scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Moterų pavardžių reforma lietuvių kalbos žodžių darybos aspektu

Abstract

Žodžių (taigi, ir asmenvardžių, pavardžių) daryba yra kalbos sistemos dalis. Todėl lietuviškos moterų pavardės turi atitikti tos sistemos numatytus dėsningumus. Dėl svarbių sociokultūrinių priežasčių (ne vien estetinių motyvų) norint tą sistemą reformuoti, būtina įvertinti lietuvių kalbos raidos perspektyvas ir numatyti galimas pokyčių pasekmes. Straipsnyje atkreipiamas dėmesys į lietuvių kalbos morfologijos (žodžių darybos) aspektus, kurie nutylimi arba ignoruojami diskusijose dėl siūlymo įteisinti lietuviškas moterų pavardes su galūne ‑(i)a. Svarstomas tradicijos ir sistemiškumo santykio klausimas. Šeiminio statuso nerodančių moteriškų pavardžių daryba su galūne -ė laikoma motyvuota išimtimi (dėl moteriškų ir vyriškų pavardžių formos sutapimo), tačiau ne precedentu, kuriuo galima remtis norint toliau reformuoti pavardžių sistemą.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Moterų pavardžių reforma lietuvių kalbos žodžių darybos aspektu

Author: Daiva Murmulaitytė
Year: 2023
DOI: 10.35321/all89-06
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/2281/2352
S aipsniai / A icles 123
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-3826-7272 No mas de
pesquisas Cien í icas: pala as de da yba,
mo emica, leksikog a ija, leksikologija.
DOI: doi.o g/10.35321/all89-06
MOTER PAVARŽI
REFORMA LIETUVI LABORS
WORDZI DARYBOS ASPECTO
The Womens Su name Re o m
in he Li huanian Language
om he Pe spec i e o Wo d Fo ma ion
ANOTACIJA
Pala as (daí, e pessoais a džių, pa a džių) da yba é pa e do sis ema da língua. Po an o
Li u iškos mulhe es pa ilhões em que cump i aqueles sis ema p e is os dėsningumus. De ido
a impo an es azões sociocul u á ias (não só es e icas mo i as) pa a se e o ma aquela
sis ema, necessá io a alia pe spec i as de desen ol imen o da língua li uãs e p e e
possí eis mudanças consequências. A iposnyje a aiu-se a a enção a aspec os da mo ologia
(žodžių da ybos) da língua li uânica, que mu ilimi ou igno omi em discussões po causa
suge imen o į eisin i lie u iškas mulhe es pa a des com galūne -(i)a. Conside a-se a ques ão da
elação adição e sis emicidade. Šeiminio es a uso não doidan es e iços pa zs da da yba
com galūne -ė conside ada mo i ou excepção (dél emine iškų e masculinškų pa zs o ma
coincidência), po ém não p eceden , ao qual se pode basea pa a con inua e o ma pa zs
sis ema. ESMINIAI VOODŽIAI: nomes pessoais, mulhe es pa a dés, pala as de da yba, galūnė,
sis emiškumas.
ANNOTATION
The o ma ion o wo ds (and consequen ly su names) is an in eg al pa o he language
sys em. The e o e, Li huanian emale su names mus con o m o his sys ems egula i ies.
Fo signi ican socio-cul u al easons, no solely based on aes he ic conside a ions, i is
impe a i e o e alua e he p ospec s o he de elopmen o he Li huanian language
DAIVA MURMULAITYTĖ
124 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX and an icipa e he po en ial consequences o change when
e o ming he mic osys em o su names. The pape unde sco es speci ic aspec s o Li huanian
language mo phology (wo d o ma ion) ha a e equen ly o e looked o igno ed in he
discussions ega ding he p oposal o legalize Li huanian emale su names ending in -(i)a. I del es
in o he ela ionship be ween adi ion and sys ema ici y. The use o he ending -ė o he
o ma ion o he emale su names no demons a ing womens ma i al s a us is conside ed a
mo i a ed sys ema ici y.
excep ion (due o he o e lap in he o m o emale and male su names) a he han a
p eceden o u he e o ming he su name sys em.
KEYWORDS: pe sonal names, emale su names, wo d o ma ion, ending,
ĮVADAS
m. 4 de maio de 2023 d. Seime da República da Li uânia egis ado, e 4 d. de julho após
ap esen ação ado ado ponde a P omenade e sob enome Pe sonas em documen os de esc i a.
P oje o de lei No XIV-903 3o a igo de al e ação No XIVP-27001, cujo obje i o é muda o sis ema
de paços emininos de modo que as mulhe es pudessem escolhe pa a dê com galūne -a a -ia,
da uma masculinidade de sob enome, con endo a -a a -ia. A é ol hou e não uma discussão,
con e ências de imp ensa, apisakymų na imp ensa, adijue e ele isão, sociais edes (nuo odas
s . on es e li e a u a lis ache), nos quais al p opos ação ap esen ada a gumen os už e
p ieš. Inicialmen e p oje o inicia o ios a si e en ado inco po a -se em li uanis as no as, pelo
menos em documen os o iciais p opos a p opos a e o ma nebelaikoma só pa zii esc i a
ques ão2, mas con inua quan o quan o, o mais li ians língua especialis as a gumen os
nebegi dima. Galinha po im omou a acen ua que iniciada ino ação ė a o di ei o humano e
que imą pa a dę3, o in o kal1 Ž .
h ps://e-seimas.l s.l /po al/legalAc /l TAP/e557d8a0ea5611eda305cb3bd 2a 4d8?j wid=
-bxdpcdu 9 [ isualizado 2023-10-01].
2 Tu bū quan o engana o p óp io í ulo da p opos a de muda lei, po que na mídia a iba com
esc i a e con inua ebepainiada:
h ps://www.l .l naujienoslie u oje/20222/287/mo e upa a dziu- asymo-p ojek o-pa eikimas-a-
ide as-ki ai-sa ai ei;
h ps://www.15min.l /naujiena/ak ualulie u a/ lkk-i-paka kly es-inicia i a-del-mo e u-pa a dzi-
u-ska ina-neda nia- eiseku a-56-2049000;
h ps://www.l y as.l lie u osdiena/01/26news/sa kiene-gale u- ap i-sis ia ka-siulymas-ke-mo e isku-pa a dziu- asyba-suke-p ies a ingu- eakciju-259-20477 e h ps: [ziū ė a 2023-08-10].
3 [V]a des é insepa á el pa e da iden idade humana. O indi íduo de e e o di ei o de escolhe
aquele nome e sob enome com o qual se sin a con o á el.
