių enųjų, como ac uales) y Šlienã os)5. Ac ualmen e Rušiškės pe enece Rušiškių seniūnijai, Kaišiado i ajonu, y Šliena à Samyl seniūnijai, Kaũno ajonu. Es dos pun os LKA Rušiškių (LKA536) y Má gininkų (LKA553) (ž . Fig. 1)6. La composición de los pe iciona ios co esponde espe odinio p incipio: in e oga mad e (Rumš_M_1930) y sūnus (Rumš_V_1954) y pad e (Šlie_V_1920) y duk ė (Šlie_M_1951). Juos puede desc ibi se como sėslius, sólo sūnus Rumš_V_1954 abaja Kaũno ciudad. Pa eikedo es kalbinę ( a minę) ca ac e ís ica. é. 4 capí ulos Responden ų kalbos ca ac e is ika. Pa a es e a ículo seleccionada ma e ial análisisé ayuda a busca y zazimezgado obje i o e ela ho izon alųjį y e icalųjį Kaũno mã ių ondo así pama io a minės lengua peculia idad. Dado la di e encia de edad en e el je e y el más jo en pa eikėjo 36 años (ž . ig. 2), ecopilada a minė ma e ial e ela no sólo ealojo, sino y obse ado iempo lingüines endencias, lo que aún más aumen a la e ical de la in es igación axi. Con el in de alcanza los e os escogidos: (1) iznag ina el 2020 n. habin ų mayo es y más ju eníes población, pe enecien es a dos amilias, peculia idades lingüís icas; (2) desc ibi a minę Kaũno mã ių ondo e pama io zona con e ical (ski ingų ka ) ni elmeniu. 4 Pa eikėjai užkoduo i šia a ka: ie o ės san umpa, ly is, gimimo me ai. P z., Rušiškėse gy e- nan i mo e is, gimusi 1930 m.: Rumš_M_1930. 5 Los luga es de esidencia desa ollés amien o Kaũno mã ių ondone é Valdo U bana ičiaus mapapio cuen o en. P iega en in e ne : h ps:www.a cgis.com/home://i em.h ml?id=c55688a269934e 1 95d90bee099467c5. 6 Según da os Ta myno, Šliena à cae en dos pun os: mayo pa e pe enece a A mãliškių pun o (LKA534), meno Má gininkų (LKA553). Los au o es de es e a ículo i en Má gininkų pun o (LKA553). A ículos A icles 215 / P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis 1 PAV. Ti iamieji Pun os LKA In es igimo me odología. Como ya mencionado, análisis de lengua elegi di e en es ka pa eikėjai. Po an o noi ad oca el c i e io NORM adicional7. Tal p ác ica Li uania se ha man enido y an es, e dad, la aplicando keliakalbių amilias es udios (plačiau é. Mikulėnienė, Poce ičiū ė 2018). Apun ando pa eikėjus de la misma amilia, no sólo puede se iden i icadas ag adedo es peculia idades de la lengua, pe o y e i ándose casuales (o indi idualizuo as) sus pa o ojimien o casos. Desde ellos pa icula men e deseadaujama a iba a se, in en ando econs ui local el idioma a ian e. Palygin i pequeños núme o de esponden es pe mi e modela peculia idades de la lengua local, y es e modelo luego puede llena se de o os apo ado es da os. 1. TIRIAJ AGEIAUS TIPOLOGIJOS SPECIFICA La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. Como ya mencionada Į ade, ho izon al y e icalis dimmuo pa eikėjo espec o p opo ciona no solo ealaus iempo lingüinos ac os de ixación posibilidad, pe o y 7 Angl. non-mobile olde u al male. Es e c i e io sie inas con s a išku a mės imagen. Desde el pun o de is a NORM, el in o man e adecuado es pe ez iles, sėslus homb e del pueblo (Aliūkai ė, Mikulėnienė 2014: 32). ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS 216 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX p ieigą p ie s ebimojo laiko duomenų, . y. ski ingo amžiaus g upių a minių ca ac e ís icas. La pe spec i a de iempo de obse ojo aumen a el hecho de que ealis iempo de in es igación (pa eikėjų apelación) 2020 l. i. i. después de un siglo desde el nacimien o del je eio pa eikėjo y después 61-e ių años desde el ascendiimien o del collazamien o Nẽmuno allėno (ž . ig. 2.). 