scieee Science in your language
[lt] (orig) [en] [de] [fr] [it] [es] [pt]

Daiktavardžiai su priesaga -istas, -ė variantiškumo, normų ir dabartinės bendrinės lietuvių kalbos substandartizacijos aspektu

Abstract

Straipsnio tyrimo objektas – dabartinėje lietuvių kalbos vartosenoje variantiškumu, normų svyravimais ir inovacijomis pasižymintys žodžiai su priesaga -istas, -ė, reiškiantys asmenų pavadinimus. Siekiama nustatyti galimas naujųjų hibridinių šios priesagos vedinių vartojimo sąsajas su bendrinės lietuvių kalbos substandartizacijos procesu, kuris turi nemažai panašumų su Europos bendrinių kalbų dinamikos modeliais. Iki XXI a. pradžios lietuvių kalboje priesagą -istas, -ė buvo galima išskirti daugiausia skoliniuose (tarptautiniuose žodžiuose) asmenims pagal profesiją, veiklą ir pan. pavadinti. Išnagrinėjus Lietuvių kalbos naujažodžių duomenyne fiksuotus šios rūšies naujažodžius, jų darybines ir semantines ypatybes, vartojimo kontekstus, matyti struktūrinių ir funkcinių inovacijų. Pirma, nereguliuojamoje ir žemesnį nei bendrinė kalba prestižą turinčioje lietuvių kalbos vartosenoje (substandarte) daugėja hibridinių – savakilmės šaknies ir skolintos priesagos -istas, -ė vedinių. Antra, apie du trečdalius tokių hibridų vartojami asmenims pagal nepageidaujamą, nenaudingą ar kenksmingą jų veiklą įvardyti ir turi neigiamą konotaciją. Visų jų skverbimasis į bendrinės lietuvių kalbos vartoseną (žiniasklaidą) gali būti laikomas vienu iš bendrinės kalbos substandartizacijos požymių.

Read accessible full text
Machine-translated document

This is a machine-generated translation of the original document and may contain errors, omissions, or changes in meaning. Do not rely on this translation for quotations, citations, or authoritative references. Please consult and cite the original document.

Daiktavardžiai su priesaga -istas, -ė variantiškumo, normų ir dabartinės bendrinės lietuvių kalbos substandartizacijos aspektu

Author: Rita Miliūnaitė
Year: 2024
DOI: 10.35321/all91-07
Source: https://journals.lki.lt/actalinguisticalithuanica/article/download/2406/2428
A igos A icles / 177
RITAMILIŪNAITĖ
Lie u iųkalbosins i u as
ORCID id: o cid.o g/0000-0002-2292-1818
Mokslinių pesquisas di eções: neologija, no minamoji
kalbo y a, socioling is ika, ecnologias de linguagem.
D O I: doi.o g/10.35321/all91-07
DAITAVARDŽIAI SU PRIESAGA
-ISTAS, - VARIANTIŠKUMO,
NORM IR DABARTINS
BENDRINS LITUVI LABO
SUBSTARTIZACHONES
ASPEKTU1
Nounswi h heSu ix-is as, -ėin heAspec 
o Va ia ion, No m and Subs anda diza ion o he
Cu en S anda d Li huanian Language
ANOTACIA
A igo de pesquisa obje o a ual na língua li uanas a osenoje a ian iškumu, no mų s y a imais e
ino ações pasižymin ys pala as com p eesaga -is as, -ė, eiškian ys pessoas apelidims. Sequen iama-se
possí eis no os hib idines des a p eesaga edinių consumo in e ações com bend ines p ocessos de
subs anda ização da língua li uanas, que em não poucos simili udes com modelos de dinâmica das
línguas comuns eu opeias. A é XXI a. começo, na língua li uanas o p eesagão -is as, -ė oi possí el
dis ingui p incipalmen e em skoliniuose ( a p au iniuose žodžiais) indi íduos po p o issão, a i idades
e e c. in i uli i. Išnag inėjus Li uanian language naujažodžių duomenyne ixsuo as es as ūšies
naujažodžius, seus da ybines e seman ines kon eks us, consumo peculia s us, is o s uc u ales e
unkcinių ino ações. P imei o, não eguli e in e io do que gene inė a žoją Lie u os kalbos
subs anda e (subs anda e)
1
Ag adū aos e iso es do a igo, que de am aluosos comen á ios, complemen os e não ques iona us
p óp ias idéias subs anda ização.
RITA MILIŪNAIT
Ac a Linguis ica Li huanica XCI p eesagos -is as, -ė edinių. An a, sob e du ečdalius desses
híb idos são usados indi íduos de aco do a i idades desag adijama, nenaudingą ou kenksmingą deles
pa a nomea e em cono ação nega i a 178. Todos os seus esc e bimasis em uma e b inha das
línguas li uanas (žiniasklaidą) conside ado pode se um dos sinais de subs anda osen ização da
língua comum. ESMINIAI VOODŽIAI: subs anda as, subs anda ização, bend inė língua, p eesaga,
naujada ai.
ANNOTATION
Thea icleexaminesnounswi h hesu ix-is as, -ėused odeno epe sons.Thesewo ds
a echa ac e isedby a ia ion,no m luc ua ionandinno a ionin hecu en Li huanian
language. O a igo isa de e mina po enciais conexões en e o uso de new hyb id de i a i es wi h his
su ix and he p ocess o sub-s anda diza ion o he s anda d Li huanian language, que bea s
signi ican simila i ies o he dynamics obse ed in
Eu opean s anda d languages.