(h ps://www.l y as.l /lie u osdiena/ak ualijos/2023/01/26/news/sa kiene-gale u- ap i-sa ka-siuly-
mas-keis i-mo e isku-pa a dziu- asyba-sulauke-p ies a ingu- eakciju-25930477 [ isualizado
A igos A icles 125 /
Mo e ų pa a džių e o ma
lie u ių kalbos žodžių da ybos aspek u
2023-08-10]). Ypač en a iz inai só como bininkų opinião nes a ques ão conside a -se nebū ina, po que
isso não é g ama ika. Ap i i ojo mesa discussão Asmens pa a dė pessoa escolha? kalpoli ikis,
bėjusi socioling is ė pa a dę apsk i ai p ilygino emblemai a e ike ei, ku iai
kalbos, kaip sis emos, dėsniai, adinasi, negalioja4. Nebeplė ojan diskusijų su
di ei os humanos, ní eis de opo unidades, psicologia, socioling is ikos, di ei o specialis ais sob e
nomes pessoais como indicado de iden idade humana e exp essos, compel ao mesmo empo
pa a -se à kalbo y os, po que des e ciência aqui não pode bypassa . Os p onomes, que e como
pa ece íamos a olhinhos dos ep esen an es das á eas mencionadas5, são bos sis ema não só
žodžiai, jie suda o kalbą. O pas a oji neabejo inai y a sis ema. Pa a dės y a kal-
g ama ica, mas e a ies, ou os domínios assun o. E quem, se não especialis as da língua (nes e
caso, p incipalmen e li uanis ai, li uães de nome e de pala as da ab icação pesquisado es,
mo ologos) melho conhece aquela sis ema są angá, uncionamen o dėsnius, his ó ia, udo isso
a aliando pode p e e as pe spec i as de desen ol imen o e semelhan es consequências das
e o mas.
O obje i o do a igo chama a a enção pa a os aspec os de o mação e mo ologia de pala as da
língua li uânica, que são silenciados ou igno ados nas discussões da sociedade po causa da p opos a
u eligina li u iškas sob enomes emininos com galūne -(i)a, e lhes jus i ica uma a aliação nega i a
de ais sob enomes6. Ele endo em is a ealiza as seguin es a e as: exnag ina publicamen e (em
ap esen ações de p oje o de cons i uição, discussões, a igos de especialis as da língua,
documen os e saaiškinimuose da Comissão Es adual de língua li uana) publicam-se a gumen os, pelos
quais é p osa a o á el a Li huanian eminines doi aibai com galūne -(i)a de analógica pa e galū
humană ep esen an es dos masculinos doi as ou pelos quais es e nomeam iden i e o (com base em
conhecimen os elemen a de língua) a ou as possibilidades do cen o de Lyusgias (h ps:
www.you ube.wa chcom? =I867BYM g, ap oximadamen e a pa i do empo de 4:30). O que [P]a a dės
é pa imônio cul u al, pe encendo não só pa endês p op ie kei, mas ambém nau a, ao es ado, à
comunidade, à amília (Ga š a 2012: 221), em ge al é igno ada. 4 Nomes nós išo podemos pe cok como
emblema. [...] Aqui é essencialmen e emblema de iden idade é, não g ama ica. [...] Nós podemos de
aco do g ama ícą pega nekai omą aquele nome, de p incípio, se à mulhe p ecisa, com a i iška
galūne, e jisai se á como e ikė. Ž i blis. Lina. Tudo. Susi a kė li uãos ala. Niekas não mudi ê.
(h ps://www.you ube.com/wa ch? =I678BYMkn g, ap oximadamen e a pa i de 59:00 do empo de
g a ação [žiū ė a 2023-08-10]).
5 Da plg. ap esen ação do p oje o nuskambėjusį eiginį, analógica mencionė am socioling is ės:
Pa a džių klausimas nė a lie u ių kalbos g ama ikos klausimas i niekaip nekeičia osos g ama icos
(h ps:
www.l s.l sippo al.show?p_ =826&p_k=1&p=awe _media_objec _ iewe &guid=4B73D31A4D8C71D76-973E-
7B37AF 56-435 eco ding ime). 6 No inal de p epa a o a igo publicadas do Conselho Mesclo do Ins i u o
de língua Li uânia e da Es adoi íssima Comissão de língua li uanas conclusões nega i as sob e es e
p oje o, nas quais são ap esen ados mais s a ios a gumen os nep i a i à p opos a уведомили
women's su names com galūne -(i)a (nu odas consul. on es e li e a u a lis ache).
DAIVA MURMULAITYTĖ
126 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX é objec o de o e a; esumidas galūnių -(i)a e
-ė daibino uncionalidade, concen ando-se em sinc onina da ybą, po ém
es yškinando e ak ualius nomina his o ina eminina daybos aspec os bem como
naujada os polinkius; discu a adições i sis e-
miškumo ski ies p oblema e inan kalbos ino acijas.
Ty imo me odai – mo ologinė, žodžių da ybos, seman inė analizės.
1.DARYBOS GALŪN -(i)a
1.1. Falando sob e conjun os de pala as e suas daibá, eco da-se que na
a ual língua li uânica há 7 homonimines galūnės -(i)a7, com as quais se azem:
• denominações de ações, po exemplo: auka (: auk i), apelação (:
apelaus i); apkal a ‘pa lamen á ia p ocedimen o, aplicado a al os
uncioná ios ou memb os do pa lamen o, que enham iolado a cons i uição ou
queb ado o ju amen o (: apkal in i), a odėka (: a sidėko i), d eba (: d ebė i),
pe da a (: ansmi i ), pe samda (: pe samdy i), p iesky a ‘au o iaus indica a
ins i uição a que se a ibui publicação (: p iski i) e k . (LKG 1965: 303304; DLKG 2006:
99; ND);
• denominações de ca ac e ís icas, po exemplo: d ąsa (: d ąsus, -i),
gausa (: gausus, -i); jud a (: jud us, -i), a a (: a us, -i), nejauka (: nejaukus, -i) e k . (LKG
1965: 316; DLKG 2006: 104; ND);
• nomes de agen es ou de de en o es de ca ac e ís icas
accionmazodís icas, po exemplo: žliumba (: žliumb i); nuok aka ‘cas
nuk akęs, suk ailėjęs; senas k ailys (: nuk ak i), sąž ė a ‘suž ė ėjęs
žmogus (: suž ė ė i), šmėža ‘cas semp e apa ece e p adings a (šmėžuoja) (: šmėžuo i) e k . (LKG 1965: 338;
DLKG 2006: 112113; ND);
• sob enomes de de en o es de ca ac e ís icas a dazodínas, po exemplo: bailia ‘bailys
(: bailus, -i) e k . (LKG 1965: 367; DLKG 2006: 124)8;
• nomes de luga es, po exemplo: ab igouda (: p i(si)glaus i), pe alka (:
pe ilk i); no aža (: nu ažići), nuožulna ‘nuolaidi ie a (gali bi i specijalno
u edeis a, p z., anspo ui) (: nuožulnus, -i) e k . (LKG 1965: 405;
DLKG 2006: 137; ND);
• denominações dos esul ados da ação, po exemplo, skaldda (: skaldy i);
in u a ‘cas s au u en ou eca (: įs ū i), izdauža ‘išdauž a pô aces
(caminho, pa edes e e c.) luga (: изdauž i, изdaužy i), изгида ‘kas изгиста (:
изгисти), exp essa ‘ ai, 7 Sob e os ins umen os de aisa e homonimiškumu mais. Mu mulai y ė 2022.
