scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Dar kartą dėl Mikalojaus Daukšos mirties metų

Abstract

Straipsnyje dar kartą grįžtama prie Mikalojaus Daukšos mirties datos. Neseniai pasiūlyta nauja Daukšos mirties data – 1615 m. vasario mėnuo – pasirodė esanti klaidinga. Straipsnyje pristatomi lemiami argumentai, kad Daukša tikrai mirė 1613 m. vasario antrojoje pusėje.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Dar kartą dėl Mikalojaus Daukšos mirties metų

Author: Darius Antanavičius
Year: 2024
DOI: 10.35321/all90-13
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/2370/2403
Įž algos / Insigh s 327
DARIUS ANTANAVIČIUS
Lie u os is o ijos ins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-3810-3297 Di ei os de pesquisas
Mokslinių: Lie u os Me ika, LDK la yniškoji li e a ū a,
is o iog a ija, šal inio y a, neolo yniškoji kū yba.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-13
DAR KART DL MIKALOJAUS
DAUKŠOS MIRTIES MET1
One Mo e Time Abou Mikalojus Daukšas
Dea h Da e2
ANOTACIA
S aipsnyje mais uma ez e o namos à da a de mo e de Mikalojaus Daukšos.
Recen emen e p opos a no a Daukšos da a de mo e 1615 m. asa io mês apa eceu se e ada.
S aipsnyje p is a omi lemiami a gumen ai, kad Daukša ik ai mi ė 1613 m. asa io an o-
joje pusėje.
ESMINIAI PAZES: Mikalojus Daukša (?1613), Kons an inas Jablonskis (18921960),
K ažių kolegija (16141773).
ANNOTATION
The a icle goes back o he ques ion o Mikalojus Daušas dea h da e. The da e p o ided in
he 2022 publica ion, Feb ua y 1615, should be econside ed. Simila ly, inal p oo s a e gi en
in suppo o he mains eam his o iog aphy ha Dauša died in 1613. KEYWORDS: Mikalojus
Daukša (?1613), Kons an inas Jablonskis (18921960), K ažiai College (16141773).
1 A igo p epa ado em execução LMT 20212024 m. g upo de cien is as p oje o K ažių kolegijos
y imai: is o iniai i li e a ū iniai šal iniai (su a ies No S-MIP-21-42). 2 The a icle was p epa ed
o he LMT 20212024 esea ch g oup p ojec K ažiai College Resea ch: His o ical and Li e a y
Sou ces (Con ac No. S-MIP-21-42).
DARIUS ANTANAVIČIUS
328 Ac a Linguis ica Li huanica XC
[…]ajame Ac a Linguis ica Li huanica ome au o des e a igo le an ou hipó ese,
que Lie u iškos aš ijos Lie u os Didžiojoje Kunigaikš ys ėje ( oliau LDK)
p adininko Mikalojus Daukša podia não mo e em 1613 m. dois meses de e e ei o,
como a é ago a uni e sominai acei a, mas 87 anos mais a de, em 1615 m.
(An ana ičius 2022).
A al conclusão oi acessada com base a dois d. 15 de ou ub o de 1613 e d. 18 de ou ub o
de 1614 documen os, nos quais Daukša mencionados como i o e pa icip ês (p zy
by ności w Bodze wielebnego jego mości księdza Mikołaja Daukszy, kanonika
miednickiego) inicialmen e a ma uando Ge au škės Bukañ iškės, naquela época.
Menė i documen osi sob e i eu, e dade, não o iginalų, mas só cópiijas paula ulo.
Po an o, no a igo oi ealizada sua análise e chegado à conclusão de que du ida de
suas da as não há undamen o. Com base nes a conclusão, le an ou-se hipó ese, que
no Kons an ino Jablonski publicado em 1809 m. Babėnų d a o documen os
in en o iaus, ou lis a, documen o No 15 egis e ( u inio esumoje), que a é šiol oi e
único p incipal Daukšos mo e em 1613 m. mês de e e ei o (Jablonskis 1977), podia
ing essi elhi e o.
Tendo em con a as mencionadas dois documen os da as, oi p opos a no a da a da
mo e Daukšos 1615 m. segunda me ade de asa io. Mencionado a igo e mina-se
assim3: Quais são opo unidades de e i icá-la [da ą D. A.] po ou as on es? Se
Daukšos es amen as Zemaičių piles e li os do ibunal da e a oi a uo ado em
1615., se ia possí el acilmen e isso e i ica pe ambulando p čias li os.