2 PAV. Los años de nacimien o de Pa eikėjų desde la pe spec i a de iempo eal y obse ado Guo aujan e 20112014 m. ipología del p oyec o, Nẽmuno alle de inundación (1959 d.) pa eikėjai pe enecía mediu iniajai y jo enja gene ación (o aún no nacido)8. 2020 m., en la encues a, odos (así como ambién unos cuan os poqunieños descendien es) ya e an con e idos en ep esen an es de la gene ación mayo […] . y. mayo es nebė a. Tačiau, kaip minė a, amžiaus ski umas a p y iausių i jauniausių pa- que 50 m. Los es an es i os de la gen e, pe enecien es a 1959 m. la gene ación mayo , ya p opo cionado es […] su icien es pa a los pad es y los niños pa a las di e encias de lenguaje (a umams) e elado9. Los pad es (nep endiendo po la edad) asigni se a la senio ía, y los niños jaunesniajai. Tokia ipología e leja gene ación no sólo socioling is iniu, sino y demog á ico pun o de is a, aigi pe mi e, analizando da os obse adoio iempo, acla a la posible local pa a més a ian e kai á su o alecimien o o debilpnimien o. 8 Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: punk ų inklo op imizacija i in e ak i ioji a minės in o macijos sklaida (VP1-3.1-ŠMM-07-K-01-028), di igė p o . d . (HP) D. Mikulėnienė. Financiado bajo el p og ama de la UE Pomama de cien í icos y o os in es igado es a la ac i idad cien í ica ( isuo inė do acija). 9 La ipología de la edad en es udios puede a ia , dependiendo de las demog a icas y k . eiksnių (Bakšienė 2021: 74). Al db ia Ta myno modelo, u u a planeada aplica a es udios de odo el á ea de lengua li uanas, la dema de gene ación ambién poko igada: a la gene ación senio asignados pa eikėjai, mayo es que 60 m. de edad (en luga de 50 m.), y a la mediana 3159 m. (Bakšienė 2021: 74). A ículos A icles 217 / P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis 2. TIRIAMOJI TERRITORIORIO También Kaũno mã ių apa ición Pakauns pa e pa i ó especí icamen e campo de in es igaciones. Debido a XX a. 6-ajamés en la década de los ocu idos cons ucciones hid oeléc icas de Nẽmuno alėnio ( úsimojo Kaũno mã ių ondo) e acuando a los esiden es locales, la mayo pa e de pe sonas kėlėsi á adjun imas zonas, po lo que 2020 m. su mayo concen ación za iksa en pama y. Como mencionado, dos a ículo in es igamieji dugniečiai i e Šlienã oje (Samyl sen., kai iajame ma ių k an e), a ibuidoi PiliuonõsSamyl a ealui (šis a ealas ing esijamos bend inės- a minės kalbos židiniu (Bakšienė 2021: 81). Ki i du gy ena Rušiškėse – dešiniajame ma ių k an e (ž . 3 pa .). 3 PAV. Pa eikėjų lokacija i iškeldinimo k yp ys Decendiendo de odas las clasi icaciones a miques li uanas, espe ė ina a minis plo o uni isum (ž . 3 capí ulos). O a e us, di e en es pe íodos de ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX izc iskėja algunas de las pa icula idades a mínicas disu apimas y posible pe eigiškumą supo ų aukš aičių plo a, en el que nuojan is p iedzūkis. Taigi ho izon aliuoju lygmeniu e i o ija nė a isiškai homogeniška: ai aka- hay pie ų aukš aičiams būdingų 218 a minių ypa ybių. 3. TIRIAMOJO PLOTO TARMINS YPATYBS la ca ac e ís ica a minée del pla o es á conse ada en los jó enes g ama icos ca ac e ís ico desglosamien o de a mies según asgos one inos: a inales del XIX An anas Ba anauskas es e pla o a ibuyó a los y iečiams pimiesiems pie iečiams (Ba ano skij 1898: 4951; ambién éase Ge žo ai ė 487), XX a p ime a mi ad del XX An anas Salys aukš aičiams idu