8 Šios da ybos ka ego ijos naujada ų, pada y ų su ap a iamąja galūne, Naujažodžių duomenyne (ND),
egis, da ne iksuo a [žiū ė a 2023-10-02].
A igos A icles 127 /
Mo e ų pa a džių e o ma
lie u ių kalbos žodžių da ybos aspek u
que concen o ai o necida a pa i da in o mação disponí el (:
exp imius i), nuopū a ‘ andensni eau elkinyje p ecipi ação e a ondanga de
cos a de ido a en o di ecção da cos a (: nupūs i) (LKG 1965: 378379; DLKG 2006: 128; ND) e
• nomes de ins umen os, po exemplo: saga (: seg i), pakaba (: pakabin i), įmo a
(: įmau i) i k . (LKG1965: 395; DLKG 2006: 132–133)9.
A aca- e a a enção que cinco das ca ego ias de da ybos ediniai são
mo e iškosios giminės daik a a džiai, e dois ac o es e eiksmažodinės
peculia idades u ė ojų pa adinimų (žliumba) e a dažodinės ypa ybės u ė ojų
pa adinimų (bailia) gene alizadas giminės. Esses subs an i a communia podem
en a em nomea an o eme iškosios, quan o ma iškosios gêne o pessoas,
animais, pe soni icados se es e pan. Kokios gêne o sujei o emimo na cabeça,
mos o ou os pala as, com os quais galūnės -(i)a edinys sin aksiškai de inamas,
g ama inės giminės, plg. : Vaikỹs ėje bu aũ ddelis [ddelė] žliùmba (BLKŽ); Tokis bailià,
é e seu šešėlio bijosi (LKŽe). Nomenagens de aco do com o di e imen o de gêne o na
a ual ala dos li uanos com galūne -(i)a neda omi. A es a ca ego ia de da ybos
pe encem ediniai, cujos da ybos signi icância é ‘p óximas do sexos nem
undamen al pala a signimas pessoa ou ou a gy a bū ybė. Eles azem-se com
á ios p eceagos e unin ele galūne -ė. Dos p eceagos comuns à língua p óp ia
apenas -ienė, -(i)u ienė, po exemplo, ka alienė (: ka alius), dėdžiu ienė (: dėdžius),
sukčiu ienė (: sukčius), e -inas, po exemplo, lapinas (: lapė), bem -ėnas, po exemplo, e ėnas (: e a); mais sob e es a ca ego ia eja. LKG 1965:
416418; DLKG 2006: 142143.
1.2. Saulius Amb azas, es udinhado ca ego ias da língua li uânica daik a a džių da ybos aidą, a i ma
que daik a a dinių galūnės -a edinių, di e amen e designinčių mo e iškąją ly į, ė a ik likučių, e
o nece apenas alguns exemplos dos elhos esc i os d auga ‘d augė, ‘b a ‘sėb ė, sė abejo iną gaida
‘giedo oja, bem como alguns p eesaginiais daik a a dinius besi emianiais edalažmona; ‘paleis u ė (:
amigalas ‘amigas; pajaunys; meilužis; s e imo e iau ojas, paleis u is), gulo a ‘žmona (: gulo as
‘ y as), kaimyna, pa ina ‘pa elė, e ulėna ‘ e os duk ė (: e ulėnas ‘ e os sūnus). Mais a de ais
edinos expusūmę co espondem ediniai com galūne -ė (d augė, sėb ė, gulo ė, kaimynė e k .), que na
língua li uânica é a mais impo an e e amen a de azimen o de nomes de pessoas e animais do sexo
eme iškosios (Amb azas 2000: 7172, 79). P anas Ska džius, ambém das pala as da língua li uânica
da ybą y inėjęs his o iniu aspek u, alando sob e balsinę p iesagą -ā, assim 9 Regis, į ankių naujų
pa adinimų, iš es ų su galūne -a, ND ambém não ixada [žiū ė a 2023-10-22]. A menos que como
ins umen o alguém lemb a o nome se ia en endido no oada as a mena ‘a min inė aš as com
b e e in o mação sob e algum assun o ou acon ecimen o ou com explicações, como quê aze (:
a min i).

DAIVA MURMULAITYTĖ
128 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
pa mini kai ku iuos iš šių pa yzdžių, be ne ašo, kad mo e ų pa adinimai pa-
aze de homens nomes, e g a icamen e não indica que en e eles há da ybos
oposição (Ska džius 1996 [1943]: 3637). A pala a e ulėna dele conside ado p eceagos
-ėna ediniu e di e oinu daybos ligšiu (kaip edinys com undiniu pala ažiu) com
e ulėnas não associado (Ska džius 1996 [1943]: 238239). Sinch onialmen e úl imo pa
de e mos de kininys ê seman icamen e aspek u pa ece ia semelhan e a mobilųjį
daik a a dį (mais sob e subs an i a mobilia consul e 3 sk.), cujo a iškoji e
eme iškoji o mas di e amen e elacionadas com undamen iniu daik a a džiu
e ulė. Pala į e ulėna man endo nominum emininum, . y. galūnės -a ediniu de
e ulėnas, di ícil se ia su o mula seu da ybos signi icado. se é um nome de aco do
žodžio e ulėna u ė ų ski is ik mo e iškosios ly ies sema, ačiau ‘duk ė’ nė a
‘mo e iškosios ly ies sūnus’. Be ikė ina mobiliojo daik a a džio mo e iškosios
com a di e ença de gêne o, en ão da o ma de gêmees básica u bū e ia galūnę -ė
(plg. sese ėnas ‘sese s sūnus, sese ėnė ‘sese s duk ė (LKŽe)). Po ou o lado,
LKŽe não indica í ido pala a e ulėna a osenos, ele ixado apenas em alguns
elhais diccioná ios, ad sem išlių gy osios kalbos kon eks us complici iau a alia
seus seman inos išius com o mesmo da ybos lizdo pala as.