In elizmen e, Zemaičių nem cas elos, nem e as do ibunal 1615 m. ac os ambém
não sob e i eu, po an o isso aze impossí el. Também não sob e i eu Zemaičių
(Medininkų) ka ed os capi ulos, cuja memb o e a kanauninkas Daukša, 16131615 m.
posėdžių p o okolų. O p ecoi íssimo em Zemaičių yskupys ės consis o ijos ak ų
knygoje (LVIA 696-2-926) en e 16141615 m. documen os Mikalojus Daukša de odo
neminação. En ão o cí culo echa-se. Pe manece quaisque ou os paula inhos
documen os, que ainda po enquan o não se conhecem. Possu a igo, explicou-se
que seu au o ainda assim p aslydo p o akis uma impo an e on e, a ualmen e
gua dado não na Li uânia, e na Lenkijoje. Tai Vloclã eko diocese a chi e gua dado
sob e i ida p ecoi amen e Zemaičių ka ed os capi ulos li o, ab angendo 16131622
m. egis os e documen os (AKap Żmudz 1). Sob e es a on e os au o es do a igo
in o mou d . Liudas Jo aiša, ao qual aqui é desejado ag adece .
Ob endo des e pequeno manusc i o uma cópia digi al, iskel oji hipo zė
apa eceu sendo, desg aça, nãog įs a, que e como apmaudu isso econhece .
3 An ana ičius 2022: 323.
Da ka ą dėl Mikalojaus Daukšos mi ies me ų
Įž algos Insigh s 329 /
Is o a es a o p óp io do p imei o capí ulo de Kozaić da sessão de p ima e a,
oco ido m 1613 d. ab il d., an aš ė4: Ac a ene abilis capi uli Mednicensis
consc ip a iussu illus issimi e e e endissimi domini d. Nicolai Pac, Dei g a ia
episcopiogi iae, anno millesimo sexcen esimo decimo e io die 16 ap ilis pos
decessu[m] d. Nicolai Da canza canonici elapso c lesia con ocidae dominando um
canonico um ad gene o um pe p ocu a o em ecclesiae mednico um in
p azemabilium d. Di annis Wysocki, d. Ch is ophiliou, d. Ma hew, d. Iosai, d.
[No ma i as do capí ulo dos Hon osos Medido es, edac adas pelo mais luminoso e
hon ious senho , p. Mikalojaus, Deus malone Bispo de Zemaičiai, o dem, mo us p.
kanauninkui Mikalojui Daukšai, 16 de ab il de 1613 ano depois de quando suėjus
e minou o chamamen o a Medininkų ka ed os bažnyčios p oku a o ius pašaukė
ga osius ponus kanauninkus, [a yk i] em gene alinę, na qual pa icipa a ga bieji
kapi ai p. p oku a o ius Višemi , p. Samus K is aloje ski, p. Ga diškis, p. Ga diškis,
p. Mikaloje ski e p. Ma as]
4 AKap Żmudz. 1, l. 1 .
DARIUS ANTANAVIČIUS
330 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Nė a sen ido k es iona des e g a ação au en icidade e nele indicadas da as.
Aišku uma Daukšos es amen o, a ualmen e conhecido só de egis o
(san aukos), da a 1613 m. asa io 13 d. é exacli. Po an o Daukšo o a o de mo e
em 1613 m. asa io segundo a me ade ago a é de ini i amen e con i mado e
p o ado a o da his ó ia.
Em Minė o Žemaičių kapi ulos li o Daukša como elionis é mencionado ainda em
á ios luga es, po exemplo, já no já mencionado p imei o assembleio nu a imo,
no qual es á egis ado o pedido do capi ulos kanauninko e p ocu a o iaus Jono
Višemi skio po kanauninko Daukšos, encalhusio no Senho , pa a concede
libe dade de mo e Lankõs Laũko p ebendą5:
Co am ene abilibus dominis canonicis sup anomina is ca hed alis ecclesiae
Mednicensis in loco capi ula i pe p ocu a o em capi ula i e cong ega is ipsumque
capi ulum acien ibus e ep esen an ibus pe sonali e cons i u us ene abilis
dominus Ioannes Wyszemi sky canonicus e p ocu a o Mednicensis mino e
p aebenda p aebenda us in Lukosławky iux a dic ae ecclesiae iu a e
consue udinem comp o hac enus majo em p aebendam pe decessum domini
Daugsza canonici in Domino de unc i o dina ie acan em omnibus melio ibus po i us
e qui , o ma e iu e opi e e e adem compensum senio i e a ione e iqui a is.
Mais uma ez p ecisa en a iza , que no p imei o a igo ci a em 1613 m. 15 de ou ub o
e 1614 m. 18 de ou ub o documen os são con iá eis. Jų su gimen o ci cuns âncias são
bas an e óškias isso Mikalojaus Paco en ando con inua e implemen a seu g ande
p edecesso , Bispo de Zemaiči Me kelio Gied aičio, sumanymą îns eig i Zemaičiuose
jesui ų kolegiją. Es es Pacas de ações ėm se p ecisamen e m. inal de 1613. Pa e
des e sumanymo ealização es emunhando documen os de já publicada, ou os
ainda agua dam sua ilei as.