iečiams (Salys: 1933: 2134; Salys: 1996: 10911 o XX a segunda mi ad del XX Zigmas Zinke ičius y Aleksas Gi denis Ti uskiškis (Zinke iuni, Gi denis: 139: 19614). P iedzūkio peculia idades kalbininkai son za iksa ę abipus Nẽmuno es o aka os alš aičių kauniškių y pie ų alš aičių pe eiga. S ambesniais p eedzūkio cen ais į a dijami Balbiẽ iškis, P enai, B š onas, Kaišiadó ys (Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 114116). ma e ial de los ep esen an es de Es e á ea se sepa an de gana yškių one inių peculia idades: (1) como pak aš iniai aka ų aukš aičiai, en luga balsio e (bu usio nosinio ę) a eces a ia i (i·) (p z., eñ i·, išsigañdęs isigadis) (Salys 1933: 31; 1992: 113; Zinke ičius 1966: 82 y k . ; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 116); (2) en luga ą ų (p z., žuolas ú·žuolas, g ž as g ũ·š as) (Salys 1992: 113; Mo kūnas 1994: 85–86 i k .); (3) žodžio p adžios e a liepia kaip a (p z., eke  – ake ·, eše ỹs – aše ·s) (Zinke ičius 1966: 121122, 449; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė2005: 114); (4) como y en la g ande al oš aičių pa a mės pa e, a menudo ala ga p imuosius i ap adžius d iga sių dėmenis i, u (p z., d b i d· p , s ùm i s úm· ) (Zinke ičius 1966: 107 y k . ; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 114); (5) kie ina p iebalsį l (p z., lẽdas łã·das, léis i lái.s ) (Zinke ičius 1966: 160161; Salys 1992: 109111; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 116); A ículos A icles 219 / P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis (6) gali a i a i esnius balsius ė, o (bga – b·ga, óks – ·ks) (Zinke ičius 1966: 71, 74–75; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 116)10. De las peculia idades mo ológicas menė inos: (7) a iškosios giminės daik a a džių ienaskai os naudininko galūnė puede se -u (p z., põnui põnu) (Zinke ičius 1966: 248; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 116); (8) p ielinksninėse cons ucciones a eces galūnė -i (ikidagi has a dañgui (iki dangaũs), has ak egi has a k agui (iki k ago) (Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 116); (9) puede se u ilizado ilia i o (p z., iduñ, šliūbañ) (Zinke ičius 1966: 200, 2005210; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 209: 116); o a de las peculia idades p eedzūkio daik a a džio baigmens -uo kei imas -u a (p z., sesuõ sesu à, anduõ andu à) (Zinke ičius 1966: 8687; Salys 1992: 113; Mo kūnas 1994: 87) (10); plačiau sob e p iedzūkį ž . (Salys 1933: 2832; 1992: 113; Mo kūnas 1994: 8492; Bace ičiū ė, Mikulėnienė, Salienė 2005: 114; 116). En es e a ículo, basado en un modelo eó ico, basadoamom diezmi a minių p iedzūkio peculia idades, ca ac e izábase dugniečių kalba. 4. RESPONDENT CALBOS CHARACTERISTICA el Išnag inėjus cua oos 2020 m. apun aus ų pa eikėjų lengua, escla ecido que pama yje p eedzūkio peculia idades esama. Medžiaga g aba 2 h. 34 min. du ación de con e saciones con dos ag adei os de Ruiškių (LKA536 pun o) y dos ag adei os de Šlienã os (Má gininkų (LKA553) pun o) compa ada con 1982 m. El uso de las ac i udes de la lengua li uana comp obado desde la pe spec i a del obse ado del iempo. Según el laso“ (LKA) „Fone ikos“ žemėlapiais i jų komen a ais. Taip p iedzūkio ypa- a chi o Ta mių del Ins i u o de Li uania Geoling is ikos cen o, Rušiškių 10 Es os ejemplos se p esen an así como se indica en las uen es ci adas (lie u ių dialek ologijoje įp as a kopenhagine ansk ipcija). Al ca ac e iza el lenguaje de los p esen ado es, ejemplos se án esc i os palaipsniui įsigalinčios a p au inės one inės abėcėlės (TFA) ašmenimis. Plačiau apie TFA ž . Bakšienė, Čepai ienė 2017; Bakšienė 2018. ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS 226 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX 10 PAV. 1982 m. LKA Fone ikos mapápio No. 20 agmen o: kamieno i, u i ap adjiuose d iga siuose 1982 m. LKA Fone ikos mapa No. 20 e leja esencialmen e dos ni eles ho izon aliuosos la unidad del á ea de pun o de is a sinc onís ico, y sug e inos con 2020 m. da os y diac onís ico (desde la pe spec i a de iempo obse ado). 4.4. P iebalsio l kie inimas Pama yje bas an e yški o a ca ac e ís ica p iebalsio l enhie amien o. 2020 m. peculia idad encon ada en ambas o illas ma ias; é. abelę 4. 4 LENTEL. P iebalsio l endu ecimien o Pa eikėjai +/- Pa yzdžiai Šlie_V_1920 +/(-) njɑpɛ1ˈlɑɪdo; p1ɑˈlɑɪdo (x 2); n1ˈlɑɪdji; ɪ1ˈlɑɪjɛ; p1ˈlɑɪd (šūʋius); njpɛɑ1ˈlɑɪd; lɪˈdjɪmɑ; lɪˈdɪmo; lɑsjɪnm ( iš ą) Rumš_M_1930 + ɪj1ˈkjeːlː (x 2); kjɛˈlɑs; ʋjɛˈlɑs; lnj1ˈ jiːnos; lnj1ˈ jiːnuː Šlie_M_1951 - Rumš_V_1954 +/- bɔɪˈkjæˈlː S aipsniai / A icles 227 P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis 2020 m. apun a dugniečiai p iebalsį l kie ina en a ias posiciones. P iebalsį l kie ina es de los cua oos pa eikido es, pe o no del odo consecuen emen e (pasacaiko isimčių). Según ejemplos abundá, p incipalmen e l kie inamo pa eikėjo Šlie_V_1920 calboje, pe o palab asías išklė, neišklė, a klė iš a as y minkš as l. Tik pa eikėja Rumš_M_1930 p iebalsį kie ina odo el iempo. Como y balsios a liepimo casos, nue amen e ex ykkėja impo ancia de la gene ación: no able que 1951 m. nausi pa eikėja p iebalsio l comple amen e nekie ino, y 1954 m. gimęs pa eikėjas as una ez. P iebalsio l kie inación ca og a iado no en uno 1982 m. LKA Fone ikos mapa. Š ai No. 15 kamieno e, ei po p iebalsio l (p z., lẽdas, léis i); ž . En la o illa izquie da 11 pa ., o žemėlapyje N . 72 – kamieno n po l; ž . 12 pa . (po lo an o y Šlienã oje Má gininkų (LKA553) pun o) se ha egis ado y e(i), y a(i), y de einia (Rušiškėse, LKA536) uno a(i) (LKA II 3334). Vadinasi, Rušiškėse l an es e(i) siemp e a as kie ai. 2020 m. endencias man enidas Šlienã oje (Má gininkų (LKA553) pun o) kie inama ías que Rušiškėse (LKA536). Toda ía se abo da un caso de p iebalsio l enhie amien o en 1982 LKA Fone ikos mapélapis No. 72 ( é . Fig. 12). A di e encia que en el mapa No. 15 (Fig. 11), aquí зафиксирован kamieno en po l (LKA II 8889). 1982 m. ca og a iado mani idus ene iamien o en aboyucas o illas, pe o Šliena à (Má gininkų (LKA553) pun o) conside y ina on e a, desde la cual empiezaa i ene ien i p iebalsį l po en. 2020 m. es a peculia idad as a sólo g aciasías Rumš_M_1930 habboje, en la palab a len ýnos: lnj1ˈ jiːnos; lnj1ˈ jiːnuː (ž . 4 abelę). Po lo an o da y ina p esunción, que bend inesa lengua a ian e (minkš asis p iebalsis l an es en) pudo adqui i alė i a la izquie jada k an e has a pa ma ios. P iebalsio l. kie inación ca og a iado no sólo en 1982 l. LKA Fone ikos zemėŠi lapiuose, be i 2014 m. monog a ijoje (Mikulėnienė, Meiliūnai ė, sud., 2014); ž . 13 pa . 2014 m. ma e ial basado en 1982 l. LKA Fone ikos mapas No. 15 y No. 28; se indica que p iebalsio l. á ea de consumo pe manecido es el mismo, como ue en la segunda mi ad del XX a., sin emba go es a ca ac e ís ica one ica en a en el nomb e como nyks an i, mejo conse ikoma de la gene ación más anciana (Bakšienė,žo ai ė, Leskaus Ge kai ė 2014: 255). Da ienõs p iedzūkio peculia idades ab iiau supues os balsios ė, a 2020 m. apun aus ų pa eikėjų o boje nepasi aikė. 1982 m. LKA Fone ikos mapas Rušiškėse (LKA536) y Šlienã oje (Má gininkų (LKA553) pun o) ambién no ep esen an ab iéndose balsių ė i o a imo (plačiau sob e balsių ė i o a i- mą ž .: LKA II 44–58). ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS Ac a Linguis ica 228 Li huanica LXXXIX 11 PAV. m. 1982 LKA Fone ikos mapa no. 15 agmen o: kamieno e, ei po p iebalsio l 12 PAV. 1982 m. LKA Fone ikos mapápio No. 72 agmen o: kamieno en po l A ículos A icles 229 / P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis 13 PAV. X agmen o del mapa: kamieno e, ei, ė po p iebalsio l 4.5. Las ca ac e ís icas mo ológicas Teniendo en cuen a las peculia idades one inas eig ina, que el local a ian e a minis no es á comple amen e ex ingido, pe o los da os mo ologicos mues an d as išką cambio en el con inuo e ical, o en la escala de iempo obse ado. Los ejemplos mo ológicos pa icula men e es án elacionados con la edad de los pa eike os. Aunque ambos mayo es pa eikėjai eó icamen e a ibuibles a una sola ka a (amžiaus ski um diez años), los da os e minales no es án homogeniški. Gobe niojo ag adecía en el lenguaje p onuncis os es ca ac e ís icas mo ológicas, dezimčia años jaunesnės pa eikėjos en el lenguaje una, y jaunesniųjų en el lenguaje mo ologinių p eedzūkio de las ca ac e ís icas de nada pasapaikė; é. abelę 5. ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS 230 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX 5 LENTEL. P opiedades mo ológicas del lenguaje de los suminis ado es Pa eikėjai Vy iškos giminės daik a a džių naudininko galūnė -u ienaskai os Ilia y as Daik a a džio baigmuo -uo cambia -u a Šlie_V_1920 ʋjiɛ1ˈnɑm 1ˈsuːn mjɪˈjkjæljɪn sjsˈʋɑ lima sie i uno 1982 m. LKA Fone ikos mapa N . 67 (LKA II 8283); éase ig. 14 5 Desde la Rumš_M_1930 jʲɛʊˈnʲɪmʊ - - Su mo ologine ypa ybe – daik a a džio baigmeniu -u a ie oje -uo – ga- abla se e que la ca ac e ís ica se de ec o en Šlienã oje (Má gininkų (LKA553) pun o). 14 PAV. LKA mapapio No. 67 agmen o: abie a galūnės c učiuo as uo Po que en 1982 lKA Fone ikos mapapía No. 67 baigmuo -u a gausiai 2020 m. en e is ando a los esiden es comple amen e iksuo as, ši ypa ybė laiky ina nyks ančia13. desape cebida galūnės -i p ielinksninėse cons ucciones, sin emba go es o no so p endió, po que y o os in es igado es ella se indica como pasi aikan i iknien eces (Bace ičiū ė, Mikulė, Salienė 2005: 116). 13 LKA Fone ikos en el mapa No. 67 baigmio -u a ca og a iado en ambas o illas ma ias, a- čiau Má gininkų (LKA553) punk e už iksuo as ik žodis šu à. S aipsniai / A icles 231 P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis Al igual y one inių, mo ologinių peculia idades a osena no seie ina con conc e a habi ada en el luga . 4.6. Apa amien o de las ca ac e ís icas e minales en el con inuo e ical Ras ų a minių ypa ybių są anką pagal dažnį e ikalioje kon inuume é. 15 pa . 15 PAV. Te mínicas peculia idades (ne)buimien o 15 imagenlas mues a p eedzūkio dis in i os peculia idades nykimą: palab a del p incipio ozis e a liepiamos como a es ocasiones de cua oas, y an õsias dis inamsias peculia idades balsio ą a liepimo como ų (uː) neišgi s a. Vy iausi pa eikėjų kalboje p iedzūkio undamen o ie čiaus. En seš ajame década nacie on sus hijos en el lenguaje ca ac e ís icas más a as, u ilizadas al p amaiši con a ian es de la lengua bend inesa; meno ísimas peculia idades más jo en pa eikėjo (Rumš_V_1954) en habla. Po o o lado, cabe menciona que él aún kie ina p iebalsį l, con a iamen e que es años mayo esnė pa eikėja Šlie_M_1951. Dado que las asgos yškiosios de los pa eikėjų en el lenguaje a ía (algunas eces independien emen e ni de la localidad, ni de la gene ación), en luga de a minių požymių, many ina, ya įsigali a miškieji žymenys (apie a miškojo žymens są oką ž .: Mikulėnienė 2019: 60). ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS 232 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX Te i o iniu lygmeniu (ho izon aliajame kon inuume) nė a endencingų o- ne inių ski umų. Teniendo en cuen a es o, de los dos Kaũno mã ių ondo localidades de D a ẽliškių y Rušiškių los habi an es enían habla homodai. APIBDRINIMAS A ipsnyje ac ualiza se du geoling is iniai ni eles localidades (ho izon alusis) y gene os ( e icalusis). Esos ni elesimis, basado basado en un modelo eó ico, basadoamom diezmi de a minių p eedzūkio peculia idades, analizė as pa eikėjų kalbinės peculia idades. En con inuum ho izon al las peculia idades one icas de p eedzūkio se usan bas an e igualmen e izquie dias y de echas Kaũno mã ių k an e Šlienã oje (Má gininkų (LKA553 pun o) y Rušiškėse (LKA536) ne as a didelių (a como en (iː), la endencingų) a minių ski umų. Abiejuose k an uose balsis e (ę) a liepiamas oz e a liepiándose como a al comienzo de palab as, abundan emen e alginándose los p ime os i ap adijos de dobleces i, u, kie inamasbalsis l. F agmen i pod ían supone la peculia idad mo ológica (los más encon ados en la de echa k), sin emba go su a osena se p esen a con amiau. Judicando desde la pe spec i a de iempo obse ado, los da os (y ca ac e ís icas, que aún se encuen an pa eikėjų en el habla) en esencia coincide con 1982 m. LKA Fone ikos mappados (2020 m. a minių ypa ybių pasa aiko (i ) en o as palab as, que indicado 1982 m. LKA Fone ikos mappados). En el con inuum e ical exis e a iedadés. Todos dugniečiai p olongan p im uosos i ap adžių d iga sių dėmenis i, u. La Palab a comienzos balsį e como a a liepia es de cua oų (išsky us jauniausią pa eikėją). P iebalsį l kie ina odos, excep o an ą según jo en um p esen óji. Balsį en (iː) luga e (bu . nosinio ę) a ia es p incipales. Dalies de peculia idades neape ada (da y ina suposición de que ellas disminuusios o nyks ančios): no encon ikė ni un solo ą a liepamien o como ų (uː) caso; ni un esponden e balsių ė, y ne a ia ab iiau. Pap as ai y esni gy en ojai y a išlaikę daugiau a minių b uožų – ši enden- cija ypač a skleis a mo ologinių ypa ybių a osenoje: y iausiojo pa eikėjo (g. m.) en el lenguaje se han de ec ado es peculia idades mo ológicas: a iškosios giminės daik a a džių ienaskai os galūnė -u (ʋɛjiɑ1ˈnɛm 1ˈsuːn), ilia y (mjɪˈjkjæljn), daik a a džio baig -u a (sjɑsˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈ- ˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈ- ˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈˈ) Dešimčia años jaunesnės pa eikėjos en el lenguaje se p onuncia sólo a iškosios giminės daik a a džių ienaskai os galūnė -u (jjɛˈnjɪm). 