Em qualque caso, isso ė a apenas eó icas especulações, diach oninė pala as doyba nepainio ina
com synch onine. Ligualmen e ambém não p ecisa iam o a o de que alguma ez na língua
li uanianas nomina eminina oi azidos com galūne -a, e ba as algumas his ó icas, já nãoac uais
des a galūnės ediniais suppo i siūlomų daba inės kalbos e o mų10. Jus o mais que os
his o iado es de da ybos minimi d auga e k . nomina eminina nesi ėmė apa das o mas pama iniais
pala as (plg. d augas), aigi impossí el se ia ala sob e al da ybos ipo a gai inimen o. 1.3.
Ne ixsuo a e galūnês -(i)a no osada os, que signi ica iam só mo e iškąja ly imi do undamen al
pala a de nomeado de pessoa, animal, essências pe soni icadas e e c. besici icien e pessoa, ida,
essência pe soni icada e e c. Unicin elis no azodis žmoga (Mu mulai y ė 2021: 5758; Aleksai ė 2022:
233; Miliūnai ė 2022: 292294) com es a galūne é especi icamen e c iado não an o pa a se aze
pala a en e pessoas, que como só não indicy ų pe enmência a qualque sex. Plg. naujada o
au ho ės Dai os Repečkai ės mo y aciju11: 10 Žodžių da ymui (naujada ų kons a imui) [...] não
ski i mo e is, . y. su eik i pama iniam žodžiui žmogus mo e iškumo semą, kiek
pode e nenhuma in luência gene iniai, pi mykš ės [...] daybos elações, quando eles
sinch oniamen e deixapasi eiškia, i. i. nebesu ampa com ac uais daybos elações (bu is 2009: 41).
11 Aqui e adian e ci ações e exemplos de a osens de pala as são ap esen ados inco e os, nelas
oco em os nomes pessoais subs i uídos po iniciais, o ex o omisso ma cados. ...
S aipsniai / A icles 129
Mo e ų pa a džių e o ma
lie u ių kalbos žodžių da ybos aspek u
Às ezes ica a a pensa , como eu podia pa iunini ica o meu ocabulá io, pa a se
e le issem algumas das minhas alo es. Konk ečiau enho p oblemas com a pala a
žmogus, que ele é aki aizdžiai y iškos giminės. [...] No en an o anądia sen ei que posso
simplesmen e dize žmoga:} [...] Isso é essencialmen e do pon o de is a gêmea uma
pala a lexí el, ei a po analogiškus lie u iškus pala asneklaužada, pikčiu na, ėpla,
pi dyla, nenuo ama, ašei a (kažkodėl o suge i apenas nega i os). Assim como
a iškos giminės daik a a džiai, aleg niuojamos como mo e iškos giminės, equen es
em algumas al š aičių a mės a ian es (como e somus b a ka). En ão di ia jis bom
g moga e ji boa g moga12.
Assim p ocu ada não mo e iškosios, e gene ais giminės naujada o, inkančio a pessoas de
ambos os sexos nomea (subs an i um commune), po an o žmoga nelaiky inas pelo nome de
aco do com a di e ença de sexo. A es a ca ego ia de ac o ele não pode ia pe ence ainda e
po que não co esponde a odos os seus edinos ca ac e ís ico da e e ida ac o signi icados
‘de opos a gêne o nem pela pala a base designada pessoa ou ou a i a essência, po que a
pala a base do gêne o homem semos em ge al não em13. Ri os Miliūnai ės opina (2022: 293), às
ezes p e ende […][...] usa o mas humanas[…] pa a exp essa a di e ença de gêne o (žmoga é
ligada com ou as daik a a džiais da giminė emine iškės pilie ė, p o esionalė, kolegė), po ém no
único exemplo de a osenos ap esen ado14 žmoga, pa ece, jus amen e usado pa a neu aliza
a semân ica da sexualidade, an es de isso as pessoas ec iam a pala a sob e a giminė
g ama ica masculina, ac edi ando que a no a pala a é consis en emen e c iada em giminė.
Na u almen e, não se pode comple amen e nunea , que žmoga pode se en endido e pa o ojado
e ‘ eme iškosios sexos humano signi icado, mas ge almen e assim acon ece só i i inando o
mesmo naujada u e não conhecendo suas oco ências ci cuns âncias e mo i ações, e não
na u almen e o usando em sua ala. e que como lá osse, empo mos a á, se es e ino ada ai
sai além de seu es ei o e es ilis iicamen e cono uo as 12 Ci a ei a de ND (ž .
h ps://ekalba.l /naujazodziai/%C5%BEmoga?paieska=%C5%BEmoga&i=
566420 d-308c-4036-8452-0e6 494dc614 [ isualizado 2023-09-03]). -la, -ei a, galūnės -a edinių, in i ulinančių
13 Beje, ne eikė ų s ebė is, kad ieškan analogijų, į gal ą a eina ik neigiamos kono acijos žodžiai –
menkinamoji seman ika y a būdingas daugumos ci a oje paminė ų žodžių da ybos ipų (p iesagų
eikėjus, eiksmažodinės ypa ybės u ė ojus ou a dažodinės ypa ybės u ė ojus) signos (plg. des es
da ybos p iemonių ap ašus ŽDV). p o issionais, colegas. [...] mulhe es são an es de udo pessoas, homem,
14 „Pagal šiuo me u Lie u oje y aujan į požiū į mo e ys is da su okiamos i pačios sa e su okia pi miau-
sia kaip ly ies a s o es – mo e is, žmonas, po encialias meilužes, mo inas, o ne žmones, žmogas – pilie es,
cidadês, cujas necessidades e opiniões de em se obse adas an o quan o homens [...]. (15min.l ,
2015-12-14, ci ada a pa i ND: s . h ps://ekalba.
l nau/jazodziai/%C5%BEmoga?paieska=%C5%BEmoga&i=566420 d-308c-4036-8452-0e6 -
494dc614 [ isualizado 2023-09-03]).