K ažių jesuí as á ios 16131614 m. documen os ėmėsi mui osybę anos
delinėdamiese com Zemaičių ka ed os kapi ula sob e Ge au škės, Mlža ėnų e Ži ná
aldinių p iklausomybės. Exis e a é sob e i ido XVII a. ano desconhecidos e em
luga desconhecido imp esso des a longaame ê dossiê de ci cuns âncias
his ó icas e com ela elacionados documen os de um konspek , no qual
b e emen e expos os K ažių kolegija pais a gumen ai (In o ma io). Es e
imp iminio unika os (i. y. único conhecido egzemplio ius) a ualmen e gua dados
Lénkijoje, V òcla e, Osolinskių biblio e ekoe (sí as XVII20III). Aqui o que di o em
pon os 1, 2 e 4 ( adução de la ynas linguagem)6: Įž algos Insigh s 331 /
5 Lá mesmo.
6 In o ma io A[ ], A2[ ].
Da ka ą dėl Mikalojaus Daukšos mi ies me ų
I. 1608 Anos do Senho pais de Jesús D augía, chegando a Zemaičių dieceziją e mui o
gen ilmen e ecebe o mais luminoso e e e ingíssimo Zemaičių bispo pono Me kelio
Gied aičio, es abelece am K ažiuose. Que endo ins i ui K azywie Collegia,
mencionado mais cla o local o diná io es a a de decide comp a K azy i e anexa a
eles os domínios Paš in inio Upy ės pa ie e, que pouco an es de seus pais oninos
dinhei o di ei o de p op iedade e e na ha ia adqui ido do iluminado do ibunal de
e a de Jesus Mikalajos, mas obceclado po doença mo al e incapaz de
implemen a es e sumanymo, Bu simai ex-Amigos do K azywie Collegium
es amen o [ i lo enų paš in ų aldėpa]. [...]
II [Viscópio Gied aicio] sucesso , o mais luminoso e glo iosíssimo senho Mikalojus
Pacas, as p op iedades de Paš in inio, dos quais ao colégio K aży zos ały zapisane
sum o wo housand lo enów, de ido à sua p oximidade a ou os aldoms do
bispado p ijungė à mesa dos pode es do bispo, e que endo ali ia as p op iedades do
paš in inio das ob igações, com o hono í ico ka ed os Medžulos, [sucesso dos
pode es] de Jesus, e e namen e sucedeu o di ei o de p op iedade da mesa do
bispado Milėnas Milėnasė e Žy ai na de Gu iškė, nesse momen o dando o seu comando
ao al a , bem como a adminis ação do capi al. Exis e sob e i ido mandado do
o dina o do mais cla o luga ao mencionado adminis ado , esc i o em 1613 m.
dezemb o 15 d. [...] IV. De modo que es e [ aldų] sukei imen o osse con i mado,
iluminássias local o dina e hon oji Medininkų kapi ula de an ego esc e eu pedido
[supliką] ao papa Pauliu V. Ele edac ado Va niuose, 1613 m. 12 de dezemb o. Pasi ašė
iluminássias local o dina e sh iesusis ponas Jonas Višemi skis (Višomi skis),
hon ojos Medininkų kapi ulas kanauninkas e p oku a o ius. Nos pon os 2 e 4
mencionados documen os in ex enso publicados no p imei o olume das on es K ažių
kolegijos7. Assim es a a única ques ão: como mesmo em dois documen os d. 15 de
ou ub o de 1613 e d. 18 de ou ub o de 1614 ao lado de ou as pessoas naquela época
i as apa eceu já alecido Mikalojaus Daukšos pa me? Todas as e sões se iam só
espėlionês, e dade pode ia explica -se neben us encon ado o iginalus.
ŠALTINIAI IR LITERATŪRA
AKap Żmudz. 1 A chiwum Diecezjalne we Włocławku [Žemaičių ka ed os kapi ulos
16131622 m. sessões p o ocolos e ou os documen os]. 7 Nedzinskai ė, An ana ičius,
pa ., 2019: 4952, 55, 6364.

DARIUS ANTANAVIČIUS
332 Ac a Linguis ica Li huanica XC
An ana ičius Da ius 2022: Kada iš ik ųjų mi ė Mikalojus Daukša. – Ac a
Linguis ica Li huanica 87, 311325.
In o ma io In o ma io his o ica e iu idica de bonis collegii C ozensis Socie a is Iesu
dic is Gie ow yszki, Miłżowiany e Zy niany [XVII a. imp iminys sem pon os de ano e
luga de publicação].
Jablonskis Kons an inas 1973: Li uânia cul u a e seus p o agonis as, Vilnius: Min is,
71–199.
Nedzinskai ė Ži ilė, An ana ičius Da ius, pa ., 2019: K ažių kolegijos šal iniai, saugomi Jėzaus
D augijos a chy e Romoje = Fon es collegii C osensis, qui in A chi o Socie a is Jesu Romano
asse an u , d. 1 = P. 16081700 = Monumen a his o iamkii e ac a collegii C osensis spec an ia
= Ins i u os de li e a u a e de nação da Li uânia.
En egada 2024 m. 18 de e e ei o.
DARIUS ANTANAVIČIUS
Lie u os is o ijos ins i u as
Til o Rad ilų g. 17, Vilnius LT-01101, Vilnius, Li uânia
d.an ana ič[email p o ec ed]om /