A é o início do século 21s , o su ixo -is as, -ė em li uano e a p incipalmen e encon ado em loanwo ds
usados pa a nomea pessoas based on hei p o ession, ac i i y, e c. A e examinando neologisms o
his ype eco ded in he Li huanian neologism da abase, as well as hei seman ic ea u es and usage
con ex s, s uc u al and unc ional inno a ions a e ound. Fi s , in lowe -p es ige o Li huanian
(sub-s anda d), he e is an inc ease in hyb id de i a i es ha combine na i e oo s wi h he bo owed
su ix -is as, -ė. Second, abou wo- hi ds o hese hyb ids ca y nega i e conno a ions and a e used o
deno e pe sons engaged in undesi able, unp oduc i e, o ha m ul ac i i ies. KEYWORDS: sub-s anda d,
sub-s anda diza ion, s anda d language, su ix, neologisms.
ĮVADAS
Em países eu opeus, po exemplo, Alemanha, Dinama ca, I ália, Bélgica e e c., no início do
XXI a. pàs ebima oco en semelhan e, embo a de ido a di e en es sociomenias his ó ia e
desen ol imen o peculia idades ne apačius línguas e seus a man a dos p ocessos
dinâmicos. Kin a comunhinhas linguagem no mas e a ian idade elações (K is iansen 2021:
667): adicional codi icoi no ma silpes a, pública a osia ainda cada ez mais
a ian izan e, po an o, como p ocessamen o jus i icado: como des inha a comunidade
popula (demo iza, emes y y y y y y y y y y) ou como um a ian e da linguagem socialmen e
ma cada (K is iansen 2021: 684).
A igos 179 A icle /
Daik a a džiai su p iesaga -is as, -ė a ian iškumo, no mų i
daba inės bend inės lie u ių kalbos subs anda izacijos aspek u
Além disso, g e a das línguas bend inas em alguns países (en ep deles, da y ina
da,i Lie u oje,ž .Miliūnai ė2022:641–668),ku iasinaujaneo icialilais ojo
s iliausa maina,ku ią a ojadidelė isuomenėsdalis,bend audamažodžiui 
p ielai aš u, chamado de no o pad ão, ou neos anda as (anglês: 265 neo-s anda d) (plg. Aue )
366). Isso não são a mesma, só a eno ação das línguas bend inas como esul ado da
es anda ização (j . Be u o 2017: 3356) T adicina bend inha ainda unciona e é conside ada
como uma ede, apesa de sua es ei amen o no con ex o da comunicação pública.
Embo a exis am á ios modelos de dinâmica das línguas comuns eu opeias (plg. Aue ,
Spieke mann 2011: 161176; Coupland, K is iansen, 2011: 1135; Aue 365374; K is iansen 2017:
668669), a é ago a de ido à escassez de dados sob e o no o pad ão, há poucas pesquisas.
Nenusis o e concei os undamen ais pa a esses p ocessos se em ma cados como uma
no idade. Po an o, ainda é di ícil desc e e e p e e qual é a no a no ma, qual é a sua
in e eica com a língua comum e qual é o seu s a us nas línguas Ka inėse: o s a us, a
subje i idade, a libe dade, a comunidade e a mode nidade.
Na li e a u a cien í ica li uana, es a a ian e hipo e icamen e às ezes é chamada de subs anda u (b .
Miliūnai ė 2022: 2930), embo a em algumas línguas, po exemplo, okiečių, no o pad ão e subs anda as possam
se conside ados 2 Como é nes a a ian e que co esponde a maio pa e das expe iências de linguagem e
oco e p incipalmen e no idades, incluindo no ada us. Apenas po exemplo, ais expe imen os podem se
codi icados pa a as necessidades da língua e polinkias, o blnd da úl ima década es abeleceu-se uma e inha
con aminacinis laikas, quando o abalho é de i ado com a os og, a pa i de 2024 K.
RITA MILIŪNAIT
180 Ac a Linguis ica Li huanica XCI ski ing a endimen os: o p imei o não poucas
peculia idades pe ėmė de subs anda o e é a čiau bend inės kalbos (plg. S oeckle,
S ens up 2011: 83; Aue 2017:
372)3.
Subs anda as de aco do com p es ijão in e io , mais di e si icando do que a língua
comum uma a ian e da língua nacional, usada (supo ada) po odas as comunidades
linguís icas e di e amen e não se elaciona com conc e os e mos geog a icamen e
de inidos ou com geolek ais e egiolek ais mais g ambes que eles4. ca ac e ís ico Jai é
um li e es ilo saky inis e esc i inis, sociolek is e unkciolek is (pl. Aue 2017: 370
dias a inį i dia azų subs an iškis). O que se passa na ou a e são é que o e b
polysyll ism em uma elação mui o di e en e com as ou as línguas e as suas e sões.