DAIVA MURMULAITYTĖ
130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX a osenos limi es, ou plėsis sua es u u a
seman inė. No en an o, é ób io que žmoga é okazionalismo, não ípico, an o em
e mos o mais, quan o semân ica nedėsningas naujada as. Sendo al e um só ele
mesmo não indica de nenhuma manei a que uma das ca ego ias de da ybos da
língua li uânica denominações de aco do com a di e ença de gêne o p a u ėjo
no a da ybos p iemone, galūne -(i)a (plg. Aleksai ė 2022: 231233, 239). Tad sumanymas
e o ma li uãos pa zii sis ema de pala as de da ybos (naujada os) posições
es e exempli iu ambém não pode se apoiado. 1.4. Assim, al ipo de da ybos, que
cons i ui ia pessoas do sexo eminino, animais, pe soni icados pada us e e c.
nomeinan es ediniai, com da ybos galūne -(i)a deduzi de co esponden es
masculinos do sexo eminino pessoas, animais, pe soni icados pada us e e c.
nomeinamen os, na a ual peni enciá ia li uana não exis e. Isso digai a an o
alando sob e pala as comuns, quan o sob e pa zes mic osis emas. Aqui ainda
de e ia chama a a enção no a o de que p opos as po e o mas de pênal ies
(ben já inicial de sua e apo, pois nãoescondiamas zammojis ela plêsi) caso,
undaminho pala a e edinys em elação o ma comple amen e coincidem. Tan o
a iškos, quan o eme iškos pa a dės galūnė se ia -(i)a. Tokios casos, quando do
undamen o pala a galūnė se ia subs i uída analogiška, sis ema de da ybos da
língua li ians, ambém, apa is, não em. De ido galūnês -ė nes e aspe o s . 2.2 sk.
2.DARYBOS GALŪN -ė
2.1. A p incipal nomina eminina da da ybos ins umen o é galūnė -ė (LKG 1965: 417418; DLKG 2006: 142143;
plg. Amb azas 2000: 79). Com base nas já exis en es oposições do da ybos15 ilkė: ilkas, balandė:
balandis e pan. (a es a ca ego ia do da ybos pe enceu an e io men e p incipalmen e pa elių
nomeinimas), azom-se no as pala as, dos sema sexos eme iškosios baseados besisi ian es: budelė
(: budelis), pi a ė (: pi a as), popiežė (: popiežius), pa ulė (: pa ulis). Naujada ų obo ė (: obo as),
kūdikė (: kūdikis), la onė (: la onas), eli ė (: eli as) pama iniai daik a a džiai, u ėdami g ama icana
y iškosios giminės o mą, seman iškai com y iškąją ly imi mesmo não elacionados. No en an o,
necessá io o gên iškumą ( eme iškumą) ma ca ou acen ua , g ibiase pa a esse im dos habi uais
meios de a u a galūnės 15 O p incípio de Analogia na a u a de pala as é essencial (U bu is 2009:
327328). Uma do ipo de da yba pe encendo pala as undamen ais e endo a mesma do meaning do
da yba, no discu ido caso com galūne -ė de daik a a dzes doin ys pala as, eiškian ys opos a
suda o da ybiškai susiję žodžiai, su uo pačiu da ybos o man u pada y i iš ai pačiai kalbos daliai
(mo e iškosios) gêne o pessoa, gy ūną, pe soni icado bū ą ou pan.
A igos A icles 131 /
Mo e ų pa a džių e o ma
lie u ių kalbos žodžių da ybos aspek u
-ė16. Tu bū consequen emen e des a manei a azem-se mo e iški
an e io men e apenas p o essões, í ulos e e c. ca ac e ís icos dos homens
(mais sob e es a e ou as seman ines de ais no os 290 g upos. Ve Miliūnai ė
2022: […]292). Naqueles casos, quando o basei o da iškosios giminės daik a a dis
em galūnę -a (pa yčiais, i šila), a co espondência da ma e iškosios giminės
ambém dėsningai pasida á com galūne -ė, como a ai:
(1) Po o dem do che e do comissa iado p incipal de polícia de U enas, V. V. P , do
e cei o g au de dis inção da polícia Uz nuopelnus p emiado com o sinal de
dis inção da polícia do comissa iado p incipal da polícia do dis i o de Anykščių
Anykščių, o in es igado sênio do depa amen o de Reacção do comissa iado de
polícia do dis i o de Anykščių Anykščių R. S., o che e da pa ulha sênio do
depa amen o de pos al do comissa iado p incipal do dis i o de Klaipėda, A. C.
[...]
2.2. Há duas décadas a ás oi ei a e o ma de sob enomes li uãos, segundo a qual ins i uída
sob enomes emininos, não indican es s a us conjiminês, doiba com galūne -ė19. Hoje es a e o ma,
p esun amen e, pode se conside ada po azões sociokul ú icas mo i ada e pas eisinusia. As
mulhe es, como e odo homem, êm di ei o a não di ulga seus dados pessoais, nes e caso pa a de
não indica seu es a u o social. Anksčiau al desejo se ia pa ecido es anho, nes es empos isso
pa ece na u al e po eikis e al da ybos e amen a, pe mi inçada pa a de nea skleis i a
šeiminês si uação, de a o é. m. Junho 2003 26 d. Es adoybinė lie u ių kalbos komisija, 16 Já que isso é
ipiška i da i nomina eminina da ybos p iemonė, ėmimąsi pama iniu žodžiu, que ne u i gende s
semos, можно было бы считать новою polinkiu da ybos слогов, из которого видно изликающий и даже
растущий galūnės -ė unkcionalumas показывать, eikš i или подчеркнути вединым означанием
предмета мориškumą, sąsają с мориšką lyja. O que mais é com a exp essão de di e ença de gêne o
nada comum misa as/ [ iu 2023-07-10].
ne u inčios galūnės -a a eju (plg. 1.3 sk.).
17 Ž . h ps://www.anyks a.l /anyksci-policijos-pa eigun- eikla-i e ino-i -policijos-gene alinis-ko
18 Policijos dienos p oga – apdo anojimai pa eigūnams. – Palangos il as, 2014-10-06; p ieiga in e -
ne e: h ps://www.palangos il as.l /policijos+dienos+p oga++apdo anojimai+pa eigunams,7,2,
5170.h ml [ isualizado 2023-07-10].
19 Passados a década de R. Miliūnai ė quan i a i amen e e quali a i amen e in es igou disposições
linguís icas da sociedade em elação a ais sob enomes e p epa ou uma de alhada es udo de
ciência, mos ando-a da época opinião pública aos sob enomes emininos e suas mudanças de consumo (Miliūnai ė 2013).
DAIVA MURMULAITYTĖ
138 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX pa žių da yba é dėsningumais, eg as e
o mali meios his o icamen e besi emian i sis ema, não só adição. Discusões
discu ido p oje o de lei os au o es não escondem, que es a galūnês -(i)a inicia i a
ė a pa a džių e o ma o começo. Fal a a se p ocu a do chamado
anglosaksiškojo pa ilhões modelo, i. i. aqueles pačiõs pa ils oda a amília. Nes e
caso a e o ma ab ange ia não só uma pequena pa e de pa ilhões ( u inčias šią
galūnę), mas já odo o sis ema de pa ilhões. Galūnas -(i)a į eisinamen o al modelo a
ab ia as po as, e consequências se iam ais, que nomes emininas, o malmen e
dos pa ên eses masculinos não dis inguidos, do p onome linksniu (plg. Ragauskas,
Pe onis, Macke ičius e k . (ma os) Ragauskas, Pe onis, Macke ičius e k .