1951 y 1954 m. nacidos pa eikėjų en el idioma de las pa icula idades mo ologicas del a mín no encuen an. Se puede alega que D a ẽliškės y Rušiškės has a despeldimien o pe enecía es o a la misma e mina e i o io p iedzūkiu. Vie o ės, a las cuales dugniečiai ue on A ículos A icles 233 / P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis (Šliena à Má gininkų (LKA553) pun o) y Rušiškės (LKA536 pun o), ambién laiky inas una a mine p iedzūkio e i o ioija. a de dos amilias habla. Más Sukū us p iedzūkio ypa ybėmis g įs ą eo inį modelį, s aipsnyje išanalizuo- a de es e modelo pag undo se á ealizada una econs ucción del á ea in es iga i o a ian e del idioma local. LITERATŪRA Aliūkai ė Dai a, Mikulėnienė Danguolė 2014: Geoling is ika: ideologi- escaldados ja, eo ía y mé odos. P incipales concep os. XXI a. comienzos de las lenguas li uanas: geoling is inis y socioling is inis es udio (zemėlapiai y sus comen a ios), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 2947. Bace ičiū ė Rima, Mikulėnienė Danguolė, Salienė Vilija 2005: Vaka ų aukš aičiai kauniškiai y Klaipėdos k aš o aukš aičiai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Bakšienė Rima, Čepai ienė Agnė 2017: posibilidades de la aplicación In e nacional de la one ís ica abėcėlės a los sonidos de los a minos li uanos. Bal is ica 52(1), 105135. La Comisión conside a que la ayuda no cons i uye ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. acceso en In e ne : h ps:www.bal is ica.l index.php/bal is ica/a icle/ iew/2303/2270 [ isualizado 2023-05-29]. Bakšienė Rima, Ge žo ai ė Lau a, Leskauskai ė As a 2014: X mapėlapis y comen a io. XXI a. comienzos de las lenguas Li uanas: geoling is ís ico y socioling is ís ico es udio (žemėlapiai i jų komen a ai), sud. D. Mikulėnienė, V. Meiliūnai ė, Vilnius: B iedis, 255. Bakšienė Rima 2021: Kauno ayono lingübinis a ian iškumas Ta myno modelo undamen o de c eación. Respec us Philologicus 39(44), 7388. P ieiga en In e ne : h ps://www.zu nalai. u.l espec us-philologicus/a icle/ iew/21920/23210 [ isualizado 2023-05-30]. Bakšienė Rima 2017: Lie u ių pa a mių ansk ipcija TFA símbolos: aka ų aukš aičiai šiauliškiai. Ac a Linguis ica Li huanica 77, 237254. Acceso en In e ne : h ps jou nals.lki.l /9ac alinguis icali huanica://a icle/ iew/873728 [ isualizado Ba ano skij An onij J. 1898: Бaрaновскiй, Aнтoнiй Я. Замѣтки о литовскомъ языкѣ и словарѣ [Zamě ki o li o skom’ jazikě i slo a ě], Санктпетербургъ: Типографiя 2023-06-08]. Impe a o ской Академи Наукъ [Sank pe e bu g: Tipog a ija Impe a o skoj Akademii Nauk]. Be u o Gae ano 2010: S uc u e and Dynamics o a Language Space: 13. Iden i ying dimensions o linguis ic a ia ion in a language space. Language and Space. An In e na ional Handbook o Linguis ic Va ia ion, ol. 1: Theo ies and Me hods, ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS 234 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX Handbüche zu Sp ach Handbüche zu Sp achund Kommunika ionswissenscha , ed. by P. Aue , J. E. Schmid , Be lin, New Yo k: Wal e de G uy e , 226241. Ge žo ai ė Lau a 2016: Es udio de la clasi icación de Li huanian a mių aspek u geoling is iniu: dak a o dise acija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. LKA II – Lie u ių kalbos a lasas 2: Fone ika, au . E. G ina eckienė, A. Jonai y ė, J. Lipskienė, K. Mo kūnas, M. Razmukai ė, B. Vanagienė, A. Vidugi is, a sak. ed. K. Mo kūnas, Vilnius: Mokslas, 1982. LKASMRK Li uanian TSR MA Lie u ių kalbos ins i u as, Lie u ių kalbos a lasui su ink osios medžiagos egis acijos knyga (p adė a 1952 m.). Saugoma Li u ias idioma ins i u o Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e. Mikulėnienė Danguolė 2019: Ta miškumo b uožų nomenkla ū a: desde a minių požymių p ie a miškumo žymenų. Respec us Philologicus 35(40), 5162. P iega en In e ne : h