nėskalbos.Pa yzdžiui, eigiama,kadi alųkalbosa ejunacionalinės ele izi-
josi  adijožiniųlaidosep anešėjai a ojabend inęa mainą( aisusijęi su
Subs anda o c iaçãosi, sua in e ação com comunine língua, compe ição com comun ines no mas de
linguagem e e ei o comun ines lingua a osenai pode se chamado subs anda ização. Li uânia alboje
p ocesso subs anda ização ainda pouco in es igada (ou pelo menos como alguma semelhan e não nomeiam),
pesquisas baseiam mais em p essupos os hipo e icas (plačiau. Miliūnai ė 2022: 646648). Assim, oco endo es es
in e essan es p ocessos, que dimen am an o mul idiaplo mė comun inês linguagem, egionalines a ian es e
ou as linguas in e ceica, an o publica ele onica comunicação espalhada, mesmo ho a in es iga á ios
no os a mainhos ap aškas e sua in e ceica com adicionalnis a mainhas. Es ímulo escolhe na a ual
a osena da língua li uana a ian iškumu, no mų s y a imais e seman ológicas bem como doybinėmis
ino ações pasišymin ys kas saiu além da comun inês linguagem limi es, po exemplo, ja gonas, a go, slengas, e
às ezes quando e a minė a osena (plg. Wal e 2018: 1332).
skolin ii hib idiniaižodžiaisup iesaga-is as, -ė.Tiesiogiainag inėjaminuo
 3 Dėlnenusis o ėjusios e minijossubs anda asgalibū isup an amasi daugplačiau(ypačsla iš-
kojojekalbo y os adicijoje):jamgalibū ip iski iamaapsk i ai isa ai,kasnė as anda as, .y.
4 Pa alelamen e com es a no a o ma de a mainha, obse ou-se pa alelamen e ou o p ocesso desde há mui o
unkan e o c escimen o de e mos adicionais e de maio es a ian es egionais em a mainas mais p óximas à
língua comum egiolek us ou pad ões egionais de linguagem (ž . Aue inen 2017: 366; Mikulė, 2020: 2 Em casos
excepcionais, algumas das línguas são a giadas, quando a u ilização já não como em an igas a gi enas de
pessoas de meno educação, oamas como unõs de iden idades (plg. Aue inen 2017: 366).
A igos A icles 181 /
Daik a a džiai su p iesaga -is as, -ė a ian iškumo, no mų i
daba inės bend inės lie u ių kalbos subs anda izacijos aspek u
a. no início do uso da língua li uana (ND5) ixsuo i hyb idiniai esses p ecei os no aodzy.
Baseando-se no p essupos o de que se a a de possí eis subs anda o, é impo an e
escla ece o que indica ais edinas, a que si uações, es ilos, meios de consumo elas são
ca ac e ís icas e qual é a elação delas com a linguagem comum. Assim, o obje i o do a igo
esp ei a o aspec o de hyb ididade dos no os e bos com p ecei o - is da is as, -
unciona imen o dos a uais li huanos no p ocesso de u ilização do li huano e o seu po encial
com o subs anda o e a subs anda ização da língua li uana. 1) Khandeliamaz concluiu que a
no ma da língua do XXI século, a qual o publicis a e o cal inis a que em ep esen a , é a mais
impo an e. 2) ealiza p elimina na ND de in es igação ixsuo as no a oodzes, con endo
-is as, -ê, p e ixão, o igem bem como ebinea análise, sepa ando co eliacinius e
e dade uosius de i inos (i. i. hyb idus, incluindo al inos);
ealiza em língua li uanas com p eesaga -is as, -ė pada y ų hib idos seman ina e
a ian iškumo análise, ixando possí eis desses naujada ų cono ações6; 4) a alia
seman ines bei unkcines naujųjų hib idų ino ações. Nag inhando dados, aplicam-se
sinc onís icas doibá ias e seman ís icas de pala as análises, bem como a ian idade
análises mé odos; abo ando esul ados do es udo, aplicam pe enomasse e analí ico
mé odos. Va osenoje aplica quan i a i as ca ac e ís icas compa adas de a ian es
conco endo mé odo de cálculo. Pab ėž ina, que no as no idades, especialmen e
ocasionais, pode e mais de uma o igem, in e p e ação da qual pode a as a sua
ac uo é Além disso, examinando no azodžius, semp e exis e isco, que no os exemplos
de dados, ac uo é de uso, e e c. podem unciona . O a igo, sem Į ado, cons i ui ês
pa es, conclusões e on es bem como lis as de li e a u a. Na P imei a pa e abo dam-se
pala as com p ésaga -is as, -ė sis emá icas peculia idades e a osenos a ian iškumas,
na segunda pa e dessas pala as com no ma de linguagem bend inês. Na Te cei a pa e
examinam-se no os híb idos com p ésaga is as, -ė seman inais e uncionalmen e
peculia umai.
5 Sob e es a base de dados, sua sanda á e p incípios de seleção de dados e Miliūnai ė 2022: 7578.
6
Plg. cono ação p incipal pala a ou combinação de pala as signi icância complemen a somb ios,
o necendo albai aiškumo; kono acinė eikšmė in o mação do e bo sob e emocionalmen e a elação
do usuá io da linguagem com o nomei ado sujei o <...>., indicando uma a aliação posi i a ou nega i a (LKE 2008:
281–282).