(a i inkami esposa da ilha)), o na iam nelinksniuojamas. Assim se ia pažeis a
mo ologica e sin aksina sis ema da língua li uãs, já não alando sob e o que mui o
mais di ícil o na ia comunica -se de e ia p ocu a de adicionais acessó ios,
pažyminių, į a džių ou ou os ins umen os, signalizuojančių į a dijamo humano
ly į ponas Ragauskas, senio i Pe onis, ši a Macke ičius e pan. O que os pa ilhões
li uãos indicam o sexo humano é e sis ema (žodžių da ybos, kai ybos, . y.
mo ologijos, ambém sin aksės), e adição assun o. E excepcional peculia idade
da língua li uãs, que, cuidando gim ąja língua, de e ia se puoselėjama, e não
anihilada, assim ikdan na u alą linguagem aid.
NOTABAS DE FINALOSS
1. Os nomes são pala as, i. y. pa e do léxico, demi asi, pe encem sis ema da
língua. Po an o não se pode ca egó icamen e alega que suas e o mas
(especialmen e em essência ba įs os subjec i iais a o es, e não condicionadas
na u ais desen ol imen os da linguagem) são apenas de di ei os humanos, e não
lingüo y os ques ão. 2. O que as a uais sob enomes emininas li uãs elacionadas
com le idade e aiška de elações amilia es, não de e ia ca ego icamen e
a alia como a wy enusios adições. Não se pode não e des e lexico
posluoksnio sis emicidade, ecip ocio de ela ó ios, ca ac e ingos da ybos,
mo ologias, sin akseses e k . dėsningumų. 3. Po eikis e o ma sis ema de
pa agens de e ia se g įs as mui o s a ias mo i os, e seus meios de
implemen ação omnip esen emen e conside ados, modelando possí eis
mudanças do sis ema de linguagem e a aliando pe igos à sua desen ol ação. A
caso Ap a iamuoju caso po eikis g įs as p incipalmen e es e iniais, c i é ios
subjec i os (g ažu, no iu), e dano à língua pode se esminė. P imei amen e po
causa mo ologicas sis ema clibinamen o, e segunda, e isso ainda mais
impo an e, po causa possí el pos e io de e o mação do sis ema de
sob enomes e anglosaksiškojo seu modelo, i. i. homens e mulhe es sob enomes de coinca ação. Es e po eikis já abe amen ei soa a ainda neį eisinus galūnės -(i)a como mulhe es pa žių da ybos (?)

S aipsniai / A icles 139
Mo e ų pa a džių e o ma
lie u ių kalbos žodžių da ybos aspek u
medidas e p ecisamen e ele neabejo inai g iau ų sis ema de pa zii lie u iškų
e naikin ų suas peculia idade.
4. Na língua li uânica pa a nomes segundo a di e ença de gêne o aze
habi ualmen e usados ou os dedanhos, no caso de pala as eme iškąją ly į
eiškiančios, neminin p iesagų, isso é galūnė -ė. Do elho com es a galūne
aze nomes emelių ( ilk-ė: ilkas, baland-ė: balandis e k .), a pa i de
pesquisas ecen es, que a semân ica das pala as de base de kūdikis é ainda
plačiasi ( i šilė: i šila, k -ė: kūdikis e k .). É uni e saliausima denominações de
aco do eme iškosios gêne o di e umą daíb io ins umen o, nada ou o,
čiai, ne odan i. Pa a džių mik osis emoje ai pačiai da ybos ka ego ijai da
p iklauso ediniai su p iesagomis -ienė, -u ienė; -ai ė, -y ė, -(i)ū ė i k ., a-
excep o pe encimen o a es a lyčiau jomis sem gêne o ainda mos am
casei inha mo e s elações e, ge almen e, socialinis s a us dela casada ela ou
pe dekėjusi. 5. 2003 m. e o mas de sob enomes li uãos, segundo a qual
ins i uída sob enomes emininos, nãoodan es da si uação casei inês, da yba
com galūne -ė, endo em men e es as sociokul ū ines suas causas, hoje,
olhando a pa i de 20 anos pe spec i a, isi elmen e, pode ia se conside ada
pas eisinusia. No en an o é p eciso econhece que ela c iou e uma exceção
quando os sob enomes masculinos êm galūnę -ė (p z., Bložė, Gaulė, Lapė,
Paukš ė e e c.), a si uação domés ica nãoodança sob enomes emininos com j
elação às o mas coincide. Mesmo e islumb ando en e a iškos e
mo e iškos pa a džių da ybos oposição, i. i. nomes das mulhe es man endo
galūnės -ė ediniais de a ų pa a džių, des e exclusi o caso nos sis emas de
pa a džių li uanos não se pode conside a p eceden e e ne equė ų isec imi basei -se ainda mais espalhando e o ma dos pa a džių das mulhe es.
6. Da ybos oposição en e o malmen e coincidindo masculinos e emininos
sob enomes com ce as ese as se ia possí el islumb a p ecisamen e
apenas naqueles casos, quando elas em galūnė - Pag indas mencionada
da ybinė galūnės -ė unção, com es a galūne comum inē da língua li uânica
ski umą, konk ečiau – nomina eminina. Pa a džių su galūne -(i)a a eju
azem-se denominações de aco do com o sexo (Ša ka, Dausa, Biekša, Pajeda,
Mulia e c.) al da ybos oposição não pode se , po que galūnė -(i)a da da ybos
unção não des ina do undamen o (mulhe ) dessa pala a. 7. Siūlymas
į eisin i mulhe es pa a džių da ybą su galūne -(i)a é nemokslinis, nepa em as
pala as de da ybos, a osenos kalboje y imais, nea spindi kokių no s
pa a džių e bend inių žodžių naujada os polinkių and p ieš a auja lie u ių
kalbos žodžių da ybos dėsningumams.
DAIVA MURMULAITYTĖ
140 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
ŠALTINIAI IR LITERATŪRA
Ac ualūs legisla i os. acesso na in e ne :
h p: a dai. lkk.l / eises-ak ai- eglamen uojan ys-asmen a dziu-klausimus/ [ isualizado
2023-08-10]. Aleksai ė Agnė 2022: Noujos nomes segundo o di e imen o de gêne o. Ac a
Linguis ica Li huanica 87, 224244. acessí el na in e ne :
h psjou nals.lki.l ://ac alinguis icali huanica/a icle/ iew/2193/2297 [ isualizado
2023-07-29]. Amb azas Saulius 2000: Daik a a džių da ybos aida 2: Lie u ių kalbos
a dažodiniai ediniai, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. Discussão do
ci cundi o mesa Asmens pa a dė escolha de pessoa? Abe u a Seimas, 2023-05-31. P iega
na in e ne : h ps://www.you ube.com/wa ch? =I678BYMkn g
[ isualizado 2023-07-25].