ps://www.zu nalai. u.l / espec us-philologicus/a icle/ iew/12716/11395 žiū ė a [žiū ė a 2023-05-30]. Mikulėnienė Danguolė 2022: His o ia del ins i u o de lengua Lie u ių 2: kalbo y os aneksija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Mikulėnienė Danguolė, Meiliūnai ė Viole a, sud., 2014: XXI a. comienzos lie u ių a mės: geoling is inis i socioling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai), Vilnius: B iedis. Mo kūnas Kazys 1994: Debido p iedzūkio y sus lími es. Li uáneos lingüo y os p egun as 34, 8492. Accesible en In e ne : h ps://jou nals.lki.l ac alinguis icali huanica/a icle/ iew/1465/59 [ isualizado 2023-06-07]. Salys An anas 1933: Kelios no as a la his o ia a mių. A chi um Philologicum 4, Salys 21–34. An anas 1992: Raš ai 4: Lie u ių kalbos a mės, Roma: Lie u ių ka alikų mokslo akademija. Šidlauskas Žyd ūnas 2021: Rekons ukciniai Kauno ma ių dugno a minio á ea aspec os. P o iles de dialec ología li a ias: a ian es egionales de comienzos del siglo XXI, sus elaciones y pe spec i as, sud. V. Meiliūnai ė, A. Čepai ienė, D. Damb auskienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 4570. P ieiga en in e ne : h p://lki.l /wp-con en uploads/2022/01/Lie u iu-dialek ologijos-p o iliai-1.pd [žiū ė a 2023-05-30]. U bana/ ičius Valdas 2020: Zemėlapio na jimo. Kauno ma ių dugno cen enmecio his o ia. P iega en in e ne : h ps:www.a cgis.com/home://i em.h ml?id=c55688a269934e1 95d90bee099467c5 [žiū ė a 2023-05-30]. A ículos A icles 235 / P iedzūkio a minių ypa ybių ekons ukcija ho izon aliajame i e ikaliajame kon inuume: Kauno ma ių dugno a ejis Willemyns Roland, Bis e Helga 1989: The Language Con inuum as a Plu idimensional Concep . S a us and Func ion o Languages and Language Va ie ies, Be lin, New Yo k: Wal e de G uy e , 541551. Zinke ičius Zigmas, Gi denis Aleksas 1966: Debido a las clasi icaciones de a menes de la lengua li uanas. Kalbo y a 14, 139147. Zinke ičius Zigmas 1966: Lie u ių dialek ologija: compa ginamoji a mių one ika i mo ologija, Vilnius: Min is. The Recons uc ion o he P iedzūkis Dialec al Fea u es in Ho izon al and Ve ical Con inuum: he Case o he Bo om o he Kaunas Lagoon SUMARY El a icle p esen a he speci ics o he age ypology o he subjec s om he pe spec i e o appa en ime. Gene a ional issues a e in oduced. The esiden ial a ea o he in o man s is con ex ualised, and di ec ions o mig a ion o he popula ion e ic ed om he bo om o Kaunas Lagoon a e p o ided. The dialec al cha ac e is ics o he s udy a ea a e discussed. Taking in o conside a ion ha he s udy a ea is a ansi ional a ea be ween he Wes e n Aukš ai ian subdialec o Kaunas and he Sou he n Aukš ai ian subdialec (and is o be conside ed o be P iedzūkis subdialec a ea), a heo e ical model based on en P iedzūkis dialec al ea u es is de eloped. Based on he de eloped heo e ical model, he language o he in o man s ( wo amilies) is cha ac e ised. Dissemina ion o dialec al da a in he ho izon al and e ical con inuum is shown. Da a, collec ed in 2020, is compa ed o he linguis ic ac s o he maps in Phone ics (LKA 1982). The ma e ial om di e en pe iods is homogenous in mos cases he shi s in he use o dialec al (phone ic) ea u es a e small. Based on he da a a he ime o appa en , a econs uc i e amewo k o unde s and he local a ia ion o he subdialec a he bo om o he Kaunas Lagoon is c ea ed. In oducida 2023 m. augpjücio 9 d. ŽYDRŪNAS ŠIDLAUSKAS Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania zyd [email protected]