RITA MILIŪNAIT
182 Ac aLinguis icaLi huanicaXCI
1. DAIKTAVARDŽIŲSUPRIESAGA-ISTAS, -Ė
SISTEMINS YPATYBS E VARTOSENOS
VARIANTAI
P iesagą -is as, -ė con endo pala as na língua li uana po um longo empo o am
essencialmen e apenas skoliniai (in e nacionais pala as), e algumas delas
condicionalmen e skaidomi doybiškai como co eliaciniai da iniai, jeigu g e a
unkcionuoja co esponden e skolin as undamen o kamieną con endo pala a (plačiau
e U bu is 2009: 292293; DLKG 123) Embo a nas g amá icas li uanas p incipais eles sejam
a ibuídos a duas ou as ca ego ias como nomes de pessoas: 1) a dažodinės k yp os,
iloso ijas, eligijas, scien i icas, meninas, poli -omenas - 123, a e , ė is, humanis as,
e o is as; 2) denominações de pessoas po p o issão (plg. LKG 409; DLKG 138), po
iesšalininkus,sekėjus“a palinkimąįkokią eiklą(plg.LKG362–363;DLKG
exemplo: a ile is as, -ė, ge manis as, -ė, pianis as, -ė. Es as ūšies daik a a džiai no
seu signi icado bem como elacionamen o semân ico com o undamen o daik a a džiuūs
semelhan e em p ésagos -ininkas, -ė edinius (DLKG 138).
De a o, na a ual a osena não é di ícil localiza nomes de pessoa conco en es (ž .
Inčiu ai ė-No eikienė 2022: 149174; S undžia, Inčiu ai ėNo eikienė 2022: 239261), dos quais há
um skolinys com adjec i o -, -ė (pa e deles pode se conside ada co eliaciniais ediniais), e
ou o aplie u in as a ian e7 com adjec i o -ininkas, -ė ou ou a adjec i a com
adjec i os ou não adjec i os, po exemplo: inalis as, -ė, -ė, -ė, -ė, -ė, - masažuinis, - -a, -a, -a,
-a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a, -a. Va dažodinių asmenis
pa adinančių hib idinių p iesagų edinių (en ep deles e com o p iesaga -is as, -ė) e
bend ašaknių skolinių konku encinius modelus na a ual al ação li uânica y ę Boni acas
S undžia e Lina Inčiu ai ė-No eikienė obse a que alguns dos mais equen emen e
endências a conco e são como apenas bend ašakniai
7
Va ian es nes e a igo en endidos como a mesma signi icação e ge almen e a mesma šaknį u in ys di e en es
mo eminės sanda os pala as (plačiau ž . Miliūnai ė 2022: 3334). Va ian as conside ado aplie u in u en ão,
quando a emp in a šaknies adicionada lie u iška p eesaga ao luga emp in os. 8 O úl imo exemplo é e i ado de:
S undžia, Inčiu ai ė-No eikienė 2022: 253.
A igos A icles 183 /
Daik a a džiai su p iesaga -is as, -ė a ian iškumo, no mų i
daba inės bend inės lie u ių kalbos subs anda izacijos aspek u
a dažodiniai p e ei os -ininkas, -ė e co eliaciniai pessoas in i ulinan es p e ei os
-is as, -ė ediniai (en ão: 256).
Tomêmos alguns equen esnei a oseno uncionando conco us9, pažiū ė a, qual sua
elação quan i a i a DLKT e uni e somi ada in e ne o a oseno. Paieška ealizada
Google paieškos į ankiu paginhas em língua Li uânia (
2024 m. ugsėjį, consul. 1 abelę10).
1 LENTEL. Quan i a i o elação de a ian es conco endo DLKT e Li u iškojoje in e ne
a osenoje
Va osenes
Konku en os
Va ian e,
con endo
p eesagą is as, -ė
Pa a oji-A-
e pė mų
plie u in as
núme o
Pa a ojim-
conco en
en os
núme o elação
DLKT inansis * 26 inansinink* 1554 1: 60
Google inanciis a11,
inanciis ė ~376
~ 490,
inanciininkė ~31 300 1: 83
inancei-
o, ~63
600 1: 12
DLKT u bolis * 10 u bolis as* 5765 1: 577 Google u bolis a ~14
700 u bolis a ~196 000 1: 13 DLKT compu ado is * 19
compu ado is as* 267 1: 14 Google compu ado is a ~5
compu ado 750 ~2 4200 1: 4 DLKT ak o is a* 78* 412
ak o is as 1: 5 Google ak o is as ~1630 500 1: 2 DLKT
iolonelinis * 81 iolončelčink* 342 1: 4
Google
142
ioloncelis -
iolončelis ė
a, ~1 610
~890
iolončelinis-
iolončelinin-
a, ~229 000 1:
kė ~6 400 1: 7
A pa i da abela 1 pode-se e que mais ou menos edigida DLKT ex os de a - 9 Rem asi Kalbos pa a imų
osenoje y aujaaplie u in i a ian ai, ikkonku encijossuko eliaciniaisp ie-
sagų ediniaissan ykisski ingųžodžiųy alabaine olygus,s y uojan isnuo
(eKP) dados (ž . h ps:
h ps:ekalba.l /kalbos-pa a imai/II.%20%C5%BDod%C5%iai%20su%20baigmenimis:%2065.%20-is as,%20
-%C4%97?i=c306237d-49b831-42-bdb814-dd 63558c). 11 De ido ao quan i ybiamen e insigni ican e núme o de
 10 Len elėsduomenysnea spindigalimokono uo okaiku iųneno miniųskolinių(pa yzdžiui, ak-
o is as, -ė) a ojimo, odėlkonku encijašiuoa ž ilgiukieksąlygiška.
pa a ojimen os DLKT p ocu ada conco ų kamieno, e Google paieškos į ankiu apenas es es a ian es
ep esen ando o nome de uniscai os. O nomeado de uniscai os do giminos eme iškosios no úl imo caso
e i icado en ão, quando ele ikė iniau di undês, isso não em in luência, po que nes e caso impo an e é a
elação quan i a i a dos conco en es.