Bilkis Laimu is 2023: Sa a ou es anima? De ido à p opos a pe mi i usa li uãs
sob enomes emininos com galūne -a. L .l , 2023-02-22. Accesso na in e ne :
h ps:www.l .l /naujienos/nuomones://2019/190/laimu is-bilkis-sa a-a -s e ima-del-siuly-
mo-leis i- a o i-lie u iu-mo e u-pa a des-su-galune-a [ isualizado 2023-07-10]. BLKŽ
Bend inės lie u ių kalbos žodynas, ed. kolegija D. Liu ke ičienė, D. Mu mulai y ė, V.
Sakalauskienė, A. G i ėnienė, A. Gaidienė, D. Daugi dienė, L. Jonušys, y . ed. D.
Liu ke ičienė, Vilnius: Lie u os kalbos ins i u as, 20132022. P iega na in e ne :
h psekalba.lki.l /bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas [ isualizado 2022-08-15]. DLKG
Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-asis pa ais. publicação, Vilnius:
Mokslo e encyclopedijas publishing ins i u e, 2006. DLKŽ Daba inės lie u ių kalbos
žodynas, y . ed. S . Keinys, 8o a emenda. e suplemen . edição, e. a ian a, Vilnius: Lie u ių
kalbos ins i u as, 2021. P ieiga na in e ne :
h ps://ekalba.l /daba ines-lie u iu-kalbos-zodynas/. Ga š a Kazimie as 2012: Li uânia
mulhe es nep iesaginės (la iškos da ybos) pa a dės. Cul u a de línguas 85, 216224.
Jezuke ičienė Rima 2023: Mulhe es pa žių ques ãoimo. Na i a língua 5, 2122. Judžen is
A ū as 2012: Ca ego ias g ama icas da língua Li uânia, Vilnius: VU edi ó ia.
Kisieliūnai ė Dalia 2023: Mais uma ez sob e nomes emininos bu bulą. 15min.l ,
2023-06-06. P iega na in e ne : h ps.www.15min.l /naujiena/ak ualu/wwwnuomones/
dalia-kiseliunai e-da -ka a-apie-mo e u-pa a dziu-bu bula-18-2064732 [žiū ė a
2023-07-10].
LKG Lie u ių kalbos g ama ika 1, ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965.
A igos A icles 141 /
Mo e ų pa a džių e o ma
lie u ių kalbos žodžių da ybos aspek u
Conclusão do conselho Móslo do Ins i u o de línguas Lie u ių Dėl Lie u os Respublikos
asmens im e pa a dės ašimo dokumen os p oje o de lei No. XIV-903 3 a igo de
al e ação No. XIVP-2700. Pa engė g upo de abalho: d . Laimu is Bilkis, akad. p o .
habil. d . G asilda Blažienė (g upės ado ė), p o . d . Dalia Kiseliūnai ė,
d . Ri a Miliūnai ė, d . Dai a Mu mulai y ė. P ieiga in e ne e: h p://lki.l /lie u-
iu-kalbos-ins i u o-mokslo- a ybos-nu a imas-del-is ados-li au os- espublikas-pess-
oas-nomo-i -apon es- asymo-documen os-es a ymo-n -xi -903-3-s aipsnio-pakei im-
o-es a ymo-p oje o/ o [ isualizado 2023-09-15]. P oje o de lei No XIVP-2700 de al e ação
do A igo 3 da Lei No XIV-903 da República da Li uânia sob e a esc i a do nome e
sob enome de pessoa em documen os. Accesso na in e ne :
h ps:e-seimas.l s.l /po al/legalAc l /TAP/e557d8a0ea5611eda305cb3bd 2a 4d8?j wid-
=-bxdpcdu 9 [ is a 2023-06-25]. Seimo da República da Li uânia posėdis 2023 m. julho 04 d.
P ieiga na in e ne : h ps://
www.l s.l /sip/po al.show?p_ =35826&p_k=1&p_a=media_objec _ iewe &guid=4BFCD3-
1A-AF71-4D4C7-8D73-9E0B3717, ap oximadamen e a pa i do empo de 54:45
[ e is o 2023-08-10].
LKŽe Lie u ių kalbos žodynas 120 (19412002), ed. kolegija G. Nak inienė, J. Paulauskas, R.
Pe okienė, V. Vi kauskas, J. Zaba skai ė, y . ed. G. Nak inienė, e. a ian e, Vilnius:
Li u ians kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija, 2018). P ieiga na in e ne :
h psekalba.l /lie u iu-kalbos-zodynas://-. Miliūnai ė Ri a 2013: O que acha sob e não
p isagines sob enomes emininos? Vilnius:
Ins i u o das línguas Li uãs.
Miliūnai ė Ri a 2022: Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p adžioje:
sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Miliūnai ė Ri a 2023: A
pala a não é desejada imen os conce o, ou O que g ama ica diz sob e Sha ks?
Respublika.l , 2023-02-07-02; pe skelb a: Raseiniai .l , 2023-10. acessí el na in e ne : h p:
h p: kalba-ne a-pageida imu-konce as-a ba-ka-g ama ikasako-apie-sa kas
[ isualizado 2023-08-01].
Miliūnai ė Ri a 2023a: No ima sujauk i língua li uãs de modo que ela o nasse a g asi.
Alkas.l , 2023-07-26. Accesso na in e ne : h ps: alkas.l
(2023/07/26/ -miliunai e-no ima-sujauk i-lie u iu-kalba- aip-kad-ji- ap u-a g asi/#com-
men s [ isualizado 2023-08-01]. Mu mulai y ė Dai a 2021: Línguas Li uanianas
no asžodžiai l ies iz aiškos aspek u. Li uânia ala 16, 5169. acessí el na in e ne :
h pswww.zu nalai. u.l lie u iu-kalba://a icle/ iew/24927/24/771 [ isualizado 2023-07-10].
Mu mulai y ė Dai a 2022: Da ybos o man ų homonimiškumas e sua ma cação
pala as de da ybos zynne. Ac a Linguis ica Li huanica 87, 200223. P ieiga
DAIVA MURMULAITYTĖ
Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX na in e ne :
h ps://jou nals.lki.l /ac alinguis icali huanica/a icle/ iew 142/2192/2296
[ isualizado 2023-09-20].