RITA MILIŪNAIT
184 Ac a Linguis ica Li huanica XCI á ios a é á ios cen enas de ezes. Apibend in ai
iman , a compe ição dessas a ian es na uni e sal in e ne a osena indica apnesnį
polinkį pa a aplie u is us a ian es, mas a di eção pa a eles man ém12.
Isso, que a di e ença en e a ian es de p es igio (aplie u in o) e não-p es igio (con inen e
emp és imo) é ealmen e pe cebida po consumido es conscien es, mos a ambém um
cu ioso caso de subs i uição da pala a u bolis a, - oi um caso. 2022 m. o po al de no ícias
15min.l in o mou que o icemes a da cidade de Vilnius no social ne wo k, cump imen ando a
equipe de a le as de Vilnius, ajudou a i a o í ulo de ice-campeão, po engano chamou-a de
basque ebolis as: Munu k e u šininkės šaulės Naujien po ale. Vicem! Vicemis a a e a
a ian e combinou: a pala a basque ebolis a, K au is ė. Toma. Toma. Minimalmen e
expe imen inėjus escolhidos pa es de a ian es con ex o de consumo, ê-se que quase
odos eles, exce o skolinį ak o is a, ge almen e não êm signi icâncias ou s ilis inių
a spal ių ski umų14, ai o conside i ini neu aliais mais o e ou mais apse na uni e sal
a oseneia concu ojanciais a ian es duble ais.
Skolinys ak o is as, embo a na língua li uana enha en ado como pala a neu alus15, na a ual a osena às
ezes adqui e uma cono ação nega i a (caip So ie inio gy enimo ealija), e isso cons i ui a base uncionalmen e
p ecisamen e pa a o seu a osenai. Po exemplo, no egional news po al anuncia-se o a igo Įkliu o gi as
ak o is as (anyks a.l , 2022-07-20), em comen á ios a um dos S ai s, uma das a ian es do skai io suabejo anda
a jus i icação: 12 Pasikai asim is, quando a konku en a p e alecem (pa y, p opagandis as, - mais eqüen es do
que p opagandis as, - plėėė, in. in. in. in. No eikienė: 165), mas é uma adição de uso ge al, do la im. 13 Nos p incipais
diccioná ios de língua li uanas usado emos consecuekli des e emp és imo codi icação mudança umo ao
Li uu ismo. 1954 m. DLKŽ 1a edição u bolis as, -ė ap esen ados como a ian e secundá io g e a u bolboje, -ės,
LKŽ 1969 m. ( . 2, 2a.) leid u bolis as, -ė inse ido com e e ência a a ian e u bolininkas, -ė, e desde o mesmo DLKŽ
1972 m. já nebelaikomas no ma 14 2-, a ian e u bolis as, - ade ade ade neu almen e (einapinha nomes de
p odu os: Fu bolis a, Fu bolis a e Fu bolis a). 15 Como mencionado, DLKŽ 1a edição (1954) ak o is a, -ė
ap esen ado como secundá io ak o inininko, -ės a ian e.
A igos A icles 185 /
Daik a a džiai su p iesaga -is as, -ė a ian iškumo, no mų i
daba inės bend inės lie u ių kalbos subs anda izacijos aspek u
Assim, pode aze -se apy ik ę conclusão, que li esnėje, subs anda ui p óximoje
a osenoje p eesagą -is as, -ė u in is neno miniams skoliniams gy uo i compe i i as
condições onde que consmoningai eguluojamoje ( edaguojamoje) a osenoje. No
en an o e gene inėje alboje ais pala as nemminia podem se pa a ojami, jeigu
įgauna cono ação, cuja ne u iusis no minis a ian e.
2. DAITAVARDŽI SU PRIESAGA -ISTAS, -
SANTYKIS SU BENDRINS
LEBROS NORMA
Se na comunhinha alada oco e de a ian es conco endo, su ge ques ão de no ma.
Pala as com p eesaga -is as, -ê em elação à no ma na comunhinha li uanas
adicionalmen e a aliadas kele iopai: desde no ma conside á eis adqui alėjusių
ne a ian iškų skolinių a é além das no mas da comunhinha língua saídainanças ou já de
skolinių,ku ie u ipapli usiųaplie u in ų a ian ų.Taigibend inėslie u ių
kalbosno mųkodi ikacijojep iesagos -is as, -ėžodžių a osena ibojama,pi -
menybę,ku įmanoma, eikian lie u iškiems(aplie u in iems)a i ikmenims,
á ias excepções, po ém, mos am uma a iedade e conco ência de a ian es
não-mezeias a osenas.