Mu mulai y ė Dai a 2023: Vi ė i ė košę, ou mais sykį sob e pa a des su a
goje“. – Del i.l , 2023-08-11. P ieiga in e ne e: h ps://www.del i.l /news/ ingas/li /
dai a-mu mulai y e- i e- i e-kose-a ba-da -syki-apie-pa a des-su-a-pabaigoje.d?i-
pabaid=94130745& bclid=IwAR31 siwsu12Y M 3ASqobpH Jhk2gk W3wRNFAJgY6cT-
oJndAdlW Nxpk [žiū ė a 2023-1-081].
ND Miliūnai ė Ri a, Aleksai ė Agnė. línguas Lie u ių naujažodžių duomenimisynas
[ ęs inis in e ne inis žinynas desde 2011 m.], sud. R. Miliūnai ė, Vilnius: Li u ians idioma
ins i u o. P iega na in e ne : h psekalba.l /naujazodziai/ [ isualizado h ps:
2023-07-03]. Paulauskienė Aldona 1994: Li u ians kalbos mo ologija: paskai os
li uanis ams, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
Paulauskienė Aldona 2007: Fundamen os da mo ologia da língua Li uânia, Kaunas:
Tecnologia.
ma io Seimo S asio Tumėno con e ência de imp ensa É p eciso zanga -se com g ama ica
e muda os assen ados adições de composição de sob enomes emininos? Abie oas
Seimas, 2023-05-17. Accesso na in e ne : h pswww.you ube.com/wa ch? =MxT4yQ p_ds
[ isualizado 2023-05-18].
Ska džius P anas 1996 [1943]: Rink iniai aš ai 1: Lie u ių kalbos žodžių da yba,
o og a uo inis leidinys, pa . A. Rosinas, Vilnius: Mokslo e enciklopedijas edi ó ia.
U bu is Vincas 2009: Pala as da ybos eo ia, 2a edição, Vilnius: Mokslo e
encyclopedijų leidybos ins i u as.
Resolução da Es a u á ia Comissão de Lí u ias sob e nomes de mulhe es doa ing No
N-2(87) (2003 m. junho 26 d.). Accesso na in e ne : h ps: e-seimas.l s.l /po al/
legalAc .l /TAD/TAIS.214783 [ isualizado 2023-09-03]. Conclusão da Es a ubina Comissão
das Lí u ias sob e o p oje o de al e ação da Lei Asmen a džių. P ieiga na in e ne :
h pswww. lkk.l /naujienos/komisijos-posedziai/ lkk-pa eike-seimu-is ada-del-asmen -
a dziu-is a ymo-pakei imo-p ojek o [supe isada ŽDV Mu mulai y ė Dai a, Aleksai ė
2023-09-30].
Agnė. Woodžių da ybos edlys [elek oninis iš eklius], Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as,
2021. acessí el na in e ne : h psekalba.l /zodziu-da ybos- edlys:// [ isualizado
2023-09-03].
A igos A icles 143 /
Mo e ų pa a džių e o ma
lie u ių kalbos žodžių da ybos aspek u
The Womens Su name Re o m in he
Li huanian Language om he Pe spec i e o
Wo d Fo ma ion
SUMARY
Pe sonal names encompass mo e han jus an indi iduals iden i y; a su name should no be
conside ed he exclusi e p ope y o a pe son. As a lexical laye , pe sonal names belong o he
language sys em. The e o e, su name e o ms, pa icula ly hose mo i a ed human igh s
by subjec i e easons a he han na u al language e olu ion, in ol e no only ma e s o
bu also linguis ic conside a ions. Cus oma y Li huanian womens su names e lec gende
and amily ela ionships. Howe e , o his eason, hey should no be ega ded ca ego ically
as an obsole e adi ion. The sys ema ici y o his lexical laye , he in e ela ionships, and
he inhe en pa e ns o wo d o ma ion, mo phology, syn ax, e c., canno be o e looked.
Fo signi ican socio-cul u al easons, beyond me e aes he ics, i is essen ial o e alua e he
p ospec s o he de elopmen o he Li huanian language and an icipa e he po en ial
consequences o change when e o ming his sys em. The pape unde sco es speci ic
aspec s o Li huanian language mo phology (wo d o ma ion) ha a e equen ly o e looked
o igno ed in he discussions ega ding he p oposal o legalize Li huanian emale su names
ending in -(i)a.
This p oposal is seen as unscien i ic, no based on esea ch in o wo d o ma ion and usage,
and does no e lec any new wo d o ma ion endencies, o bo h su names and common
wo ds. I con adic s he egula i ies o Li huanian wo d o ma ion. The need o he
su names in ques ion is based mainly on subjec i e (aes he ic, e c.) c i e ia, bu he po en ial
damage his inno a ion could in lic on he Li huanian language is subs an ial. P ima iamen e
because o he dis up ion o he mo phological sys em o he Li huanian language. Segundo,
and mo e signi ican ly, i is likely o lead o u he e o m o he su name sys em and he
adop ion o he Anglo-Saxon model, i.e. equaliza ion o male and emale su names. I is his
model ha would undoub edly e ode he Li huanian su name sys em and des oy i s
uniqueness.
In he Li huanian language, o he means o de i a ion cus oma ily a e used o o m nomina
gene is. In he su name mic osys em, nomina eminina includes de i a i es wi h he su ixes
-ienė, -u ienė; -ai ė, -y ė, -(i)ū ė. In addi ion o gende , such su names also indica e a womans
social s a us whe he she is ma ied o single. As a as no only su names a e conce ned,
he uni e sal means o o ming nomina eminina is he ending -ė. In 2003, he use o his ending
o emale su names nondemons a ing womens ma i al s a us, was legalized. F om he
pe spec i e o 20 yea s, his mo i a ed e o m likely could be conside ed a success.
Howe e , i has c ea ed one excep ion: when male su names ha e he ending -ė (e.g., Bložė,
Gaulė, Lapė, Paukš ė, e c.), emale su names nondemons a ing womens ma i al s a us a e
o mally iden ical o hem.

DAIVA MURMULAITYTĖ
144 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIX
The only way o see a de i a ional opposi ion be ween such o mally iden ical
masculine and eminine su names, wi h some ese a ions, is he de i a ional unc ion o he
ending -ė his is he ending used o o m nomina eminina in s anda d Li huanian. None heless,
e en i eminine su names a e conside ed de i a i es o masculine su names, his excep ional
case canno be conside ed a p eceden and used o de elop eminine su name e o m u he . In
he case o su names ending in -(i)a (e.g., Ša ka, Dausa, Biekša, Pajeda, Mulia, e c.), he e can be no
such de i a ional opposi ion because he ending -(i)a does no se e his de i a ional unc ion o
di e en ia e he de i a i e om he base wo d in e ms o ( emale) gende .
In oducida 2023 m. ou ub o 4 d.
DAIVA MURMULAITYTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, Vilnius, LT-10308, Li uânia
dai a.mu mulai y [email protected]