Po que essas pala as codi icação ão di e en e? 2 abela ap esen ada alguns exemplos,
a pa i dos quais mos a a a ual codi icação si uação, ixada BLKŽ. Isso indica yks an
skolinių, con endo p e ei ão -is as, -ė, Li uu ização p ocesso, cujo cu so e esul ados
dependem de á ios in e - elacionados coisas: se exis e adequ a aus lie u iško
(aplie u in o) con o midade e se abe amen e ap op iada, man endo no mas
RITA MILIŪNAIT
192 Ac a Linguis ica Li huanica XCI
Du niaimėgs aga siai ėk ii  eikš inuomonę.Komen a ųgalipasi ody idaug,
be  isokiema šis ųsusibū imaimanaupa odo,kadjų iekdaugnė a.( eddi .com,
2023-04-18)
Ka as já sob e nosso slenksčio. Užmi škim kom o ozonines iluzijas. S o ėjimas šešėlyje
cancela-se jun amen e com o empo pa ogis ų. Pe sukim seus pessoais elógios pa a ak ualų
Lie u ai laiką. Daba ...! ( acebook.com, 2024-01-29) [...] Lendo em po alą, kuičiuosi po
handda bis ų da bų nuo aukas, dieno aščius.
( el inis.l /blog, 2010-10-15)
Naujos híb idos podem se de ec ados e egulada no po oseno da in e ne , especialmen e do li e
es ílio publicis ikoje. Híb idos com cono ação nega i a aqui mui as ezes desempenham unção
es ilis ina, aigi são usados p ecisamen e, po exemplo: Is o esc e endo pe cebo, que a si uação é
má, se cidadãos o ça em g êzios se aos mais al os che es de es ado, que suas zam a as se
opos em udo ao edo ai a oliga chia e os desen ol is as (li e a u a.i menas.l d, Dona as
Mashish, 2019-06-14) Nam Pe o Libe al Seymou sum sumany ojai e o ganizado s Roma?
Vala ka, 2020-11-22)
Po an o, não de e íamos pe mi i que comple amen e mencos sapos (sa i aldos čekis ų
escândalo) o e u nassem sunkias o į ežimą (sis ema polí ica da Li uânia) e suju issem
odos os p ocessos polí icos no país, a sé ia pública e e c. (15min.l , Al idas Lukošai is,
2023-06-17) Likučiai se dissiba schiusių po ma chingas pa iças e no os ainda nes es dias azem
o mesmo ina ina a a cons i uição o i icada, suas ins i uições e meios de comunicação.
Maka ai y ė, 2024-09-13)
Va osenoje e e ou o polinkis. Se no oam eiškiniu nomea p eciso de pala a
neu aus, escol am-se não p eesagos -is as, -ė, e ou os edinius (ca ais e de ou os
pama inių pala as). Mais eqüen emen e u ilizados no os híb idos desse modo įgauna
a ian ų, plg. : ma šis as, -ė ma šie is, -ė; ma šininkas, -ė; šeimama šininkas, -ė;
šeimama šinis, -ė; šeimama šis, -ė; šeimis as, -ė;

A igos A icles 193 /
Daik a a džiai su p iesaga -is as, -ė a ian iškumo, no mų i
daba inės bend inės lie u ių kalbos subs anda izacijos aspek u
lais is as, -ė lais ie is, -ė; lais ininkas, -ė; li e ão, -ė. As possibilidades de a ian idade de
enômenos linguís icos o necidas nas sociedades con empo âneas cada ez mais são
explo adas de modo sel - ealizado (plg. Coupland 2007: 8992; Pilliè e, Lewis 2018: 22).
Palankesnė e a pa a esse eikš is é in ei amen e não o ambien e de linguagem comum,
que é de inido po no mas codi icadas, mas subs anda as. Isso na u al, po que a
neu alidade dos meios de exp essão da linguagem comum, que de e mina a unção de es a
a aição do p óp io a senal de enômenos. Além disso, subs anda as é uma a maina que é
usada na ida co idiana, que não p ecisa se en endida.
a mainoskodą(Aue 2017:371).
Va ian idade possibilidades pe mi e aos no os p ecei os -is as, -ė híb idos, endo-se
cono ação nega i a, man e ela e en ão, quando eles caem em comunhinhas linguagem de
consumo s i is. Pačiai comunhinha língua es es naujažodžiai dá libe dade, šnekiškumo žymę,
po ém ao mesmo ina comunhinhas linguagem e subs anda o limi es.
IŠVADOS
1. A é XXI a. começo da língua li uanas p eesagą -is as, -ė em essência oi possí el
dis ingui apenas em skoliniuose ( a p au iniuose pala as) pessoas de aco do p o issão,
a i idade, qual que seja palinkimą chama . Jų elação com a no ma de língua comum
susiklos ė ejopas: a) ne a ian iška no ma (p z.: ak i is as, -ė; cho is as, -ė;
žu nalis as, -ė); b) uma a ian e secundá ia da no ma, compe indo com as a ian es
aplie u in as (p.ex.: monopolis a, -ė: monopolis a, -ė; iolončelis a, -ė: iolončelininkas, -ė);
c)neu minis a ian e, que de linguagem bend inês išs ūmė aplie u in i a ian es (pzj.:
mo ociklis as, -ė: mo ociklininkas, -ė; pa ašiu is as, -ė: pa ašiu ininkas, -ė).
2. Iš y us pe enceu aos no os doomenyne da língua li uânica ixsuo as XXI a. iniciais
dados de a osenos da língua li uânica, is o duasjopas pala as com p eesaga -is as,
- mudei: es u u ais e uncioncinis. Ne eguliuojamojoje, com o geog a ico
desen ol imen o da comunidade linguís ica nesusciudindo e mais baixo do que bend inha
língua p es ižą con endo a oseno da língua li uânica (besiku iančiame subs anda e)
não em uma sé ie de híb idos sel akilmės šaknies e emp és imos de subs anda es
-is as, -ė ė ė ė indi idualidades, p o essão, embo a kok polinkei ou kokšilė (a is as, - ai,
g upis as, pan, handis as, e c.) pode se conside ada uma das subs anda ies da língua
li uana.
RITA MILIŪNAIT
194 Ac aLinguis icaLi huanicaXCI
3.Lie u ių kalbos naujažodžiųduomenynoduomenys odo,kadapie du
ečdalius desses híb idos são usados a pessoas de aco do indesejadaujama,
nenaudingą ou kenksmingą suas a i idades in adi e em uma cono ação nega i a
( amilia ųjį, i oniškąjį, men agemį a spal į).
4. A pa e neno ma i os p ecei os -is as, -ė hib idos cai em comum a das línguas li uanas
a oseną. Neigiamai cono uo i hib idai são usados como obje i os de aiškos
ins umen os es ilo pagi in i e au o es de a i ude pa a os emas alados eikš i. Es e
hib idos sk e bis em comum a das línguas bend inas a osen e ela mais um aspec o o
e ei o do subs anda o como a p óp ia língua. Isso de e ia se en endida não como uma
mudança das no mas da língua, e p incipalmen e sua coei a com ã maina ŠALTINIAI.
BLKŽ Bend inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. D. Liu ke ičienė. P ieiga na in e ne :
h ps://ekalba.lki.l /bend ines-lie u iu-kalbos-zodynas [žiū ė a 2024 m. bi želį ugsėjį].
DLKG Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, 4-as pa ais. leidis, ed. V. Amb azas, Vilnius: Mokslo
i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2005. DLKT Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga
in e ne : h p:// eks ynas. du.
l / eks ynas.
DLKŽ1 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 1-a edição, a sak. ed. J. K uopas, Vilnius: Vals ybinė
poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1954. DLKŽ2 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, 2-as
papild. leidimas, a sak. ed. J. K uopas,
Vilnius: Min is, 1972.
DLKŽ8 Daba inės lie u ių kalbos žodynas, y . ed. S . Keinys, 8-as pa ais. e papild. leidimas,
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga in e ne :
h ps://ekalba.l /lie u-mode nines- iu-kalbos-zodynas. eKP Kalbos pa a imai: kalbos
ekomendacijų žinynas, sud. R. Miliūnai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2021. P ieiga
in e ne e: h ps://ekalba.l /kalbos-pa a imai. J. Žemai is, Vilnius: Mokslas, 1985.
KPP–Kalbos p ak ikos pa a imai,2-aspa ais.i papild.leidimas,sud.A.Pupkis, y .
ed.Z.Zinke ičius,au .A.Paulauskienė,V.Labu is,A.Pupkis,J.Šukys,A.Vanagas,
LKG Lie u ių kalbos g ama ika 12, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965; 1971.
A igos A icles 195 /
Daik a a džiai su p iesaga -is as, -ė a ian iškumo, no mų i
daba inės bend inės lie u ių kalbos subs anda izacijos aspek u
LKE Li u ians kalbos enciklopedija, pa , K. Mo kūnas, ed. V. Amb azas, 2-as pa iksl. e suplemen .
leidis, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2008. LKŽ Lie u ių kalbos žodynas 2 (CF),
ed. kolegija J. K uopas, A. Lybe is, J. Paulauskas, J. Senkus, B. Tolu ienė, a sak. ed. J. K uopas, 2-a
edição, Vilnius: Min is, 1969. ND Miliūnai ė Ri a, Aleksai ė Agnė. Li u ians naujažodžių
duomenimisynas [Tęs inis in e ne inis žinynas nuo 2011 m.], sud. R. Miliūnai ė, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as. P ieiga in e ne e: h ps://ekalba.l /naujazodziai [žiū ė a 2024 m. bi želį ugsėjį].
15min.l 2022 Be au . : Vilniaus iceme o V. Benkunsko ik as: u bolininkes pa adino k epšininkėmis.
15 de dezemb o. P ieiga na in e ne :
h ps://www.15min.l naujiena/ak ualu/lie u a/ ilniaus- iceme o- -benkunsko- ik as- u bolininkes-
-pa adino-k epsemis-5-19806902.
LITERATŪRA
Aue  Pe e  2017:Theneo-s anda do I alyandelsewhe einEu ope.–Towa ds
a New S anda d: Theo e ical and Empi ical S udies on he Res anda diza ion o I alian,
eds.M.Ce u i,C.C occo,S.Ma zo,Be lin,NewYo k:Wal e deG uy e ,365–374.
Aue Pe e ,Spieke mannHelmu 2011:Demo isa iono  heS anda dVa ie yo 
Des anda disa ion?TheChangingS a uso Ge maninLa eMode ni y(wi hspecial
e e ence osou h-wes e nGe many).–S anda d Languages and Language S anda ds
in a Changing Eu ope,eds.T.K is iansen,N.Coupland,Oslo:No usP ess,161–176.
Be u oGae ano2017:Wha ischanginginI alian oday?Phenomenao  es anda -
diza ioninsyn axandmo phology:ano e iew.–Towa ds a new s anda d: Theo e ical
and empi ical s udies on he es anda diza ion o I alian, eds. M. Ce u i, C. C occo,
S.Ma zo,Bos on,Be lin:Wal e deG uy e Inc.,31–60.
Coupland Nicolas 2007: S yle: Language a ia ion and iden i y, Camb idge:
Camb idgeUni e si yP ess.DOI:doi.o g/10.1017/CBO9780511755064.
Coupland Nikolas, K is iansen To e 2011: SLICE: C i ical Pe spec i es
on Language (De)s anda diza ion. – S anda d Languages and Language S anda ds in
a Changing Eu ope,eds.T.K is iansen,N.Coupland,Oslo:No usP ess,11–35.
Inčiu ai ė-No eikienėLina2022:Hib idinių ediniųi skoliniųkonku encija.–
Bal is ica57(1),149–174.DOI:10.15388/bal is ica.57.1.2472.
KeinysS asys1999:Bend inės lie u ių kalbos žodžių da yba,Šiauliai:Šiauliųuni e -
si e oleidykla.
RITAMILIŪNAITĖ
196 Ac aLinguis icaLi huanicaXCI
Keinys S asys 2005: Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos
ins i u as.
K is iansenTo e2021:Des anda diza ion. –The Camb idge Handbook o Language
S anda diza ion,eds. W.Ay es-Benne ,J.Bellamy,Camb idge:Camb idgeUni e si y
P ess,667–690.
Mikulėnienė Danguolė 2020:Ta miškumaskaipišma uojamasdydis.–Lie u ių
kalba15,1–11.DOI:10.15388/LK.2020.22434.
Miliūnai ė Ri a 2018:Kalbos no mos i jų sa i eguliacija in e ne o bend uomenėje,
Vilnius:Lie u iųkalbosins i u as.
Miliūnai ė Ri a 2022:Į ai uojan ys i nauji lie u ių kalbos eiškiniai XXI a. p a-
džioje: sis ema ika i pokyčių k yp ys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. DOI:
10.35321/e-pub.42.lie u iu-kalbos-pokyciai.
Pilliè e Linda, Lewis Diana 2018: Re isi ings anda disa ion and a ia ion. –
E- ea [Enligne]15(2).DOI:10.4000/e ea.6391.
PupkisAldonas1980:Kalbos kul ū os pag indai,Vilnius:Mokslas.
S oecklePhilipp,S ens upCh is ophHa e2011:Language a ia ionand
(de-)s anda disa ionp ocessesinGe many.–S anda d languages and language s an-
da ds in a changing Eu ope,eds.T.K is iansen,N.Coupland,Oslo:No usP ess,83–90.
S undžia Boni acas, Inčiu ai ė-No eikienė 2022:Va dažodiniųhib idinių
p iesagų edinių,pa adinančiųasmenis,i bend ašakniųskoliniųkonku encijadaba i-
nėjelie u iųkalboje.–Bal is ica57(2),239–261.DOI: 10.15388/Bal is ica.57.2.2486.
U bu isVincas2009:Žodžių da ybos eo ija,2-asleidimas,Vilnius:Moksloi enci-
klopedijųleidybosins i u as.
Wal e  Ha y 2018: Resea ch on non-s anda d language elemen s in Sla onic
languages.–Językoznaws wo12,13–32.DOI:10.25312/2391-5137.12/2018_13-32.
A igos A icles 197 /
Daik a a džiai su p iesaga -is as, -ė a ian iškumo, no mų i
daba inės bend inės lie u ių kalbos subs anda izacijos aspek u
Nounswi h heSu ix-is as, -ėin heAspec 
o Va ia ion, No m and Subs anda diza ion o he
Cu en S anda d Li huanian Language
SUMARY
This a icle examines nouns wi h he su ix -is as, -ė deno ing pe sons. These wo ds a e cha ac e ized
by a ia ion, no m luc ua ion and inno a ion in he cu en Li huanian language. The a icle aims o
in es iga e he cha ac e is ics o new hyb id o ma ions wi h his su ix and o iden i y possible
connec ions o he sub-s anda diza ion o he s anda d
Li huanian language.
The s udy d aws on he Li huanian Neologism Da abase, which compiles he new ela ionship o hese
Li huanianlexicono  he21s cen u y.The i s pa o  hea iclediscusses he ea u es
and a iabili yo nounswi h hesu ix-is as, -ė,while hesecondpa isde o ed o he
wo ds o he s anda d language no m. The hi d pa analyzes he seman ic and unc ional ea u es o
new hyb ids. Os esul ados da pesquisa e elam á ias ino ações semân icas e uncionais de new hyb ids
wi h he su ix -is as, -ė. In he sub-s anda d, hyb id de i a i es combining na i e oo s wi h he
bo owed su ix -is as, -ė ha e eme ged. Abou wo- hi ds o hem ca y nega i e conno a ions and a e
used o deno e pe sons engaged in ha m ul o useless ac i i ies. The hypo hesis ha non-s anda d
de i a i es o he su ix -is as, -ė en e he language usage ( ep esen ed by he mains eam media) om
he eme ging Li huanian sub-s anda d has been con i med.
In oducida 2024 m. ou ub o 15 d.
RITA MILIŪNAIT
Ins i u o das línguas Lie u ių
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
i a.miliunai [email protected]